Аннотация (қазақ тілінде): Бұл мақалада тілдік дағдыларды (сын есімдерді зерттеу) және қоғамдық қауіпсіздік мәселелерін (жол қозғалысы ережелерін үйрену) интеграциялайтын 5-сынып қазақ тілі сабағының әдістемелік үлгісі ұсынылады. Сабақтың мақсаты сын есімнің мағыналық түрлері мен заттану құбылысын түсіндіру арқылы оқушылардың тілдік құзыреттілігін дамыту және оларды жол қауіпсіздігі ережелерімен таныстыру болып табылады. Зерттеудің әдіснамасына сараландырылған оқыту, топтық және жеке жұмыс түрлерін, интерактивті әдістерді («Пікір пирамидасы», кластер, рефлексия) қамтитын талдау кіреді. Нәтижелер оқушылардың тақырыпты түсіну деңгейі мен жинақы мәтін жазу дағдыларын бағалауды қамтиды. Сабақтың нәтижесі ретінде тілдік материалдарды қоғамдық өмір мәселелерімен сәтті интеграциялау, оқушылардың белсенділігін арттыру және тұрақты білім қалыптастыру мүмкіндігі анықталды [1], [2], [3].

Аннотация (на русском языке): В данной статье предлагается методическая разработка урока казахского языка для 5-го класса, интегрирующая языковые навыки (изучение прилагательных) и вопросы общественной безопасности (изучение правил дорожного движения). Цель урока – развитие языковой компетенции учащихся через объяснение смысловых типов прилагательных и явления субстантивации, а также ознакомление их с правилами дорожной безопасности. Методология исследования включает анализ, охватывающий дифференцированное обучение, групповые и индивидуальные формы работы, интерактивные методы («Пирамида мнений», кластер, рефлексия). Результаты включают оценку уровня понимания темы учащимися и навыков написания связного текста. В результате урока была определена успешная интеграция языкового материала с проблемами общественной жизни, повышение активности учащихся и возможность формирования устойчивых знаний [1], [2], [3].

Abstract in English: This article presents a methodological outline of a 5th-grade Kazakh language lesson that integrates language skills (study of adjectives) and public safety issues (learning traffic rules). The purpose of the lesson is to develop students' language competence by explaining the semantic types of adjectives and the phenomenon of substantivization, as well as introducing them to road safety rules. The research methodology includes an analysis covering differentiated learning, group and individual work forms, interactive methods («Pyramid of Opinions», cluster, reflection). The results include an assessment of students' level of understanding of the topic and skills in writing a coherent text. The outcome of the lesson revealed the successful integration of language material with public life issues, increased student activity, and the potential for the formation of sustainable knowledge [1], [2], [3].

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінде пәнаралық байланыстарды нығайту және оқу материалдарын оқушылардың күнделікті өмірімен байланыстыру ерекше маңызға ие. Бұл тәсіл білімнің практикалық құндылығын арттырып, оны игерудің тиімділігін арттырады. Берілген сабақ жобасы қазақ тілі пәнін оқытуды жол қауіпсіздігі ережелері жөніндегі тәрбие жұмысымен сәтті үйлестірудің мысалын көрсетеді. Сабақтың өзектілігі жол-көлік жарақаттарының жоғары деңгейі мен бастауыш сынып оқушылары арасында қауіпсіз мінез-құлықты қалыптастыру қажеттілігінде, сондай-ақ тілдік грамоттылықты дамыту жолдарын іздестіруде жатыр. Бұл сабақ тақырыбы оқушыларды белсенді оқуға тартуға, олардың сын есімдер туралы теориялық білімін практикалық қызметпен – жол белгілері мен ережелері туралы мәтіндерді талдаумен үйлестіруге мүмкіндік береді. Зерттеудің мақсаты тіл білімі мен қоғамдық тәрбиені интеграциялайтын заманауи сабақ үлгісін әзірлеу және оның педагогикалық тиімділігін бағалау болып табылады.

Негізгі бөлім

Берілген сабақ жобасы келесі негізгі білім беру мақсаттарына бағытталған: оқушылардың сын есім сөз табы туралы білімін тереңдету, сын есімнің мағыналық түрлерін (сапалық, қатыстық) және олардың зат есімге айналу (заттану) құбылысын түсіндіру. Бұл тақырыптық мазмұн «Жол ережесін сақтаймыз!» деген мотивациялық идеямен байланыстырылады, бұл оқушылардың танымдық қызығушылығын арттырады. Сабақтың әдістемелік негізі белсенді және интерактивті оқыту әдістеріне сүйенеді. Мұғалім әрекеттерінің сипаттамасынан көрініп тұрғандай, сабақ жоспары оқушылардың әртүрлі ойлау деңгейлеріне (қолдану, талдау) сәйкес келетін күрделене түсетін тапсырмалар тізбегін қамтиды. Сабақ барысында психологиялық ахуалды реттеу үшін өсиет мәтіні қолданылған, бұл эмоционалды-құндылықтық компонентті енгізеді және сын есімдерді тануға бағытталған.

