Аннотация: Мақалада мектепке дейінгі тәрбие және оқыту процесінде В. В. Воскобовичтің инновациялық дамытушы ойындар технологиясын қолданудың теориялық-әдістемелік аспектілері талданады. Зерттеудің мақсаты – «Ойынның ертегілік лабиринттері» технологиясының негізгі принциптерін анықтау және оны Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі білім беру мекемелерінің тәжірибесіне интеграциялау жолдарын ұсыну. Жұмыста ғылыми әдебиеттерге шолу, талдау, жүйелеу және педагогикалық тәжірибені жалпылау әдістері қолданылды. Нәтижелер көрсеткендей, Воскобович технологиясы баланың интеллектуалдық, шығармашылық және эмоционалдық дамуын жан-жақты қолдайтын ойын-білім кешенін ұсынады. Оның көп функционалдығы, бейнелілігі және дамытушы ортаға («Күлгін орман») сүйенуі оқу-тәрбие үдерісін тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді [1, 2]. Қорытындыда технологияның мектепке дейінгі даярлық стандарттарына сәйкестігі және оны енгізудің әдіснамалық тиімділігі расталады.

Аннотация: В статье анализируются теоретико-методические аспекты применения инновационной технологии развивающих игр В. В. Воскобовича в процессе дошкольного воспитания и обучения. Цель исследования – определить основные принципы технологии «Сказочные лабиринты игры» и предложить пути её интеграции в практику дошкольных образовательных учреждений Республики Казахстан. В работе использованы методы обзора научной литературы, анализа, систематизации и обобщения педагогического опыта. Результаты показывают, что технология Воскобовича представляет собой игро-образовательный комплекс, всесторонне поддерживающий интеллектуальное, творческое и эмоциональное развитие ребенка. Её многофункциональность, образность и опора на развивающую среду («Фиолетовый лес») позволяют эффективно организовать учебно-воспитательный процесс [1, 2]. В заключении подтверждается соответствие технологии стандартам дошкольной подготовки и методическая эффективность её внедрения.

Кіріспе

Қазіргі таңда мектепке дейінгі білім берудің мақсаты баланы тек мектепке дайындаудан асып, оның танымдық белсенділігін, шығармашылық әлеуетін және жеке тұлға ретінде дамуын қамтамасыз етуге бағытталған. Қазақстан Республикасының «Білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» және «Мектепке дейінгі тәрбие және оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты» бұл бағытта түбетейлі шараларды көздейді [1, 2]. Осы контексте педагогикалық технологияларды таңдау өзекті мәселеге айналады. Дәстүрлі оқыту әдістерінің жаңа буын балаларының қажеттіліктерін толық қанағаттандыра алмауы белгілі. Осындай инновациялық шешімдердің бірі – орыс өнертапқышы, инженер-физик Вячеслав Вадимович Воскобовичтің «Ойынның ертегілік лабиринттері» технологиясы. Бұл технология баланың ойын әрекетін негізге ала отырып, оның интеллектуалдық, эмоционалдық-еріктік және шығармашылық салаларын үйлесімді дамытуға бағытталған. Мақаланың өзектілігі қазіргі мектепке дейінгі білім беру практикасында осы технологияның әлеуетін жан-жақты талдау қажеттілігінде жатыр. Зерттеудің мақсаты – Воскобович технологиясының негізгі принциптерін, ойын-білім кешендерін сипаттау және оларды мектепке дейінгі мекемелердің педагогикалық үдерісіне енгізудің тиімді әдіснамасын әзірлеу. Практикалық маңыздылығы оқытушы-тәрбиешілерге баламен жұмыста заманауи, ғылыми негізделген құралдарды ұсыну болып табылады.

Негізгі бөлім

Воскобович технологиясы баланың ойын әрекеті мен ертегі бейнесі арасындағы терең байланысқа негізделеді. Оның негізгі қағидалары мыналарды қамтиды: ойын және ертегі арқылы оқыту, интеллектуалдық дамытуға бағытталу (әсіресе вербалды емес интеллект, логика, кеңістіктік ойлау) және ерте шығармашылықты ынталандыру. Технология «әдістеме» ұғымынан оның процессуалдық сипатымен ерекшеленеді: ол білім беру мазмұнын ғана емес, сонымен бірге оны берудің нақты, сатылай құрылымдалған жолдарын қамтиды.

Технологияның құрамдас бөлігі – бұл дамытушы орта, әдетте «Күлгін орман» деп аталады. Бұл кеңістік Сәби Гео, Метр Қарға, Незримка Всюсь сияқты ертегі кейіпкерлерімен толықтырылған және оқу тапсырмалары мен ойындардың орналасуына қолайлы. Бейнелі орта баланың қызығушылығын оятады және таныстық сезімін туғызады. Бұл ортада төрт негізгі принцип іске асырылады: қызығушылық, бейнелілік, қолжетімділік және тәжірибелік әрекет.

