Аннотация қазақ тілінде

Бұл мақаланың мақсаты – заманауи талаптар тұрғысынан педагогикалық білім беруді жаңартудың мәні мен маңыздылығын талдау. Мақалада Қазақстан контекстінде педагогикалық білім берудің өзекті мәселелері, оның болашақ ұстаздарды даярлаудағы рөлі, сондай-ақ озық халықаралық тәжірибелермен интеграциялау қажеттілігі қарастырылады. Әдіс ретінде ғылыми әдебиеттердің салыстырмалы талдауы, салалық талдау және практикалық бақылау деректері қолданылды [1, б. 45; 2, б. 112]. Мақаланың негізгі идеясы мынада: педагогикалық білім беруді жаңарту – бұл тек оқу бағдарламаларын өзгерту емес, сонымен бірге ұстаздың рөлі мен компетенцияларындағы сапалық өзгерістерді, сондай-ақ оқыту әдістемелерін цифрландыруды қамтитын кешенді үдеріс. Нәтижелер білім беруді жаңартудың бәсекеге қабілетті ұрпақ тәрбиелеуге, адам капиталын нығайтуға және әлеуметтік-экономикалық дамуға тигізер әсерін көрсетеді. Қорытындылай келе, педагогикалық білім берудің тиімді жаңартылуы мұғалімнің кәсіби даярлығының үш негізгі бағытын: теориялық білім, практикалық дағдылар және тұлғалық қасиеттерді дамытуды үйлестіруді талап ететіндігі атап өтіледі.

Аннотация на русском языке

Цель данной статьи – проанализировать сущность и значение обновления педагогического образования с точки зрения современных требований. В статье рассматриваются актуальные проблемы педагогического образования в контексте Казахстана, его роль в подготовке будущих учителей, а также необходимость интеграции с передовым международным опытом. В качестве метода использован сравнительный анализ научной литературы, отраслевой анализ и данные практических наблюдений [1, с. 45; 2, с. 112]. Основная идея статьи заключается в следующем: обновление педагогического образования – это комплексный процесс, который включает в себя не только изменение учебных программ, но и качественные изменения в роли и компетенциях учителя, а также цифровизацию методик преподавания. Результаты показывают влияние обновления образования на воспитание конкурентоспособного поколения, укрепление человеческого капитала и социально-экономическое развитие. В заключении отмечается, что эффективное обновление педагогического образования требует согласования трёх основных направлений профессиональной подготовки учителя: теоретических знаний, практических навыков и развития личностных качеств.

Кіріспе

Қазіргі заманғы әлемдік тенденциялар білім беруді, әсіресе педагогикалық білім беруді түбегейлі қайта қарауды талап етеді. Бұл талаптар тек технологиялық прогрестен ғана емес, сонымен бірге қоғамның өзгеруінен, жаңа экономикалық шарттардан және адам капиталының маңызының артуынан туындайды. Педагог мамандығы – кез келген мемлекеттің болашағын қалыптастыратын стратегиялық маңызы бар кәсіп. Сондықтан педагогикалық білім беруді жаңарту өзектілігі сұранысқа ие, оның теориялық маңыздылығы жаңа педагогикалық парадигмаларды зерттеуде, ал практикалық маңыздылығы бәсекеге қабілетті ұстаздарды дайындау жүйесін жасауда. Мақаланың мақсаты – педагогикалық білім беруді жаңартудың заманауи концепцияларын, негізгі бағыттарын және қиындықтарын Қазақстан тәжірибесі негізінде талдау. Зерттеудің объектісі ретінде жоғары оқу орнының педагогикалық кафедрасының жұмысы алынды, бұл педагогикалық білім берудің өзекті жағдайын жан-жақты көрсетуге мүмкіндік береді.

Негізгі бөлім

Педагогикалық білім беруді жаңарту үдерісін бірнеше маңызды аспектілерден қарастыруға болады. Біріншіден, бұл оқу мазмұнының өзгеруі. Дәстүрлі «білім беру-оқыту» моделінен «оқытуды үйренуге көмектесу» моделіне көшу қажет. Бұл студент-болашақ мұғалімнің белсенді рөлін арттырады, оны өз оқу процесінің субъектісіне айналдырады. Оқу бағдарламалары 21-ғасыр дағдыларына – сыни ойлау, шығармашылық, коммуникация, ынтымақтастық және цифрлық сауаттылыққа бағытталуы тиіс [3].

Екіншіден, практикалық дайындықтың маңыздылығы асарып отыр. Теория мен практика арасындағы алшақтықты жою – педагогикалық білім берудің ең күрделі мәселелерінің бірі. Мектептердегі педагогикалық тәжірибенің озық формаларын енгізу, сондай-ақ тәжірибелік мұғалімдер мен университет оқытушыларының тығыз ынтымақтастығы мұндай үйлесімді жақсарта алады. «Педагогикалық резиденттура» сияқты жаңа форматтар сынақтан өтуде, онда студенттер мектепте ұзақ уақыт бойы тәжірибе жинайды, ал университет оқытушылары мен мектеп мұғалімдері оларды бірлесіп басшылыққа алады [4, б. 89].

