Экономика
Саматова Әйгерім Саматқызы, Задачи и сущность планирования в системе управления маркетингом

Мақала авторы: Саматова Әйгерім Саматқызы
Жұмыс орны: Т.Байсырымов атындағы Құлсары гуманитарлық - техникалық колледжі
Лауазымы: Есеп жәнеаудит мамандығының оқытушысы
Порталға жариялану мерзімі: 25.01.2018

Задачи и сущность планирования в системе управления маркетингом

Аннотация: В сегодняшнем сложном мире все мы должны разбираться в маркетинге. Продавая машину, подыскивая работу, собирая средства на благотворительные нужды или пропагандируя идею, мы занимаемся маркетингом. Нам нужно знать, что представляет собой рынок, кто на нем действует, как он функционирует, каковы его запросы. Нам нужно разбираться в маркетинге и нашей роли потребителей, и в нашей роли граждан. Знание маркетинга позволяет нам вести себя более разумно в качестве потребителей, будь то покупка зубной пасты или нового автомобиля.

Ключевые слова: маркетинг, маркетинговая деятельность, услуга, «производить как можно больше, ибо рынок безграничен», производственная деятельность, служба маркетинга.

В индустриальную эру с характерной бюрократической системой управления было оправдано для компании все управление поручать узким специалистам в той или иной сфере управления, формируя из них управленческие команды во главе с вице-президентами, отвечающими за определенную сферу деятельности. А во главе компании стоял менеджер-руководитель широкого профиля. Структура таких компаний была приблизительно одинаковой и состояла из четырех основных сфер деятельности: инженерные разработки, производство, сбыт и финансовая служба. Данное деление функций управления вполне обосновано было для того периода времени и отвечало стоящим задачам: придумать продукт, произвести его и реализовать с прибылью. Если же возникал вопрос, требующий совместного решения работников из двух функциональных сфер, необходимо было вмешательство главного управляющего. Со временем жизненный цикл товара (услуги) становился все короче и короче, что требовало более гибких и динамичных структур управления, а функциональное разделение труда в сфере управления уходило на задний план. В это время и появляется маркетинг как некий разрыв между двумя стилями организации управления.

Но в современном мире (мире быстрых перемен), где важную роль играет умение неординарно мыслить и умение реагировать быстро на ситуацию на рынке (в обществе), более важную роль для маркетинга играет более широкий спектр человеческих качеств. Ведь производство товара должно быть с минимальными издержками, и поэтому составной частью команды, занимающейся маркетингом должны стать и производственные рабочие. Так, была реализована задумка о реорганизации по продуктовому (проектному) принципу, где создавались бригады (команды), решающие конкретные задачи по разработке конкретного товара.

Данная форма внутрифирменного управления очень оперативно способна реагировать на изменения во внешней среде. Такие компании заняты постоянным улучшением и усовершенствованиям всех сфер своей деятельности.

В общем виде процесс управления маркетингом может быть представлен в следующем виде:

1.) анализ рыночных возможностей: проведение маркетинговых исследований и сбор информации о маркетинговой среде, потребительских рынках и рынках предприятий;

2.) отбор целевых рынков: исследование объемов спроса, сегментирование рынка, выбор стратегии фирмы;

3.) разработка маркетинговой политики: разработка товара, определение

ценовой политики, выявление каналов распространения, стимулирование сбыта;

4.) претворение в жизнь маркетинговых разработок

С начала возникновения рынка в основе производства товаров и оказания услуг господствовал принцип: «Производить как можно больше, ибо рынок безграничен».[1,с.26] Предприятие в своей деятельности исходило из увеличения объема выпускаемой продукции и повышения ее качества при одновременном снижении издержек производства.

В условиях ограниченных производственных возможностей и при неограниченном спросе подобный принцип был оправдан и обеспечивал должную прибыльность на вложенный капитал. Это явилось мощным стимулом к развитию массового производства на основе использования результатов научно-технического прогресса. Последнее привело, к тому, что производственные возможности начали превосходить наличный спрос, и рынок товаров стал характеризоваться большей насыщенностью. Это усилило конкуренцию между производителями за потребителя, что, в свою очередь, обусловило изменение принципов ведения бизнеса, т.е. способствовало переходу от ориентации на производство к ориентации на сбыт. В результате на первое место вышел потребитель со всеми своими специфическими потребностями и желаниями.

Производственная деятельность предприятия, связанная непосредственно с изготовлением продукции и оказанием услуг, должна строиться так, чтобы обеспечивать рациональное использование наличных производственных ресурсов, постоянное снижение издержек производства и выпуск продукции, удовлетворяющей требованиям рынка. Это достигается соответствующей организацией производства, выбором технологии и оборудования, оптимальным использованием производственных площадей.

Финансово-экономическая деятельность — это экономическое обоснование выгодности развития производства тех или иных товаров или оказания услуг на кратко-, средне- и долгосрочные периоды времени, расчеты экономической эффективности внедряемых видов продукции и техники, а также рациональное распределение сырья, материалов и оборудования между производственными подразделениями, чтобы обеспечивать высокую рентабельность, непрерывность работы и выпуск высококачественной продукции.

Маркетинговая деятельность обеспечивает гибкое приспособление производственной, финансовой, торговой, сбытовой, кадровой деятельности предприятия к изменяющейся экономической ситуации (доходы, цены, конъюнктура) к требованиям потребителей на рынке.

В условиях перехода к рыночной экономике служба маркетинга — это важнейшее звено в управлении предприятием, которое совместно с другими службами создает единый интегрированный процесс, направленный на удовлетворение запросов рынка и получение на этой основе прибыли.[2,с.125]

Служба маркетинга на каждый продукт, который, по ее мнению, следует поставлять на рынок, готовит спецификацию требований покупателя и направляет ее руководству для предварительного одобрения. Затем спецификация передается в производственный отдел, где определяются возможности по выпуску данной продукции, исходя из существующих мощностей, наличия оборудования квалификации и опыта работающих, а также с учетом потребностей в сырье и материалах. Заключение производственной службы направляется в плановый, финансовый и маркетинговый отделы предприятия, где проводится расчет издержек производства, цены, расходов на проведение рекламы и стимулирования продаж, на транспорт и т.д. Конечным итогом работы являются составление плана выпуска продукции (объем, ассортимент и сроки поставки) и обеспечение производства материальными и другими ресурсами. Кроме того, в случае необходимости создается план исследований и разработок для создания новых или модификации существующих изделий.

Необходимые условия достижения самоокупаемости и самофинансирования предприятия в условиях рынка — это не только эффективное и непрерывное обеспечение производства материалами, трудовыми и финансовыми ресурсами в нужном количестве, соответствующего качества и по приемлемым ценам, но и ориентация производства на выпуск продукции, нужной рынку. По своему содержанию эти задачи являются довольно сложными, что объясняется рядом причин, и прежде всего конкурентной борьбой. В выигрыше остается тот, кто умеет не только устанавливать эффективные связи по обеспечению производства материальными и другими ресурсами, но и рационально их использовать и создать благоприятные условия для сбыта своей продукции. Решением указанных вопросов на предприятии и занимается маркетинговая служба. В ее состав, как правило, входят отделы по материально-техническому снабжению, сбыту, изучению рынка, рекламы и т.д.

Службу маркетинга возглавляет заместитель директора предприятия по маркетингу (коммерческой работе), или маркетинг-директор. Он несет ответственность за организацию исследований, направленных на достижение намеченных целей, контроль за выполнением маркетинговых мероприятий. Обязанности всей совокупности сотрудников должны полностью охватить функции отдела. В состав маркетинговой службы должны входить специалисты по изучению рынков, формированию товарного ассортимента, ценовики, специалисты по сбыту, рекламе и др. Организационное построение службы маркетинга, которое определяется спецификой выпускаемой продукции, количеством рынков и масштабами сбытовой деятельности предприятия, основывается на функциональном, дивизиональном или матричном подходах. Функциональный ориентируется на постоянную структуру деятельности службы маркетинга по выполнению ее основных функций в координации с другими подразделениями, дивизиональный выделяет отдельные направления деятельности, матричный предполагает образование гибких организационных структур, формирующихся на определенные периоды времени для разработки конкретных проектов, программ, заданий. [3,150 ]

Традиционная функциональная структура ориентируется на отдельные функции маркетинговой деятельности. Отношение в таких отделах базируется на прямых вертикальных связях типа «руководство — подчинение». Такая структура наиболее распространенная и простая. В подчинении вице-президента по маркетингу находится аппарат, осуществляющий следующие функции: изучение рынка, планирование производства новых товаров, рекламирование и продажи новых товаров, обслуживание и др.

