Аннотация

Бұл мақала заманауи білім беру жағдайында мұғалімнің кәсіби шеберлігін арттыруда инновациялық, әсіресе ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың (АКТ) рөлін зерттеуге арналған. Мақаланың мақсаты – АКТ құралдарын педагогикалық процеске интеграциялау жолдары мен әдістерін талдау, олардың мұғалімдердің құзыреттіліктері мен оқу нәтижелеріне әсерін анықтау. Зерттеуде теориялық талдау, әдебиеттерге шолу, салыстыру және химия пәні бойынша тәжірибелік мысалдарды сипаттау әдістері қолданылған. Нәтижелер көрсеткендей, инновациялық технологияларды белсенді қолдану мұғалімнің шығармашылық қабілетін, оқыту әдістемесін, ал оқушының танымдық белсенділігі мен өздігінен жұмыс істеу дағдыларын дамытады. Мақалада АКТ-ның химия сабағындағы нақты қолданылу мысалдары (мультимедиа, интерактивті тақталар, интернет-ресурстар) берілген. Қорытындыда инновациялық технологияларды үйрену мен қолданудың мұғалімнің кәсіби өсуінің міндетті шарты екендігі атап өтілген.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесі динамикалық өзгерістер мен жаңа талаптарға байланысты қарқынды дамып келеді. Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың бірқатар бастамалары мен «Қазақстан-2050» стратегиясында адам капиталын дамыту мен заманауи технологияларды енгізуге ерекше көңіл бөлінген. Бұл контексте мұғалім – білім беру инновацияларының негізгі тасымалдашы және іске асырушысы болып табылады. Ұлы педагог К.Д. Ушинскийдің айтуынша, «Мұғалім білімін үздіксіз көтеріп отырғанда ғана мұғалім, ал оқуды, іздеуді тоқтатса, мұғалімдігі де жойылады». Осы пікір қазіргі заманға аса өзекті, өйткені технологиялық прогресс мұғалімнің рөлін одан әрі күрделендіріп, оның үздіксіз өзін-өзі жетілдіруін талап етеді [1]. Инновациялық педагогикалық технологиялар, әсіресе ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) – оқытудың тиімділігін арттырудың, оқушылардың танымдық қызығушылығын оятудың және мұғалімнің кәсіби шеберлігін дамытудың қуатты құралына айналды. Сондықтан осы технологияларды оқу процесіне интеграциялау жолдары мен олардың мұғалім біліктілігіне әсерін зерттеу өзекті міндет болып табылады.

Негізгі бөлім

Инновациялық технологиялар: түсінігі және түрлері. Инновациялық педагогикалық технология деп оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың теориялық негізделген, практикада тиімділігі дәлелденген жаңа әдіс-тәсілдерін айтады. Қазіргі білім беруде кеңінен қолданылатын технологияларға саралап оқыту, жобалап оқыту, проблемалық оқыту, модульдік оқыту, интерактивті оқыту жатады. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) осы технологияларды жүзеге асырудың техникалық құралы ретінде шығармашылық үдерісті қолдайды. Оларға компьютерлік технологиялар, мультимедиа, интернет-технологиялар, қашықтықтан оқыту платформалары, интерактивті тақталар жатады [2, б. 5]. АКТ қолданудың негізгі мақсаты – оқушының дербес және жеке ерекшеліктерін ескере отырып, оның танымдық белсенділігін, шығармашылығын және өздігінен білім алу қабілетін дамыту.

Инновациялық технологиялар мен мұғалімнің кәсіби шеберлігінің өзара байланысы. Мұғалімнің кәсіби шеберлігі – бұл оның пәндік білімінен гөрі, оқыту мен тәрбиелеу әдістерін шығармашылықпен таңдап, оқушының жеке даму ерекшеліктеріне бейімдеп қолдана білу қабілеті. В.А. Сухомлинскийдің айтуынша, бұл «адамның күрделі жан дүниесіне үңіле білу өнері». Инновациялық технологияларды меңгеру және қолдану осы шеберлікті дамытудың негізгі жолдарының бірі болып табылады. Біріншіден, технологиялар мұғалімге оқыту формалары мен әдістерін алуан түрлендіруге, сабақты көрнекі, түсінікті және қызықты етуге мүмкіндік береді. Екіншіден, олар мұғалімнің зерттеушілік позициясын нығайтады: жаңа бағдарламалар мен ресурстармен танысу, оларды сабаққа бейімдеу, нәтижелерді талдау арқылы педагог өз тәжірибесін үнемі сынап, жетілдіреді. Үшіншіден, АКТ құралдары уақытты тиімді ұйымдастыруға, әдістемелік материалдарды жинақтауға және оқушыларға жеке кері байланыс беруге көмектеседі [3, б. 64].

