Аннотация қазақ тілінде: Бұл мақаланың мақсаты – жалпы білім беретін мектептердегі информатика пәнін оқыту үдерісінде оқушылардың жобалау қызметін ұйымдастырудың әдістемелік тәсілдерін зерттеу. Мақалада жобалау әдісін қолданудың оқушылардың ақпараттық мәдениетін, шығармашылық ойлауын және практикалық қабілеттерін дамытудағы тиімділігі талданады. Зерттеу әдістері ретінде білім беру бағдарламаларын талдау, дидактикалық әдебиеттерге шолу және практикалық тәжірибені жүйелеу қолданылды. Нәтижелер жобалау іс-әрекетінің оқушылардың пәндік білімдерін, зерттеушілік дағдыларын және командалық жұмыс қабілетін бір уақытта дамытатынын көрсетеді. Қорытындылай келе, информатиканы оқытуда жобаларды дұрыс ұйымдастыру оқу үдерісінің тиімділігін айтарлықтай арттырады және оқушыларды нақты өмірлік мәселелерді шешуге дайындайды.

Аннотация на русском языке: Цель данной статьи – исследование методических подходов к организации проектной деятельности учащихся в процессе преподавания информатики в общеобразовательной школе. В статье анализируется эффективность применения проектного метода в развитии информационной культуры, творческого мышления и практических навыков учащихся. В качестве методов исследования использованы анализ образовательных программ, обзор дидактической литературы и систематизация практического опыта. Результаты показывают, что проектная деятельность одновременно развивает предметные знания, исследовательские навыки и способность к командной работе учащихся. В заключение делается вывод о том, что правильная организация проектов в преподавании информатики значительно повышает эффективность учебного процесса и готовит учащихся к решению реальных жизненных задач.

Кіріспе

Қазіргі ақпараттық қоғамда білім берудің басты міндеттерінің бірі – оқушылардың зерттеушілік қабілеттерін, сыни ойлауын және өз бетінше білім алу дағдыларын дамыту болып табылады. Бұл міндеттер заманауи білім беру стандарттарында да көрініс тапқан. Информатика пәні цифрлық дәуірдің негізгі пәні ретінде оқушылардың ақпараттық мәдениетін қалыптастыруға бағытталған. Ақпараттық мәдениет тек компьютермен жұмыс істеу дағдыларымен шектелмейді; ол ақпаратты талдау, өңдеу және жаңа шешімдерді жобалау қабілетін қамтиды. Осы тұрғыдан алғанда, информатика сабақтарында оқушылардың жобалау іс-әрекетін ұйымдастыру өте өзекті педагогикалық мәселеге айналып отыр. Бұл мақаланың мақсаты – жалпы білім беретін мектептерде информатиканы оқыту барысында жобалау іс-әрекетін ұйымдастырудың тиімді әдістемелік тәсілдерін талдау және ұсыну. Тақырыптың теориялық маңыздылығы оқытудың белсенді әдістерін қолдану арқылы оқушының танымдық белсенділігін арттыру мәселесін зерттеуде, ал практикалық маңыздылығы – мұғалімдерге нақты жұмыс тәжірибесін ұсынуда жатыр.

Негізгі бөлім

Информатиканы оқытуда жобалау әдісі оқушының белсенді, өз бетінше ізденіс істейтін, проблемаларды шешуге бағытталған қызметі ретінде қарастырылады. Педагогикалық тұрғыдан жоба – бұл белгілі бір нақты өнім (бағдарлама, веб-сайт, зерттеу есебі, модель) жасауға бағытталған, шекті уақыт аралығында орындалатын жүйелі жұмыс . Жобалау қызметі бойынша жұмыс оқушылардың тек информатика бойынша білімін ғана емес, сонымен қатар келесі құзыреттіліктерін дамытады:

1. Зерттеушілік қабілеттер: мәселені анықтау, гипотеза құру, ақпаратты іздеу және талдау.
2. Алгоритмдік және проекттік ойлау: тапсырманы кезеңдерге бөлу, орындау жоспарын құру, нәтижелерін болжау.
3. Коммуникативтік дағдылар: топтық жұмыс істеу, идеяларды бөлісу, нәтижелерді қорғау.
4. Практикалық қолдану дағдылары: теориялық білімді нақты мәселені шешуге қолдана білу.

Жобалау іс-әрекетін информатика сабағында тиімді ұйымдастыру үшін келесі кезеңдерді сақтау қажет: 1) Дайындық кезеңі – жобаның тақырыбын таңдау, мақсат-міндеттерін анықтау, жұмыс жоспарын құру; 2) Жоспарлау кезеңі – ресурстарды анықтау, тапсырмаларды бөлу, уақыт кестесін жасау; 3) Іске асыру кезеңі – ақпаратты жинау, өңдеу, өнімді жасау; 4) Қорғау және бағалау кезеңі – нәтижелерін презентациялау, талқылау, өзін-өзі бағалау .

Информатика сабағында қолданылатын жобаларды мазмұны мен күрделілігіне қарай бірнеше түрге бөлуге болады: зерттеу жобалары (мысалы, «Интернеттің қоғамға әсері»), шығармашылық жобалар (компьютерлік анимация, видео ролик жасау), практикалық-бағдарланған жобалар («Мектепке арналған сайтты әзірлеу», «Қарапайым ойын бағдарламасын жазу») және ақпараттық жобалар (ақпараттық-іздеу жүйесін құру). Әр түрлі жобалар оқушылардың әртүрлі қабілеттерін дамытуға мүмкіндік береді.

