Аннотация қазақ тілінде: Бұл мақалада қазіргі білім беру үдерісінде инновациялық технологиялардың мәні мен практикалық қолданысы, оның ішінде Қазақстанның қашықтықтан оқытуға көшу кезеңіндегі тәжірибесі қарастырылады. Мақаланың мақсаты – инновациялық педагогиканың негізгі ұғымдарын талдау, сандық білім беру платформаларын жіктеу және олардың оқу тиімділігіне әсерін бағалау. Зерттеуде теориялық талдау, педагогикалық тәжірибені жалпылау және бақылау әдістері қолданылды. Нәтижелер «Bilimland.kz», «Kundelik.kz», Zoom, Moodle және т.б. сияқты инновациялық технологияларды жүйелі енгізу оқушылардың мотивациясын арттыруға және педагогтардың жаңа құзыреттіліктерін қалыптастыруға ықпал ететінін растайды [1, 2, 3].

Аннотация (на русском языке): В данной статье рассматриваются сущность и практическое применение инновационных технологий в современном образовательном процессе, включая опыт Казахстана в период перехода на дистанционное обучение. Цель статьи – проанализировать ключевые понятия инновационной педагогики, классифицировать цифровые образовательные платформы и оценить их влияние на эффективность обучения. В исследовании использовались методы теоретического анализа, обобщения педагогического опыта и наблюдения. Результаты подтверждают, что системное внедрение инновационных технологий, таких как «Bilimland.kz», «Kundelik.kz», Zoom, Moodle и других, способствует повышению мотивации учащихся и формированию новых компетенций педагогов [1, 2, 3].

Кіріспе. Қоғамның қазіргі даму кезеңі, қарқынды сандықтандырумен және жаһанданумен сипаттала отырып, білім беру жүйесіне түбегейлі жаңа талаптар қояды. Дәстүрлі оқыту әдістері үнемі өзін-өзі жетілдіретін және өзгеріп жатқан әлемде бәсекеге қабілетті мамандарды даярлау үшін жиі-жиі тиімсіз болып шығады. Бұл контексте инновациялық білім беру технологияларын (ИБТ) енгізу жай ғана тенденция емес, объективті қажеттілікке айналады. Тақырыптың өзектілігі соңғы жылдары Қазақстанда және әлемде қашықтықтан және аралас оқыту форматтарына көшудің ауқымды сипатымен, бұл педагогтар үшін жаңа сандық құралдарды меңгерудің қуатты ынталандырғышы болды. Зерттеудің теориялық маңыздылығы педагогикалық инновацияларға қатысты түсінік аппаратын жүйелеуде жатыр. Жұмыстың практикалық құндылығы әртүрлі білім беру платформаларын қолданудың нақты тәжірибесін жалпылаудан тұрады, бұл оқу үдерісін жоспарлау кезінде педагогтарға, әдісшілерге және оқу орындарының әкімшіліктеріне пайдалы болуы мүмкін.

Негізгі бөлім. Педагогикадағы «инновация» ұғымы білім беру ортасына жаңа тұрақты элементтерді (мазмұн, әдістер, формалар, технологиялар) енгізетін, жеке бөліктердің немесе жүйенің тұтас сипаттамаларын жақсартатын мақсатты өзгеріс ретінде түсіндіріледі. Э. Роджерстің атап өткеніндей, инновация – бұл нақты жеке тұлға немесе топ жаңа деп қабылдайтын идея, тәжірибе немесе объект [1]. Білім беру үдерісінде инновациялық технологиялар жоспарланған білім беру нәтижелеріне жетуді педагогикалық әрекеттердің ретімен жобалануы мен іске асырылуы арқылы қамтамасыз ететін әдістер, формалар мен құралдар жүйесі болып табылады.

Инновациялық технологиялардың жіктелуі кең. Қашықтықтан оқытуға көшу жағдайындағы қазақстандық тәжірибеде олардың келесі түрлері кеңінен таралды: 1) Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ), оған бейнеконференцияларға арналған платформалар (Zoom, Skype), оқытуды басқару жүйелері (LMS – Learning Management Systems, мысалы, Moodle, Google Classroom) кіреді; 2) Интерактивті оқыту платформалары («Bilimland.kz», «Daryn.online», «Opiq.kz»), олар құрылымдалған мультимедиялық контент пен тапсырмаларды автоматты тексеруді ұсынады; 3) Әлеуметтік-педагогикалық сервистер («Kundelik.kz», ClassDojo), білім беру үдерісінің қатысушылары арасында электронды журнал, күнделік және қарым-қатынас функцияларын орындайды; 4) Теледидарлық білім беру жобалары («Еларна», «Балапан»), интернетке шектеулі қол жетімділігі бар оқушылар үшін оқытудың қолжетімділігін қамтамасыз етеді.

Қазақстанның тәжірибесі ИБТ енгізудің табыстылығы факторлардың кешеніне байланысты екенін көрсетті. Олардың ішінде педагогтардың сандық сауаттылығы және өзгерістерге дайындығы шешуші рөл атқарады. Жаңа технологияларды меңгеру мұғалімнен тек техникалық дағдыларды ғана емес, сонымен қатар кәсіби қызметін шығармашылықпен қайта қарау, жаңа сандық ортада сабақ жоспарлау қабілетін талап етеді [2, б. 45]. Бұл үдеріс өзін-өзі дамытумен және онлайн-пікірталастарды модерирлеу, сандық оқу материалдарын әзірлеу, асинхронды режимде тиімді кері байланысты ұйымдастыру сияқты жаңа педагогикалық құзыреттіліктерді қалыптастырумен байланысты.

