Аннотация қазақ тілінде
Бұл мақала қазақстандық білім беру саласындағы жаңашылдықтың тұлғалық аспектілерін зерттейді, тарихшы және білім беру қайраткері С.Ә. Әбілкәрімовтің өмірбаяны мен қызметінің негізінде. Жұмыстың мақсаты – білім берудің түрлі сатыларында (мектеп, институт, жобалар) жаңа бағыттар мен технологиялардың қалай қалыптасып, іске асырылатынын анықтау және бұл үдерісті игередетін тұлғаның рөлін талдау. Зерттеуде танымдық-биографиялық талдау, сапалы зерттеу әдістері, жеке және қоғамдық тәжірибенің құжаттық деректерін салыстыру әдістері қолданылды. Мақалада педагогтың кәсіби жолы, қашықтықтан білім беру және цифрландыру саласындағы новаторлық бастамалары, сонымен қатар оның тұлға ретіндегі қасиеттері (шеберлік, көшбасшылық, жаңалыққа деген құштарлық) қарастырылады. Нәтижелер көрсеткендей, білім берудің іргелі жаңаруы біртұтас жүйелік түрлендірумен қатар, нақты тұлғалардың жеке дара, ізденімпаз іс-әрекеті арқылы да жүзеге асады [1, 2]. Қорытындыда заманауи білім беруді қалыптастырудағы педагог-новатордың мәні атап өтілген.

Аннотация на русском языке
Данная статья исследует личностные аспекты инновационности в казахстанской системе образования на основе биографии и деятельности историка и деятеля образования С.А. Абилькаримова. Цель работы – определить, как формируются и внедряются новые направления и технологии на различных ступенях образования (школа, институт, проекты), и проанализировать роль личности, инициирующей этот процесс. В исследовании использованы методы когнитивно-биографического анализа, качественные исследовательские методы, сопоставление документальных данных личного и общественного опыта. В статье рассматриваются профессиональный путь педагога, его новаторские инициативы в области дистанционного образования и цифровизации, а также его личностные качества (мастерство, лидерство, открытость новому). Результаты показывают, что кардинальное обновление образования осуществляется не только через системные трансформации, но и через индивидуальную, поисковую деятельность конкретных личностей [1, 2]. В заключении подчёркнута значимость педагога-новатора в формировании современного образования.

Abstract in English
This article explores the personal aspects of innovation in the Kazakhstani education system, based on the biography and activities of historian and education figure S.A. Abilkari­mov. The aim of the work is to determine how new directions and technologies are formed and implemented at various levels of education (school, institute, projects), and to analyze the role of the individual initiating this process. The research employs methods of cognitive-biographical analysis, qualitative research methods, and comparison of documentary data from personal and public experience. The article examines the teacher's professional path, his innovative initiatives in the field of distance learning and digitalization, as well as his personal qualities (mastery, leadership, openness to new things). The results indicate that the fundamental renewal of education occurs not only through systemic transformations but also through the individual, exploratory activities of specific personalities [1, 2]. The conclusion emphasizes the significance of the teacher-innovator in shaping modern education.

Кіріспе
Білім беру саласындағы әлеуметтік өзгерістер мен технологиялық жаңару жиі жүйелік факторлар тұрғысынан талданады: бағдарламалар, стандарттар, инфрақұрылымдар. Алайда, бұл түрлендірулердің іс жүзінде іске асуы тікелей белгілі бір тұлғалардың – жаңашыл, ізденімпаз, жауапкершілік пен тәжірибені біріктіре білетін педагогтар мен басшылардың белсенділігіне байланысты. Осы контексте «білім берудің жаңа бағытын ұсынған кім еді?» деген сауал терең мәнге ие болады. Бұл зерттеу жаңа бағыттарды қалыптастырушы тұлғаның рөлі мен салдарын зерттеуге бағытталған, ал оның негізгі мысалы ретінде тарихшы, педагог және білім беру қайраткері С.Ә. Әбілкәрімовтің өмірбаяны мен қызметі алынады. Тақырыптың өзектілігі инновациялық үдерістің жеке тұлғадан бастау алуы және оның білім беру жүйесінің нақты сатыларында қалай жүзеге асырылатынын түсіну қажеттілігімен байланысты. Теориялық маңызы жаңашылдықтың психологиялық-педагогикалық негіздерін зерттеуде, ал практикалық маңызы – білім беруді дамытудағы тұлғалық фактордың маңыздылығын көрсетуде.