Жобалау әдісін қолданудың тиімділігі оны дәстүрлі оқыту әдістерімен салыстырғанда анық көрінеді. Дәстүрлі әдістер (түсіндірме-иллюстративтік, репродуктивті) негізінен білімді пассивті қабылдауға бағытталса, жобалау әдісі белсенді, өнімді шығармашылық қызметті талап етеді. Мысалы, «Программалау негіздері» тақырыбын оқығанда дәстүрлі тәсіл алгоритмдер теориясын зерделеу болса, жобалау тәсілі оқушылардан нақты қолдану тапсырмасы (мысалы, ойын немесе пайдалы бағдарлама) арқылы сол теорияны игеруді талап етеді. Бұл оқушының танымдық мотивациясын айтарлықтай арттырады.

Жобалау іс-әрекетін ұйымдастыру кезінде мұғалімнің рөлі түбетейлей өзгереді. Ол білім берудің жалғыз көзі ретінде емес, жобаны жүргізуші, кеңесші және көмекші ретінде әрекет етеді. Мұғалімнің негізгі міндеттеріне мыналар жатады: оқушыларға мәселелік жағдайларды ұсыну, олардың жұмысын жоспарлауға және реттеуге көмектесу, қажетті ресурстарды (әдебиеттер, бағдарламалық жасақтама) ұсыну, жұмыс барысын бақылау және қауіпсіздік ережелерін сақтауға үйрету. Мұғалім оқушылардың қателерінен оқуға мүмкіндік беруі тиіс, бірақ критикалық қателерді алдын алуға бағыт алдын ала беруі керек.

Жобалау іс-әрекетін бағалау да дәстүрлі бағалаудан ерекшеленуі тиіс. Мұнда тек дайын өнім (бағдарлама, сайт) ғана емес, сонымен қатар жұмыс процесінің өзі (жоспарлау сапасы, топтағы өзара әрекеттесу, проблемаларды шешу тәсілдері) бағаланады. Өзін-өзі бағалау және өзара бағалау элементтерін қолдану тиімді, себебі бұл оқушылардың рефлексия қабілетін дамытады. Бағалау критерийлері жобаның басында-ақ анық көрсетілуі керек, мысалы: тапсырманы толық орындау, кодтың тиімділігі, интерфейстің қолданушыға ыңғайлылығы, презентацияның сапасы, командадағы жұмыс.

Жобалау іс-әрекетін ұйымдастыруда кездесетін негізгі қиындықтардың бірі – уақыт шектеулілігі. Мектеп бағдарламасының шеңберінде жобаны орындауға бөлінетін сабақ саны шектеулі. Бұл мәселені шешу үшін сыныптан тыс уақытта жұмысты жалғастыруға болатын тапсырмаларды құру немесе ұзақ мерзімді жобаларды (тоқсан, оқу жылы бойына) ұйымдастыру қажет. Сонымен қатар, оқушылардың бастапқы білім деңгейінің айырмашылығы да мәселе болуы мүмкін. Бұл қиындықты жеңу үшін топтық жұмыс формасын немесе жекелендірілген тапсырмаларды қолдану ұсынылады, онда әр оқушы өз қабілетіне қарай белгілі бір тапсырманы орындайды.

Қорытынды

Информатиканы оқыту үдерісінде оқушылардың жобалау іс-әрекетін ұйымдастыру – бұл оқытудың тиімділігін арттыратын және оқушыларды заманауи ақпараттық қоғамның талаптарына дайындайтын маңызды педагогикалық тәсіл. Жобалау әдісі оқушыларды белсенді, шығармашылық қызметке тарта отырып, олардың пәндік білімдерін, зерттеушілік қабілеттерін, коммуникативтік және практикалық дағдыларын кешенді түрде дамытуға мүмкіндік береді. Бұл әдіс оқушыға білімнің тек теориялық нысанын ғана емес, оның қандай нақты мәселелерді шешуге қызмет ететінін түсінуге көмектеседі. Жобаларды табысты ұйымдастыру үшін мұғалімнің рөлін қайта қарау, жұмыстың нақты кезеңдерін ескеру және бағалаудың кешенді жүйесін құру қажет. Болашақ зерттеулер осы әдісті әртүрлі жастағы оқушылар топтарына, сондай-ақ ақпараттық технологиялардың дамуын ескере отырып, одан әрі бейімдеу мәселелеріне бағытталуы мүмкін. Жобалау іс-әрекетінің тиімді ұйымдастырылуы информатика сабақтарының сапасын жоғарылатып, оқушылардың өмірдегі нақты мәселелерді шешуге дайындығын арттырады.

Әдебиеттер тізімі

1. И.П. Лапчик. Информатика: Методика преподавания в школе. – М.: Академия, 2020. – 320 с.
2. Ю.К. Бабанский. Оптимизация учебно-воспитательного процесса. – М.: Просвещение, 1982. – 192 с.
3. Джон Дьюи. Демократия и образование. – М.: Педагогика-Пресс, 2000. – 384 с. (Аударма).
4. К.Н. Поливанова. Проектная деятельность школьников. – М.: Просвещение, 2011. – 192 с.
5. О. Қ. Жармакин, Қ. Б. Мағзұмов. Мәтін лингвистикасы: теориясы, әдістері және талдауы. – Павлодар: Кереку, 2011. – 84 б.
6. Thomas, J. W. A Review of Research on Project-Based Learning. – San Rafael, CA: Autodesk Foundation, 2000. – 45 p.
7. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html