Когда производственная программа состоит из большого количества различных изделий, а также осуществляется самостоятельно отдельными подразделениями предприятия, используется дивизиональная структура.

Маркетинг — одна из основополагающих дисциплин для профессиональных деятелей рынка, таких, как розничные торговцы, работники рекламы, исследователи маркетинга, заведующих производством новых и марочных товаров и т.п. Им необходимо знать, как описать рынок и разбить его на сегменты; как оценить нужды, запросы и предпочтения потребителей в рамках целевого рынка; как сконструировать и испытать товар с нужными для этого рынка потребительскими свойствами; как посредством цены донести до потребителя идею ценности товара; как выбрать умелых посредников, чтобы товар оказался широкодоступным, хорошо представленным; как рекламировать и продавать товар, чтобы потребители знали его и хотели приобрести.

 

 

Литература

война казашка герой пулеметчица маншук

  1. И.Л. Акулич; Маркетинг: учебник -6-е изд., испр. — Минск: Выш. Шк.,2009.-511 с.

. А.П. Панкрухин; Маркетинг: Учеб. для студентов; Гильдия маркетологов. — 3-е изд. — М.: Омега-Л, 2005. — 656 с.

  1. Н.Д. Эриашвили, К. Ховард, Ю.А. Цыпкин и др.; Маркетинг: Учебник для вузов / Под ред. Н.Д. Эриашвили. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2001. — 623с.
  2. Н.А. Нагапетьянц. Маркетинг в отраслях и сферах деятельности: Учеб. пособие — М.: Вузовский, учебник, 2007. — 272 с.
  3. Электронный ресурс — режим доступа — <http://www.apelsin-agency.ru/marketing_i_obshestvo.html>
  4. Электронный ресурс: http://www.nestor.minsk.by/sn/1998/05/sn80508.htm
  5. М.М., Егорова, Е.Ю. Логинова, И.Г. Швайко. Маркетинг: Конспект лекций, М.: Эксмо 2008, 160стр.

Экономика
Хасенова Алия Амангельдиновна, Ұлттық валюта — төл теңге

Мақала авторы: Хасенова Алия Амангельдиновна
Жұмыс орны: Құрылыс-техникалық колледжі
Лауазымы: Оқытушы
Порталға жариялану мерзімі: 08.11.2016

Ұлттық валюта — төл теңге

Тақырыбы :                                    Ұлттық валюта- төл теңге

Мақсаты:

1.Ұлттық валюта тақырыбын  қорытындылау,өзге мемлекеттің                                                    валютасымен   таныстыру.

2.Қазіргі нарықтық экономикалық дағдарыс жағдайындағы іс-әрекеттерді   реттеуге   үйрету. экономикалық терминдерімен таныстыру,өз бетімен жұмыс істеуге дағдыландыру.

  1. 3. Үнемділікке, барды қадірлеуге баулу,ақпараттық жүйелерді пайдалануды үйрету,тілді құрметтеуге баулу.

Көрнекілігі: Компьютер, есептер жазылған слайд жиынтығы,сөзжұмбақ    жазылған кеспе қағаздар,Ұлттық валюта теңге.

Әдісі:диспут, әңгіме.

Сабақ түрі: «экономикалық саммит»

Сабақ барысы.

  1. 5 елдің өкілдері (АҚШ, ҚХР, БАӘ,РФ,) қатысатын «экономикалық саммит» ҚР-да өтеді.Оқушылар 5 топқа бөлініп отырады.
  • Журналист репортаж жүргізеді:Бес топ сыртта күтіп отырады.
  • Журналист сөзі:
  • Құрметті Қазақстандықтар ! Бүгін 1-2 минуттан кейін, біздің мектебімізде Тәуелсіздігіміздің 20 жылдығына арналған еліміздің Ұлттық валютамызды дәріптеу және өзгеде елдер валютасын таныстыру мақсатында

« экономикалық саммит»  жиынына куә болғалы  отырмыз! Сіздерді Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл толуымен құттықтаймын! Елбасымыздың салиқалы саясатының арқасында Еліміздің аспаны ашық, биік мұраттарға жетелер алдағы күндеріңіз әрдайым қуаныш күлкіге толы болсын.Сіздермен бірге мен журналист Әлекен Мадина.

Жүргізуші:  Ақниет Ия,біздің журналисіміз дұрыс айтады, осы саммитке қатысушы елдерден келген өкілдер сыртта күтіп тұр. Сол кісілерді қошеметтеп  қарсы алайық! (Оқушылар кіріп орындарына жайғасады.)

Мұғалім сөзі:Сәлеметсіздер ме, қонақтар, бүгінгі саммиттің төрағасы мен,  менің көмекшілерім Журналист Мадина,және  Ақниет.

Оқушы:Ақниет

  • Қайырлы күн, Саммитке келген делегация мүшелері! Қонақжай қазақ жеріне қош келдіңіздер!
  • Бүгінгі жиынның басты себебі бүкіл әлемді жайлаған экономикалық дағдарысқа қарсы тұратын, әрекеттер жайлы. Және де Ұлттық валютамызды дәріптеу. Жиналған  Мемлекет өкілдері өз ойларын ортаға салу үшін алдымен өздерін таныстарып өтсін. (өкілдер өздерін таныстырады)

 

 Мұғалім

  • Бүгінгі жиынымыз Тәуелсіздіктің 20 жылына арналған Рәміздеріміздің бірі төл теңге жайында болады. «Ұлттық валюта тақырыбын қорытындылап, өзге елдің валютасымен танысу» туралы болмақ. Экономикалық дағдарыстан шығу үшін жиын барысында бірнеше сұрақтарға жауап беріп, есептер шығарамыз.

Дөңгелек үстел  тілі-Мемлекеттік тіл -қазақ тілі екенін анықтап алайық.

Мемлекеттік өкілдер аударма тілді қолдануға болады

 ҚР өкілі:  оқушы-1 

Қазақстанның ұлттық валютасы теңге 1993ж. 15 қарашада шықты. Алғашқы теңгелерде  қазақтың қоғамдық мәдени өміріндегі ерекше тұлғалар Әл- Фараби, Абай, Құрманғазы, Шоқан,Әбілқайыр хан бейнелері көрініс тапты .Олар 1,3,5,10,20,50,100,500,1000,2000, теңгелік билеттерде шығарылды. 2007 жылдан бастап жаңа нұсқалар шықты.

2- оқушы :

Қазақстан Республикасында ақша шығару,олардың айналымын ұйымдастыру және оны айналымнан шығару ісін Қазақстан Ұлттық банкі жүзеге асырады.

Қазақстан Ұлттық банкі банкноттар  мен тиындардың қажетті мөлшерін анықтайды,олардың жасалып шығарылуын қамтамасыз етеді,қолдағы ақша қаражатын сақтау, инкассациялау тіртібін белгілейді.  Ұлттық банктың ақша шығаратын банкнот фабрикасы, яғни арнайы Қазақстан Теңге сарайы бар.

3-оқушы

Онда қағаз ақшалармен қатар ,арнайы сапамен күміс ақшалар шығарылады.Таза салмағы 24 гр.,37гр тағы басқа әртүрлі болып жасалатын бұл ақшалар қазақ өмірінің тарихынан мәлімет береді.Мысалы,қазіргі уақытта айналыста жүрген қазақтың көне саз аспабына арналған «Домбыра»,ұлттық аңшылық кәсібінің құрметіне «Бүркітші», «Ғасырлар пернесі» сияқты ір түрлі тақырыптарда шығарылған күміс ақшалар бар.Бүгінде оларды Қазақстанның Ұлттық банкілерінен алуға болады

Мұғалім.  Иә, 15 қараша ұлттық валютамыз теңгенің туған күні.Осыдан 18 жыл бұрын елімізде сауда айналымына еніп,қазіргі кезде бүкіл әлемге танылып,өз мәртебесіне ие болып отыр. Теңге ол біздің ақшамыз. Ақша – жалпыға бірдей балама ретінде барлық басқа тауарлардың құнын көрсететін ерекше тауар .Ақша барлық тауар өндірушілер,сатушылар,тұтынушылар арасындағы экономикалық байланысты қамтамасыз етеді.

