Аннотация: Бұл мақалада заманауи білім берудегі «төңкерілген сынып» (flipped classroom) технологиясының оқушылардың өздігінен оқуын және оны басқару дағдыларын дамытудағы ролі зерттеледі. Зерттеудің мақсаты – төңкерілген сынып моделінің оқу процесіндегі оқушының белсенді рөлі мен оқу траекториясын құруға әсерін бағалау, осы технологияны қолданудың тиімділігін анықтау. Зерттеу әдістеріне сараптамалық әдебиеттерге шолу, педагогикалық эксперимент, сауалнама және салыстырмалы талдау кірді. Эксперимент аясында 10-сынып оқушыларына математика пәнінің «Шеңбердің теңдеуі» тақырыбы бойынша бейнесабақтар алдын ала берілді, ал сыныптағы уақыт түсіндірілген материалды практикалық бекітуге, жұптық және топтық жұмысқа бөлінді. Нәтижелер төңкерілген сынып моделін қолданған оқушылардың қалыптастырушы бағалау нәтижелері дәстүрлі әдістен 8%-ға жоғары болғанын, сонымен қатар оқушылардың материалды тереңірек түсінуі, оқуға деген жауапкершілігі мен өздігінен жұмыс істеу дағдыларының артқанын көрсетті. Зерттеу қорытындысы бойынша, бұл технология оқушылардың өз оқу процесін басқару қабілетін дамытудың тиімді құралы болып табылады [1, 2, 3].

Аннотация: В данной статье исследуется роль технологии «перевернутый класс» (flipped classroom) в современном образовании для развития навыков самостоятельного обучения и управления учебным процессом у учащихся. Цель исследования – оценить влияние модели перевернутого класса на активную роль ученика и построение индивидуальной образовательной траектории, определить эффективность применения данной технологии. Методы исследования включали анализ научной литературы, педагогический эксперимент, анкетирование и сравнительный анализ. В рамках эксперимента учащимся 10 класса были заранее предоставлены видеоматериалы по теме «Уравнение окружности» по математике, а время в классе было посвящено практическому закреплению материала, парной и групповой работе. Результаты показали, что у учащихся, обучавшихся по модели перевернутого класса, результаты формирующего оценивания были на 8% выше, чем при традиционном методе, а также углубилось понимание материала, повысилась ответственность за обучение и навыки самостоятельной работы. Согласно выводам исследования, данная технология является эффективным инструментом развития способности учащихся управлять собственным учебным процессом [1, 2, 3].

Кіріспе

Қазіргі ақпараттық қоғамда білім берудің басты міндеті – білімнің көлемін ұсыну ғана емес, сонымен қатар оқушыларда өз бетімен білім алу, оны сыни тұрғыдан қайта өңдеу және өмірлік жағдайларда қолдана білу дағдыларын қалыптастыру болып табылады. Дәстүрлі сыныптағы білім беру моделі көбінесе мұғалімнің белсенді рөлі мен оқушының пассивті қабылдауына негізделген, бұл жеке оқу қажеттіліктерін және материалды меңгеру жылдамдығын ескеруде шектеулер тудырады. Сондықтан білім беру процесінде оқушыны белсенді субъект ретінде орналастыратын инновациялық әдістерді іздеу өзектілігін жоғалтпақ емес. Осындай әдістердің бірі – «төңкерілген сынып» (ағылшынша flipped classroom) технологиясы. Бұл модель оқытудың екі негізгі кезеңінің орнын ауыстыруға негізделген: теориялық материалды меңгеру сабақтан тыс уақытта (бейнесабақтар, электронды оқулықтар арқылы) жүзеге асырылады, ал сыныптағы уақыт практикалық тапсырмаларды орындауға, ынтымақтастыққа, мәселелерді шешуге және мұғалімнің нұсқаулығымен тереңдетілген талқылауға арналады. Бұл мақалада төңкерілген сынып технологиясын қолдану арқылы оқушылардың өздігінен оқуын басқару дағдыларын қалай жетілдіруге болатындығы, сонымен қатар осы әдістің тиімділігі мен мектеп тәжірибесіндегі қиындықтары талданады.

Негізгі бөлім

Төңкерілген сынып технологиясы 2000-шы жылдардың басында Джонатан Бергман мен Аарон Сәмс сияқты педагогтардың еңбектерінен бастау алып, ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың (АКТ) қарқынды дамуының арқасында кеңінен таралды [1, б. 15]. Бұл модельдің философиялық негіздері конструктившіл тәсілге сүйенеді, яғни білім белсенді құрылуы керек және оқушының алдынғы білімі мен тәжірибесіне негізделуі тиіс.

Технологияны жүзеге асыру үш сатыдан тұрады: 1) сабақтан тыс дайындық кезеңі; 2) сыныптағы іс-әрекет кезеңі; 3) бағалау және рефлексия кезеңі. Бірінші сатыда мұғалім оқу материалын (қысқа бейнедәрістер, презентациялар, инфографика, оқыту үшін арналған платформалардағы тапсырмалар) дайындайды және таратады. Оқушы өзіне ыңғайлы ортада, өзінің жылдамдығымен материалмен танысады, негізгі ұғымдарды белгілейді. Екінші саты – сыныптағы сабақ – енді теорияны қайталауға емес, оны қолдануға бағытталады. Оқушылар топтамалық жұмыс, диспут, жобалар, практикумдар арқылы білімдерін тереңдетеді, ал мұғалім жеке немесе топтық кеңес беру, нұсқау рөлін атқарады. Үшінші саты – бағалау жүйесі де өзгеріске ұшырайды, онда тек білім деңгейі ғана емес, сонымен қатар оқуға дайындық, топта жұмыс істеу дағдылары, сыни ойлау барысы бағаланады.

