Аннотация қазақ тілінде

Бұл мақалада Қазақстан Республикасы Президентінің 2023 жылғы Жолдауында айтылған білім беру саласындағы негізгі бағыттар талданады. Мақаланың мақсаты – жаңа саяси құжатта ұсынылған тетіктердің, атап айтқанда мұғалім мәртебесін көтеру, мектепке дейінгі білім беруді дамыту, жоғары оқу орындарын ірілендіру және білім алудың қолжетімділігін арттыру сияқты бастамалардың бәсекеге қабілетті ұрпақ тәрбиелеуге қалай ықпал ететінін зерттеу. Қолданылған әдістерге саяси құжаттарды салыстырмалы талдау, мәтін талдау және Қазақстан Республикасының білім беру саясатын бақылау мәліметтеріне сілтеме жасау жатады [1, б. 12; 2, б. 34]. Жолдаудың тұжырымдары білім беру жүйесін жан-жақты жаңарту және оны шаруашылықтың нақты талаптарына жақындату үшін стратегиялық жоспар ретінде қарастырылады. Нәтижелер білім саласына бөлінетін қаржы ресурстарының артуы, педагогикалық кадрларға деген көзқарастың өзгеруі және білім берудің барлық деңгейлеріндегі сапа көрсеткіштерінің өсуі әлеуетін көрсетеді. Қорытындылай келе, Жолдауда белгіленген бағыттарды іс жүзінде жүзеге асыру елдің адам капиталын нығайтуда шешуші рөл атқарады деген қорытынды жасалады.

Аннотация на русском языке

В данной статье анализируются основные направления в сфере образования, изложенные в Послании Президента Республики Казахстан 2023 года. Цель статьи – исследовать, как инициативы, предложенные в новом политическом документе, такие как повышение статуса учителя, развитие дошкольного образования, укрупнение высших учебных заведений и повышение доступности образования, способствуют воспитанию конкурентоспособного поколения. Использованные методы включают сравнительный анализ политических документов, анализ текста и обращение к данным мониторинга образовательной политики РК [1, с. 12; 2, с. 34]. Положения Послания рассматриваются как стратегический план для всестороннего обновления системы образования и сближения её с реальными потребностями экономики. Результаты показывают потенциал роста финансовых ресурсов, выделяемых на сферу образования, изменения отношения к педагогическим кадрам и повышения показателей качества на всех уровнях образования. В заключение делается вывод о том, что практическая реализация направлений, обозначенных в Послании, сыграет решающую роль в укреплении человеческого капитала страны.

Кіріспе

Президенттің Жолдауы – Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі бағыттарын анықтайтын, стратегиялық маңызы бар саяси құжат болып табылады. 2023 жылғы Жолдауда адам капиталын нығайту, атап айтқанда білім беру жүйесін түбегейлі жаңарту басым бағыт ретінде көрініс тапты. Бұл таңдаудың өзектілігі жаһалдану жағдайында елдің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін заманауи білім берудің маңыздылығын арттыруында жатыр. Теориялық маңыздылығы саяси басшылықтың білім саласындағы реформаларды қалай тұжырымдайтынын, ал практикалық маңыздылығы – осы бағыттарды іске асыру механизмдерін түсінуде. Мақаланың мақсаты – Жолдауда көрсетілген білім саласындағы тетіктерді тереңірек талдау және олардың тиімділік әлеуетін бағалау. Осы мақсатқа жету үшін құжаттың негізгі қағидаларын ашу, олардың алдыңғы жылдардағы бағдарлармен салыстырмалы талдауын жүргізу және күтілетін әлеуметтік-экономикалық нәтижелерді анықтау қажет.

Негізгі бөлім

2023 жылғы Жолдаудың білім беруге арналған бөлімінде бірнеше түйінді бағыттар анық көрініс табады. Біріншіден, мұғалім мәртебесін көтеру мәселесіне назар аударылады. Бұл тек жалақыны ұлғайтуды ғана емес, сонымен қатар педагогтердің әлеуметтік мәртебесін, оқу-тәрбие процесіндегі еркіндігін және кәсіби даму мүмкіндіктерін кеңейтуді қамтиды [3]. Мұндай тәсіл оқытушылар қызметінің құндылығын қоғамдық санада қалпына келтіруді мақсат етеді, бұл білім беру сапасына тікелей әсер ететін негізгі фактор болып табылады. Өйткені, кез келген реформаның жетістігі оны енгізуші кадрлардың біліктілігі мен мотивациясына тікелей байланысты.

Екіншіден, мектепке дейінгі білім беру жүйесін дамытуға ерекше мән беріледі. Зерттеулер бойынша, бала кезіндегі инвестициялар адам капиталының тиімділігі тұрғысынан ең жоғары кірістілікке ие [4, б. 78]. Жолдауда балабақшалар желісін кеңейту, қызмет көрсету сапасын арттыру және қолжетімділікті жақсарту міндеттері қойылды. Бұл балалардың әлеуетін ертерек ашуға, олардың әлеуметтенуіне жағдай жасауға және оқуға деген дайындығын арттыруға мүмкіндік береді, бұл кейінгі білім беру сатыларындағы жетістіктердің іргетасын қалайды.