Ақша – құн өлшемі ,айналыс құралы ,қазына жинау,төлем құралы

Төраға /мен: Осы дөңгелек үстелге қатысып отырған бестік мүшелерінен өз елдерінің валютасы жөнінде, Еуропа елдерінің валютасы жөнінде  мағлұмат беруді сұраймыз.

а) Мұса Жалғас/Ресей өкілі: Ресей рублі КСРО заманынан келеді. 90-жылдардың басында  Ресей өз рублін шығарды, жаңа кезеңі басталды.

ә)Мейірбек Мұсабек /АҚШ өкілі: АҚШ долларын білмейтін адам кемде-кем шығар. Бұл валютаның ата-тегі талер. Германиядан шыққан. 1519-жылдан бастап талер-доллар болып өзгерді. 1785-жылы АҚШ-тың ұлттық Конгресінде Джефферсонның ұсынысымен Ұлттық валюта болып қабылданды.

Алдымен монеталар, кейіннен 1895-жылдан бастап қағаз банкноттар шыққан. 1792-жылдан бастап Филадельфияда американдық доллар деген атпен шықты. Әлемнің 26 елі доллар атты валютаны қолданады.

б) АҚШ өкілі: Европада евро деген валюта 1999 жылдың 1-қаңтарынан бастап Австрия, Белгия, Испания, Италия, Германия, Люксембург, Грекия, Португалия, т.б. 13 елде қолданысқа енді.

Төраға/ мен: Өте жақсы, ендігі кезекте журналисіміз Мадина қаржылық жаңалықтармен таныстырады.

Журналист/Мадина:

  • Мен қысқаша саммитке қатысып отырған елдердің және евроның теңгеге шаққандағы бағамы жайлы айтып кетейін. 1юань-22,06, теңге, 1 дирхам-41,05 теңге, 1$ -147,80 теңге, 1 евро -198,01 теңгені құрайды.

Төраға/мен:-Валюта жайлы әңгімемізді БАӘ-дан келген өкілдер жалғастырады.

Ақжол Наркез: БАӘ өкілі: БАӘ –дирхам деген ұлттық валюта жүреді. 1973 жылдан бастап енген, ең жоғары банкнот -1000 дирхам.

Батырхан Жұлдыз ҚХР өкілі: Юань-ҚХР-дың ұлттық валютасы , 1835 жылы күміс монеталар, кейіннен қағаз банкноттар шыға бастады. Юань-ел билеген династияның құрметіне берілен атау.

Мұғалім:

Компьютерден слайд көрсетіледі: есеп шығарайық!

1-есеп: Аспазшы бірдей бағамен 5 қасық және 3 шанышқы сатып алды. Қасыққа ол 350 теңге төлесе, шанышқы неше теңге тұрады?Тақтаға қол көтерілген оқушы шығады.

Жауабы:

Ш,С,Ш,Ж жазылады.

350:5=70 (тг)  70*3 =210 (тг)

2-есеп. Екі түптеуші 180 кітапты түптеді. Біріншісі күніне 5 кітаптан  барлығы 75 кітап түптеді. Егер екі түптеуші бірдей уақыт жұмыс істеген болса, екінші жүмысшы күніне неше кітап түптеген?

Жауабы: 75/5=15                 180-75=105             105/5=21

Төраға: енді осы кітаптар ішінен  шыққан үнемділік  пен үнемсіздік тақырыбына арналған мақал-мәтелдерді  өкілдер жаттап алыпты.Соларды тыңдайық.

  1. Тамшыдан тама берсе дария болар.
  2. Ескі киімді баптағаның

жаңа киімді сақтағаның

  1. Түстік өмірің болса

кештік мал жина

  1. Қасықтап жинағанды

шөміштеп төкпе.

  1. Алыстан арбалағанша

жақыннан дорбала.

  1. Саумал ішсең қымыз жоқ

байтал мінсең құлын жоқ.

  1. Есептемегенге бәрі түгел
  2. Үзіп жеген-үнемге жатпайды.
  3. Базары жақын-байымас.
  4. Шашу оңай-жинау қиын.
  5. Қолдағының құны жоқ.

Сауалдарға жауап берейік!

1-сұрақ. Тауар деген не?

  1. Экономика дегеніміз не?

3.Қаржы дегеніміз не?

4.Сауда дегеніміз  не?

ҚХР өкілі: Тауар деп-………..жауап береді

РФ өкілі: Экономика дегеніміз… деп жауабын береді.АҚШ өкілі: Қаржы –ақша, ақша-айырбас құралы.

РФ өкілі: Сауда -сатушы мен тұтынушының мәмілеге келуі.Төраға :Сөзжұмбақ шешейік: (орнында отырып жасайды)

Тігінен:1.Ақша сақтайтын мекеме. (Банк)

2.Жеке есепшоты бар төлем-қағаз. (карточка)

Көлденеңінен:

  1. Ақша беретін құрылғы. (Банкомат)
  2. Төлемді растайтын қағаз. (Чек)

Төраға: Ендігі кезекте бірнеше  блиц-сұрақтарға жауап беріп кетейік.

  1. 1 теңгеде неше тиын бар?
  2. Әлемнің неше кереметі бар?
  3. Валюта бағамы деген не?
  4. 1 долларда неше цент бар?
  5. Нұрсұлтан Назарбаев ҚР-ң нешінші президенті?
  6. Қырғыз елінің валютасы қандай?сум
  7. 360 теңгеге киллограмы 80 теңгеден неше кг картоп келеді?
  8. Жапонияның валютасы қандай? иена
  9. Американдық доллардың ең үлкен банкноты -100$.
  10. Нумизматика деген не?
  • Ендігі жерде дөңгелек үстелдің қорытындысын шығарайық.Бүгінгі өткен дөңгелек үстелімізді қорытындылай келе оқушыларымыздың

Тәуелсіздігіміздің 20жылдығына орай шығарған арнауын қабыл  алыңыздар!

-Оқушылар өлеңдерін жатқа айтады.  Үй тапсырмасы: Сөзжұмбақ құрастыру

Экономика
Хасенова Алия Амангнельдиновна, Серіктестіктер

Мақала авторы: Хасенова Алия Амангнельдиновна
Жұмыс орны: Құрылыс-техникалық колледжі
Лауазымы: Оқытушы
Порталға жариялану мерзімі: 08.11.2016

Серіктестіктер

Сабақтың тақырыбы: Серіктестіктер

Мақсаты: кәсіпкерлік түрлерін біле отырып, олардың меншік формасына байланысты түрлерінің бірі – серіктестіктер туралы, олардың бір-бірінен айырмашылығын білу, кәсіпкерліктің маңыздылығын ұғыну, бір-бірінің пікірін тыңдап құрметтеу, сыйлау.

Күтілетін нәтиже:

  1. Кәсіпкерлік түрлері және кәсіпкерлік нарық жағдайындағы басты қызмет екенін біледі.
  2. Серіктестіктер туралы ұғынады және олардың түрлерін ажырата алады
  3. Ойларын еркін айтып дәлелдей алады.

Не арқылы бағаланады?

  1. «Ой қозғау», тірек сызба, қытайша ет тағамы.
  2. Өзара оқыту, Т кестесі.
  3. Оқушылар дайындаған сұрақтар, зерттеу шеберханасы.

Түрі: СТО

Әдісі: ой қозғау, тірек сызбалар, қытайша ет тағамы.өзара оқыту, Т кестесі,

жуан және жіңішке сұрақтар, зерттеу шеберханасы.

Көрнекілігі: топшама, газет (Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы)

Сабақ барысы:

Ұйымдастыру бөлімі.

І. Қызығушылықты ояту.

«Ой қозғау»

  • Кәсіпкерлік дегеніміз не?
  • Кәсіпкерліктің қандай түрлері бар?
  • Кәсіпкерліктің әр түріне анықтама беріңдер.

 

 

 

 

 

Тірек сызбалар

Кәсіпкерлік

 

 

Түрлері

 

 

іс-әрекетіне байланысты                меншік  формасына  байланысты

 

өндірістік          қаржылық   кеңестік       жеке     ұжымдық   АҚ   мемлекеттік  коопер

коммерциялық                                       ЖШС, толық

Қытайша ет тағамы. 5 оқушыға  5 тақырып

Тақырыбы сұрақ
1Кәсіпкерік туралы түсінік және өндірістік кәсіпкерлік
2Коммерциялық және
3Қаржылық кәсіпкерлік
4Кеңестік кәсіпкерлік
5Жеке кәсіпкерлік

 

Өтілген тақырыптар бойынша оқушылар сұрақтар қояды.

