Аннотация

Бұл мақала Педагогикалық шеберлік орталықтарының деңгейлік бағдарламасы аясында мұғалімдердің кәсіби қоғамдастығында іс-әрекетті зерттеу жобасын жүзеге асыру тәжірибесін сипаттайды. Мақаланың мақсаты – «Төңкерілген сынып» (Flipped Classroom) инновациялық технологиясын ортақ тәжірибе ретінде зерттеуде қоғамдастықтың рөлін талдау және оның мұғалімдердің кәсіби дамуы мен оқу процесінің нәтижелеріне әсерін анықтау. Зерттеуде практикалық іс-әрекетті талдау, бақылау, рефлексия және талқылау әдістері қолданылған. Нәтижелер көрсеткендей, бірлескен жоспарлау, өзара сабаққа қатысу және талқылау процесі мұғалімдердің кәсіби құзыреттілігін арттырады, оқытудың тиімді әдістерін табуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, бұл тәсіл оқушылардың өздігінен оқу дағдыларының дамуына оң ықпал етеді. Мақала мектептегі кәсіби қоғамдастықтарды тиімді ұйымдастыруға практикалық ұсыныстар береді.

Аннотация на русском языке

Данная статья описывает опыт реализации исследовательского проекта действием в рамках профессионального сообщества учителей в контексте уровневой программы Центров педагогического мастерства. Цель статьи – проанализировать роль сообщества в совместном исследовании инновационной технологии «Перевернутый класс» (Flipped Classroom) и определить ее влияние на профессиональное развитие учителей и результаты учебного процесса. В исследовании использовались методы анализа практических действий, наблюдения, рефлексии и обсуждения. Результаты показывают, что совместное планирование, взаимопосещение уроков и обсуждение повышают профессиональную компетентность учителей, позволяют находить эффективные методы обучения. Кроме того, этот подход положительно влияет на развитие навыков самообучения учащихся. Статья предлагает практические рекомендации по эффективной организации профессиональных сообществ в школе.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесі мұғалімдердің үздіксіз кәсіби өсуі мен инновациялық тәсілдерді игеруін талап етеді. Педагогикалық шеберлік орталықтарының (ПШО) деңгейлік бағдарламасы көшбасшы мұғалімдерді даярлау арқылы мектеп тәжірибесіне жаңа өзгерістер енгізуге бағытталған. Бұл контексте мұғалімдердің кәсіби қоғамдастықтары (МҚҚ) аса маңызды рөл атқарады, өйткені олар білім мен тәжірибені бөлісудің, бірлескен зерттеу мен рефлексияның платформасы болып табылады [1, б. 45]. Іс-әрекетті зерттеу (action research) – бұл тәжірибе мен теорияның қиылысуында жүзеге асырылатын, өз педагогикалық практикасын жетілдіруге бағытталған зерттеу. Оны жеке емес, қоғамдастық құрамында жүргізу нәтижелердің объективтілігін арттырып, шешімдердің тиімділігін көбейтеді. Осыған байланысты мақалада «Төңкерілген сынып» технологиясын зерттеу жобасы арқылы қоғамдастықтың рөлі мен оның тиімділігі қарастырылады.

Негізгі бөлім

Жобаның негіздемесі және «Төңкерілген сынып» технологиясы. Жобаны бастамас бұрын мұғалімдер қоғамдастығы оқушылардың өздігінен оқу дағдыларын дамыту мәселесін өзекті деп тапты. «Төңкерілген сынып» (Flipped Classroom) моделі осы мәселені шешуге арналған инновациялық тәсіл ретінде таңдалды. Бұл модельде теориялық материалды меңгеру үй тапсырмасы ретінде сыртқа шығарылып (видеосабақтар, электронды ресурстар арқылы), ал сабақ уақыты практикалық жаттығуларға, талқылауларға, проблемаларды шешуге арналады [2, б. 112]. Бұл оқушының сабақтағы белсенділігін арттыруға және оқытушының жеке көмек көрсету рөлін күшейтуге мүмкіндік береді.

Қоғамдастықтағы жоспарлау және ұйымдастыру кезеңі. Жобаны жүзеге асыру үшін математика пәні мұғалімдерінен тұратын шағын топ құрылды. Алғашқы кезеңде әріптестер бірлесіп технология туралы теориялық материалдарды (ғылыми мақалалар, бейнелер, әдістемелік нұсқаулар) зерделеп, талқылады. Бұл процестің маңыздылығы технологияның мәнін терең түсінуге және оны жергілікті мектеп контекстіне бейімдеу жолдарын табуға мүмкіндік берді. Пікірталас нәтижесінде жалпы жұмыс жоспарының үлгісі әзірленді, оған үй тапсырмасын ұйымдастырудан бастап сабақты қорытындылауға дейінгі барлық кезеңдер кірді. Бірлескен жоспарлау кезінде әрбір мұғалім өз күші мен қабілетіне сай үлес қосты: біреуі ұйымдастырушылық бөлімді, екіншісі дидактикалық материалдарды, үшіншісі бағалау критерийлерін әзірлеуде өзін көрсетті.

