Аннотация (қазақ тілінде)

Мақаланың мақсаты – ақпараттық қоғам жағдайындағы білім беруге қойылатын жаңа талаптарға сәйкес заманауи оқу сабағының дидактикалық ерекшеліктерін жүйелеп көрсету. Зерттеудегі негізгі міндет оқушының тұлғасы мен құзыреттіліктерін дамытуға бағытталған сабақтың мақсаттарын, мазмұнын, оқыту технологияларын талдау болып табылады. Жұмыста талдау, жалпылау, ғылыми түрде модельдеу әдістері қолданылды. Қорытынды ретінде заманауи сабақтың дәстүрлі сабақтан мақсат қоюдың, оқыту технологияларының және оқушы қызметін ұйымдастырудың нақтылығымен, құзыреттілікке бағытталғандығымен, дифференциацияланғандығымен, оқушының белсенділігі мен өзін-өзі бағалау мүмкіндігімен ерекшеленетіндігі көрсетілді. Мақала заманауи мұғалімдер мен білім беруді дамытуға қызығушылық танытатын мамандарға арналған [1, б. 45].

Аннотация (на русском языке)

Цель статьи – систематизировать и представить дидактические особенности современного учебного занятия в соответствии с новыми требованиями к образованию в условиях информационного общества. Основной задачей исследования является анализ целей, содержания и технологий обучения урока, ориентированного на развитие личности и компетенций обучающегося. В работе использованы методы анализа, обобщения, научного моделирования. В качестве вывода показано, что современный урок отличается от традиционного конкретностью целеполагания, компетентностной ориентацией, дифференцированностью, активностью обучающегося и возможностью самооценки. Статья предназначена для современных учителей и специалистов, интересующихся развитием образования [1, с. 45].

Abstract (in English)

The purpose of the article is to systematize and present the didactic features of a modern lesson in accordance with the new requirements for education in the information society. The main task of the study is to analyze the goals, content, and learning technologies of a lesson focused on the development of the student's personality and competencies. The work uses methods of analysis, generalization, and scientific modeling. The conclusion shows that the modern lesson differs from the traditional one in the specificity of goal-setting, competency orientation, differentiation, student activity, and the possibility of self-assessment. The article is intended for modern teachers and specialists interested in the development of education [1, p. 45].

Кіріспе

Қоғамның дамуы мен ақпараттық технологиялардың таралуы білім беру жүйесіне жаңа талаптар қояды. Бүгінгі мектептің миссиясы білім беру мен тәрбиенің дәстүрлі міндеттерімен қатар, оқушыларды өмірде табысты қатысуға дайындайтын заманауи құзыреттіліктерді қалыптастыру болып табылады. Бұл жағдай оқу сабағының, білім беру процесінің негізгі буынының, мазмұны мен ұйымдастырылу технологиясын түбегейлі қайта қарауды талап етеді. Тақырыптың өзектілігі білім беру стандарттары мен құзыреттілік тәсілінің енгізілуіне байланысты, бұл мұғалімдердің кәсіби қызметінде және сабақты жоспарлауда айтарлықтай өзгерістерді талап етеді. Теориялық маңыздылығы педагогика ғылымының заманауи трендтерін жүйелеуге байланысты, ал практикалық маңыздылығы мұғалімдердің күнделікті жұмысында тиімді сабақ моделін енгізуге бағытталған. Заманауи сабақ мұғалімнің белсенді, танымдық іс-әрекетті ұйымдастырушы және жетекшісі, ал оқушының өз білімін және өзін-өзі дамыту субъектісі ретіндегі жаңа рөліне негізделуі тиіс.

Негізгі бөлім

Заманауи сабақтың негізгі дидактикалық ерекшеліктерін оның мақсаты, мазмұны, ұйымдастырылу тәсілі және нәтижелері барысында қарастыруға болады. Біріншіден, заманауи сабақ нақты, өлшенетін және сабақ соңында барлық оқушылар жетуі тиіс мақсаттарға негізделеді. Мақсаттар құзыреттілік тұрғысынан тұжырымдалады, яғни олар оқушының «не білуі» емес, «не істей алуы» керек екенін көрсетеді. Мысалы, «Пайда болған энергия формуласын білу» орнына «Құбылыстың энергиясының өзгеруін анықтау үшін пайда болған энергия формуласын қолдана алу» деген мақсат қою дұрыс. Мұндай мақсаттар сабақта қалыптасатын нақты дағдылар мен іс-әрекеттерді көрсетеді [2, б. 87].

Екіншіден, заманауи сабақтағы мазмұн білім берудің жеке бағытталғандығы мен дифференциациясына негізделеді. Бұл оқушылардың танымдық қабілеттерінің деңгейіне, қызығушылығы мен жеке қажеттіліктеріне сәйкес әртүрлі деңгейдегі оқу тапсырмаларын қолдануды білдіреді. Қазіргі педагогика Блюм таксономиясын кеңінен қолданады, ол танымдық мақсаттардың күрделілік деңгейлерін бөледі (білу, түсіну, қолдану, талдау, бағалау, шығармашылық). Бұл таксономия мұғалімге оқушылардың репродуктивті деңгейден (білу, түсіну) шығармашылық пен сын пікірге дейінгі деңгейге (бағалау, шығармашылық) дейінгі ойлауын дамыту үшін тапсырмаларды әртараптандыруға мүмкіндік береді. Заманауи сабақта оқушыларға қарапайым фактілерді қайталау ғана емес, сонымен қатар сын тұрғысынан талдау, бағалау және жаңа шешімдерді шығару сияқты жоғары деңгейдегі ойлау дағдыларын дамытуға мүмкіндік беретін тапсырмалар ұсынылады.