Үшіншіден, мұғалімнің тұлғасы мен кәсіби құндылықтарына назар аудару қажет. Жаңа заманның мұғалімі тек білім таратушы ғана емес, тәрбиеші, ментор, жоба менеджері және инновацияларды енгізуші болуы керек. Осыған байланысты педагогикалық білім беру бағдарламалары студенттердің кәсіби этикасын, эмоционалды интеллектін және коммуникативтік құзыреттілігін дамытуға бағытталуы тиіс.

Төртіншіден, цифрлық технологияларды интеграциялау. Цифрлық педагогика (Digital Pedagogy) – бұл цифрлық құралдар мен орталарды оқыту процесінде мақсатты пайдалану. Оған онлайн-курстарды, интерактивті платформаларды, виртуалды және кеңейтілген шындық қосымшаларын қолдану жатады. Бірақ технология тек құрал болып қалуы керек, ал оқытудың мазмұны мен мақсаты адам болуы қажет.

Қазақстандағы педагогикалық білім берудің бір мысалы ретінде «Педагогика және білім беру менеджменті» кафедрасының жұмысын алуға болады. Оның бағдарламалары жоғары оқу орындарының мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарына (ЖМС) сәйкес жасалған және оларды үнемі жаңартып отыру талабына бағынады. Кафедраның жұмысында ғылыми-зерттеу қызметі мен оқу процесін біріктіру басым. Студенттер мен магистранттар ғылыми жобаларға, халықаралық конференцияларға қатысады, бұл олардың білімін тереңдетіп, кәсіби көзқарасын кеңейтеді.

Сонымен қатар, халықаралық ынтымақтастық педагогикалық білім беруді жаңартудың маңызды факторы болып табылады. Болон үдерісіне қосылу, шетелдік университеттермен бірлескен бағдарламаларды әзірлеу, академиялық алмасу озық тәжірибені танымал етуге мүмкіндік береді. Мысалы, OECD (Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы) елдерінің тәжірибесі мұғалімдердің кәсіби дамуының үздіксіз жүйесін құрудың маңыздылығын көрсетеді [5].

Алайда, бірқатар қиындықтар бар. Оларға мыналар жатады: қоғамдағы мұғалім мамандығының престижінің төмендігі, кейбір оқу орындарында материалдық-техникалық базаның жетіспеушілігі, дәстүрлі оқыту әдістеріне деген тәуелділік. Осы проблемаларды шешу үшін мемлекеттік деңгейде кешенді тәсіл қажет, ол қаржыландыруды арттыруды, қоғамдық байқауды өзгертуді және инновациялық әдістерді енгізуге нақты қолдау көрсетуді қамтуы тиіс.

Қорытынды

Педагогикалық білім беруді жаңарту – бұл заман талабы болып табылады, ол әлемнің өзгеру жылдамдығына және болашаққа деген қажеттіліктерге байланысты. Бұл үдеріс оқу бағдарламаларының мазмұнын өзгертуден гөрі әлдеқайда кең: бұл мұғалімнің рөлінің өзгеруі, оқыту парадигмаларының ауысуы және технологиялармен терең интеграция. Жоғарыда келтірілген талдау педагогикалық білім берудің тиімді жаңартылуы үшін теория, практика және тұлғалық дамуды үйлестірудің маңыздылығын көрсетеді. Қазақстан контекстінде жергілікті ерекшеліктер мен халықаралық тәжірибені үйлестіру қажет. Нәтижелердің дәлелділігі салыстырмалы талдау арқылы және халықаралық ұйымдардың (OECD, ЮНЕСКО) зерттеулеріне сілтеме жасау арқылы расталады. Автордың қорытындысы бойынша, педагогикалық білім беруді жаңарту – бұл тактикалық тапсырма емес, елдің адам капиталын дамытудың ұзақ мерзімді стратегиясының негізгі буыны. Оның сәттілігі тек білім беру саласының ішіндегі шараларға емес, сонымен бірге мұғалім мамандығының қоғамдық мәртебесін көтеруді мақсат ететін жүйелі мемлекеттік саясатқа тәуелді болады.

Әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Астана, 2007.
2. Национальный доклад о состоянии и развитии системы образования Республики Казахстан (по итогам 2022 года). – Нур-Султан: НАО им. И. Алтынсарина, 2023. – 215 б.
3. Fullan, M., & Langworthy, M. (2014). A Rich Seam: How New Pedagogies Find Deep Learning. – London: Pearson. – 80 p.
4. Darling-Hammond, L. (2017). Teacher education around the world: What can we learn from international practice? European Journal of Teacher Education, 40(3), pp. 291–309.
5. OECD (2019). TALIS 2018 Results (Volume I): Teachers and School Leaders as Lifelong Learners. – Paris: OECD Publishing. – 220 p.
6. UNESCO (2022). Reimagining our futures together: a new social contract for education. – Paris: UNESCO Publishing. – 185 p.
7. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html