Жобаны іске асыру және өзара бақылау. Жоспарланған сабақтар циклі өткізіліп, қоғамдастық мүшелері бір-бірінің сабақтарына қатысты. Өзара бақылаудың мақсаты жоспардың іс жүзінде қалай жүзеге асырылатынын көру, оқушылардың реакциясын бағалау және кез келген қиындықтарды нақты анықтау болды. Бақылаулар нәтижесінде бірқатар маңызды тұстары анықталды: кейбір оқушылар үй тапсырмасын (видеосабақты) формальды түрде орындап, мазмұнды жете түсінбеген; технологиялық мәселелер (интернетке қол жетімсіздік) кейбір оқушылардың материалмен танысуына кедергі келтірген; технологияны әртүрлі деңгейдегі сыныптарда қолдану тиімділігі әртүрлі болды.

Рефлексия және бірлескен талқылау. Әр сабақтан кейін міндетті түрде өткізілген талқылау сессиялары жобаның ең құнды бөлігі болды. Мұнда әріптестер бақыланған оқиғаларды талдап, сәтті тәжірибелермен бөлісті, қиындықтардың себептерін талқылап, оларды шешудің жолдарын ұсынды. Мысалы, бір мұғалімнің байқағанына сәйкес, оқушылар теориялық материалды терең түсінуі үшін видео сабаққа қатысты нақты сұрақтар әзірлеп келуі керек екен. Басқа мұғалім интернеті жоқ оқушылар үшін қосымша баспаша материалдарды дайындау қажеттілігін алға тартты. Осындай ашық диалог арқылы бастапқы жоспар үнемі өңделіп, жетілдірілді.

Нәтижелер және қоғамдастықтың пайдасы. Жобаны қоғамдастық құрамында жүргізу келесі оң нәтижелерге әкелді:

1. Мұғалімдердің кәсіби дамуы. Әріптестер инновациялық технологияны тереңірек меңгерді, оны әртүрлі контексттерде қолдану тәжірибесін алды және педагогикалық репертуарын байытты. Бірлескен жұмыс сыни ойлау мен өзін-өзі талдау дағдыларын дамытты.

2. Оқушылардың белсенділігінің артуы. Кейбір сыныптарда (мысалы, 9-сыныпта Пифагор теоремасын, 10-сыныпта түбірлерді зерттеу) оқушылар жаңа форматқа өте қызығушылық танытып, өз бетінше зерттеуге белсенді түсті, бұл олардың өздігінен оқу қабілеттерінің дамуына септігін тигізді.

3. Мектептегі кәсіби қауымдастықтың нығаюы. Жоба жұмысы ұжымдастық сезімді, өзара сенімді және ортақ мақсатқа жетуге деген жауапкершілікті күшейтті. Мұғалімдер бір-бірінен үйренудің маңыздылығын түсінді.

4. Кедергілерді анықтау және оларды жеңу тәсілдерін табу. Қоғамдастық технологиялық шектеулерді, оқушылардың әртүрлі дайындығын және уақыттың шектеулілігін нақты анықтап, бұл мәселелерді шешудің практикалық жолдарын ұсына алды.

Қоғамдастық жұмысының тиімділігі оның жүйелілігі мен нысаналылығына байланысты болды. Жобаның барысында бірлескен мақсаттар, анық рөлдер бөлінісі, ашық кері байланыс жүйесі (What’s App тобы арқылы) және үнемі рефлексия құрылды.

Қорытынды

Іс-әрекетті зерттеу жобасын мұғалімдердің кәсіби қоғамдастығы құрамында жүргізу – бұл педагогикалық инновацияларды терең және жүйелі игерудің, сондай-ақ мұғалімдердің кәсіби дамуын тиімді қолдаудың қуатты құралы. «Төңкерілген сынып» технологиясын зерттеу тәжірибесі көрсеткендей, қоғамдастық бірлескен жоспарлау, өзара бақылау және рефлексия арқылы жеке тәжірибені ұжымдық білімге айналдыра алады. Бұл процес тек жеке шеберлікті ғана емес, сонымен қатар мектеп жалпы білім беру ортасының сапасын арттырады, өйткені нәтижелер оқушылардың белсенділігі мен білім деңгейінің өсуі ретінде көрінеді. Жоба барысында анықталған қиындықтар (уақыттың шектеулілігі, технологиялық ресурстардың жетіспеушілігі) келесі қоғамдастық жобаларын жоспарлау кезінде ескерілуі тиіс. Тәжірибе қоғамдастықтың жұмысын жан-жақты қолдау мен мектеп басшылығының ынталандыруы арқылы ғана оның тиімділігі мен тұрақтылығы қамтамасыз етілетінін көрсетеді. Осылайша, мұғалімдердің кәсіби қоғамдастықтары заманауи мектептің дамуының, инновацияларды таратудың және оқу нәтижелерін жақсартудың маңызды драйвері болып табылады.

Әдебиеттер тізімі

1. Назарбаев Зияткерлік мектептері. Мұғалімдердің кәсіби дамуы: жаңа тәсілдер. – Астана: Назарбаев Зияткерлік мектептері, 2018. – 156 б.
2. Bergmann, J., & Sams, A. Flip Your Classroom: Reach Every Student in Every Class Every Day. – International Society for Technology in Education, 2012. – 112 p.
3. Харгривз, Э., Фуллан, М. Мұғалімдердің кәсіби қоғамдастығы: білім беруді өзгерту күші. – Алматы: «Білім», 2016. – 240 б.
4. Stoll, L., Bolam, R., McMahon, A., Wallace, M., & Thomas, S. Professional Learning Communities: A Review of the Literature. Journal of Educational Change, 2006. – Vol. 7, No. 4. – P. 221–258.
5. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі. Педагогикалық шеберлік орталықтарының деңгейлік бағдарламасы (нұсқаулық). – Нұр-Сұлтан, 2019. – 89 б.
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html