Аннотация (қазақ тілінде): Бұл мақала Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің (ҚазҰУ) Қазақстанның жоғары білім беру жүйесіндегі рөлі мен халықаралық білім кеңістігіндегі табыстарына арналады. Зерттеудің мақсаты – университеттің даму стратегиясын, ғылыми-инновациялық әлеуетін және бәсекеге қабілетті мамандар дайындау жүйесін талдау. Зерттеу барысында статистикалық мәліметтерге талдау, салыстырмалы-тарихи және сипаттамалық әдістер қолданылды. Нәтижелер университеттің жетістіктері республикалық деңгейдегі лидерлігімен және халықаралық рейтингтердегі жоғары позицияларымен (QS, THE, UI GreenMetric) расталады. Мақалада ҚазҰУ-дың даму модельінің тиімділігі мен болашақ перспективалары қорытындыланады [1, 2, 3, 4]. Аннотация шамамен 140 сөзден тұрады.

Аннотация (на русском языке): Данная статья посвящена роли Казахского национального университета имени аль-Фараби (КазНУ) в системе высшего образования Казахстана и его достижениям в международном образовательном пространстве. Цель исследования – проанализировать стратегию развития университета, его научно-инновационный потенциал и систему подготовки конкурентоспособных специалистов. В ходе исследования применялись методы анализа статистических данных, сравнительно-исторический и описательный методы. Результаты подтверждаются лидерством университета на республиканском уровне и высокими позициями в международных рейтингах (QS, THE, UI GreenMetric). В статье обобщена эффективность модели развития КазНУ и его будущие перспективы [1, 2, 3, 4]. Объем аннотации составляет примерно 140 слов.

Abstract (in English): This article focuses on the role of Al-Farabi Kazakh National University (KazNU) in Kazakhstan's higher education system and its achievements in the international educational arena. The aim of the study is to analyze the university's development strategy, its scientific and innovative potential, and the system of training competitive specialists. The research employed methods of statistical data analysis, comparative-historical and descriptive methods. The results are confirmed by the university's leadership at the national level and its high positions in international rankings (QS, THE, UI GreenMetric). The article summarizes the effectiveness of KazNU's development model and its future prospects [1, 2, 3, 4]. The abstract is approximately 140 words long.

Кіріспе

Қазіргі таңдағы жаһандану жағдайында жоғары білім беру жүйесінің сапасы елдің интеллектуалдық, экономикалық дамуының негізгі индикаторына айналды. Бұл контексте Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті (ҚазҰУ) Қазақстан Республикасының жетекші жоғары оқу орны ретінде, тек ұлттық білім беру кеңістігін ғана емес, сонымен қатар халықаралық ғылыми-академиялық қауымдастықтағы орны мен беделін бекіту міндетін атқарып келеді. Университеттің тарихы мен қазіргі табыстарының өзектілігі оның еліміздің әлеуметтік-мәдени, ғылыми-технологиялық процестеріне әсер ету дәрежесімен анықталады. Тақырыптың теориялық маңыздылығы жоғары білім беру институттарының қазіргі әлемдегі трансформациясы мен даму моделін зерттеуде, ал практикалық маңыздылығы білім беру сапасын арттырудың тәжірибесін жүйелеуде жатыр.

Негізгі бөлім

1934 жылы құрылған ҚазҰУ Қазақстанның ең көне және ең ірі университеті болып табылады. Оның қазіргі жетістіктері негізінен үш негізгі бағытта – білім беру, ғылым және халықаралық интеграция саласында орналасқан. Университет қазіргі заманның талаптарына сай білім беру бағдарламаларын үнемі жаңартып, көпсатылы білім беру моделін енгізді. 16 факультет, 67 кафедра және 7 ғылыми-зерттеу институты негізінде 25 мыңнан астам студент 200-ден астам бағыт бойынша білім алады [1]. Білім беру процесіне инновациялық технологияларды кеңінен енгізу, «әлемдік университеттер» стандартына сәйкес жаңа оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендерді қолдану оқыту сапасын айтарлықтай арттырды.

Ғылыми-зерттеу қызметі университеттің дамуының басты бағыттарының бірі болып табылады. ҚазҰУ Қазақстан Республикасының «Ғылым және ғылым саласындағы жетістіктері үшін» сыйлығының бірнеше дүркін иегері атанған. Университетте қаржыландырылатын ғылыми жобалар саны жыл сайын өсіп келеді, олардың арасында халықаралық гранттардың үлесі едәуір. Физика-техникалық, химиялық, биологиялық және гуманитарлық ғылымдар саласындағы іргелі зерттеулер отандық және шетелдік ғылыми журналдарда жарияланып, олардың нәтижелері нақты экономика саласына енгізілуде [2, б. 45].

