Түйіндеме: Бұл мақала қазіргі оқу процесін жаңғырту жағдайында ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) информатика сабақтарына енгізудің педагогикалық мәселелері мен тиімділігін зерттеуге арналған. Жұмыстың мақсаты – АКТ-ның дидактикалық мүмкіндіктерін талдау және олардың оқушылардың танымдық белсенділігін, мотивациясын арттырудағы, білім сапасын жақсартудағы рөлін анықтау. Зерттеуде салыстырмалы талдау, педагогикалық тәжірибені жалпылау және әдебиеттерге шолу жасау әдістері қолданылды. Нәтижелер компьютерлік технологиялардың сабақтың барлық кезеңдерінде – жаңа материалды түсіндіру, бекіту, бақылау және бағалауда тиімді пайдаланылуы мүмкіндігін көрсетеді. Мақалада АКТ-ның негізгі қолдану нысандары (электронды оқулықтар, мультимедиялық презентациялар, интерактивті тесттер, интернет-ресурстар) мен оларды практикада қолданудың әдістемелік ерекшеліктері қарастырылады.

Аннотация: Данная статья посвящена исследованию педагогических проблем и эффективности внедрения информационно-коммуникационных технологий (ИКТ) в уроки информатики в условиях модернизации учебного процесса. Цель работы – проанализировать дидактические возможности ИКТ и определить их роль в повышении познавательной активности, мотивации учащихся и улучшении качества знаний. В исследовании использованы методы сравнительного анализа, обобщения педагогического опыта и обзора литературы. Результаты показывают возможность эффективного использования компьютерных технологий на всех этапах урока – при объяснении нового материала, закреплении, контроле и оценке. В статье рассмотрены основные формы применения ИКТ (электронные учебники, мультимедийные презентации, интерактивные тесты, интернет-ресурсы) и методические особенности их использования на практике.

Abstract: This article is devoted to the study of pedagogical problems and the effectiveness of the introduction of information and communication technologies (ICT) into computer science lessons in the context of modernizing the educational process. The aim of the work is to analyze the didactic capabilities of ICT and determine their role in increasing students' cognitive activity, motivation and improving the quality of knowledge. The study used methods of comparative analysis, generalization of pedagogical experience and literature review. The results show the possibility of effective use of computer technologies at all stages of the lesson – when explaining new material, consolidating, monitoring and evaluating. The article discusses the main forms of ICT application (electronic textbooks, multimedia presentations, interactive tests, Internet resources) and methodological features of their use in practice. In conclusion, it is noted that, subject to proper didactic justification, ICT can significantly improve learning outcomes.

Кіріспе. Қазіргі білім беру жүйесінің негізгі стратегиялық бағыттарының бірі – оқу процесін ақпараттандыру және жаңа технологиялармен байыту. Бұл үдеріс ерекше өзектілікке информатика сияқты табиғасынан динамикалық дамитын және технологияларға тікелей байланысты пән үшін ие. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) білім беру контекстінде мәтіндік, графикалық, аудио және бейне ақпаратты құру, өңдеу, тарату және сақтау үшін компьютерлік және телекоммуникациялық құралдарды пайдалану ретінде түсініледі [1, б. 97]. Информатика сабағында АКТ-ны пайдалану екі маңызды аспектіні қамтиды: біріншіден, пән мазмұнының өзі ақпараттық технологияларды зерттейді; екіншіден, АКТ оқытудың құралы ретінде қызмет етеді. Осы қосарлы сипат оқытудың тиімділігін арттыру үшін АКТ-ның дидактикалық әлеуетін толық ашуға мүмкіндік береді. Алайда, технологиялардың өзі оқу нәтижелерін автоматты түрде жақсартпайды. Сондықтан, АКТ-ны оқу процесіне интеграциялау педагогикалық мақсаттар мен әдістемелік негіздерге сүйене отырып, мұқият жоспарлауды талап етеді [2]. Бұл мақаланың мақсаты – оқу үрдісін жаңғырту контекстінде информатика сабақтарында АКТ-ны пайдаланудың негізгі бағыттарын, артықшылықтарын және мәселелерін жүйелі түрде қарастыру.

Негізгі бөлім. Информатика сабақтарында АКТ-ны пайдалану бірнеше деңгейде жүзеге асырылады, олар сабақтың мақсаттарына және кезеңдеріне байланысты. Бірінші деңгей – көрнекілік пен ақпараттық қолдау құралы ретінде. Мультимедиялық презентациялар (мысалы, MS PowerPoint немесе Google Slides арқылы) жаңа тақырыпты енгізу, есептердің шарттары мен шешімдерін көрсету, тарихи деректерді (ғалымдардың портреттері, жаңалықтар) ұсыну үшін қолданылады. Көрнекілік тек материалды түсіндіруді жеңілдетіп қана қоймай, сонымен бірге оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырады, себебі қазіргі студенттер ақпаратты негізінен көрнекі және динамикалық форматтарда қабылдайды.