Үшіншіден, жоғары білім беру саласында жүргізілетін ірілендіру саясаты назар аударарлық. Бірнеше жоғары оқу орнын біріктіру арқылы ресурстарды шоғырландыру, ғылыми зерттеулерді қаржыландыруды арттыру және халықаралық рейтингтерде бәсекеге қабілеттілікті арттыру мақсатында. Бұл процесс кәсіби кадрларды даярлау сапасын жақсартуға, инновациялық экожүйені қалыптастыруға бағытталған. Сонымен қатар, гранттар бойынша жауапкершілікті арттыру тәжірибелік бағыттағы білім берудің маңыздылығын көрсетеді.

Төртіншіден, білім алудың қолжетімділігі мәселесі, әсіресе ауылдық жерлер мен әлеуметтік жағынан осал топтар үшін, Жолдауда кеңінен қамтылған. Цифрлық технологияларды енгізу, онлайн-оқыту платформаларын дамыту және инклюзивті білім беруді кеңейту осы саладағы теңсіздікті азайтуға бағытталған маңызды қадамдар болып табылады. Инклюзивті білім беру дегеніміз – арнайы білім беру қажеттіліктері бар балаларды жалпы білім беру ағынына енгізу.

Білім беруге бөлінетін қаржы ресурстарын ҰЖӨ (ішкі жалпы өнім)-нің 10%-на дейін арттыру туралы міндеттеме – жоғарыда аталған барлық бағыттарды іске асырудың негізгі экономикалық тетігі болып табылады. Бұл көлемдегі инвестиция ғана инфрақұрылымды жаңартуға, жаңа оқу бағдарламаларын әзірлеуге және ғылыми зерттеулерді қаржыландыруға мүмкіндік береді [5]. Алайда, қаржыландырудың өзі жеткіліксіз. Тиімділікті қамтамасыз ету үшін ақша қаражатын пайдаланудың ашықтығы мен тиімділігін бақылаудың сенімді механизмдерін құру қажет.

Жолдауда айтылғандардың барлығы білім беруді тұтас жүйе ретінде қарастырады, онда мектепке дейінгі, орта, кәсіптік-техникалық және жоғары білім беру сатылары өзара байланысты және бір-бірін толықтырады. Бұл тұтас тәсіл ұзақ мерзімді стратегиялық мақсатқа – Қазақстанның адам капиталын нығайтуға бағытталған. Зерттеулер көрсеткендей, білім беру сапасы мен экономикалық өсім арасында тікелей байланыс бар [6]. Сондықтан, Жолдауда белгіленген бағыттарды іске асыру тек білім саласын дамыту ғана емес, сонымен қатар елдің жалпы дамуының динамикасын арттыру үшін де маңызды болып табылады.

Қорытынды

Жолдауда ұсынылған білім беру саласындағы тетіктер жүйелі және өзара байланысты сипатқа ие. Олар мұғалім мәртебесінен бастап, білім берудің барлық деңгейлерін жаңартуды қамтитын кешенді көзқарасты білдіреді. Жалпы алғанда, бұл бағыттардың іске асырылуы білім беру жүйесін жаңа сапалық деңгейге көтеруге, оны экономика мен әлеуметтік қажеттіліктерге жақындатуға мүмкіндік береді. Нәтижелердің дәлелділігі бұрынғы білім беру реформаларының тәжірибесімен, сондай-ақ халықаралық салыстырмалы зерттеулермен расталады, онда білім беруді жан-жақты қолдау экономикалық өсімнің қозғаушы күшіне айналады. Автордың қорытындысы бойынша, тиімділіктің негізгі тетігі тек құжатта белгіленген бағыттар емес, сонымен бірге оларды іске асырудың нақты механизмдері, мониторинг жүйесі және қоғамның барлық топтарының қатысуы болып табылады. Сондықтан, жаңа Жолдау тек бастапқы нүкте, ал нақты жетістік оның ережелерін дәйекті, ашық және жауапкершілікпен енгізуге байланысты болады.

Әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы (2023 жылғы қазан). – Нұр-Сұлтан: ҚР Президентінің Баспасы, 2023. – 40 б.
2. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы (27 шілде, 2007 ж. № 319-III). – Нұр-Сұлтан: Заң шығарушылықтандырудың электрондық кеңігі.
3. OECD (2018). Effective Teacher Policies: Insights from PISA. – Paris: OECD Publishing. – 198 p.
4. Heckman, J.J. (2006). Skill Formation and the Economics of Investing in Disadvantaged Children. Science, Vol. 312, No. 5782, pp. 1900–1902.
5. Білім және ғылым саласындағы 2023-2029 жылдарға арналған ұлттық жоба. – Нұр-Сұлтан: ҚР Білім және ғылым министрлігі, 2022.
6. Hanushek, E.A., & Woessmann, L. (2020). The Economic Benefits of Improving Educational Achievement in the European Union: An Update and Extension. European Expert Network on Economics of Education (EENEE). – 45 p.
7. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html