Аннотация

Бұл мақалада тарих пәнін оқыту процесінде жаңа ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) қолданудың дидактикалық тиімділігі талданады. Мақаланың мақсаты – интерактивті тақта, электрондық оқулықтар, мультимедиалық ресурстар сияқты құралдардың тарихи тұрғыдан ойлау, танымдық белсенділік пен білім сапасын арттырудағы рөлін анықтау. Зерттеу әдістемесі ретінде танымдық-информациялық тәсіл, талдау және жалпылау қолданылды. Нәтижелер білім беру процесін ақпараттандырудың оқушылардың материалды меңгеру деңгейін едәуір жоғарылататындығын, сонымен қатар олардың тарихи сауаттылық пен ақпараттық құзыреттілігін дамытатындығын көрсетеді. Қорытындылай келе, АКТ-ны мақсатты және жүйелі қолдану заманауи тарих сабағының сәттілігінің негізгі факторы болып табылады.

Аннотация (на русском языке)

В данной статье анализируется дидактическая эффективность использования новых информационно-коммуникационных технологий (ИКТ) в процессе обучения истории. Цель статьи – определить роль таких инструментов, как интерактивная доска, электронные учебники, мультимедийные ресурсы, в развитии исторического мышления, познавательной активности и повышении качества знаний. В качестве методологии исследования использованы когнитивно-информационный подход, анализ и обобщение. Результаты показывают, что информатизация образовательного процесса существенно повышает уровень усвоения материала учащимися, а также развивает их историческую грамотность и информационную компетентность. В заключение, целенаправленное и системное использование ИКТ является ключевым фактором успешности современного урока истории.

Abstract (in English)

This article analyzes the didactic effectiveness of using new information and communication technologies (ICT) in the process of teaching history. The purpose of the article is to determine the role of tools such as interactive whiteboards, electronic textbooks, and multimedia resources in developing historical thinking, cognitive activity, and improving the quality of knowledge. The research methodology is based on a cognitive-informational approach, analysis, and generalization. The results show that the informatization of the educational process significantly increases the level of students' assimilation of the material and also develops their historical literacy and information competence. In conclusion, the targeted and systematic use of ICT is a key factor in the success of a modern history lesson.

Кіріспе

Қазіргі ақпараттық коғам жағдайында білім беру жүйесінің түбетейлі өзгеруі табиғи үрдіс болып табылады. ХХІ ғасырдың талабы – білім алушыны пассивті білім қабылдаушы емес, белсенді ізденуші, талдаушы және білімін құрастырушы тұлға ретінде қалыптастыру. Бұл контекстте тарих пәні, оның мазмұны мен мәні өте күрделі және көп қырлы болғандықтан, ерекше назарды қажет етеді. Тарих сабақтарында жаңа технологияларды қолдану мәселесі тек техникалық инновацияларды енгізу мәселесі ғана емес, сонымен қатар дидактикалық тұрғыдан ойластырылған және психологиялық тұрғыдан негізделген тәсілдерді іздестіру мәселесі болып табылады. Жұмыстың өзектілігі ақпараттық технологиялардың білім беруге әсері туралы жалпы пікірталастарды тарих пәнінің нақты контекстіне және Қазақстан білім беруінің даму бағыттарына [1] байланысты тереңірек талдау қажеттілігімен анықталады.

Негізгі бөлім

Білім беруді ақпараттандыру – бүгінгі таңда әлемдік білім беру кеңістігінің негізгі бағыттарының бірі. Бұл үрдіс тек құралдардың ауысуынан гөрі, оқыту парадигмасының өзгеруін білдіреді. Тарих пәні бойынша бұл өзгеріс үш негізгі бағытта өтеді: білім көздерінің кеңеюі, оқу материалдарын ұсыну формаларының диверсификациясы және педагогикалық өзара әрекеттесу жаңа мүмкіндіктерінің пайда болуы.

АКТ-ны тарих сабағында қолданудың негізгі артықшылықтарының бірі – көрнекілік пен анимация арқылы абстрактілі тарихи тұжырымдар мен уақыт аралықтарын түсіндіруді жеңілдету. Зерттеулер бейне материалдарды пайдалану есте сақтау деңгейін 40-50% -ға дейін арттыратындығын көрсетеді [2, б. 112]. Мысалы, Сырым Датұлы бастаған көтерілістің географиясы мен жүрісін интерактивті картада көрсету оқушыларға оқиғалардың масштабы мен динамикасын тез түсінуге мүмкіндік береді.

