Аннотация: Бұл мақала заманауи білім берудегі инновациялық технологиялардың оқушының өзіндік (автономды) оқу әрекетін қалыптастырудағы рөлі мен мәнін зерттейді. Зерттеудің мақсаты – өзіндік әрекетті дамытуға бағытталған педагогикалық технологиялардың типологиясын, олардың психологиялық-педагогикалық негіздерін талдау және оқу процесінде қолдану тиімділігін анықтау. Жұмыста теориялық талдау, әдебиеттерді шолу, жүйелеу әдістері қолданылды. Қарастырылған инновациялар ішінде дифференциацияланған оқыту, проблемалық оқыту, жобалар мен зерттеу әдістері, цифрлық оқыту құралдары, кері байланыс жүйелері бар [1, 3, 5]. Нәтижелер бұл технологиялардың жүйелі қолданылуы оқушының танымдық белсенділігін арттырып, шешім қабылдау, өзін-өзі бағалау, білімді ізденіп алу дағдыларын қалыптастыратындығын көрсетеді. Мақалада білім алушының субъекті ретіндегі дамуы үшін мұғалімнің реттеушілік рөлінің маңыздылығы атап өтіледі. Қорытындыда өзіндік әрекетке бағытталған инновациялық тәсілдердің білім берудің сапасын және оқушының әлеуметтік-экономикалық өмірге дайындығын арттыратыны туралы қорытынды жасалады.

Аннотация: Данная статья исследует роль и значение инновационных технологий в современном образовании для формирования самостоятельной (автономной) учебной деятельности учащегося. Цель исследования – проанализировать типологию педагогических технологий, направленных на развитие самостоятельной деятельности, их психолого-педагогические основы и определить эффективность применения в учебном процессе. В работе использованы методы теоретического анализа, обзора литературы, систематизации. Среди рассмотренных инноваций – дифференцированное обучение, проблемное обучение, методы проектов и исследований, цифровые инструменты обучения, системы обратной связи [1, 3, 5]. Результаты показывают, что системное применение этих технологий повышает познавательную активность учащегося, формирует навыки принятия решений, самооценки, добывания знаний. В статье подчеркивается важность регулирующей роли учителя для развития обучающегося как субъекта. В заключении делается вывод о том, что инновационные подходы, ориентированные на самостоятельную деятельность, повышают качество образования и готовность учащегося к социально-экономической жизни.

Abstract: This article examines the role and significance of innovative technologies in modern education for the formation of students' independent (autonomous) learning activities. The aim of the study is to analyze the typology of pedagogical technologies aimed at developing independent activity, their psychological and pedagogical foundations, and to determine the effectiveness of their application in the learning process. The work uses methods of theoretical analysis, literature review, and systematization. Among the considered innovations are differentiated learning, problem-based learning, project and research methods, digital learning tools, and feedback systems [1, 3, 5]. The results show that the systematic use of these technologies increases students' cognitive activity, forms skills in decision-making, self-assessment, and knowledge acquisition. The article emphasizes the importance of the teacher's regulatory role for the development of the learner as a subject. In conclusion, it is stated that innovative approaches focused on independent activity improve the quality of education and students' readiness for socio-economic life.

Кіріспе. Қазіргі заманның тез өзгеріп отыратын әлеуметтік-экономикалық жағдайлары білім беру жүйесінің алдына оқушыны өмірлік тапсырмаларды дербес шеше алатын, үнемі өзін-өзі жетілдіретін және білімді белсенді іздейтін тұлға ретінде даярлау міндетін қояды. Дәстүрлі «білім беруші – білім алушы» модельінің шектеулілігі түсініліп, оның орнына оқушының танымдық субъектісі ретіндегі белсенді ролін күшейтетін тәсілдер іздестіру өзекті болып отыр. Бұл контекстте инновациялық педагогикалық технологиялар оқушының өзіндік әрекетін ұйымдастыру мен дамытудың негізгі құралына айналады. Өзіндік әрекет тұжырымдамасы оқушының жеке мақсаттарын белгілеу, оларға жету жолдарын таңдау, ресурстарды басқару, нәтижелерін талдау және бағалау қабілеттерін қамтиды [1, б. 15]. Бұл мақаланың мақсаты – оқушының өзіндік әрекетін қалыптастыруға бағытталған заманауи педагогикалық технологияларды жүйелеп талдау және олардың қолдану тиімділігін теориялық негіздеу. Зерттеудің өзектілігі оқу процесін жеңілдету арқылы ғана емес, сонымен қатар оқушының сыни ойлау, креативтілік, жауапкершілік сияқты XXI ғасыр дағдыларын дамытудағы мүмкіндіктерін ашу қажеттілігінен туындайды.

Негізгі бөлім. Өзіндік әрекетті дамыту үшін инновациялық технологияларды енгізу оқу процесінің мазмұны мен әдіснамасын терең қайта қарауды талап етеді. Бұл технологияларды бірнеше негізгі топқа бөлуге болады, олардың әрқайсысы оқушының белсенділігінің белгілі бір аспектісін нығайтады.

