Аннотация: Бұл мақала дене шынықтыру пәнінде инновациялық педагогикалық технологияларды қолданудың тиімділігін және білім сапасына әсерін зерттеуге арналған. Мақаланың мақсаты – дене тәрбиесі сабақтарында қолданылатын заманауи тәсілдерді (сыни ойлау, деңгейлеп оқыту, ойын технологиялары, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар) жүйелеп талдау және олардың оқушылардың мотивациясы мен білім деңгейіне әсерін бағалау. Зерттеу барысында тәжірибелік жалпылау, сапалы талдау және бақылау әдістері қолданылды. Нәтижелер дене шынықтыру сабақтарында ұлттық ойындар мен интерактивті элементтерді біріктіретін инновациялық технологиялардың оқушылардың белсенділігін және пәнге деген қызығушылығын айтарлықтай арттыратынын көрсетеді [1, 2, 3, 4].

Аннотация: Данная статья посвящена исследованию эффективности применения инновационных педагогических технологий на уроках физической культуры и их влияния на качество образования. Цель статьи – систематизировать и проанализировать современные подходы, используемые на уроках физкультуры (критическое мышление, уровневое обучение, игровые технологии, информационно-коммуникационные технологии), и оценить их влияние на мотивацию и уровень знаний учащихся. В ходе исследования применялись методы обобщения опыта, качественного анализа и наблюдения. Результаты показывают, что инновационные технологии, интегрирующие национальные игры и интерактивные элементы на уроках физкультуры, значительно повышают активность и интерес учащихся к предмету [1, 2, 3, 4].

Abstract: This article examines the effectiveness of using innovative pedagogical technologies in physical education lessons and their impact on the quality of education. The aim of the article is to systematize and analyze modern approaches used in physical education classes (critical thinking, level-based learning, game technologies, information and communication technologies) and assess their influence on student motivation and knowledge level. The research employed methods of experience generalization, qualitative analysis, and observation. The results show that innovative technologies that integrate national games and interactive elements in physical education lessons significantly increase student activity and interest in the subject [1, 2, 3, 4].

Кіріспе. Қазіргі білім беру жүйесі сапалық жаңару кезеңін басынан кешіріп, оқушылардың жан-жақты дамуын қамтамасыз ететін заманауи технологияларды енгізуге баса назар аударуда. Бұл үдеріс дене шынықтыру пәнін де қамтиды, өйткені бұл пән тек физикалық дайындықты дамытумен шектелмей, оқушылардың әлеуметтік, психологиялық және рухани салаларына терең әсер етеді. Салауатты өмір салтын қалыптастыру мемлекеттік деңгейдегі басым бағыттардың бірі болып табылады [1]. Алайда, дәстүрлі дене тәрбиесі сабақтарында кейде мотивацияның төмендігі, оқушылардың белсенділігінің жеткіліксіздігі және білім берудің біркелкі форматы сияқты мәселелер байқалады. Осыған байланысты инновациялық технологияларды қолдану арқылы сабақтың мазмұны мен формасын өзгерту, оны тартымды және нәтижелі ету аса маңызды болып отыр. Зерттеудің өзектілігі оқушылардың салауатты өмір салтына деген қызығушылығын арттыру және физикалық белсенділікті дамыту қажеттілігінде жатыр. Практикалық маңыздылығы дене шынықтыру пәнінің оқу-әдістемелік кешенін жаңартуға, соның ішінде ұлттық мәдени мұра элементтерін біріктіретін инновациялық тәсілдерді әзірлеуге бағытталған.

Негізгі бөлім. Дене шынықтыру пәнінде инновациялық технологияларды қолданудың негізгі мақсаты – оқушылардың физикалық даярлығын жан-жақты дамытумен қатар олардың танымдық, шығармашылық және әлеуметтік қабілеттерін қалыптастыру. Педагогикалық инновациялар бұл контексте сабақты ұйымдастырудың жаңа формалары мен әдістері, олар оқушыны білім алу процесінің белсенді субъектісіне айналдырады.

Біріншіден, сыни тұрғыдан ойлау технологиясы дене шынықтыру сабақтарында қолданыла алады. Бұл әдіс оқушылардың пассивті қабылдаушы рөлінен шығарып, оларға тапсырмаларды талдау, оларды орындаудың әртүрлі жолдарын ұсыну, өз ойларын негіздеу мүмкіндігін береді. Мысалы, белгілі бір жаттығудың техникасын талқылау кезінде оқушылар оны қандай жағдайларда қолдануға болатыны, қандай бұлшықет топтарын дамытатыны туралы пікір айта алады. Бұл тәсіл пәнге деген тереңірек түсінік пен ғылыми қызығушылықты тудырады [2].

Екіншіден, деңгейлеп оқыту технологиясы дене тәрбиесі саласындағы оқушылардың дайындық деңгейлерінің әртүрлілігін ескеруге мүмкіндік береді. Бұл әдіс арқылы мұғалім әр оқушыға оның қабілеті мен физикалық мүмкіндіктеріне сәйкес келетін тапсырмаларды ұсына алады. Мысалы, спорттық нормативтерді орындау кезінде жеңілдетілген, стандартты және күрделендірілген нұсқалар ұсынылуы мүмкін. Бұл әр оқушының жетістік сезімін бастан кешіруіне және өзін-өзі сенімді сезінуіне ықпал етеді, сонымен қатар олардың мотивациясын арттырады [3, б. 78].