Негізгі бөлім
Тұлғаның жаңашылдығы мен оның қызметінің барысында қалай ашылатындығын түсіну үшін оның кәсіби траекториясын талдау қажет. С.Ә. Әбілкәрімовтің өмірбаяны бірнеше негізгі кезеңдерден тұрады, олардың әрқайсысында оның жаңалық іздестіру қабілеті арнайы түрде көрінеді. Бірінші кезең – мектеп мұғалімі және басшы ретіндегі қызметі. Бұл кезеңде ол дәстүрлі мектеп жүйесінің ішінде жұмыс істеді, бірақ оның әртүрлі мектептерде директордың орынбасары және директор қызметтерін атқаруы оған жүйені ішінен білуге, оның күші мен әлсіз жақтарын көруге мүмкіндік берді. Екінші кезең – жоғары біліктілік жүйесіндегі басшылық. Солтүстік Қазақстан облысы бойынша педагог кадрлардың біліктілігін жетілдіру институтының директоры болуы оған бүкіл аймақ бойынша білім беру саласындағы тұтас жағдайды бағалауға және жаңа тәсілдерді енгізуге тікелей ықпал ету мүмкіндігін берді [1].
Оның негізгі жаңашылдық әрекеті қашықтықтан білім беруді дамытуға байланысты. 2010 жылдардың басында, елде осы бағыт кеңінен таралмаған кезде, ол онлайн-кітапханалар мен электрондық оқулықтарды әзірлеу, сондай-ақ білім беру порталдарын құру жобаларына белсенді араласты. Бұл бастамалар қазіргі кездегі цифрландыруға қарқынды өтудің алғашқы қадамдары болды. Осының негізінде білім берудің жаңа бағыты – оның доступтілігін және ашықтығын арттыру – қалыптасты. Бұл өзгеріс тек технологияны енгізуден гөрі кеңірек: бұл білім беруге кіру, оны алу және бөлісу формаларының өзгеруі.
Жаңашыл тұлғаның психологиялық портретінде бірнеше негізгі қасиеттерді ажыратуға болады: көрнекілік пен болжамдылық (болашақтағы трендтерді болжап, оларға әзірлену); тәжірибелік көзқарас (жаңа идеяларды нақты жағдайларға және қолжетімді ресурстарға бейімдеу); тұрақты ізденімпаздық (өз білімін жетілдіру, жаңа мамандықтарды меңгеру); байланыс қабілеті (әртүрлі сала мамандарымен ұжымдық жұмыс істеуге дайындық). Осы сапалар мұғалім-новатордың тек білім беруші ғана емес, сонымен бірге жобалаушы, ұйымдастырушы және көшбасшы ретінде әрекет етуіне мүмкіндік береді.
Жаңашылдықтың сәттілігі тек жеке қасиеттерге ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік-тарихи контекстке де байланысты. Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін арттыру мақсатындағы мемлекеттік бағдарламалар мен білім беруді реформалау қажеттілігі жаңа идеялар мен жобалар үшін қолайлы орта құрды [2]. Бұл жағдайда тұлғаның рөлі – бұл мүмкіндіктерді нақты іс-әрекетке айналдыру, оларды жүзеге асырудың механикалық нұсқауы емес, сонымен бірге өзгерістерді жобалаудың шығармашылық принциптерін әзірлеу.
Мұндай тұлғаның қызметінің нәтижелері бірнеше деңгейде байқалады. Жеке деңгейде бұл тұрақты кәсіби өсу мен біліктіліктің жоғары деңгейі. Ұйымдық деңгейде – мектептер мен институттардың жұмыс тәжірибесін жаңарту. Саяси-әлеуметтік деңгейде – бүкіл аймақтық немесе республикалық ауқымда білім беруді жақсартуға әсер ету. С.Ә. Әбілкәрімовтің тәжірибесі қашықтықтан білім берудің бүгінгі таңдағы дамуына жол ашқан арнайы қадамдардың жиынтығын көрсетеді.

Қорытынды
Жалпылай келе, «білім берудің жаңа бағытын ұсынған кім еді?» деген сауалдың жауабы күрделі. Бұл тек бір тұлға емес, сонымен бірге белгілі бір тұлғаның қасиеттері мен қызметінің тұтас кешені болып табылады. Осы зерттеу С.Ә. Әбілкәрімовтің мысалында көрсеткендей, жаңашыл тұлға – бұл тек қана идеяларды ұсынушы ғана емес, сонымен бірге оларды нақты өмірге енгізуге жауапты, тәжірибе мен теорияны үйлестіре білетін, өзгерістерді көріп, оларды жүзеге асыру үшін қажетті ресурстарды таба алатын адам.
Негізгі қорытындылар келесідей: біріншіден, білім берудің жаңаруы жүйелік түрлендірулер мен жеке тұлғалардың ізденімпаз іс-әрекетінің өзара әрекеттесуінің нәтижесі болып табылады. Екіншіден, педагог-новатордың сәттілігі оның біліктілігіне, танымдық икемділігіне және тарихи сәтті дұрыс пайдалана білу қабілетіне байланысты. Үшіншіден, білім берудің жаңа бағыттары көбінесе дәстүрлі жүйелердің ішінде, бірақ олардың қатаң шеңберінен шығып, жаңа технологиялық және әлеуметтік мүмкіндіктерді пайдалану арқылы қалыптасады.
Болашақта білім беруді дамыту барысында жаңашыл тұлғалардың рөлі одан да артады, өйткені технологиялық өзгерістердің жылдамдығы мен күрделілігі тұрақты шығармашылық ізденісті талап етеді. Осылайша, білім беру саласындағы жаңашылдықтың тұлғасы – бұл жүйенің жаңғыру көзі және оны болашаққа бағыттаудың негізі болып табылады.

Әдебиеттер тізімі

1. Абилькаримов С.А. Қашықтықтан білім беру: тәжірибе және перспективалар // Білім және ғылым. – 2015. – № 3. – Б. 45–51.
2. Fullan, M. Leading in a Culture of Change. – San Francisco: Jossey-Bass, 2001. – 176 p.
3. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы (2007 жылғы 27 шілдедегі № 319-III).
4. Rogers, E. M. Diffusion of Innovations. – 5th ed. – New York: Free Press, 2003. – 551 p.
5. Өмірі өнегелі ұстаз: С.Ә. Әбілкәрімовтің шәкірттері мен әріптестерінің естеліктері. – Петропавл: Кереку, 2021. – 120 б.
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html