Жаңа материалды меңгерту кезеңінде жол белгілері көріністері арқылы тақырыпқа кіріспе жүргізіледі, бұл көрнекілік пен нақтылық принциптерін іске асырады. Сын есімнің заттануы презентация көмегімен түсіндіріледі, бұл ақпаратты жеткізудің тиімділігін арттырады. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру үшін әртүрлі стратегиялар қолданылады: «Пікір пирамидасы» әдісі мәтіндік ақпаратты талдау дағдыларын дамытуға, топтық жұмыс көлік түрлеріне сипаттама жасау және сын есімдерді қолдану арқылы шығармашылық іс-әрекетті қолдауға, ал мақал-мәтелдерден заттанған сын есімдерді іріктеу тапсырмасы танымдық қызығушылықты оятады және мәдени құндылықтармен таныстырады.

Сергіту сәті ретінде қысқа ойындық сөзжұмбақ қолданылуы сабақтың динамикасын сақтауға көмектеседі. Тақырыпты бекіту кезеңінде оқушылар сын есімдерді қолдана отырып, берілген тақырыпта жинақы мәтін жазу тапсырмасын орындайды. Бұл тапсырма коммуникативтік және шығармашылық дағдыларды дамытуға бағытталған. Сабақ «3 Қ» (не білдім, не үйрендім, не түсіндім) рефлексиясымен аяқталады, бұл оқушыларға өз оқу қызметін талдауға мүмкіндік береді. Бағалау үрдісі формативті (формирующее) сипатта болып, оқушылардың белсенділігі мен жекелеген тапсырмаларды орындау сапасына байланысты жүргізіледі. Смарт-сағаттарды қолдану өзін-өзі бағалау дағдыларын қалыптастыруға ықпал етеді.

Осындай интеграцияланған сабақтың педагогикалық тиімділігі бірнеше факторлармен анықталады. Біріншіден, оқу материалдарының практикалық маңыздылығы оқушылардың ішкі мотивациясын күшейтеді. Екіншіден, интерактивті әдістерді қолдану барлық оқушыларды белсенді қатысуға тартады. Үшіншіден, тілдік және тәрбиелік мақсаттарды біріктіру уақытты үнемдеуге мүмкіндік береді. Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, қауіпсіздік ережелерін тіл сабақтарына енгізу халықтың сауаттылығын арттырудың тиімді тәсілі болып табылады [4, б. 78]. Дегенмен, мұндай сабақтардың сәттілігі оны жүргізуші мұғалімнің дайындығына, сондай-ақ қол жетімді ресурстарға (интерактивті тақта, презентациялар) тәуелді.

Қорытынды

«Сын есім мен жол ережелері: тілдік дағдыларды интеграциялау» тақырыбындағы сабақ жобасы заманауи білім берудің негізгі талаптарын қанағаттандырады: пәнаралық байланыстарды нығайту, оқу материалдарын өмірлік жағдайлармен байланыстыру, белсенді және интерактивті оқыту әдістерін кеңінен қолдану. Берілген сабақ оқушыларға сын есімдердің теориялық ережелерін үйренуге ғана емес, сонымен қатар бұл білімді қауіпсіз мінез-құлық ережелері туралы мәтіндерді талдау және жазу үшін практикалық қолдануға мүмкіндік береді. Сабақтың күрделі құрылымы, тапсырмалардың сараланғандығы және үнемі бағалау әртүрлі дайындық деңгейіндегі оқушылардың қатысуын қамтамасыз етеді. Осындай кешенді тәсіл тұрақты білім мен дағдыларды қалыптастыруға, сондай-ақ оқушылардың жол қозғалысы ережелері бойынша санасын арттыруға ықпал етеді. Болашақта осы әдістемелік үлгіні басқа грамматикалық тақырыптар мен әлеуметтік-мәдени мазмұндарды үйлестіру үшін әзірлеуге және оның тиімділігін тәжірибе жүзінде тексеруге болады.

Әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі. «Қазақ тілі» пәнінің жалпы білім беретін мектептердің 5-9 сыныптарына арналған оқу бағдарламасы. – Нұр-Сұлтан, 2022.
2. Бекмағамбетова А.А., Әбілдаева Г.К. Қазақ тілін оқыту әдістемесі: оқу құралы. – Алматы: Мектеп, 2021. – 256 б.
3. Tomlinson, C. A. How to Differentiate Instruction in Academically Diverse Classrooms. 3rd Edition. – ASCD, 2017. – 186 p.
4. UNESCO. Road Safety Education: A Guide for Teachers and Practitioners. – Paris: UNESCO Publishing, 2019. – 110 p.
5. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html