Түйіндеме: Бұл мақала қазіргі қонақжайлылық (HORECA) индустриясына жоғары білікті мамандар даярлаудың өзекті мәселелерін талдауға арналған. Мақаланың мақсаты – бәсекеге қабілетті кадрларды даярлаудағы дуальды оқыту, халықаралық серіктестіктер және инновациялық оқу бағдарламалары сияқты заманауи білім беру әдістерінің рөлі мен тиімділігін зерттеу. Мақалада салыстырмалы талдау әдісі қолданылып, Қазақстанның жоғары оқу орындарының, атап айтқанда Ш. Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университетінің тәжірибесін қарастырады. Нәтижелер білім берудің практикалық бағыттылығын арттырудың, сондай-ақ саланың нақты талаптарына сай келетін «қазақ қонақжайлылығының негіздері» сияқты бірегей пәндерді енгізудің маңыздылығын көрсетеді. Зерттеу болашақ мамандарды даярлау сапасын арттыруға және аймақтық туризмді дамытуға бағытталған ұсыныстармен аяқталады.

Аннотация: Данная статья посвящена анализу актуальных проблем подготовки высококвалифицированных кадров для современной индустрии гостеприимства (HORECA). Цель статьи – исследовать роль и эффективность современных образовательных методик, таких как дуальное обучение, международное партнерство и инновационные учебные программы, в подготовке конкурентоспособных кадров. В статье использован метод сравнительного анализа, рассмотрен опыт казахстанских вузов, в частности Каспийского государственного университета технологий и инжиниринга им. Ш. Есенова. Результаты показывают важность усиления практической направленности образования, а также внедрения уникальных дисциплин, соответствующих конкретным требованиям отрасли, таких как «Основы казахского гостеприимства». Исследование завершается рекомендациями, направленными на повышение качества подготовки будущих специалистов и развитие регионального туризма. Ключевые слова: индустрия гостеприимства, ресторанное дело, гостиничный бизнес, образовательная программа, дуальное обучение, подготовка специалистов, туризм.

Abstract: This article is devoted to the analysis of current problems in training highly qualified personnel for the modern hospitality industry (HORECA). The aim of the article is to investigate the role and effectiveness of modern educational methods, such as dual education, international partnerships and innovative curricula, in training competitive personnel. The article uses the method of comparative analysis and considers the experience of Kazakh universities, in particular the Caspian State University of Technology and Engineering named after Sh. Yessenov. The results show the importance of enhancing the practical orientation of education, as well as the introduction of unique disciplines that meet the specific requirements of the industry, such as "Fundamentals of Kazakh Hospitality". The study concludes with recommendations aimed at improving the quality of training of future specialists and developing regional tourism. Keywords: hospitality industry, restaurant business, hotel business, educational program, dual education, specialist training, tourism.

Кіріспе. Қазіргі таңда туризм мен қонақжайлылық индустриясы (HORECA) – бұл көптеген елдердің, соның ішінде Қазақстанның да экономикасындағы экономикалық өсудің, жұмыс орындарын құрудың және мәдени алмасудың маңызды драйвері. Дүниежүзілік саяхат және туризм кеңесінің (World Travel & Tourism Council) деректері бойынша, бұл сала жаһандық ЖІӨ-нің 10,4%-ын құрап, 334 миллионнан астам жұмыс орнын қамтамасыз етеді [1, б. 15]. Қазақстан үшін туризм энергетикаға бағытталған экономиканы әртараптандырудың перспективалы бағыттарының бірі болып табылады. Атап айтқанда, Маңғыстау облысында теңіз курорттарын дамыту жобалары осы аймақтағы қонақжайлылық қызметтеріне деген сұранысты айтарлықтай арттыруы мүмкін [2, б. 23]. Алайда, инфрақұрылымдық инвестициялармен қатар, саланың сәтті дамуының негізгі алғышарты – бәсекеге қабілетті және практикалық дағдылары бар жоғары білікті мамандардың болуы. Қазіргі нарықта теориялық білімнен гөрі біліктілік пен икемділікті бағалайтындықтан, білім беру жүйесінің жаңа талаптарға жауап беруі қажет. Осыған байланысты мейрамхана ісі мен қонақ үй бизнесі саласындағы білім беру бағдарламаларын зерттеу және оларды жақсарту жолдарын іздеу аса өзекті мәселеге айналады.

Негізгі бөлім. Қазіргі кездегі қонақжайлылық индустриясына мамандар даярлау дәстүрлі жоғары оқу орындарының білім беру процесінде бірқатар мәселелерді шешуін талап етеді. Олардың ішінде ең бастысы – теория мен практика арасындағы үзілісті жою. Бұл мәселені шешудің тиімді тәсілдерінің бірі – дуальды білім беру моделін енгізу. Бұл модель студенттердің оқу процесінің маңызды бөлігін (60%-ға дейін) нақты кәсіпорындарда, оның ішінде Rixos Water World Aktau, Renaissance Aktau Hotel сияқты халықаралық желілерде өткізуін қамтиды [3]. Мұндай тәсіл тұтынушымен тікелей жұмыс істеу, технологияларды игеру және кәсіби ортаға бейімделу тәжірибесін қамтамасыз етеді. Зерттеулер дуальды оқытудан өткен түлектердің жұмыс орнын тезірек тауып, жоғары бейімделу қабілетімен ерекшеленетінін көрсетеді [4, б. 112].