ІІ. Мағынаны тану.

Өзара оқыту.

«Серіктестіктер» тақырыпшасын өз беттерімен оқиды.

Оқушыларды екі топқа бөліп, Т кестесі арқылы түсінгендерін тақтада жаздыру.

Жауапкершілігі шектеулі (толық)                  Жауапкершілігі шектеулі                   серіктестік                                                          серіктестік

Құрал-жабдықтарын біріктіре. Басқа да салымдарын фирмаға қосып, сол фирманың пайының көлеміне байланысты түскен пайдадан өз үлестерін алып отырады. Серіктестіктердің міндетті шарттарының бірі- олардың мүшелерінің арасында өзара келісімнің болуы.

Толық серіктестіктерде ұжымның барлық ЖШС –ті бір немесе бірнеше адам құра

мүшелері фирма міндеттемелері бойын      ды. ЖШС-ке қатысушылар оның мін-

ша толық жауапкершілікте болады.             деттемелері бойынша жауап бермейді,

алынған пайда  олардың құрылтайшы        өздерінің қосқан салымдары салымда-

ларының арасында жарғылық капиталға    рының шегінде ғана жауапты болады.

қосқан үлесіне қарай бөлінеді.Егер толық  Егер серіктестік күйресе, оның мүше-

серіктестік сәтсіздікке ұшыраса, оның мү  лері тек өздерінің қосқан үлесіне байла-

шелері фирманың барлық қарыздарына      нысты ғана жауап береді

өз пайының көлеміне қарамастан, жауап

береді.

ІІІ. Толғаныс.

Оқушылар дайындаған сұрақтар.(Әр оқушы екі сұрақтан, содан соң топтан екі сұрақ) Жуан және жіңішке сұрақтар.

Зерттеу шеберханасы.

І Топ. Кітапхана. Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауының он бағытын және  кәсіпкерлікке қатысты міндетті жазу.

ІІ Топ. Сауалнама. Кәсіпкерге сауалнама дайындау.

Үйге тапсырма беру Қайталау. Кәсіпкерлер туралы материал жинақтау.

Бағалау.(мадақтап)

Сау болыңыздар.

Экономика
Хасенова Алия Амангельдиновна, Жұмыссыздық

Мақала авторы: Хасенова Алия Амангельдиновна
Жұмыс орны: Құрылыс-техникалық колледжі
Лауазымы: Оқытушы
Порталға жариялану мерзімі: 08.11.2016

Жұмыссыздық

Сабақтың тақырыбы:   Жұмыссыздық түрлері

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушылардың жұмыссыздық туралы түсінігін  кеңейту.Жұмыссыздық нысандарымен (фрикциондық,циклдік,маусымдық,құрылымдық) түрлерімен таныстыру.

Дамытушылық: Жұмыссыздықтың артықшылығын, кемшілігін , әлеуметтік салдарын , логикалық тапсырмалар арқылы шығармашылық қабілетін дамыту.

Тәрбиелік: Еңбек  сүйгіштікке , отан сүйгіштікке өздігінен ізденуге тәрбиелеу.

Көрнекілігі: Слайдтар , ҚР- ның статистикалық мәліметі. Логикалық сұрақтар.

Түрі: Аралас сабақ.

Әдісі: Сұрақ-жауап.

Барысы: I.Ұйымдастыру.

II.Үй тапсырмасын сұрау.

а)Еңбек нарығы дегеніміз не?

ә)Еңбек рыногында не сатып , нені сатып аламыз?

б)Жалақы деген не?Жалақы түрлері?

III. Логикалық тапсырмалар арқылы үй тапсырмасын қорытындылау.

а)Банк күзетшісіне қандай жалақы төлеу?

ә)Жеке ательенің  киім  пішетін кісіге қандай жалақы төлеген дұрыс?

б)СТО  механигіне қандай жалақы төлеу керек деп ойлайсыздар?

  1. IV. Жаңа сабақ.

Жұмыссыздықтың түрлері.

Қазақстанға әлемдегі елу елдің қатарына  қосылу міндеті жүктеліп отыр.Жолдауда халықтың әлеуметтік-тұрмыстық жағдайын  дамытуға ерекше мән беріліп отыр. (*)

4.3Жұмыссыздық – халықтың белсенді, еңбекке жарамды бөлігі, өзі орындауға қабілетті жұмыс таба алмай жүрген адамдардың болуы.

4.1

а) Жұмыссыздық дегеніміз не?

 

ә) Жұмысқа қабіллетті деп кімдерді айтады?

 

б) Неліктен адамдар жұмыссыз қалады?

 

в) Жұмыссыздық бойынша жәрдемақыны кімдер алуға құқықты?

 

Г) Жұмыссыздық ел экономикасына қалай әсер етеді?

 

4.2. Ассосация жазу әдісі :

Слайд№1.

 

 

 

 

 

 

  • Слайд№ 2.

 

 

 

 

Жұмыссыздарды тіркеумен еңбек биржасы айналысады.

Мемлекет ресми тіркелген жұмыссыздарға жәрдемақы төлейді.

Жәрдемақы алмайтын, еңбек биржасына тіркелмеген азаматар кездеседі.

  1. Құрылымдық жұмыссыздық—  егер адам бос жұмыс орнына сәйкес қажетті біліктілік, білімі жоқ болғандықтан жұмыс таба алмай жүрген адамдар.  Жұмыстың бұл түрінің пайда болу себебі: тех-қ прогресс себепші. Мыс: банкомат, комьпютер…. т/б.
  2. Циклдік жұмыссыздық егер өндіріс қысқарса, кәсіпорындар, фирмалар қысқарса, экономикалық дағдарыс жағдайында адамдардың жұмыссыз қалуын айтамыз.
  3. Уақытша жұмыссыздық(фрикциондық)- егер адам қысқа мерзімде жұмыссыз атанса, тұрғылықты жерін өзгертсе, жалақысы көп жұмысқа орналасу кезінде орын алатын жұмыссыздық.
  4. Маусымдық жұмыссыздық егер адам жылдың тек бір мезгілінде ғана тартылатын жұмыс түрлері бар. Қысқы мезгілінде жұмыс істемей, жазда жұмыс істейтін адамдар тобын айтамыз.

Логикалық тапсырмамен жұмыс.

Төменде келтірілген жағдайлардың әрқайсысы жұмыссыздықтың қай түрі екенін анықта, сәйкес белгі қой.

۝     1.Құрылысшы қыста жұмыс таба алмай жүр.

۝    2.Экономикада құлдырау байқалады. Шахталар жабылып      шахтерлар жұмыстан шығарылуда.

۝    3.Заңгер Аматыдағы фирмадан жұмыстан шықты, өйткені Астана қаласындағы жұмысқа шақыру алды.

۝      4.Университет түлегі алғашқы жұмысын іздеп жүр.

۝      5.Дүкенде экономикалық дағдарыс әсерінен сатылу күрт азайды.    Сатушы жұмыстан шықты.

۝     6.Орта мектепті бітірген, белгілі мамандығы болмағандықтан жұмысқа қабылданбады.

۝        7.Жоғары білікті программист жұмыстан шықты, өйткені оны жалақының мөлшері қанағаттандырмайды.

VI.ҚР-ның статистикалық  мәліметтерімен  таныстыру.

Дәптермен  жұмыс.

VII.Сабақты бекіту , қосымша сұрақтар арқылы.

Жұмыссыздықтың

           Артықшылығы

 

                 Кемшілігі

 

VIII.Бағалау.

IX.Үйге:Қалай жұмыссыздық деңгейін азайтуға болады?