Біздің жүргізген іс-әрекетті зерттеу жұмысы 10-сынып оқушыларында (тәжірибелік топ) математика пәнінің «Шеңбердің теңдеуі» тақырыбы бойынша жүргізілді. Басқарушы топ ретінде дәстүрлі әдіспен оқытылатын басқа сыныптың оқушылары алынды. Зерттеу алдында тәжірибелік топ оқушыларына бір апта бұрын тақырып бойынша бейнесабақтар, анықтамалық материалдар және қарапайым тест тапсырмалары берілді. Сыныптағы сабақ толығымен шеберлік сағаты түрінде өткізілді: оқушылар жұптармен типтік есептерді шығарды, қиындық туған жағдайда бір-біріне көмектесті, мұғалім жекелеген оқушыларға кеңес берді және тақырыпты тереңдететін күрделі тапсырмалар ұсынды. Сабақ соңында тест жұмысы жүргізілді.

Алынған нәтижелерді талдау мынадай тұжырымдар жасауға мүмкіндік берді:

1. Тәжірибелік топтағы оқушылардың қалыптастырушы бағалау жұмыстарының орташа нәтижесі басқарушы топқа қарағанда 8%-ға жоғары болды.
2. Сауалнама нәтижелері бойынша, тәжірибелік топ оқушыларының 85%-ы алдын-ала дайындалған материалдардың өз уақытын басқаруға мүмкіндік бергенін және материалды жақсырақ түсінуге көмектескенін атап өтті.
3. Мұғалімнің бақылауы бойынша, төңкерілген сынып моделінде сыныптағы оқушылардың белсенділігі айтарлықтай жоғары болды, өйткені олар сабаққа негізгі теорияны біле отырып келді және енді оны қолдану мәселесімен айналысты.

Сонымен қатар, технологияны қолдану кезінде бірқатар қиындықтар да анықталды. Олардың қатарына мыналар жатады: біріншіден, барлық оқушылардың үйдегі дайындық сатысына жауаптылықпен қарауын қамтамасыз ету қиындығы; екіншіден, мұғалім үшін сапалы бейнемәтіндер мен интерактивті тапсырмаларды дайындауға қосымша уақыт пен дағдыларды талап етуі; үшіншішен, оқушылардың техникалық мүмкіндіктеріндегі айырмашылықтар (мысалы, тұрақты интернетке қолжетімділік) [2, б. 74-75]. Бұл мәселелерді шешу үшін мектепте техникалық инфрақұрылымды дамыту, мұғалімдерді арнайы оқыту курстарына қосу, сондай-ақ оқушылар мен ата-аналарды жаңа технологияның мәні мен артықшылықтарымен алдын-ала таныстыру қажет.

Халықаралық зерттеулер де бұл технологияның тиімділігін растайды. Мысалы, жоғары білім саласындағы зерттеулер төңкерілген сынып моделі студенттердің академикалық жетістіктерінің өсуіне әкелетінін, сондай-ақ сыни ойлау және ынтымақтастық дағдыларын жақсартатынын көрсетеді [3, б. 102]. Біздің тәжірибеміз бұл тенденцияның мектеп деңгейінде де жұмыс істейтінін дәлелдеді.

Қорытынды

Төңкерілген сынып технологиясы оқушының білім алу процесіндегі рөлін түбірінен өзгертеді, оны пассивті қабылдаушыдан өз оқу траекториясының белсенді құрылысшысына айналдырады. Бұл тек академикалық нәтижелерді жақсартуға ғана емес, сонымен қатар оқушыларда өздігінен жұмыс істеу, уақытты ұтымды басқару, өзара көмектесу сияқты көптеген 21 ғасыр дағдыларын қалыптастыруға бағытталған. Біздің жүргізген зерттеу төңкерілген сынып әдісінің оқушылардың өздігінен оқуын басқару дағдыларын дамытуда тиімді екенін көрсетті. Технологияны табысты енгізу үшін жүйелі түрде оқушылармен кері байланыс жүргізу, олардың қажеттіліктерін ескере отырып білім беру ресурстарын дифференциалдау және мұғалімдердің кәсіби дамуын қолдау маңызды. Төңкерілген сынып моделі – бұл білім беру процесін жекелендіру мен заманауи талаптарға бейімдеудің перспективалық бағыты.

Әдебиеттер тізімі

1. Бергман Дж., Сәмс А. Төңкерілген сыныпты қалай құруға болады: Әр оқушыға көңіл бөлетін білім беру / Ауд. тілінен. – Алматы: Білім, 2015. – 210 б.
2. Хмызова Е.С. Инновациялық педагогикалық технологиялар ретіндегі «төңкерілген оқыту» // Жаңа заманғы педагогика. – 2020. – № 4(45). – Б. 71-78.
3. Bishop J., Verleger M. A. The Flipped Classroom: A Survey of the Research // ASEE National Conference Proceedings. – 2013. – Vol. 30, No. 9. – P. 1-18.
4. Нұрғалиева Г.К. Болашақ мұғалімдердің кәсіби даярлығындағы инновациялық технологиялар. – Астана: Фолиант, 2018. – 156 б.
5. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html