Инновациялық технологиялардың оқушылардың мотивациясына және оқу өздігіндігіне әсері маңызды аспект болып табылады. Интерактивті тапсырмалар, геймификация (ойын элементтерін пайдалану), жеке жылдамдықпен жұмыс істеу мүмкіндігі және өз әрекеттеріне лезде баға алу оқушылардың қатысуын арттыра алады. Дегенмен, сандық шаршау, тікелей қарым-қатынастың жетіспеушілігі және өзін-өзі ұйымдастырудың жоғары дәрежесіне қажеттілік сияқты мотивацияның төмендеу қаупі де бар. Сондықтан педагогтың рөлі білім берушіден оқу қызметінің навигаторына, тьюторға және ұйымдастырушыға айналады, бұл қашықтықтан оқыту жағдайында оқу тәртібін сақтау үшін өте маңызды.

Әдіснамалық тұрғыдан инновациялық технологиялар оларды аралас оқытуға (blended learning) біріктіру кезінде ең тиімді болады, бұл дәстүрлі жеке қарым-қатынастың ең жақсы белгілерін және сандық ортаның мүмкіндіктерін біріктіреді. Мысалы, «аударылған сынып» (flipped classroom) моделі, онда теориялық материал оқушылармен үйде бейнесабақтар арқылы өздігінен оқылып, сынып уақыты тәжірибеге, талқылауға және жобалық жұмысқа арналған, жоғары нәтижелілік көрсетті [3].

Айқын артықшылықтарына қарамастан, ИБТ енгізу бірқатар сындармен қатар жүреді. Оларға техникалық құралдар мен жоғары жылдамдықты интернетке қол жетімділіктегі теңсіздік (сандық айырмашылық), педагогтарға әдістемелік қолдаудың жеткіліксіздігі, сондай-ақ оқу бағдарламаларының мазмұнын жаңа форматтарға бейімдеу қажеттілігі кіреді. Бұл проблемаларды шешу мемлекеттік, институционалдық және жеке деңгейлерде үйлестірілген әрекеттерді, оның ішінде инфрақұрылымға инвестициялар, сапалы локализацияланған контентті әзірлеу және мұғалімдердің үздіксіз кәсіби даму жүйелерін құруды талап етеді.

Қазақстан контекстінде қашықтықтан оқытуға өту жедел ауқымды эксперимент және сонымен бірге білімді сандықтандыруды дамытудың қуатты ынталандырғышы болды. Бұрын фрагментарлы пайдаланылған платформалар негізгі жұмыс құралына айналды. Бұл тәжірибе жүйенің күшті жақтарын (ресурстарды оперативті мобилизациялау, АКТ-құзыреттіліктің өсуі), сондай-ақ әрі қарай даму бағыттарын көрсететін әлсіз жақтарын айқындады. Жетістіктің ең маңызды шарты болып процестің барлық қатысушыларының: мұғалімдердің, оқушылардың, ата-аналардың және әкімшіліктің ынтымақтастығы болды.

Қорытынды. Инновациялық білім беру технологиялары қазіргі заманғы мектеп тәжірибесіне берік еніп, уақыт талаптарына жауап ретінде және бүкіл білім беру жүйесін трансформациялаудың катализаторы болып отыр. Олардың тиімді қолданылуы бір құралды екіншісімен ауыстыруға жетпейді; бұл педагогикалық тәсілдерді терең қайта қарауды, рөлдерді қайта бөлуді және ұйымдастырушылық модельдерді қайта құруды талап етеді. Қазақстандық тәжірибені талдау объективті қиындықтарға қарамастан, сандық платформалар мен әдістерді жүйелі енгізу білім берудің қолжетімділігін арттыруға, оқуды жекелендіруге және оқушыларда XXI ғасырдың сыни маңызды дағдыларын – сандық сауаттылық, өзін-өзі ұйымдастыру және ақпаратпен жұмыс істеу дағдыларын дамытуға ықпал ететінін көрсетеді. Бұл бағытты тұрақты дамыту үшін технологияларға бірдей қол жетімділікті қамтамасыз ету, педагогтардың АКТ саласында үздіксіз кәсіби өсуі үшін жағдайлар жасау және сандық және дәстүрлі форматтардың артықшылықтарын біріктіретін аралас оқытудың теңгерімді модельдерін әзірлеу қажет. Білім берудің болашағы педагогикалық инновацияларды ақылмен интеграциялауда жатыр, мұнда технология негізгі білім беру мақсаттарына жету үшін құрал ретінде қызмет етеді, өз-өзіне мақсат емес.

Әдебиеттер тізімі

1. Rogers E.M. Diffusion of Innovations. 5th Edition. – New York: Free Press, 2003. – 576 б.
2. Селевко Г.К. Заманауи білім беру технологиялары: Оқу құралы. – М.: Халықтық білім, 1998. – 256 б.
3. Bergmann J., Sams A. Flip Your Classroom: Reach Every Student in Every Class Every Day. – Washington: International Society for Technology in Education, 2012. – 112 б.
4. Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінің жағдайы мен дамуы туралы ұлттық есеп (2020 жыл нәтижелері бойынша). – Нұр-Сұлтан: И. Алтынсарин атындағы БҒА, 2021. – 187 б.
5. Хуторской А.В. Педагогикалық инноватика: әдіснама, теория, тәжірибе. – М.: УНЦ ДО баспасы, 2005. – 222 б.
6. Bates A.W. Teaching in a Digital Age: Guidelines for Designing Teaching and Learning. – Vancouver: Tony Bates Associates Ltd., 2019. – 527 б.
7. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html