Экономика
Хасенова Алия Амангельдиновна, Салық. Салық жүйесі

Мақала авторы: Хасенова Алия Амангельдиновна
Жұмыс орны: Құрылыс-техникалық колледжі
Лауазымы: Оқытушы
Порталға жариялану мерзімі: 08.11.2016

Салық. Салық жүйесі

Сабақтың тақырыбы: «Салық.Салық жүйесі»
Сабақтың мақсаты:
Білімділік. Оқушылырға «Салық» туралы ұғым беріп, оның түрлері туралы нақты мысалдар келтіре түсіндіру.
Әр түрлі есептерді шығартуға үйрету. Салықтың әлеуметтік маңызы неде, оған қатысты жағдайлар туралы кеңірек таныстыру.
Дамытушылығы: Оқушыларды қаржы пәнінің негізгі саласы болып дамудың табылатын салық тарауы бойынша түсінуге, сөйлеуге, құжаттармен жұмыс істеуге төселдіру.
Тәрбиелік: Оқушыларға экономикалық тәрбие беру, қазіргі негізі қаржыға, кәсіпкерлікке, бизнеске байланысты екенін түсіндіріп, осы салада білімді болуға баулу.
Сабақтың түрі: Аралас сабақ.
Сабақтың әдісі: Сұрақ-жауап,баяндау,бірлескен ұжымдық әрекет.
Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта, есептер, үй, көлік, жер қойнауы суреттері.
Пәнаралық байланыс: Тарих, математика.
Сабақ барысы:
Ұйымдастыру бөлімі.
Үй тапсырмасын сұрау.
1. Мемлекет дегеніміз не?
Мемлекеттік бюджет дегеніміз не?
Мемлекеттік қаржы дегеніміз не?
Мемлекеттік бюджеттің табыс көздерін не құрайды?
Мемлекеттік бюджеттің шығын көздерін ата.
Мемлекеттік бюджеттің неше түрін білесіңдер түрлерін ата?
Артықшылығы бар бюджет дегеніміз не?
Тапшылығы бар бюджет дегеніміз не?
Теңгерімді бюджет дегеніміз не?
2010 жылы Қазақстан Республикасында бюджет табысы 2,369 млрд. теңге, ал бюджет шығыны 3.319 млрд. теңгені құраған.
2011 жылы бюджет табысы 1,500 млрд. теңгені құрап, ал бюджет 1.200 млрд. теңгені құрады.
2012 жылы бюджет табысы 1100 млрд. теңгені құрап, ал бюджет 1100 млрд. теңгені құрады

Жаңа тақырыпты түсіндіру:
Жаңа сабақты түсіндіру үшін сұрақ қоюдан бастаймыз.
Мемлекет жұмсау үшін ақшаны қайдан алады?
Салық дегеніміз не?
Салық дегеніміз – бұл азаматтар немесе фирманың жалақы немесе пайдадан мемлекет пайдасына төлейтін міндетті төлемдер.
Салықтың түрлері:
1. Жеке табыс салығы
2. Жер қойнауын пайдаланғаны үшін салық
3. Акциздер
4. Экспортталатын шикі мұнай, газ конденсатына рента салығы
5. Жер салығы
6. Көлік құралдары салығы
7. Мүлік салығы
Меншік құқығында салық салу объектісі бар жеке және заңды тұлғалар салық төлеушілер болып табылады.
Бұрынғы кездегі салықтардың түрлері.
1.Баж салығы – өңделетін жерге салынатын салық
2. Зекет – ғаріп-кемтар адамдарға үлестіру үшін мешіт жинайтын салық
3. Қалан – монғолдар билеген кезде егіншілерге салынған салық
4. Тағар – әскерді қамтамасыз ету үшін заттай алынған салық.
Салықтар қаржының бастапқы категориясы болып табылады, олар мемлекетпен бірге пайда болды және мемлекеттің өмір сүріп, дамуының негізі болып табылады. Салықтар барлық елдерде олардың қоғамдық-экономикалық құрлысы мен саяси іс-бағытына қарамастан,ұлттық табысты қайта бөлудің басты құралы, мемлекеттің кірістерін және бюджеттің кірістерін қалыптастырудың шешуші көзі болып табылады. Қазақстан Республикасының бюджетінің 90% салықтар құрайды.
1 тапсырма:
Оқу құралының 28-бетімен жұмыс. «300 жыл бұрынғы салық» Оқушылар мәтінді оқып, 300 жыл бұрынғы салықпен қазіргі кездесетін салықтардың түрлерін салыстыру.
Бұрынғы кездегі салықтардың түрлері.
 Баж салығы – өңделетін жерге салынатын салық
 Зекет – ғаріп-кемтар адамдарға үлестіру үшін мешіт жинайтын салық
 Қалан – монғолдар билеген кезде егіншілерге салынған салық
 Тағар – әскерді қамтамасыз ету үшін заттай алынған салық.
Қазіргі кездегі салықтың түрлері:
 Табыс салығы.
 Мүлікке салынатын салық.
 Көлік құралдарына салынатын салық.
 Экспортталатын шикі мұнай, газ конденсатына рента салығы
 Жер қойнауын пайдаланғаны үшін салық
 Акциздік алымдар.
 Кедендік баж салығы.
2 тапсырма:
Есептей білгеннің есесі кетпейді,
Есептей білмеген қыр басына жетпейді
Жер салығы мен мүлік салығын есептеу.
Қазақстан Республикасының азаматы Ибраев Абзал – меншік құқығында салық салу объектісі бар жеке тұлға.
Жалпы жер көлемі – 1000 ш. метр
Оның ішінде үйдің орны – 145 ш. метр
Бос орны – 855 ш.метр
Бонитет балы: 0,36 (жер көлеміне салынған құрылыстың аудан бойынша көрсеткіші)
Үйдің құнын БТИ бағалады – 35000 $
Қазақстан халық банкісінің 16.01.2013 жылға берілген ақпараты бойынша валюта бағамы төмендегідей: 1$ = 148.68 теңге

 Қорытынды: Салық – шаруашылық жүргізуші субьектілердің, жеке тұлғалардың мемлекет пен екі арадағы мемлекеттік бюджет арқылы жүзеге асырылатын қаржы қатынастарын сипаттайтын экономикалық категория. Салықтар мемлекеттің құрылуымен бірге пайда болған. Мемлекеттің өмір сүруі және дамуының негізі болып табылады. Әрбір мемлекет өзінің ішкі және сыртқы саясатын жүргізуі үшін белгілі бір мөлшерде ақша қаражаттары керек болады. Ал салықтар мемлекеттің тұрақты қаржы көзі.
Үй жұмысы:
 “Қазақстан Республикасының салық саясаты” тақырыбына эссе жазып келу.
 Салықтың салық төлеушілерге артықшылығын және кемшіліктерін қарастырып келу.

Технология, Экономика
Амирова Кымбат Манарбековна, Cнижение себестоимоисти силикатного кирпича, с помощью оптимизации управления тепловлажностным режимом при его автоклавной обработке

Мақала авторы: Амирова Кымбат Манарбековна
Жұмыс орны: ЕНУ им. Л.Н.Гумилёва, Астана, Казахстан
Лауазымы: Магистрант архитектурно-строительного факультета
Порталға жариялану мерзімі: 26.05.2016

Cнижение себестоимоисти силикатного кирпича, с помощью оптимизации управления тепловлажностным режимом при его автоклавной обработке

Научный руководитель – к.т.н., доцент Гордиенко Б.С.

Силикатный кирпич, являясь экологически чистым продуктом, находит широкое применение для строительства жилых и производственных помещений. Его производство состоит из ряда операций, таких как дозирование, перемешивание, формование и авто- клавная обработка. Каждый из этих процессов вносит свой вклад в качество конечного продукта. При этом особо важное значение имеет заключительная операция – автоклавная обработка, обеспечивающая получение кирпича с заданными техническими параметрами.

Существуют различные системы управления автоклавной обработкой силикатного кирпича, использующие известные подходы и решения.

Режим работы автоклава зависит от его конструкции и разновидности силикатного кирпича. Технология этого  процесса  подробно  изучена [1].

На наш взгляд следует особо отметить разработанную систему автоматизации процесса автоклавной обработки. Главным её отличием является относительно низкая стоимость. В качестве управляющего элемента она использует компьютер, а для организации взаимодействия между компьютером и датчиками   непрерывных   и дискретных параметров и для выдачи управляющих воздействий на исполнительные механизмы – модули распределённого вво- да/вывода серии ADAM-4000 компании Advantech.

Основные функции системы.

После окончания процесса прессования сырец силикатного кирпича поступает для прохождения тепловлажностной обработки в автоклав. Автоклав представляет собой горизонтально расположенный стальной цилиндр с герметически закрывающимися с торцов крышками. Прочность силикатного кирпича формируется в результате взаимодействия двух процессов: структурообразования, обусловленного синтезом гидросиликатов кальция, и деструкции, обусловленной внутренними напряжениями [1]. Процесс запаривания сырца состоит из трёх последовательных этапов (рис. 1).