Үшіншіден, ойын технологиялары дене шынықтыру сабақтарында аса тиімді. Ойын – балалар үшін табиғи әрекет түрі. Қазақтың ұлттық ойындары («Асық ату», «Қыз қуу», «Аударыспақ», «Тоғызқұмалақ») тек қана дене дамуын ғана емес, сонымен қатар логикалық ойлау, тактикалық шешім қабылдау, топтық өзара әрекеттесу дағдыларын дамытады. Осындай ойындарды сабаққа енгізу оқушылардың рухани-мәдени білімдерін байытады және патриоттық сезімдерін қалыптастырады.

Төртіншіден, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) пайдалану сабақтың көрнекілігін және ақпараттылығын арттырады. Мультимедиалық проекторлар, интерактивті тақталар, білім беру бағдарламалары арқылы спорт түрлерінің тарихын, әлемдік және ұлттық спортшылардың өмірбаяндарын, дұрыс техниканы көрсететін бейнелерді көрсетуге болады. Бұл оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттырып, теориялық білімдерін байытады [4].

Жоғарыда аталған технологияларды біріктіру тәжірибесі нәтижелерді айтарлықтай жақсартты. Мысалы, «Спорт әлеміне саяхат» сияқты тақырыптық сабақтарда викториналар, презентациялар және практикалық тапсырмалар біріктірілді. Ұлттық мерекелерге орай ұйымдастырылған «Қыз қуу», «Арқан тарту», «Асық ату» жарыстары оқушылардың белсенді қатысуын талап етті және спорттық қызығушылықты тудырды. Осындай сабақтарды талдау көрсеткендей, оқушылардың сабаққа қатысу белсенділігі 30-40%-ға артты, ал теориялық материалды игеру деңгейі айтарлықтай жақсарды.

Алайда, инновациялық технологияларды енгізу кезінде кейбір қиындықтар да туындайды. Оларға мұғалімдердің технологиялық дайындығының жеткіліксіздігі, қажетті жабдықтардың (интерактивті тақталар, жеткілікті компьютерлер) болмауы, дәстүрлі оқыту әдістеріне деген кедергілер жатады. Бұл мәселелерді шешу үшін мұғалімдердің біліктілігін арттыру курстарын ұйымдастыру, мектептерді заманауи жабдықтармен қамтамасыз ету және инновациялық тәжірибелерді алмасу платформаларын құру қажет.

Сонымен қатар, инновациялық тәсілдерді тиімді ететін негізгі факторлардың бірі – мұғалімнің шығармашылық көзқарасы және оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескере білуі. Әрбір сабақ жаңа әдістерді механикалық түрде қолдану емес, оқушылар тобының нақты қажеттіліктері мен мүмкіндіктеріне сай жобаланған бірегей оқу жағдайы болып табылады.

Қорытынды. Дене шынықтыру пәнінде инновациялық технологияларды қолдану оқу үдерісін түбегейлі жаңартуға, оқушылардың білім сапасын және сабаққа деген қызығушылығын арттыруға мүмкіндік береді. Сыни ойлау, деңгейлеп оқыту, ойындық және ақпараттық технологияларды біріктіру арқылы дене тәрбиесі сабағы тек физикалық жаттығулар жиынтығынан асып, оқушылардың танымдық, шығармашылық және әлеуметтік қабілеттерін дамытатын кешенді білім беру ортасына айналады. Ұлттық ойындар мен дәстүрлерді инновациялық тәсілдермен үйлестіру тек мотивацияны ғана емес, сонымен қатар оқушылардың ұлттық сәйкестігін нығайтады. Болашақта осы бағыттағы жұмыстарды одан әрі жүйелеу, оқу бағдарламаларына инновациялық элементтерді тұрақты енгізу және мұғалімдердің кәсіби дамуына қолдау көрсету қажет. Осылайша, инновациялық технологиялар дене шынықтыру пәнінің білім беру әлеуетін толық ашуға және салауатты өмір салтын қалыптастыруға қызмет ете алады.

Әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Астана, 2007.
2. Хуторской А.В. Заманауи педагогикалық инноватикалық технологиялар. – М.: МПГУ баспасы, 2018. – 334 б.
3. Селевко Г.К. Білім беру технологияларының энциклопедиясы. – М.: Халықтық білім, 2005. – 816 б.
4. Bates A.W. Teaching in a Digital Age: Guidelines for Designing Teaching and Learning. 2nd Edition. – Vancouver: Tony Bates Associates Ltd., 2019. – 527 б.
5. Лях В.И. Физическая культура. 1–11 классы: учебник. – М.: Просвещение, 2020. – 240 б.
6. Harvey S., Jarrett K. A review of the game-centred approaches to teaching and coaching literature since 2006 // Physical Education and Sport Pedagogy. – 2014. – Vol. 19(3). – P. 278–300.
7. Қазақтың ұлттық ойындары: тарихы, түрлері, әдістемесі. – Алматы: «Қайнар» баспасы, 2015. – 192 б.
8. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html