Біріншіден, жекешелендірілген және дифференциацияланған оқыту технологиялары. Олар әр оқушының танымдық стиліне, қабілеті мен қызығушылық деңгейіне сай оқу жолдарын ұсынуға мүмкіндік береді. Бұған әртүрлі деңгейдегі тапсырмаларды таңдау, оқу жылдамдығын реттеу, тақырыпты тереңдету үшін қосымша материалдар ұсыну жатады. Мұндай тәсіл оқушыға өз оқу траекториясына белгілі бір дәрежеде ықпал ету мүмкіндігін береді, бұл өзіндік басқару дағдыларының қалыптасуының бастамасы болып табылады [2, б. 89].

Екіншіден, белсенді және интерактивті оқыту әдістері. Проблемалық оқыту, жоба әдісі, зерттеу іс-әрекеті, дискуссиялар және ізденіс сабақтары оқушыны білімді пассивті түрде қабылдаушы емес, оны құрастырушы, жаңа мәселелерді шешуге қатысушы ретінде қояды. Мысалы, жоба әдісінде оқушы дербес түрде немесе топта мақсат қояды, ақпарат іздейді, талдайды, нәтижелерді қорытындылайды және қорғайды. Бұл процесс оның тапқырлығын, жоспарлау және уақытты басқару дағдыларын дамытады.

Үшіншіден, цифрлық білім беру технологиялары (EdTech). Оқу платформалары (Google Classroom, Blinklearning), интерактивті симуляциялар, білім беру бағдарламалары, онлайн сынақтар және блогтар оқушыға оқу материалына кез келген уақытта қол жеткізуге, өз жетістіктерін мониторингілеуге және серіктестерімен өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді. Бұл құралдар оқуды жекелендіруді тереңдетіп, өзін-өзі бағалау мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді [3, б. 112]. Алайда, бұл технологиялардың тиімділігі олардың мақсатқа сай таңдалуына және педагогикалық жоспармен үйлесімді енгізілуіне тікелей байланысты.

Төртіншіден, қалыптастырушы бағалау технологиялары. Бұл бағалау түрі соңғы нәтижені тексеру үшін емес, оқу процесінде кері байланыс ретінде қолданылады. «Өзіндік-бағалау» және «өзара бағалау» сияқты әдістер оқушыға өз жұмысын сыни тұрғыдан талдауға, әлсіз және күшті жақтарын анықтауға, алға қарай даму мақсаттарын қоюға үйретеді. Мұндай практика оқушының өзіндік рефлексиясын дамытады, бұл оның оқуға деген жауапкершілігін арттырады [4].

Осы технологияларды қолдануда мұғалімнің рөлі түбетейлі өзгереді. Ол білім беруші ретіндегі монополиясын жоғалтпайды, бірақ оның негізгі функциясы реттеуші, кеңесші, модератор және мотиватор болуға ауысады. Мұғалім оқушының өзіндік ізденісін қолдап, оған қажетті ресурстар мен бағыттауды ұсынады, оның қиындықтарын шешуге көмектеседі, жеке даму траекториясын құруға ықпал етеді. Сыни ойлау дағдыларын дамыту осы контекстте ерекше маңызға ие, өйткені ол оқушыға ақпаратты талдау, дәлелдерді бағалау, логикалық қорытынды жасау және өз пікірін негіздеу мүмкіндігі береді [5, б. 67]. Инновациялық технологияларды енгізу кезінде бірқатар қиындықтар туындауы мүмкін: мұғалімдердің қосымша даярлық қажеттілігі, техникалық инфрақұрылымның жетіспеушілігі, дәстүрлі бағалау жүйелерімен үйлесімсіздік. Бірақ, бұл кедергілерді жеңу білім беру сапасының жан-жақты өсуіне апарады.

Қорытынды. Оқушының өзіндік әрекетін дамытуға бағытталған инновациялық педагогикалық технологиялар қазіргі заманғы білім берудің ажырамас бөлігі болып табылады. Олар оқу процесін оқушының танымдық, шығармашылық және рефлексивтік қабілеттерін толық аша алатын белсенді ортаға айналдырады. Жекелендірілген оқыту, белсенді әдістер, цифрлық құралдар және формирлік бағалау жүйесі біріктірілген кезде оқушы тек білімнің иесі ғана емес, сонымен қатар оны белсенді құрастырушысы, өз оқуының жауапты субъектісі ретінде қалыптасады. Тиімділік тек технологиялардың өзінде емес, олардың білім берудің жалпы гуманистік мақсаттарына бағындырылуында, оқушының дамуына қызмет етуінде жатыр. Болашақта осы технологияларды одан әрі жетілдіру, олардың әртүрлі контексттердегі қолданылуын зерттеу және мұғалімдердің кәсіби даярлығын сәйкес жаңғырту ұлттық білім беру жүйесінің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етудің негізгі факторы болып қала береді.

Әдебиеттер тізімі

1. Селевко Г.К. Современные образовательные технологии: Учебное пособие. – М.: Народное образование, 1998. – 256 б.
2. Якиманская И.С. Личностно-ориентированное обучение в современной школе. – М.: Сентябрь, 1996. – 96 б.
3. Bates, A. W. (Tony). Teaching in a Digital Age: Guidelines for Designing Teaching and Learning. – Vancouver: BCcampus, 2015. – 512 p.
4. Hattie, J., & Timperley, H. The Power of Feedback // Review of Educational Research. – 2007. – Vol. 77(1). – P. 81–112.
5. Paul, R., & Elder, L. Critical Thinking: The Nature of Critical and Creative Thought // Journal of Developmental Education. – 2006. – Vol. 30(2). – P. 34–35.
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html