Первый этап (набор давления Р) длительностью  tн  начинается  с поступления смеси в аппарат и продолжается до выравнивания показателей температуры пара и самого изделия. Во время прохождения второго этапа (выдержка давления) температура и уровень давления Рвыд поддерживаются на постоянном уровне в течение времени tв, чтобы в толще кирпича правильно начались и своевременно завершились все физико-химические процессы, а именно: выпаривание излишнего количества влаги и образование гидросиликата кальция. На этом этапе происходит затвердевание кирпича. Третий этап (снижение давления) – это остывание готового продукта после прекращения теплового воздействия на него в течение времени tс. После окончания этапа снижения давления готовый силикатный кирпич поступает на склад для хранения и упаковки. Для получе- ния силикатного кирпича с заданными характеристиками необходимо обеспечить возможность задания значения давления выдержки Рвыд, длительности набора tн, выдержки tв и снижения tс давления пара в автоклаве.

Для снижения внутренних напряжений  в  конструкции  автоклава система должна обеспечивать контроль температуры вверху, внутри и внизу автоклава, скорость нарастания давления в нём и скорость нарастания температуры, разность температуры вверху и внизу автоклава. В ходе процесса автоклавной обработки необходимо конт- ролировать положение впускной и выпускной задвижек безопасности и регулирующих задвижек острого и мятого пара.

Структурная схема системы в части контура управления автоклавом приведена на рис. 2 (на схеме показан контур управления только одним автоклавом, управление другими автоклавами организовано аналогично).

В каждом автоклаве контроль температуры осуществляется тремя термопарами:

Тв–вверху,  Тс–в середине  и Тн–внизу.  Все  эти  термопары подключены к модулю аналогового ввода ADAM-4018. Состояние задвижек безопасности острого пара (ЗБОП) и задвижки безопасности мятого пара (ЗБМП) определяется по сигналам соответствующих концевых выключателей, поступающим на модуль дискретного ввода-вывода ADAM-4055. Регулирование набора давления в автоклаве производится регулирующей задвижкой острого пара (РЗОП),а снижение давления регулирующей задвижкой мятого пара (РЗМП). Положение РЗОП и РЗМП контролируется посредством модуля ADAM-4018, настроенного на измерение напряжения. Управление задвижками РЗОП и РЗМП осуществляется с выходов с открытым коллектором модуля ADAM-4055 через электромеханические реле фирмы Omron. Контроль давления в автоклаве и подающей магистрали производится измерительными преобразователями SIT- RANS P серии Z фирмы Siemens (Да и Дм),    подключёнными    к    модулю ADAM-4018. Модули ввода-вывода ADAM объединены по интерфейсу RS-485 и через интерфейсный пре- образователь (RS-232/RS-485) ADAM- 4520 подключены к СОМ-порту персонального компьютера (ПК). Фотография шкафа управления шестью автоклавами, выполненного на базе конструктива фирмы Schroff, приведена на рис. 3.

В качестве управляющей используется программа ADAMView фирмы Advantech.

Шесть автоклавов объединены в группу, управление ими осуществляется с одного компьютера. Состояние процессов во всех шести автоклавах, подключённых к компьютеру, контролируется с помощью общей экранной формы, показанной на рис. 4. Для каждого автоклава отображаются его номер, выполняемый этап процесса, время выполнения процесса, а также соответствующими сообщениями сигнализируется об отклонениях процесса пропарки от нормы. Из данной формы, нажав кнопку «Цифровые параметры» в поле определённого автоклава, можно перейти на одноимённую форму контроля и управления процессом пропарки выбранного автоклава (рис. 5).

В разделе «Задание параметров» экранной формы конкретного автоклава оператором устанавливаются давление на этапе выдержки с шагом 0,1 кгс/см2, время набора, выдержки и снижения давления с шагом 1 минута.

В разделе «Параметры процесса» отображаются текущие значения следующих показателей:

температура вверху, внутри и внизу автоклава;

расчётное и текущее давление в автоклаве в данный момент времени;

давление в магистрали острого пара;

время процесса.

В разделе «Выполняемый этап процесса» высвечивается название текущего этапа автоклавной обработки кирпича.

Раздел «Отклонение параметров» на этапе набора давления содержит информацию о соответствии норме текущих значений разности температуры вверху и внизу автоклава, скорости нарастания температуры и изменения давления. Если разность температуры вверху и внизу автоклава превышает 45°C, то выводится мигающее красным цветом сообщение «Разность температур выше нормы». Если скорость нарастания температуры превышает 1,5°C в минуту, то выводится мигающее красным цветом сообщение «Скорость нарастания температуры выше нормы». Если нарастание давления в автоклаве  меньше 0,06 кгс/см2/мин, то выводится мигающее красным цветом сообщение «На- растание давления ниже нормы».

В разделе «Управление процессом» возможен  выбор  автоматического или ручного режима. При выборе ручного управления необходимо нажать кнопку «Ручное». В окне «Выполняемый этап процесса» отобразится надпись «Ручное управление процессом» и появится возможность управлять положением регулирующих задвижек острого пара и мятого пара с помощью соответствующих кнопок «Закр» и «Откр». Для выбора автоматического управления необходимо нажать кнопку «Автоматическое», а затем кнопку «Пуск».

         После набора давления в течение заданного времени процесс пропарки переходит к этапу выдержки давления, что отображается надписью «Выдержка давления» в окне «Выполняемый этап процесса». Заданное значение давления поддерживается с  точностью±0,05 кгс/см2. Если отклонение больше этого значения, что в большинстве случаев обусловлено снижением давления в подводящей магистрали острого пара, выводится сообщение «Снижение давления ниже нормы» и выдаётся звуковое оповещение «Отклонение параметров от нормы».

После окончания этапа выдержки давления выводится сообщение «Переход к снижению давления» и выдаётся звуковое сообщение «Внимание! Этап выдержки давления закончен. Закройте впускную и откройте выпускную задвижки безопасности». Оператор закрывает впускную и открывает выпускную задвижки безопасности и на- жимает кнопку «Обеспаривание». После этого выводится сообщение «Этап снижения давления» и начинается снижение давления в течение заданного времени. После окончания этапа обеспаривания выводится текстовое сообщение «Процесс пропарки закончен» и звуковое оповещение «Процесс пропарки закончен».

 Для более точной оценки параметров была разработана более совершенная  программа Graph (рис. 7). В окне этой программы могут отображаться значения давления в магистрали подачи острого пара и в автоклаве, а также температуры вверху,внутри и внизу автоклава. Для  выбора отображаемых параметров необходимо щелчком мыши поставить галочку в окошке с названием параметра. Для точной оценки параметров в определённый момент времени нужно щёлкнуть левой кнопкой мыши, и в окне экранной формы появится вертикальный маркер. В окнах, расположенных внизу под соответствующей надписью, высветятся значения параметров процесса в точке пересечения вертикального маркера с соответствующей зависимостью, а в окне «Время» отобразится время получения этих значений (время оценки параметров процесса). Вертикальный маркер можно перемещать с помощью мыши в заданную временную  точку  процесса.  Для  удобства анализа можно изменять масштаб графиков по оси Х и оси Y.

Опыт создания и эксплуатации системы показал правильность выбранных решений, которые позволяют автоматизировать процесс обработки силикатного кирпича. Внедрение автоматизированной системы позволяет повысить качество силикатного кирпича на основе появившейся возможности более точного соблюдения технологических режимов и параметров, а также к росту энергоэффективности обработки кирпича за счёт снижения потребления пара.

 

Список использованных источников

1.Э.Н. Мартемьянова. Теплотехника и теплотехническое оборудование технологии строительных материалов и изделий.  Учебное пособие-Омск 2007

2. Хавкин Л.М. Технология силикатного кирпича. Стройиздат, 1982.— 384 с.

3. ГОСТ 379-95. Кирпич и камни силикатные.

