Аннотация (қазақ тілінде): Бұл мақалада заманауи білім берудегі сабақтың тиімді моделінің негізгі принциптері, қазіргі тәжірибеде кездесетін мәселелері және оларды шешудің әдістері қарастырылады. Мақаланың мақсаты дәстүрлі және заманауи сабақтың арасындағы салыстырмалы талдау жасау, мұғалім мен оқушы рөлінің қайта анықталуы, сондай-ақ тиімді оқытуды қамтамасыз ететін педагогикалық тәсілдер мен технологияларды зерделеу болып табылады. Зерттеу әдіснамасы ретінде салыстырмалы талдау, жағдаяттық мысалдарды талдау және педагогикалық әдебиеттерді шолу қолданылды. Нәтижелер заманауи сабақтың оқушы орталықты, белсенді, жекелендірілген сипатын және құзыреттік тәсілге негізделгенін растайды. Қорытындылар заманауи сабақты сәтті жүзеге асыру үшін мұғалімнің және оқушының қатар өзгеруі қажеттігін көрсетеді [1, б. 45], [2], [3].

Аннотация (на русском языке): В данной статье рассматриваются основные принципы эффективной модели урока в современном образовании, проблемы, встречающиеся в нынешней практике, и методы их решения. Цель статьи – провести сравнительный анализ традиционного и современного урока, переопределение ролей учителя и ученика, а также изучить педагогические подходы и технологии, обеспечивающие эффективное обучение. В качестве методологии исследования использованы сравнительный анализ, анализ ситуационных примеров и обзор педагогической литературы. Результаты подтверждают ориентированный на ученика, активный, индивидуализированный характер современного урока и его основу на компетентностном подходе. Выводы указывают на необходимость сопутствующих изменений как со стороны учителя, так и ученика для успешной реализации современного урока [1, p. 45], [2], [3].

Abstract in English: This article examines the core principles of an effective lesson model in modern education, the problems encountered in current practice, and methods for solving them. The aim of the article is to conduct a comparative analysis of traditional and modern lessons, the redefinition of the roles of teacher and student, and to study pedagogical approaches and technologies that ensure effective learning. The research methodology employed includes comparative analysis, analysis of situational examples, and a review of pedagogical literature. The results confirm the student-centered, active, individualized nature of the modern lesson and its foundation in the competency-based approach. The conclusions indicate the need for concomitant changes from both the teacher and the student for the successful implementation of the modern lesson [1, p. 45], [2], [3].

Кіріспе

Қазіргі ақпараттық қоғамның жылдам өзгеріп жатқан жағдайында білім беру жүйесі жаңа талаптарға жауап беруге мәжбүр. Болашақ маманның тек фактілерді білуі ғана емес, оны пайдалана білуі, сыни ойлауы, шешім қабылдауы және үздіксіз өзін-өзі дамытуы талап етіледі. Бұл өзгерістер мектептегі сабақтың түсінігі мен мазмұнына тікелей әсер етеді. Дәстүрлі, мұғалім-орталықты (teacher-centered) сабақ үлгісі білім берудің жаңа мақсаттарын толық қанағаттандыра алмайды. Осыған байланысты «заманауи сабақ» ұғымы педагогикалық пікірталастың ортасына айналды. Бұл мақала заманауи сабақтың қандай мәселелерді шешуге бағытталғанын, оның негізгі ерекшеліктері мен әдістемелік негіздерін, сондай-ақ оны жүзеге асырудағы кедергілер мен тиімді шешімдерді жан-жақты талдауға арналған. Зерттеудің өзектілігі Қазақстанның білім беру жүйесін жаңғырту бағдарламалары контекстінде оқыту процесінің сапасы мен тиімділігін арттырудың тәжірибелік жолдарын іздестіру қажеттілігінде жатыр.

Негізгі бөлім

Дәстүрлі сабақ үлгісі көбінесе үш басты кемшілікпен сипатталады. Біріншіден, ол мұғалімнің монополиялық рөліне негізделеді: мұғалім сөйлейді, түсіндіреді, бағалайды, ал оқушы пассивті тыңдаушы ретінде қатысады [1, б. 48]. Екіншіден, оқыту процесі көбінесе алдын-ала белгіленген бірқалыпты траекторияны ұстанады, ол барлық оқушылардың жеке қабілеттері мен қажеттіліктерін ескермейді. Үшіншіден, сабақтың мақсаты көбінесе нақты емес және оны оқушының өмірлік тәжірибесімен байланыстыру қиын. Осының салдары ретінде көбінесе оқушы сабақтан кейін: «Бүгін ештеңе үйренген жоқпын. Барлық уақытта мұғалім сөйледі» деген сұрақтың жауабын береді.

