Аннотация. Бұл мақаланың мақсаты – Қазақстанның «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясын іске асыру жолындағы негізгі шарт ретінде жаңа, білімді ұрпақты тәрбиелеу мәселесін талдау. Мақалада мемлекеттің ұзақ мерзімді даму стратегиялары («Қазақстан-2050» және басқалары) контекстінде жеке тұлғаның білімділігі мен патриотизмінің маңыздылығы, тәуелсіздік тарихынан алынатын тағылымның рөлі, сондай-ақ білім беру жүйесінің, әсіресе тарих пәнінің тәрбиелік мүмкіндіктері қарастырылады [citation:2][citation:8]. Ғылыми талдау, жүйелеу және құжаттық талдау әдістері қолданылды. Зерттеу нәтижелері мемлекеттің болашағы үшін жас буынның білімі мен адалдығының шешуші рөл атқаратынын, ал «Мәңгілік Ел» идеясының олардың жүрегінде тұрақты патриоттық құндылықтар жүйесін қалыптастыруға бағытталғанын көрсетеді. Тәрбие үдерісінде отбасы, білім беру мекемелері және ақпараттық кеңістіктің бірлескен әсерінің маңыздылығы атап өтіледі. Қорытындыда ұлттық рухты қалыптастыру жолындағы негізгі міндеттер мен перспективалар тұжырымдалады.

Аннотация. Цель данной статьи – анализ проблемы воспитания нового, образованного поколения как ключевого условия реализации национальной идеи Казахстана «Мәңгілік Ел». В статье рассматривается значимость образованности и патриотизма личности в контексте долгосрочных стратегий развития государства («Казахстан-2050» и др.), роль уроков истории независимости, а также воспитательный потенциал системы образования, в особенности предмета истории [citation:2][citation:8]. Использованы методы научного анализа, систематизации и документального анализа. Результаты исследования показывают, что знания и преданность молодого поколения играют решающую роль для будущего страны, а идея «Мәңгілік Ел» направлена на формирование в их сердцах устойчивой системы патриотических ценностей. Подчеркивается важность совместного воздействия семьи, образовательных учреждений и информационного пространства на воспитательный процесс. В заключении формулируются основные задачи и перспективы на пути формирования национального духа.

Кіріспе

Әрбір ұлттың тарихи тағдыры мен болашақ табысы оның ұрпақтарының білімі мен тәрбиесіне байланысты. Қазақстан Республикасы, 1991 жылы тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін, мемлекеттілігін нығайту, экономикасын дамыту және әлемдік қауымдастықта лайықты орын алу жолында табысты қадамдар жасап келеді. Бұл күрделі жолдың мәні мен мақсаты Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың алға тартқан «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясында шоғырланған. Бұл идея жалғыз геосаяси кеңістік емес, сонымен бірге ұлттың рухани-мәдени кеңістігін, оның өткені, бүгіні мен ертеңін тұтастай қамтитын философиялық тұжырымдама болып табылады. Ал бұл идеяны іске асырудың негізгі кепілі – жан-жақты дамыған, білімді, Отанына адал жаңа ұрпақ. Тәуелсіздіктің арқасында еліміздің халықаралық беделі көтерілді, бірақ жаһалдану мен ақпараттық технологиялар эрасындағы өзекті сындар ұлттық сәйкестікті сақтау және жастардың санасын дамыту мәселесін одан да күрделендіруде. Сондықтан жастар тәрбиесі туралы әңгіме тек педагогикалық емес, сонымен қатар стратегиялық, ұлттық қауіпсіздік мәселесіне айналады. Бұл мақала жаңа ұрпақты тәрбиелеу процесіндегі негізгі принциптерді, қиындықтарды және «Мәңгілік Ел» идеясының тәрбиелік әлеуетін талдауға арналған.

Негізгі бөлім

1. «Мәңгілік Ел» идеясының тәрбиелік негізі ретіндегі мағынасы. «Мәңгілік Ел» ұғымы 2012 жылы Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясында ресми түрде бекітілді және 2050 жылға қарай әлемнің ең дамыған 30 мемлекетінің қатарына кіру мақсатының рухани-мәдени тірегіне айналды [citation:8]. Бірақ оның түбі терең тарихи тамырларға сіңіп жатыр. Тарихи деректер бойынша, бұл идеяның негізі 13 ғасыр бұрын Төныкөк абыздың «Түркі жұртының мұраты – Мәңгілік ел» деген өсиетінде қаланған. Осылайша, «Мәңгілік Ел» – бұл тек болашаққа бағытталған жоба ғана емес, сонымен бірге тарих пен дәстүр арқылы нығатылған, ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан ұлттық код. Тәрбие жұмысының міндеті – бұл кодты әрбір жастардың жүрегі мен санасына сіңдіру, оны өмір сүрудің нақты бағдарлары мен құндылықтарына айналдыру.

2. Білім және тарихи сана – жас тұлғаның негізгі белсенділері. Қазіргі ақпараттық қоғамда білім тек фактілер жиынтығы емес, өзін-өзі тану, сыни ойлау және күрделі әлемде бағдар табу құралына айналды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жаңа Қазақстан: жаңару мен жаңғыру жолы» Жолдауында айтылғандай, мемлекеттің орнықты дамуы үшін білікті, белсенді азаматтар қажет [citation:6]. Білім беру саласындағы реформалар, соның ішінде «Жайлы мектеп» сияқты ұлттық жобалар, осы мақсатқа бағытталған [citation:8]. Бірақ біліммен қатар тарихи сана да аса маңызды. Ұлт ретінде өткенімізді білу, ата-бабаларымыздың ерліктері мен қиындықтарын түсіну, тәуелсіздікке жол ашқан құрбандықтардың маңызын ұғыну – бұл бүгінгі табыстарды бағалауға және болашаққа жауапкершілікпен қарауға мүмкіндік береді. Тарих пәні ұлттық сәйкестікті қалыптастырудың негізгі құралы болып табылады.