Экономика
Калдыгулова Акмарал, Экономика және меншік

Мақала авторы: Калдыгулова Акмарал
Жұмыс орны: Жаңаөзен қаласы,№7 орта мектеп
Лауазымы: құқық пәні мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 19.05.2016

Экономика және меншік

«Бекітемін»

_________________

28.10.2015жыл

 

9 сынып Адам.Қоғам.Құқық
Сабақтың

тақырыбы

Экономика және меншік
 

 

 

 

 

Мақсаты

Экономика және меншік туралы мағлұмат беру;

Меншіктің түрлерімен және экономика жүйелерімен таныстыру;

Логикалық ойлау қабілеттерін жетілдіру, жан-жақты ізденіп, өздігінен баға бере білуге дағдыландыру;

Әртүрлі тапсырмалар орындату арқылы оқушылардың сабаққа деген белсенділігін арттыру;

ҚР-ның Конституциясынан мағлұмат бере отырып, құқықтық білімдерін жетілдіру;

Өз еліне, жеріне пайда тигіземен деген құштарлыққа, адамгершілікке тәрбиелеу;

 

Ресурстар

9 сынып оқулығы, стикер, фломастерлер, кері байланыс парақшасы, бейнеролик, білім ағашы, презентация;
 

Оқыту

нәтижесі

Экономиканың ел үшін маңызды екенін ұғынады;

Оқушылар экономика және меншік туралы және ҚР-ның Конституциясының 6,25,26-баптары туралы біледі;

Оқушылар алған білімдерін өмірде қолдана біледі;

Топтық жұмыста бірігіп жұмыс жасауға дағдыланады;

 

 

Модульдер

№1.Оқыту мен оқытудағы жаңа тәсілдер

№2.Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету

№3.Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

№4.Оқыту мен оқуда АКТ-ны пайдалану

№7.Оқытуды басқару және көшбасшылық

Оқыту

 әдістері

Топтық жұмыс, миға шабуыл, постермен жұмыс, кластер, семанткикалық карта, бесжолды өлең;
      Негізгі ұғым Экономика, меншік, жекеменшік, кәсіпорыын, Конституция
Кері байланыс Өзін-өзі бағалау, кері байланыс парақшасы
Кейінгі тапсырмалар №12Нарықтық қатынастар және ақша тақырыбына дайындалып келу

 

Сабақтың барысы Мұғалімнің іс-әрекеті Оқушының іс-әрекеті
 

Ұйымдастыру кезеңі.

3 минут

 

Ынтымақтастық атмосферасын құру. Сыныпты топқа бөлу (суреттер  арқылы)

Психологиялық тренинг

Білім ағашымен таныстыру

 

 Оқушылар амандасады.

Үш  топқа бөлініп отырады

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Үй тапсырмасы

7 минут

Үй тапсырмасын қайталау мақсатында үш топқа сұрақтар беру арқылы жауап алу және қорытынды жасау

1.Қажеттілік

2.Ағымдық қажеттіліктер

3.Ұзақ мерзімді қажеттіліктер

4.Экономика сөзінің мағынасы

5.Маслоудың қажеттілік пирамидасы

6.Экономика дегеніміз не?

7.Өндіріс

8.Өндіріс факторлары

9.Жер ресурсы

10.Капитал ресурсы

11.Еңбек ресурсы

12.Кәсіпкерлік

Оқушылар берілген сұрақтарға жауап береді. Жауаптығын дұрыстығын тексереді.

Ойларын тиянақтайды.

Үй тапсырмаларын қорытындылайды.

 

 

Жаңа сабақ

18 минут

 

 

 

 

 

Постермен

жұмыс

Топтық жұмыс.

Оқушылар кластер әдісі арқылы постермен жұмыс жасайды.

1.Экономика деген не?

2.Меншік деген не?

3.Кәсіпорын деген не?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Оқушылар оқулықпен жұмыс жасайды. Экономика, меншік, кәсіпорын сөзінің мағыналарын ашады.

Өз ойларын ашық айтып, берілген тапсырманы қорғап шығады.

 

 

 

 

 

Миға

шабуыл

 

Берілген ұғымдарға экономикалық сөздіктер жазу.Экономика, меншік, кәсіпорын не бизнес сөздері.

Э-экспорт,экономика

К-компания,кредит

О-олигополия,отбасы

Н-несие,нарық

М-меншік,монета

И-импорт,инфляция

А-ақша,айырбас,алтын

 

М-монета,мемлекет,меншік

Е-евро,еңбек

Н-нумизматика,несие

Ш-шығын,шарт

І-іскерлік

К-компания,кәсіпорын

 

Б-банк,бюджет,баға,баланс

И-импорт,ипотека,инфляция

З-завод,зейнетақы

Н-несие,нарық

Е-евро,еңбек

С-салық,сауда,сум,сом

Берілген сөздерге экономикалық сөздер жазады.

Топ болып жұмысты қорғап шығады.

Сергіту сәті

3 минут

Оқушыларды сергіту барысында қимылдап, билеп, демалдыру Оқушылардың көңілі көтеріліп демалады
 

 

 

Бес жолды өлең

 

1.Экономика

2.Меншік

3.Кәсіпорын

Берілген сөздерге бес жолды өлең құрау керек

Берілген сөздермен жұмыс жасайды.

1.Экономика

2.Қиын, ауыр

3.Дамиды, өрлейді, құлдырайды

4.Еліміздің экономикасы дамып келеді

5.Ғылым

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қорытындылау

10 минут

1.Өтілген тақырыпты қорытындылау барысында семантикалық карта тапсырмасын орындайды.

 

2.Экономистер туралы мағлұмат беру

1.Аристотель

2.Карл Маркс

3.Фридрих Энгельс

4.Н.Ә.Назарбаев

 

3.ҚР-ның Конституциясынан мағлұмат беру

6-бап:ҚР-да мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады.Жер және оның қойнауығ су көздері,өсімдіктер мен жануарлар дүниесі,басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады.

25-бап:Тұрғын үйге қол сұғылмайды.Соттың шешімінсіз тұрғын үйден айыруға және басып кіруге, тексеруге және тінтуге заңмен белгіленген реттер мен тәртіп бойынша жол беріледі.

26-бап:ҚР-ның азаматтары заңды түрде алған қандай да болсын мүлкін жекеменшігінде ұстай алады.Соттың шешімінсіз ешкімді өз мүлкінен айыруға болмайды.

2015 жыл ҚР-сы үшін айтулы мерекелерге толы ерекше жыл болдыҚмірмен байланыстыра отырып викториналық сұрақтар беру

Топ болып тапсырманы орындайды.

Семантикалық картамен берілген сұрақтарға «ия» немесе «жоқ» белгісін қойып отырады.

 

Эконоика ғылымының ұлы тұлғалары туралы ақпарат алады.

 

ҚР Конституциясының  6,25,26-баптарымен танысады.Өмірлік тәжірибеде қолдануға болатынын түсінеді.

 

Викториналық сұрақтарға

жауап береді.Еліміздің биылғы 2015жылы аталып өткен мерекелері туралы біледі.

 

Бағалау

Кері байланыс

4 минут

Білім туралы мақал-мәтелдер сұрау арқылы сабақты аяқтау.

«Бес саусақ» әдісі бойынша кері байланыс жасау, сабақ туралы оқушылардың пікірін,ойын білу.

Білім ағашына жапырақтар жапсырады

Білім туралы мақал-мәтелдерайтады.

Кері байланыс жасайды

Білім ағашына жапырақтар жапсырады

 

Экономика
Тохметова Алия Махсуткызы, Экономика көшбасшысы

Мақала авторы: Тохметова Алия Махсуткызы
Жұмыс орны: Қарағанды облысы Балқаш қаласы «Балқаш қаласы Абай атындағы №2 лицей» КММ Экономика пәні мұғалімі Тохметова Алия Махсуткызы
Лауазымы: Экономика пәні мұғалім
Порталға жариялану мерзімі: 19.05.2016