Үшіншіден, заманауи сабақта оқыту технологиялары мен әдістерінің бай әріктері қолданылады. Бұған проблемалық оқыту, зерттеушілік әдіс, жобалау әдісі, кейс-әдіс, топтық жұмыс және кері байланыстың әртүрлі тәсілдері (мысалы, форматтық бағалау) жатады. Бұл технологиялар оқушының белсенділігін арттырып, оларды өзіндік танымдық іс-әрекетке тартады. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) қазіргі сабақтың ажырамас бөлігі болып табылады. Олар виртуалды зертханаларға, интерактивті тақталарға, оқу платформаларына қол жеткізу мүмкіндігін береді, бұл оқу процесін көрнекі және тартымды етеді.

Төртіншіден, заманауи сабақта оқушының рөлі түбегейлі өзгерді. Оқушы білімді пассивті қабылдаушы емес, оны белсенді түрде құрастырушы, таңдау мен бағалауды жүзеге асыратын субъект болып табылады. Оқытушының рөлі жетекші және көмекші ретінде өзгереді: ол дайын жауаптарды бермейді, оқушының өзіндік ізденісін ұйымдастырады және басқарады. Мұғалім сабақ уақытын максималды дәрежеде оқушылардың өздік жұмысына арнауға тырысады, бұл олардың өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын қалыптастырады.

Бесіншіден, сабақтың құрылымы мен уақыт ұйымдастырылуы икемді сипатқа ие. Дәстүрлі құрылым (үй тапсырмасын тексеру, жаңа материалды түсіндіру, бекіту, үйге тапсырма беру) әрқашан тиімді болмайды. Көбінесе сабақ проблемалық жағдаймен немесе қызықты тапсырмамен басталып, білімді игеу процесі тәжірибелік немесе ізденушілік сипат алады. Оқушылар өздерінің оқу жылдамдығына сәйкес жұмыс істеуге мүмкіндік алады, бұл жеке тұрғыдан дифференциацияланған тәсілді іске асыруға мүмкіндік береді.

Алтыншысы, заманауи сабақта бағалау жүйесінің мәні өзгерді. Осылайша, заманауи сабақтың дидактикалық ерекшеліктері оның мәні мен мақсатын, мазмұны мен технологиясын, оқушы мен оқытушы рөлін, бағалау жүйесін бірыңғай жүйеге біріктіреді. Бұл жүйе оқушыны білім беру процесінің белсенді қатысушысына айналдыруға және оның заманауи әлемде табысты өмір сүруі үшін қажетті құзыреттіліктерді қалыптастыруға бағытталған. Алайда, мұндай сабақты тиімді ұйымдастыру үшін мұғалімдердің жоғары кәсіби дайындығы мен педагогикалық шеберлігі қажет, сондай-ақ оқушылардың жаңа әдістерге бейімделуіне уақыт қажет.

Қорытынды. Зерттеудің нәтижелері заманауи сабақтың дидактикалық жүйесінің дәстүрлі сабақ моделінен түбегейлі ерекшеленетіндігін көрсетеді. Оның негізгі айырмашылықтары: оқушының белсенді субъектісі ретіндегі рөлін күшейту; нақты, өлшенетін және құзыреттілікке бағытталған мақсаттарды қою; оқыту технологиялары мен әдістерінің кең әріктерін қолдану; оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру; дифференциацияланған және жеке тұрғыда бағытталған тәсіл; оқыту процесіндегі кері байланыс пен өзін-өзі бағалаудың маңызды рөлі. Бұл өзгерістер білім берудің жаңа парадигмасымен байланысты, онда білім берудің мақсаты тек білім беру емес, сонымен қатар оқушының өмір бойы үйрену, сын тұрғысынан ойлау, өзін-өзі бағалау және өз бетінше білім алу қабілеттерін дамыту болып табылады. Болашақта заманауи сабақ моделін одан әрі талдау және оны білім берудің әртүрлі деңгейлері мен пәндеріне енгізу мәселелерін зерделеу қажет. Сондай-ақ мұғалімдердің кәсіби даярлығын жаңарту және оларды заманауи оқыту технологияларын тиімді қолдануға дайындау білім беру сапасын арттырудың шешуші факторы болып қала береді.

Әдебиеттер тізімі

1. Құлмағанбетова Б., Исанова А., Есенғалина М., Құрманғалиева Р. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. – Алматы: Білім баспасы, 2000. – 256 б.
2. Рудик Г.А. Ойлау еңбегінің мәдениеті және оқытудың 101 техникасы. – Қостанай, 2010. – 178 б.
3. Қалиева Ж. Орыс тілді мектептерде қазақ тілі мен әдебиетін оқытуды жетілдірудің өзекті мәселелері // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. – 2003. – №3. – 40-48 б.
4. Bloom B.S. Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals. – New York: David McKay Company, 1956. – 207 p.
5. Hattie J. Visible Learning: A Synthesis of Over 800 Meta-Analyses Relating to Achievement. – Routledge, 2009. – 392 p.
6. Tomlinson C.A. How to Differentiate Instruction in Academically Diverse Classrooms. – ASCD, 2017. – 186 p.
7. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html