Екінші деңгей – оқыту және бекіту құралы ретінде. Бұған арнайы оқу бағдарламалары, электронды оқулықтар, интерактивті тренажерлар мен зертханалар жатады. Мысалы, алгоритмдеу мен бағдарламалауды оқыту кезінде блок-схемалар құратын онлайн редакторлар немесе қарапайым кодты орындайтын эмуляторлар пайдалы. Мұндай құралдар студенттерге теориялық білімді бірден практикада сынауға, қателерін көруге және оларды түзетуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, оқушыларға білімін өз бетінше тексеруге мүмкіндік беретін интерактивті тестілеу жүйелері де осы санатқа жатады.

Үшінші деңгей – зерттеу және жобалау құралы ретінде. Бұл деңгейде АКТ, әсіресе Интернет, оқушыларға кең ақпараттық кеңістікті ұсынады. Оқушылар жобалық тапсырмаларды орындау барысында дереккөздерді іздей алады, алынған деректерді электрондық кестелерде (Excel, Google Sheets) өңдей алады, нәтижелерін графикалық түрде көрсете алады немесе веб-бағдарламалау тілдерін қолданып қарапайым веб-бағдарламалар жасай алады. Бұл студенттердің танымдық іс-әрекетінің жоғары деңгейлеріне – талдау, жүйелеу және жаңа өнімдер жасауға жетелейді [3].

Төртінші деңгей – бақылау және бағалау құралы ретінде. Компьютерлік тестілеу мұғалімге уақытты үнемдеуге, объективті және жылдам бағалау алуға мүмкіндік береді. Бірақ мұндай тесттер негізінен фактілік білімді тексереді, ал алгоритмдік ойлау немесе бағдарламалау сияқты күрделі дағдыларды бағалау үшін арнайы бағдарламалар (мысалы, бағдарламалық кодты автоматты тексеру жүйелері) қажет.

АКТ-ны сәтті қолдану бірқатар педагогикалық шарттарды сақтауды талап етеді. Біріншіден, технологиялар тек мұғалімнің қызметін толықтырушы ретінде қызмет етуі керек, оны алмастырмауы керек. Екіншіден, барлық электронды ресурстар дидактикалық талаптарға (ғылымилық, қолжетімділік, жүйелілік, саралау) сәйкес келуі керек [4]. Үшіншіден, АКТ-ны пайдалану оқушылардың белсенді позициясын қамтамасыз етуі керек, оларды пассивті қабылдаушылар емес, белсенді қатысушыларға айналдыруы керек.

Сонымен қатар, АКТ-ны қолдану кезінде мұғалімдер қарсыласатын бірқатар проблемалар бар. Оларға техникалық инфрақұрылымның жетіспеушілігі, сапалы цифрлық білім беру контентінің аздығы, кейбір мұғалімдердің цифрлық сауаттылық деңгейі және студенттердің цифрлық дидактикалық материалдарды пайдалану тәжірибесінің әртүрлілігі жатады. Бұл проблемаларды шешу үшін мектептегі ақпараттандыруды жан-жақты және жүйелі түрде жүргізу, мұғалімдердің кәсіби даярлығын үнемі жаңарту қажет.

Қорытынды. Информатика сабақтарында АКТ-ны пайдалану қазіргі оқу процесін жаңғыртудың ажырамас бөлігі болып табылады. АКТ оқушылардың танымдық белсенділігін, мотивациясын арттыруға, материалды қабылдауды жеңілдетуге, білім мен дағдыларды бекіту мен бақылауды дифференциялауға және автоматтандыруға мүмкіндік береді. Дегенмен, технологияның өзі дидактикалық нәтижелерді кепілдемейді. Тиімділік АКТ-ның сабақ мақсаттары мен мазмұнына сәйкестігін, оларды педагогикалық дұрыс негіздеу мен ұйымдастыруды талап етеді. Мұғалімнің ролі – технологияларды жетекші емес, көмекші құрал ретінде пайдаланып, оқушылардың белсенді және шығармашылық іс-әрекетін ұйымдастыру. Болашақта АКТ-ның дамуы жасанышты интеллект элементтері, адаптивті оқыту жүйелері және арттырылған шынайылықтың білім беруге кеңірек интеграциясы бағытында жалғасады. Осы тенденцияларды ескере отырып, информатика мұғалімдерінің кәсіби даярлығы мен цифрлық құзыреттілігін үнемі жаңарту өте маңызды болып қалады.

Әдебиеттер тізімі

1. Машбиц Е.И. Компьютеризация обучения: проблемы и перспективы. – М.: Просвещение, 2019. – 176 б.
2. Koehler M. J., Mishra P. What is technological pedagogical content knowledge? // Contemporary Issues in Technology and Teacher Education. – 2009. – Vol. 9(1). – P. 60-70.
3. Аленичева Е.В. Методика подготовки студентов строительных специальностей ВУЗов с использованием современных информационных технологий: Автореферат дисс. … канд. пед. наук. – Тамбов, 2013. – 24 б.
4. Федорова О.И. Новые задачи преподавания информатики в современной школе // Педагогика. – 2016. – № 5. – С. 45-51.
5. Puentedura, R. R. SAMR: A Contextualized Introduction // [Электронды ресурс]. – URL: http://hippasus.com/blog/archives/226 (қаралған күні: 04.01.2025).
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html