Аннотация. Мақала «Мектепке дейінгі жастағы балаларды ұлттық құндылықтарға тәрбиелеудің заманауи әдістері» тақырыбына арналған. Жұмыстың мақсаты – ұлттық тәрбиенің өзектілігін негіздеп, мектепке дейінгі тәрбие беру ұйымдарында (МДТБҰ) балалардың этномәдени сәйкестігін қалыптастыруға бағытталған тиімді педагогикалық тәсілдер мен жұмыс формаларын ұсыну. Зерттеуде сауалнама, бақылау және педагогикалық эксперимент әдістері қолданылды. Нәтижесінде анықталған проблемалар (ана тіліндегі коммуникацияның әлеуетінің төмендеуі, отбасылық тәрбиенің нашарлауы, дидактикалық материалдардың жетіспеушілігі) негізінде автор бірлескен педагогикалық іс-әрекеттің маңыздылығын көрсетеді және ата-анамен ынтымақтастықты нығайтатын нақты ұсыныстар мен технологияларды (онлайн-студиялар, отбасылық жобалар, ұлттық ойындар) ұсынады. Қорытындыда ұлттық тәрбиенің бала тұлғасының жан-жақты дамуы үшін негізгі шарт екендігі атап өтіледі.

Аннотация. Статья посвящена теме «Современные методы воспитания детей дошкольного возраста на основе национальных ценностей». Цель работы – обосновать актуальность национального воспитания и предложить эффективные педагогические подходы и формы работы в дошкольных образовательных организациях (ДОО), направленные на формирование этнокультурной идентичности детей. В исследовании использованы методы анкетирования, наблюдения и педагогического эксперимента. На основе выявленных проблем (снижение потенциала коммуникации на родном языке, ослабление семейного воспитания, недостаток дидактических материалов) автор показывает важность совместной педагогической деятельности и предлагает конкретные рекомендации и технологии (онлайн-студии, семейные проекты, национальные игры), усиливающие сотрудничество с родителями. В заключении подчеркивается, что национальное воспитание является основным условием для всестороннего развития личности ребенка.

Abstract. The article is devoted to the topic "Modern methods of educating preschool children based on national values". The purpose of the work is to substantiate the relevance of national education and to propose effective pedagogical approaches and forms of work in preschool educational organizations (PEO) aimed at the formation of ethnocultural identity of children. The study used methods of questioning, observation, and pedagogical experiment. Based on the identified problems (decrease in the potential of communication in the native language, weakening of family education, lack of didactic materials), the author shows the importance of joint pedagogical activity and offers specific recommendations and technologies (online studios, family projects, national games) that enhance cooperation with parents. In conclusion, it is emphasized that national education is a fundamental condition for the holistic development of the child's personality.

Кіріспе. Мектепке дейінгі кезең – болашақ азаматтың жеке тұлға ретінде қалыптасуының негізі салынатын, оның қоршаған әлемді танып-білуі мен қарым-қатынас дағдыларының тұңғыш қалыптасатын кезеңі. Бұл кезеңде баланың рухани-адамгершілік қасиеттері мен ұлттық болмысы қалыптасады [1, б. 23]. Қазақстанның көпұлттық және көпконфессиялық қоғам ретінде дамуы жаһандану үрдістерімен қатар жүріп жатыр, бұл ұлттық сәйкестікті сақтаудың өзектілігін арттырады. Әрбір ұлттың мәдени коды оның тілінде, фольклорында, дәстүрлерінде, ата-бабалар қағидаларында сақталған. Сондықтан баланың бойында Отанына деген сүйіспеншілік пен ұлтжандылық сезімін ерте жастан қалыптастыру – мектепке дейінгі тәрбиенің бірінші кезектегі міндеті. Тақырыптың теориялық маңыздылығы ұлттық тәрбиенің дидактикалық негіздерін зерттеуге, ал практикалық маңыздылығы – бұл бағыттағы жұмыстың тиімді әдіснамалық жүйесін жасауға байланысты. Бұл мақаланың мақсаты – мектепке дейінгі жастағы балаларды ұлттық құндылықтар негізінде тәрбиелеудің өзектілігін талдап, мектепке дейінгі тәрбие беру ұйымдары мен отбасы үшін ұтымды әдістер мен технологияларды ұсыну болып табылады.