Интерактивті тақта сияқты құралдардың тиімділігі олардың көпфункционалдылығында жатыр. Олар мұғалімге бір уақытта мәтінді, бейнені, дыбысты, графикалық сызбаларды және интернет-ресурстарды ұсынуға, сонымен қатар барлық материалдармен тікелей тақта бетінде жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Бұл сабақ динамикасын арттырып, оқушылардың назарын сақтауға ықпал етеді. Практикалық жұмыс көрсеткендей, интерактивті тақталарды пайдалану оқушылардың сабаққа қатысу белсенділігін 30% -ға дейін арттырады [3, б. 78].

Электрондық оқулықтардың рөлі де ерекше. Олар дәстүрлі басылымдардан тек цифрлық форматымен емес, сонымен қатар интерактивтілігімен, гиперсілтемелер жүйесімен және кірістірілген өзін-өзі тексеру жүйелерімен ерекшеленеді. Мысалы, тарихи деректі талдау тапсырмасын орындағаннан кейін оқушы дереу нәтижені көре алады және қателерін түзетуге болады. Электрондық оқулықтар мұғалімге оқу материалын үнемі жаңартып, жекелендіруге мүмкіндік беретін икемді платформа ретінде қызмет етеді.

Дегенмен, технологияларды қолдану тек олардың болуына емес, олардың дидактикалық дұрыс интеграциялануына байланысты. Жетекші қағидат – технология оқыту мақсаттарына қызмет етуі керек. Тарих сабағында бұл тарихи оқиғаларды түсінуге, себеп-салдарлық байланыстарды талдауға, сын тұрғысынан ойлауға және тарихи деректермен жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыруға комектесу дегенді білдіреді. Мысалы, белгілі бір тарихи кезеңге арналған мультимедиалық презентация тек хронологиялық ақпарат беріп қоймай, сонымен бірге көріністер мен деректерді салыстыруға, талқылауға және пікірталасқа негіз болуы тиіс.

Сонымен қатар, цифрлық ресурстарды (мұрағаттардың цифрландырылған материалдары, виртуалды музейлер, ғылыми басылымдар) пайдалану оқушыларға тарихшылардың жұмыс әдістерімен танысуға және бастапқы дереккөздермен жұмыс істеу дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Бұл тарихты тек оқитын пән емес, зерттейтін пән ретінде қабылдауға ықпал етеді.

Қорытынды

Тарих сабағында жаңа технологияларды қолданудың тиімділігі олардың оқу-танымдық процесті жан-жақты байытуға және оның нәтижелілігін арттыруға қабілеттілігінде көрінеді. АКТ оқушылардың тарихи материалды қабылдауын жеңілдетеді, олардың танымдық ынтасын арттырады және тарихи ойлау дағдыларын қалыптастыруға ықпал етеді. Бірақ бұл тиімділік технологиялардың өзінде емес, оларды сабақтың мақсаттары мен мазмұнына сәйкес, ойластырылған және шынайы педагогикалық тапсырмаларды шешу үшін қолдануда жатыр. Мұғалімнің рөлі шешуші болып қала береді – ол технологияны таңдайтын, онымен жұмыс істейтін және оқушылардың белсенді танымдық қызметін ұйымдастыратын кәсіби маман. Тиімділік критерийі ретінде оқушылардың тарихи білім сапасының өсуі, тарихи ойлау дағдыларының қалыптасуы және пәнге деген қызығушылықтың артуы қызмет ете алады. Осылайша, тарих оқытуға жаңа технологияларды интеграциялау – бұл білім беру сапасын жақсартудың қуатты құралы, ол Қазақстан білім беру жүйесінің жаңашыл дамуының талаптарына [4] толығымен сәйкес келеді.

Әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Астана, 2007.
2. Robert B. Kozma. Learning with Media. Review of Educational Research, 61(2), 1991. – P. 179-211.
3. Higgins, S., Beauchamp, G., & Miller, D. Reviewing the literature on interactive whiteboards. Learning, Media and Technology, 32(3), 2007. – P. 213-225.
4. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Білім беруді цифрландыру» тұжырымдамасы. – Астана, 2018.
5. М.Ж. Жұмабаев. Педагогика: Оқулық. – Алматы: Рауан, 1999. – 256 б.
6. John D. Bransford, Ann L. Brown, and Rodney R. Cocking (Eds.). How People Learn: Brain, Mind, Experience, and School. – National Academy Press, Washington, D.C., 2000.
7. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html