Екінші маңызды аспект – білім берудің халықаралық деңгейі. Қазіргі қонақжайлылық бизнесі жаһандық болып табылады, сондықтан мамандарды даярлау бағдарламалары халықаралық стандарттар мен тәжірибені ескеруі керек. Бұл бағытта ерекше әрекеттерге көптілді білім беру (пәндердің 30%-ын ағылшын тілінде оқыту), шетелдік университеттермен (Antalya Bilim University, Әзірбайжан мемлекеттік технологиялық университеті) академиялық серіктестік және Tourism Experiential Learning Programme сияқты халықаралық бағдарламалар бойынша студенттер алмасуын ұйымдастыру жатады. Мұндай байланыстар студенттерге жаһандық тәжірибе алуға, әлемдік трендтерді түсінуге және кәсіби желілер құруға мүмкіндік береді.

Үшінші өзекті бағыт – білім беру бағдарламасының мазмұнын инновациялық және өзгеше элементтермен байыту. Ұлттық ерекшеліктерді ескере отырып, бәсекеге қабілеттілік арттыра алатын бірегей пәндерді енгізу қажет. Мысалы, Ш. Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университетінде «қазақ қонақжайлылығының негіздері», «сәнді қонақжайлылықтың брендингі» сияқты пәндер оқытылады. Бұл студенттерге дәстүрлі қазақ қонақжайлылығының құндылықтарын заманауи қызмет көрсету стандарттарымен үйлестіре білуге мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде туристік өнімнің бірегейлігі мен тартымдылығын арттырады.

Соңғы біраз уақытта мамандар даярлаудың сапасына ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) және цифрландыруды қолданудың әсері де артуда. Қазіргі қонақ үй мен мейрамхана бизнесі онлайн-брондау жүйелерінен бастап клиенттермен жұмыс істеудің CRM-жүйелеріне дейін кең спектрлі технологияларды қолданады. Сондықтан болашақ мамандарды даярлау бағдарламаларында ақпараттық технологиялар, цифрлық маркетинг және туризмдегі Big Data салаларында қажетті дағдыларды қалыптастыратын пәндердің болуы міндетті болып табылады [5, б. 89].

Алайда, жоғарыда аталған барлық жақсы тәжірибелерге қарамастан, білім беру процесінде қажетті оқу материалдары мен оқулықтардың жетіспеушілігі, саладағы тәжірибесі бар оқытушылардың тапшылығы, сондай-ақ студенттер мен кәсіпорындарды дуальды оқытуға белсенді тарту мәселелері сияқты кедергілер әлі де бар. Бұл мәселелерді шешу үшін білім беру саласы мен бизнес арасындағы ынтымақтастықты одан әрі нығайту, оқытушылардың біліктілігін арттыру және оқу-әдістемелік кешенді үнемі жаңарту қажет.

Қорытынды. Қазіргі қонақжайлылық индустриясына мамандар даярлау – бұл білім беру жүйесінің, бизнес қауымдастығының және мемлекеттік органдардың бірлескен жұмысын қажет ететін кешенді мәселе. Дуальды оқыту моделін енгізу, халықаралық серіктестіктерді кеңейту, ұлттық-мәдени ерекшеліктер мен заманауи технологияларды білім беру бағдарламасына сәтті интеграциялау – бұл бәсекеге қабілетті және инновациялық ойлай алатын мамандарды даярлаудағы негізгі факторлар. Болашақта білім беру бағдарламаларын туризм мен қонақжайлылық саласының үздіксіз өзгеріп отыратын талаптарына бейімделе алатын икемді жүйелерге айналдыру қажет. Сонымен қатар, студенттерді кәсіпкерлік іс-әрекетке үйрету, оларға өз бизнесін құруға қажетті дағдыларды қалыптастыру болашақта қонақжайлылық индустриясының жан-жақты дамуына үлес қоса алады. Ұсынылған тәсілдерді жүзеге асыру Қазақстанның туристік әлеуетін толық ашуға және экономиканы әртараптандыруға септігін тигізеді.

Әдебиеттер тізімі

1. World Travel & Tourism Council. Economic Impact Reports // WTTC. – 2023. – URL: https://wttc.org/research/economic-impact (қаралған күні: 04.01.2025).
2. Туризмді дамытудың ұлттық жобасы 2023-2029: Мәдениет және спорт министрлігінің ресми басылымы. – Нұр-Сұлтан, 2022. – 45 б.
3. Қазақстан Республикасының Білім беру және ғылым министрлігі. Дуальды білім беру туралы // Министрліктің ресми сайты. – 2021. – URL: https://edu.gov.kz (қаралған күні: 04.01.2025).
4. Ehlert A., Markova M. Dual study programs in the hospitality industry: a comparative analysis of Germany and Central Asia // International Journal of Hospitality Management. – 2021. – Vol. 95. – P. 102910.
5. Ivanov S., Webster C. Digital transformation in tourism and hospitality: challenges and solutions // Journal of Tourism Futures. – 2023. – Vol. 9(1). – P. 85-99.
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html