Химия сабағында АКТ қолдану тәжірибесі. Химия – көптеген абстрактілі ұғымдар мен көрінетін емес процестерді зерттейтін пән ретінде АКТ қолданудың тиімділігі ерекше. Тәжірибеде келесі қолданбалы аспектілерді атап өтуге болады:

1. Көрнекілікті арттыру. Молекулалардың құрылымын, химиялық реакциялардың механизмін, күрделі өндіріс процестерін анимациялар, 3D-модельдер, виртуалды зертханалар арқылы көрсету. Бұл оқушының кеңістіктік ойлауын дамытып, материалды тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

2. Интерактивті оқыту. Интерактивті тақталарды қолдана отырып, оқушылармен бірлесіп молекулалар құру, теңдеулерді теңестіру, викториналар өткізу. Бұл сабақты белсенді әрекет пен жарыс элементтерімен байытады.

3. Дифференциация және жекелендіру. Әртүрлі деңгейдегі электронды тапсырмаларды (тесттер, интерактивті жаттығулар) дайындау. Әр оқушы өз даму жылдамдығына сәйкес материалды игеруге мүмкіндік алады.

4. Ғаламтор ресурстарын пайдалану. Оқушыларды сенімді интернет-сайттардан (мысалы, химиялық энциклопедиялар, ғылыми порталдар) қосымша ақпарат іздеуге, рефераттар мен жобалар дайындауға бағыттау. Бұл олардың ақпараттық сауаттылығын дамытады.

5. Білімді бақылау және бағалау. Тестілеу бағдарламаларын қолдану арқылы оқушылардың білімін тез және объективті бағалау, нәтижелерді талдау және оқу траекториясын түзету.

Осы тәсілдерді қолдану тек оқушының мотивациясын ғана емес, сонымен қатар мұғалімнің де шығармашылық ізденісін арттырады. Педагог әр сабақ үшін мазмұнды таңдау, технологиялық шешімдерді іздеу, олардың тиімділігін бағалау процесі арқылы өз кәсіби қоржынын толықтырады.

Қиындықтар және шешімдер. Инновациялық технологияларды енгізу бірқатар қиындықтарды туғызады: кейбір мұғалімдердің техникалық сауаттылығының төмендігі, мектептердің техникалық жағынан жарамдылығының шектеулілігі, қазақ тіліндегі сапалы цифрлық контенттің жетіспеушілігі, уақыт тапшылығы. Бұл мәселелерді шешу үшін мұғалімдерді үздіксіз біліктілігін арттыру курстарымен қамтамасыз ету, мектеп ішіндегі тәжірибе алмасу сессияларын ұйымдастыру, мемлекеттік деңгейде отандық білім беру контентін дамыту және мектептерді заманауи жабдықтармен қамтамасыз ету қажет. Ең бастысы – мұғалімдер арасындағы кәсіби қоғамдастықтың дамуы, онда әріптестер жаңа технологияларды бірлесіп зерттеп, өз тәжірибелерімен бөлісе алады.

Қорытынды

Заманауи білім беру жағдайында мұғалімнің кәсіби шеберлігі оның дәстүрлі пәндік білімінен гөрі, инновациялық технологияларды, әсіресе АКТ құралдарын шығармашылықпен және мақсатты пайдалана білуімен анықталады. Инновациялық технологиялар мұғалімге оқыту процесін түрлендіруге, оны оқушыға бағытталған, танымдық белсенді және жекелендірілген етуге мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде педагогтің өзіндік шығармашылық ізденісін, зерттеушілік қабілетін және кәсіби рефлексиясын дамытады. Химия пәніндегі тәжірибе АКТ-ның көрнекілік пен интерактивтілікті арттыру, білімді дифференциялау және бағалауды жеңілдету сияқты артықшылықтарын көрсетеді. Алайда, технологияның өзі емес, оны қалай пайдалану керектігі шешуші рөл атқарады. Сондықтан мұғалімнің кәсіби дамуының басты бағыты технологияларды механикалық иелену емес, оларды педагогикалық мақсаттарға сәйкес тиімді интеграциялау дағдыларын қалыптастыру болуы керек. Бұл үшін үздіксіз білім алу, тәжірибе алмасу және кәсіби қоғамдастықтарда белсенді жұмыс істеу қажет. Тек осы жағдайда ғана мұғалім Ж. Аймауытовтың айтқандай, «жаңадан жаңаны табатын өнерді» жүзеге асыра алады және жаһандық талаптарға сай білім беру үдерісінің шынайы көшбасшысына айнала алады.

Әдебиеттер тізімі

1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы (2014 жылғы 17 қаңтар). – https://www.akorda.kz
2. Ибраимова Б. Ақпараттық технология – нәтижелі білім берудің көзі // Қазақстан мектебі. – 2012. – № 11. – Б. 5–7.
3. Нұрмағанбетова Ә.М. Ақпараттық-коммуникативтік технологияны оқу үрдісінде пайдалану // Педагогикалық альманах. – 2010. – № 3-4. – Б. 64–68.
4. Puentedura, R. R. SAMR: A Contextualized Introduction. – Hippasus, 2013. – http://www.hippasus.com
5. Mishra, P., & Koehler, M. J. Technological Pedagogical Content Knowledge: A Framework for Teacher Knowledge. Teachers College Record, 2006. – Vol. 108, No. 6. – P. 1017–1054.
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html