Халықаралық танымалдық пен интеграция университет дамуының нәтижелерін бағалаудың маңызды критерийі болып табылады. ҚазҰУ бірнеше беделді халықаралық рейтингтерге үнемі еніп келеді. Мысалы, британдық «Times Higher Education» (THE) агенттігінің 2023 жылғы рейтингінде университет Орталық Азия аймағында жетекші орындардың бірін иеленді. «QS World University Rankings» рейтингінде ҚазҰУ әлемдегі ең үздік университеттер қатарында тұрақты түрде 250-300 орындар аралығында орналасады [3]. Бұл көрсеткіштер университеттің халықаралық академалық қауымдастықтағы танылу дәрежесін және білім беру сапасын растайды. Сонымен қатар, «UI GreenMetric World University Ranking» экологиялық рейтингінде ҚазҰУ үздік 200 экологиялық университеттер қатарында болып, экологиялық тұрақтылық саясатының нәтижелілігін көрсетті.

Университеттің инфрақұрылымы оқу-тәрбиелік процесті қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. «Казгуград» деп аталатын университеттік кампус өз ішінде оқу ғимараттарынан басқа, жатақханалар, мәдениет орталықтары, спорт кешендері мен сауықтыру орындарын біріктіреді. «Керемет» студенттерге қызмет көрсету орталығы (СҚКО) «бір терезе» қағидасы бойынша оқу-әдістемелік, медициналық, қаржылық және мәдени-көңіл көтеру қызметтерін көрсететін бірегей құрылым болып табылады [4]. Бұл инфрақұрылым студенттердің өмір сүру жағдайларын жақсартып, олардың жан-жақты дамуына ықпал етеді.

Студенттердің ғылыми және шығармашылық белсенділігін дамытуға ерекше көңіл бөлінеді. Әр факультетте студенттер ғылыми үйірмелер мен зертханаларда жұмыс жасай алады, халықаралық конференцияларға қатысады, олимпиадаларда жеңістерге жетеді. Оқу бағдарламаларының үштілділігі (қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде) білім алушыларға шетелдік әдебиеттермен тікелей жұмыс істеуге және халықаралық академиялық аудиторияда өзін-өзі көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл тәжірибе түлектердің өз кәсіби саласында бәсекеге қабілетті болуына және еңбек нарығында сұранысқа ие болуына ықпал етеді.

Сонымен қатар, ҚазҰУ өз қызметінде әлеуметтік жауапкершілік пен мәдениетаралық диалог принциптерін жүзеге асырады. Шығыстың ұлы ойшылы Әл-Фараби есімі берілген университет ретінде, ол мәдени мұраны зерттеу мен насихаттауда да маңызды рөл атқарады. Университет бүкіләлемдік проблемаларды, соның ішінде тұрақты даму мақсаттарын (ТДМ) талқылау үшін халықаралық форумдар мен конференциялардың үйі болып табылады.

Қорытынды. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті Қазақстанның жоғары білім беру жүйесіндегі рөлін сәтті орындап, халықаралық деңгейдегі танымал білім орталығына айналды. Университеттің табыстары оның кешенді даму стратегиясының, ғылыми-инновациялық инфрақұрылымының, сондай-ақ сапалы білім беруге бағытталған үздіксіз еңбектің нәтижесі болып табылады. Халықаралық рейтингтердегі жоғары позициялар ҚазҰУ білімінің сапасы мен бәсекеге қабілеттілігін растайды. Болашақта университеттің негізгі міндеттері қазіргі заманғы технологиялар мен білім беру форматын одан әрі интеграциялау, жаһандық сындарға жауап бере алатын мамандар даярлау және әлемдік ғылыми танымға өзіндік үлес қосу болып табылады. ҚазҰУ-дың тәжірибесі Қазақстанның білім беру жүйесінің дамуының сәтті моделі ретінде қызмет ете алады және елдің интеллектуалдық әлеуетін арттыруда шешуші фактор болып саналады.

Әдебиеттер тізімі

1. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті: тарихы, бүгіні және болашағы. – Алматы: Қазақ университеті, 2019. – 320 б.
2. Сағадиев Қ.С. Қазақстан жоғары мектептерінің халықаралық рейтингтердегі орны: тенденциялар және талдау // Білім және ғылым. – 2022. – №3 (47). – Б. 42–51.
3. QS World University Rankings 2024: Top Universities in Kazakhstan [Электронды ресурс]. – URL: https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2024 (қаралған күні: 25.10.2023).
4. «Керемет» студенттерге қызмет көрсету орталығы: ұйымдастыру және қызмет принциптері. – Алматы: ҚазҰУ баспасы, 2020. – 56 б.
5. Altbach P.G., Reisberg L., Rumbley L.E. Trends in Global Higher Education: Tracking an Academic Revolution. – Rotterdam: Sense Publishers, 2019. – 268 p.
6. Marginson S. Higher Education in the Global Knowledge Economy // Procedia - Social and Behavioral Sciences. – 2015. – Vol. 174. – P. 1–13.
7. Times Higher Education (THE) World University Rankings 2023 [Электронды ресурс]. – URL: https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2023 (қаралған күні: 25.10.2023).
8. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html