3. Ақпараттық кеңістіктегі тәрбие: мүмкіндіктер мен қауіптер. XXI ғасыр – ақпараттың ғасыры. Жастар әлем туралы білімнің көп бөлігін интернеттен, әлеуметтік желілерден алады. Бұл, бір жағынан, білім алудың шексіз мүмкіндіктерін ашады. Екінші жағынан, ақпараттық қауіпсіздік мәселесін тудырады. Теріс пиғылды ағымдар мен бұрмаланған тарихи түсіндірмелер жас санаға әсер ету үшін ақпараттық құралдарды белсенді пайдаланады [citation:3]. Сондықтан жастар арасында ақпараттық сауаттылықты дамыту, оларға ақпаратты сыни талдауға, шынайы дереккөздерді таңдауға үйрету міндеті туындайды. Сондай-ақ, отандық ақпараттық-мәдениеттік өнімдерді, қазақ тіліндегі сапалы контенттерді дамыту арқылы ұлттық рухты нығайтатын ақпараттық ортаны құру қажет [citation:6][citation:7].

4. Тәрбие жүйесіндегі негізгі институттардың рөлі. Жаңа ұрпақты қалыптастыру үдерісі бірнеше деңгейде жүзеге асырылады:

1. Отбасы. Тәрбиенің алғашқы және ең маңызды жасаушысы. Ата-аналардың мысалы, отбасындағы сұхбат, ұлттық дәстүр мен құндылықтарға деген құрмет – баланың дүниеге деген көзқарасының тірегі.
2. Білім беру мекемелері. Мектептер мен жоғары оқу орындары жүйелі білім берудің негізгі арнасы. Мұнда тарих, әдебиет, мәдениет пәндері арқылы ұлттық сана, Отансүйгіштік тәрбиесі жүзеге асырылады. Сондай-ақ, «Жаңа Қазақстандық патриотизм» стратегиялық басымдық ретінде де аталып өтілген [citation:8].
3. Қоғамдық кеңістік. Мәдениет орталықтары, мұражайлар, кітапханалар, жастар ұйымдарының іс-шаралары тәрбиенің маңызды түрі болып табылады. Олар жас тұлғаға теориялық білімді тәжірибеде бекітуге, ұлттық мәдениетпен тікелей танысуға мүмкіндік береді.

Осы институттардың үйлесімді жұмысы «Мәңгілік Ел» идеясын нақты өмірге айналдыруға мүмкіндік береді.

5. Қазіргі заман талабына сай тәрбие әдістері. Жаңа цифрлық буынмен жұмыс істеу кезінде дәстүрлі тәрбие әдістерін заманауи технологиялармен үйлестіру қажет. Оқу үдерісінде интерактивті әдістерді (талқылаулар, жобалар, рөлдік ойындар), виртуалды экскурсияларды, тарихи құжаттардың цифрландырылған архивтерін пайдалану тиімді. Маңыздысы, тәрбие қатаң дидактикалық нұсқаулармен шектелмеуі керек. Ол жастарды белсенді қатысушыға айналдыратын, олардың сыни ойлауын, шығармашылығын, азаматтық бастамашылығын дамытатын диалогтық үдеріс болуы тиіс. Басты мақсат – «Мәңгілік Елді» санайтын емес, оны құратын, сүйетін және қорғайтын тұлғаны қалыптастыру.

Қорытынды. «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясы тек дамыған экономика мен саяси тұрақтылықты ғана емес, сонымен бірге ұрпақтар аралық рухани үздіксіздікті де білдіреді. Бұл идеяны іске асырудың негізгі тірегі – білім мен тәрбие арқылы дайындалған, өткен тарихына мақтаныш, бүгінгі табыстарына жауапкершілік, ал ертеңгі мақсаттарына сенім сезімімен толы жаңа буын. Жастарды тәрбиелеу жүйесінде отбасы, білім беру және ақпараттық-мәдениеттік кеңістіктің үйлесімді әрекеттесуі шешуші маңызға ие. Тарихи сананы нығайту, ақпараттық сауаттылықты арттыру, сондай-ақ заманауи және тартымды тәрбие әдістерін енгізу осы жолдағы негізгі бағыттар болып табылады. Тәуелсіз Қазақстанның тарихи тағылымы бізге болашаққа көзқарасымызды анықтауға мүмкіндік береді: білімді, белсенді және Отанына адал ұрпақ – бұл Мәңгілік Ел тірегінің ең берік негізі. Сондықтан, жастарды тәрбиелеу ісін ұлттық маңызы зор стратегиялық міндет ретінде қарастыру, оған барлық қоғамдық институттардың күш-жігерін жұмылдыру қазіргі таңдағы ең өзекті міндеттердің бірі болып табылады.

Әдебиеттер тізімі

1. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан-2050» Стратегиясы: ел халқына Жолдау. – Астана, 2012.
2. «Қазақстан – 2030 Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы»: Ел Президентінің Жолдауы [citation:2].
3. Заманауи ақпарат құралдарынан діни білім алудағы қауіпсіздік мәселелері // SAQ.KZ [citation:3].
4. Нұрсұлтан Назарбаевтың «Әлем. ХХІ ғасыр» манифесі // Казинформ [citation:4].
5. Ақпараттық технология алымы // Egemen.kz, 2016 [citation:5].
6. Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жаңа Қазақстан: жаңару мен жаңғыру жолы» Жолдауына талдау // Soltustikkaz.kz [citation:6].
7. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html