Экономика көшбасшысы

Тақырыбы: «Экономика көшбасшысы» (сайыс)
Мақсаты: Оқушыларды білімпаздыққа,ізденімпаздыққа тәрбиелей отырып, өз ойын ашық айта білетін қабілетті тұлға қалыптастыру. Оқушыларды елін, жерін,оның дәстүрлерін сыйлауға, халқымыздың болашағын гүлдентер тәрбиелі, білімді болып өсуге ықпал ету.
Көрнекілігі: интерактивті тақта слайд.
Түрі: сайыс
Әдісі: Сұрақ-жауап
Пәнаралық байланыс:Қазақстан тарихы, қазақ әдебиеті, информатика, география, экономика.
Ұйымдастыру .
1) Оқушылармен сәлемдесу.
2) Ойынның мақсатын айту.
3) Ойыншылармен таныстыру.
4) Топ лидерімен таныстыру.
4) Сарапшы мамандармен таныстыру.
5)Сайысшарттарыментаныстыру
Мұғалімнің сөзі: Армысыздар құрметті ұстаздар, оқушылар! Бүгінгі біздің 5-сыныптар арасында өткелі отырған «Экономика көшбасшысы» сайысына қош келдіңіздер! Сайысымызға үш топ қатысады, қатысқалы отырған ойыншылармен таныс болыңыздар:
І-топ.«Тұтынушылар» /5а/
ІІ-топ «Экономистер» /5б/
III-топ «Акционерлер» /5в/
Сайыс шарттары:
1. «Кім тапқыр?»(Рәміздерге байланысты сұрақтар қойылады)
2. «Өнер-білім бар жұрттар» (Мақал-мәтелдер жарысы).
3. «Білім аукционы» (әр топқа оқу пәндері бойынша сұрақ қойылады дұрыс жауап беру арқылы топ өз ақша қорын жинақтайды.)
4. «Эрудиттер сайысы» (оқушылар сұрақтарға жылдам жауап беруі керек, сұраққа тез және дәл жауап беріп, уақытты тиімді пайдаланған топ жеңіске жетеді).
5. «Отандық брендті бірге жасайық» (Оқушылар өздерінің таңдаған тауарларын жарнамалайды. Жарнамалар әдемі де қызықты қимылдармен, өлеңдермен, әндермен шығуы керек).
5. «Ситуациялық сұрақтар»(Тақырыпқа байланысты қорғау)
6. «Эссе»
Мұғалім: Бізді қоршаған ортаға үңіле қарайтын болсақ, ол тым күрделі және онда болып жататын әртүрлі өзгерістер бір-бірімен өзара тығыз байланысқан. Осы құбылыстарды жан-жақты зерттеу ісімен көптеген ғылымдар айналысады, солардың ішінде экономика ғылымының орны ерекше.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев «Әуелі экономика, содан кейін саясат» деген қағида ұстанып, еліміздің нақты мүмкіндіктерін ескере отырып демократияландыру бағытын алға жылжытты.
І. «Кім тапқыр?»
Шарты: Әр топқ Қазақстан Республикасының рәміздеріне байланысты 5 сұрақтан қойылады. Әрбір дұрыс жауап 10 ұпаймен бағаланады.

1-топ
1.ҚР Мемлекеттік Рәміздерін ата. /Ту, Елтаңба, Әнұран/
2.ҚР Тәуелсіздік алған жыл /1991 жыл, 16 желтоқсан/
3.ҚР Мемлекеттік туында қандай түстер кездеседі? /Көк, сары/
4.Мемлекеттік Елтаңбада кездесетін аспан денесі. /Жұлдыз/
5.Президенттің жұмыс орны.
2-топ
1.ҚР Мемлекеттік тілі? /Қазақ тілі/
2.Қазақстан Тәуелсіздігіне биыл неше жыл?
3.Мемлекеттік Туда бейнеленген, еркіндікті білдіретін құс./Қыран бүркіт/
4.Мемлекеттік Елтаңбада бейнеленген жануар./Қанатты пырақ/
5.ҚР Конституция күні қашан? /1995 ж, 30 тамыз/
3-топ
1.ҚР Мемлекеттік рәміздері қабылданған жыл? /1992 жыл/
2.Қазақстанның ұлттық валютасы қалай аталады? /теңге/
3Ұлттық валюта қашан қабылданды? (1993 жыл 15 қараша)

ІI.»Өнер-білім бар жұрттар». Мақал-мәтелдердіңжалғасынтабу.
Шарты: Әр топқа 5 мақал-мәтелді жалғастырып айту керек. Дұрыс жауап 10 ұпаймен бағаланады.
1.Адамды асырайтын-…….(еңбек)
2.Жеті рет өлшеп, ……… (бір рет кес).
3.Есептей білгеннің ……. (есесі кетпейді).
4.Судың да ……………….(сұрауы бар).
5.Теңге …………….(тиыннан құралады).
6.Ақыл азбайды ……..(білім тозбайды).
7.Досы көпті …… алмайды (жау),
Ақылы көпті …..алмайды.(дау)
8.Ақшаны табудан ……. (шашуоңай).
9.Ақшаны ….. (ақшажасайды).
10.Ақша кетуге тырысады,
Есеп …… (ұстауға тырысады).
11.Еңбегіне қарай — құрмет.
Жасына қарай —…..(ізет)
12.Жігіттің жұмсаған күшін сұрама,
Бітірген ….. (ісін) сұра.
13.Істеу қиын, сынау……(оңай.)
14.Шебердің инесі де алтын,
Соққан …….(күймесі) де алтын.
15.Көктемде жерге түскен бірдән,
Күзді күні …..(мың) дән болады.

ІIІ. «Білім аукционы»
Көңілін халқыңның тапқан бүгін
Елес қой мынау бізге жат күн бүгін.
Бір-бірлеп сұрақ қойып бақ сынайық.
Сайыста оқушылардың тапқырлығын…

Шарты:Топтарға сұрақ қойылады. Дұрыс жауап беру арқылы топ өз ақша қорын жинақтайды. Аукционда сауда еліміздің ақша бірлігі «теңгемен» жүргізіледі. Өз капиталын көбейту олардың өз қолында. Пән бойынша сұрақтың бастапқы бағасы 100 теңге. Егер дұрыс жауап айтылса, баға құны сол топқа беріледі.

Мұғалім:«Адам байлығының ішіндег ең тамашасы-білім» деп шығыс ғұламасы
әл-Бируни айтқандай білім байлығы саудаға түсер аукционды бастаймыз!!!
1.Сауда қашан пайда болды? (30 000 мың жыл бұрын)
2. Ұлы экономистерді ата. (Адам Смит, Абрахам Маслоу)
3.Тауарлар мен көрсетілетін қызмет үшін қабылданатындардың барлығы (Ақша)
4.Елдіңақшабірлігінемесешетмемлекеттердіңақшабелгісіқалайаталады? (валюта).
5. 2000 теңгенің 10 % — ы? (200 теңге)
6. Тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді пайдаланушы адам. (Тұтынушы)
7.Біздің еліміздің басқа елдерге сататын тауарлары мен қызмет көрсетулер. (Экспорт)
8. Тауарлар мен көрсетілетін қызметтер (Сауда)
9. Экономиканың үш басты сұрағы. /Не? Қалай? Кім үшін?/
10.Экономиканың үш басты мақсаты? /Қажеттілікті қанағаттандыру/
11.Табыс пен шығын арасындағы айырмашылық. /Пайда/
12.Біздің елімізбен шекаралас жатқан мемлекеттерді ата. /Ресей, Қытай, Қырғызстан, Өзбекствн, Түркіменстан/
13.Өзбекстанның астанасы. /Ташкент/
14.Қытайдың астанасы. /Пекин/
15.Ресейдің астанасы./Мәскеу/
16.Бәсеке дегеніміз не? /Өндірушілер арасындағы жарыс/
17.Қазақстанның экономикасы қандай?/Өтпелі/
18.Біздің еліміздің басқа елдерден сатып алатын тауарлар мен қызмет көрсетулер/
19.Қарызға алған ақша не деп аталады? /Несие/
20.1000 теңгенің 10%-ы? /100 теге/

IV. «Эрудиттер сайысы».Шарты: Оқушылар слайдта шатастырып көрсетіліп тұрған әріптерден экономикалық сөздерді табады. Ең көп сөз тапқан топқа 10 ұпайдан беріледі

V. «Отандық брендті бірге жасайық» (Үйге берілген тапсырма, жарнама жасау шеберлігі)
Шарты: Оқушылар өздерінің таңдаған тауарларын жарнамалайды. Жарнамалар әдемі де қызықты қимылдармен, өлеңдермен, әндермен шығуы керек.

І. «Фуд-Мастер» компаниясының жарнамасы. /5а сыныбы/
ІІ. «Рахат» кондитерлік фабрикасының жарнамасы. /5б сыныбы/
III. «Эйвон» компаниясының жарнамасы. /5в сыныбы/
VI. «Ситуациялық сұрақтар». Тақырып бойынша қорғау.
Шарты: Үш топқа үнемдеуге байланысты ситуациялық сұрақтар беріледі.
І -топ. Электр энергиясын үнемдеу. /5а сыныбы/
ІІ-топ. Уақытты үнемдеу./5б сыныбы/
III-топ.Судың да сұрауы бар. /5в сыныбы/
VII. «Тақырыпқа байланысты эссе жазу»
І топ. Егер мен бизнесмен болсам
ІІ топ. Артық ақшаны қалай табуға болады?
IIIтоп. Егер артық ақшаң болса не істер едің?
Мұғалімнің қорытынды сөзі. Әділқазылар алқасына сөз.