Негізгі бөлім. Ұлттық тәрбие – бұл ұрпақтың санасы мен мінез-құлқында ұлттың рухани мұрасы мен құндылықтарын сақтауға және дамытуға бағытталған ынталандыру мен әсер ету жүйесі [2, б. 45]. Мектепке дейінгі тәрбие беру ұйымдарында (МДТБҰ) бұл процестің тиімділігі бірқатар факторларға байланысты: балабақша тәрбиешісінің біліктілігіне, дидактикалық материалдардың жеткіліктілігіне, отбасылық тәрбиенің сапасына және ата-аналармен ынтымақтастық деңгейіне.

Зерттеу барысында Қарағанды қаласының бірнеше МДТБҰ-ында жүргізілген сауалнама мен бақылау мынадай өзекті проблемаларды анықтады: ата-аналардың, әсіресе қалалық отбасылардағылардың, баланы ана тілінде тәрбиелеуге деген ынтасының төмендеуі; балалар арасында ана тіліндегі сөйлеу әлеуетінің қысқаруы және орыс тілді ақпараттық контентке бейімділіктің артуы; сондай-ақ, баланың әр жас кезеңінің ерекшеліктерін ескеретін, ұлттық құндылықтарды қарапайым түрде түсіндіретін оқу-әдістемелік құралдар мен бағдарламалардың жетіспеушілігі [3]. Бұл проблемалар баланың этномәдени сәйкестігінің бұзылуына әкеліп соғуы мүмкін.

Жоғарыда аталған мәселелерді шешу үшін ұлттық тәрбие беру жұмысын келесі бағыттарда жандандыру қажет: 1) педагогикалық кадрларды біліктілігін арттыру; 2) дидактикалық-әдістемелік кешенді жасау; 3) отбасымен тығыз ынтымақтастықты орнату. Бірінші бағыт аясында тәрбиешілерге арналған арнайы курстар мен семинарларды ұйымдастыру, олардың ұлттық тәрбие теориясы мен практикасы бойынша білімін тереңдету қажет. Екінші бағытта баланың жас ерекшеліктеріне сай қазақтың ұлттық ойындарын, ертегілер мен жұмбақтарды, ата-бабалар даналығын кіріктіретін оқу-әдістемелік жинақтарды әзірлеу маңызды. Бұл материалдар баланың танымдық әрекеті мен ойын қызметі арқылы ұлттық құндылықтарды игереді. Ата-аналармен жұмыстың үшінші бағыты аса маңызды, себебі отбасы – ұлттық мәдениеттің негізгі таратушысы және сақтаушысы [4, б. 78]. Бүгінгі таңда ата-аналармен жұмыстың дәстүрлі формалары (ата-аналар жиналыстары, консультациялар) жеткіліксіз. Осыған байланысты инновациялық технологияларды енгізу қажет. Мысалы: тақырыптық онлайн-студиялар («Ана тілі – тірлік тілі», «Баламмен қазақша сөйлеймін»), мұнда ата-аналар психолог, тіл маманы және тәрбиешімен кеңес алып, өз тәжірибесімен бөлісе алады. Сондай-ақ, отбасылық жобалар («Біздің шежіреміз», «Ата-бабалардың аманаты») мен бірлескен мерекелер (Наурыз, Тәуелсіздік күні) отбасы мен балабақшаның бірлескен қызметін нығайтады.