Осы мәселелерді шешу үшін ұсынылатын заманауи сабақ моделі дәстүрліден принципиалды түрде ерекшеленеді. Оның негізгі қағидаты оқушы орталықтылық (student-centered learning). Бұл тақырыпты түсіндіру кезінде мұғалімнің рөлі білім беруді ұйымдастырушыға, түрткі берушіге, кеңесшіге айналады. Мақсат – оқушының өз бетінше және белсенді білім алу қабілетін дамыту. Заманауи сабақтың мақсаттары жеткілікті дәрежеде нақты және көрнекі болуы тиіс, олар Блюм таксономиясының жоғарғы деңгейлерін (талдау, бағалау, шығармашылық) қамтиды және құзыреттіліктерді қалыптастыруға бағытталады [2].

Заманауи сабақтағы мұғалімнің негізгі міндеттері мен дағдылары келесілерді қамтиды: оқушылардың әртүрлілігін тану және саралау, белсенді және интерактивті оқыту әдістерін (жобалар, топтық жұмыс, проблемалық оқыту) қолдану, формативті бағалауды жүйелі түрде жүргізу, жеке оқу траекторияларын құруға көмектесу. Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, мұғалімдердің кәсіби дамуын үздіксіз жалғастыруы бұл талаптарды орындау үшін өте маңызды [3, б. 102]. Сонымен қатар, мұғалім рефлексиялық іс-әрекетті, яғни өз тәжірибесін талдап, оны үнемі жақсарту дағдысын дамытуы керек.

Заманауи сабақ оқушыдан да өзгерістерді талап етеді. Оқушы өз оқу процесінің белсенді қатысушысына, иесіне айналуы керек. Бұл өзін-өзі басқару (self-regulation), өзін-өзі бағалау (self-assessment), өз бетінше жұмыс істеу (autonomous learning) дағдыларын, сондай-ақ жауапкершілік пен белсенділік қасиеттерін дамытуды талап етеді. Мұндай сабақта оқушы тек фактілерді есте сақтап қоймай, оларды талдайды, сыни бағалайды, практикада қолданады және өмірлік жағдаяттарға бейімдей алуға үйренеді.

Заманауи сабақты енгізу кезінде кездесетін негізгі мәселелерге мыналар жатады: кейбір мұғалімдердің дәстүрлі әдістерге деген тәуелділігі, қажетті құрал-жабдықтардың (мысалы, цифрлық технологиялар) жетіспеушілігі, ауқымды сыныптар, оқушылар мен ата-аналардың жаңа тәсілдерге деген дайындығының төмендігі. Бұл қиындықтарды жеңу үшін кешенді тәсіл қажет: мұғалімдерді арнайы оқыту, мектеп басшыларының қолдауы, оқу материалдарын жаңарту және бүкіл мектеп қауымдастығының мәдениетін өзгерту.

Қорытынды

Заманауи сабақ дәстүрлі білім беру моделінен оқушының рөлін, оқыту мазмұны мен процесін қайта қарауға негізделген түбегейлі өзгерісті білдіреді. Ол оқушыны өз оқуының белсенді иесі ететін, құзыреттіліктерді, сыни ойлауды және өмір бойы оқу дағдыларын дамытуға бағытталған. Заманауи сабақтың негізгі артықшылығы оның тиімділігінде, яғни білімнің тұрақтылығын, оны практикада қолдану мүмкіндігін және оқушының жеке дамуын қамтамасыз етуінде жатыр. Алайда, бұл өзгеріс мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін жоғарылатуды, оқу ортасын жаңғыртуды және бүкіл білім беру жүйесінің қызметін қайта ұйымдастыруды талап етеді. Сәттілік тек мұғалім мен оқушының бірлескен және белсенді ынтасы мен дайындығы болған жағдайда ғана мүмкін болады. Заманауи сабақ – бұл тек әдіснамалық құралдар жиынтығы ғана емес, білім берудің түпкілікті мақсаттары мен құндылықтарын түсіну, оның қазіргі заман талаптарына сай келуі үшін үздіксіз ізденіс процесі болып табылады.

Әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі. «Білім беруді дамытудың 2020–2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы». – Нұр-Сұлтан, 2019. – 87 б.
2. Anderson, L. W., Krathwohl, D. R. (Eds.). A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom's Taxonomy of Educational Objectives. – New York: Longman, 2001. – 352 p.
3. Hattie, J. Visible Learning: A Synthesis of Over 800 Meta-Analyses Relating to Achievement. – London: Routledge, 2009. – 389 p.
4. Шаяхметова Қ.С., Омарова Г.Ә. Заманауи педагогикалық технологиялар: оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2021. – 215 б.
5. OECD. Teaching for the Future: Effective Classroom Practices To Transform Education. – Paris: OECD Publishing, 2018.
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html