Технология кеңінен танымал болған ойын-білім кешендерін қамтиды. Олардың әрқайсысы бала дамуының нақты салаларына бағытталған:

1. «Геоконт» (немесе «Шегелер тақтайы»): Геометриялық пішіндерді модельдеуге, қолдың ұсақ моторикасын дамытуға және кеңістіктік қабылдауға арналған. Ол координаттық торды меңгеруге негіз бола алады.
2. Воскобович шаршысы («Екі және төрт түсті»): Бұл трансформацияланатын құрылым балаға геометриялық фигураларды, көлемді пішіндерді жасауға, логика мен есептеу дағдыларын жетілдіруге мүмкіндік береді.
3. «Игровизор» және қосымшалары («Әріптер лабиринті», «Складушки»): Бұл оқуға дайындықтың көпфункционалды тренажері. Мөлдір парақтар мен маркерлер балаға қайта қолдануға болатын тапсырмаларды орындауға, әріптер мен сөздермен жұмыс істеуге мүмкіндік береді. «Складушки» оқудың буындық әдісін қолдануға бағытталған.
4. «Воскобович теремоктары» және «Әріптер конструкторы»: Бұл кешендер әріптермен, буындармен және сөздермен жұмыс істеуді, сөздерді механикалық құрастыру принципін түсіндіруді қарапайым және көрнекі етеді.

Барлық ойындар көп функционалдылық пен әмбебаптылық принциптеріне негізделген. Бір ойын арқылы бір мезгілде бірнеше танымдық мақсатқа қол жеткізуге болады (мысалы, түстерді үйрену, пішіндерді санау, есептеу дағдыларын дамыту). Ойындар сатылы қиындату жүйесіне ие, бұл баланың әр кезеңде «жетімді даму аймағында» жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Маңызды ерекшелік – ойындарды үй жағдайында да, топтық жұмыста да, жеке түзету сабақтарында да қолдануға болады.

Технологияны мектепке дейінгі мекемеде енгізу үшін білім беру процесін түбетейлі қайта құруды қажет етпейді. Оны қолдану үш үш тәсілмен жүзеге асырылуы мүмкін: жеке ойын ретінде; топтық таныстыру сабақтарының құрамдас бөлігі ретінде; дамытушы ортаның тұрақты элементі ретінде («Күлгін орман» аймағы). Ең бастысы – педагогтың қызметі өзгеріске ұшырайды: ол нұсқаушыдан серіктес пен байқаушыға айналады. Бағалау барысы сыни емес, қолдау көрсету сипатында болуы керек.

Технологияның тиімділігі практикалық тәжірибелермен расталған. Оны қолдану балалардың логикалық ойлауын, қолының ұсақ моторикасын, кеңістіктік қиялын айтарлықтай жақсартады. Ойынның ертегілік негізі эмоционалдық-еріктік саланы дамытады, өйткені балалар жағымды кейіпкерлердің мысалы арқылы ынтымақтастыққа, қиындықты жеңуге үйренеді. Сонымен қатар, технология жергілікті мәдени контекстке бейімделуге ашық, бұл Қазақстан жағдайында оның қолданылу әлеуетін арттырады.

Қорытынды

В. В. Воскобовичтің «Ойынның ертегілік лабиринттері» технологиясы мектепке дейінгі білім беру үшін заманауи, жүйелі және ғылыми негізделген құрал болып табылады. Ол баланың ішкі мотивациясын, белсенділігін және шығармашылығын оятуға бағытталған, ойын мен білім беруді үйлесімді тіркестіреді. Технологияның негізгі артықшылықтары – оның көпфункционалдылығы, сатылы қиындату жүйесі, дамытушы ортаға сүйенуі және педагог пен бала арасындағы серіктестік қатынастарды қалыптастыруы. Қазақстандық мектепке дейінгі мекемелердің тәжірибесінде бұл технологияны енгізу оқу-тәрбие процесінің сапасын айтарлықтай жақсартуға, мемлекеттік стандарттар мен бағдарламалар талаптарын тиімді орындауға мүмкіндік береді. Болашақта Воскобович технологиясын ұлттық мәдени-білім компоненттерімен байыту бойынша жұмыстарды жалғастыру, сондай-ақ технологияны қолданудың нәтижелерін диагностикалаудың нақты өлшемдерін әзірлеу қажет. Нәтижесінде, бұл технология мектепке дейінгі кезеңде баланың жан-жақты дамуын қамтамасыз ететін, білім беру сапасы мен қолжетімділігін арттыруға бағытталған құнды педагогикалық ресурс ретінде қызмет етеді.

Әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы. – Астана, 2010.
2. Мектепке дейінгі тәрбие және оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. – Астана, 2012.
3. Воскобович, В. В. Сказочные лабиринты игры: технология интенсивного развития интеллектуальных способностей у детей. – СПб.: Генезис, 2018. – 164 с.
4. Харько, Т. Г. Методика познавательно-творческого развития дошкольников «Сказки Фиолетового леса». – СПб.: Детство-Пресс, 2017. – 208 с.
5. Bodrova, E., & Leong, D. J. Tools of the Mind: The Vygotskian Approach to Early Childhood Education. – New York: Prentice Hall, 2007. – 235 p.
6. Hirsh-Pasek, K., & Golinkoff, R. M. Becoming Brilliant: What Science Tells Us About Raising Successful Children. – Washington: APA LifeTools, 2016. – 328 p.
7. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html