Балалармен тікелей жұмыс істеу кезінде әр түрлі іс-шара түрлері қолданылуы тиіс: ауыз әдебиетінің үлгілерін оқу мен талқылау, ұлттық киімдер мен киіз үй сынып бұрышына орналастыру, қазақ халқының дәстүрлі аспаптарымен таныстыру, ұлттық ойындар («Ақ сүйек», «Тоғыз құмалақ») мен салт-дәстүрлерді қайта өндеу. Осындай қызмет түрлері балаға қазақ халқының материалдық және рухани мәдениетімен танысуға, өзінің ұлттық санасын дамытуға мүмкіндік береді. Ойын баланың басты қызметі болғандықтан, ұлттық ойындардың дидактикалық әлеуеті аса зор. Олар баланың танымдық, эмоционалдық, коммуникативтік дамуына ықпал етіп қатар, ұжымдастық сезімін, ересектерге сыйластық пен құрметті тәрбиелейді. Тәжірибелік жұмыстың нәтижелері мынаны көрсетті: ата-аналармен жүйелі жұмыс жүргізетін, ұлттық компонентті оқу-тәрбие процесіне белсенді енгізетін балабақшаларда балалардың ана тілінде сөйлеу дағдылары айтарлықтай жақсарды, олар ұлттық құндылықтарға деген қызығушылық танытты, мерекелер мен дәстүрлерге белсенді қатыса бастады [5]. Бұл кешенді және жүйелі тәсілдің тиімділігін растайды.

Қорытынды. Жүргізілген зерттеу мен талдау нәтижесінде мектепке дейінгі жастағы балаларды ұлттық құндылықтар негізінде тәрбиелеудің бүгінгі таңдағы өзектілігі жоғары екендігі анықталды. Баланың толыққанды жан-жақты дамуы, оның этномәдени сәйкестігі мен азаматтық қасиеттерінің дұрыс қалыптасуы осыған байланысты. Зерттеу барысында анықталған негізгі проблемалар: ата-аналардың ұлттық тәрбиеге деген ынтасының төмендеуі, дидактикалық материалдардың жетіспеушілігі, ана тіліндегі қарым-қатынас ортасының нашарлауы. Осы мәселелерді шешудің негізгі жолы ретінде МДТБҰ педагогикалық ұжымының, ата-аналар мен әлеуметтік серіктестердің бірлескен күш-жігері көрсетілді. Автордың ұсыныстары ата-аналармен жұмыстың инновациялық формаларын (онлайн-студиялар, отбасылық жобалар), сондай-ақ балалармен жұмыста ұлттық ойындар мен фольклорды кеңінен пайдалануды қамтиды. Нәтижелердің дәлелділігі сауалнама, бақылау және тәжірибелік жұмыстың оң нәтижелерімен расталды. Ұлттық тәрбие – бұл тек өткенді есте сақтау емес, сонымен қатар болашақты нығайтуға бағытталған стратегиялық инвестиция. Оны жүзеге асыру заманауи педагогикалық технологиялар мен ұлттық мәдениеттің терең білімі негізіндегі жүйелі, мақсатты жұмысты талап етеді.

Әдебиеттер тізімі

1. Әбілқасымова А.Е., Қожа А.Ж., Сейітов Қ.С. Мектепке дейінгі педагогика. – Алматы: Рауан, 2019. – 415 б.
2. Қалиев С.Қ. Ұлттық тәрбие: теориясы мен әдістемесі. – Нұр-Сұлтан: Фолиант, 2020. – 256 б.
3. Смағұлова Ж.С. Мектепке дейінгі тәрбиеде ана тілін дамытудың өзекті мәселелері // «Білім» журналы. – 2021. – №4. – Б. 45-52.
4. Banks, J.A. An Introduction to Multicultural Education. 6th Edition. – New York: Pearson, 2019. – 192 p.
5. Gay, G. Culturally Responsive Teaching: Theory, Research, and Practice. 3rd Edition. – Teachers College Press, 2018. – 320 p.
6. UNESCO. Education for Sustainable Development Goals: Learning Objectives. – Paris: UNESCO, 2017. – 67 p.
7. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html