Аннотация (қазақ тілінде). Бұл мақалада қазіргі білім беруде инновациялық технологияларды қолданудың мұғалімнің кәсіби шеберлігін дамытудағы маңызы мен рөлі зерттеледі. Мақаланың мақсаты – мұғалімнің педагогикалық шеберлігі мен шығармашылық әлеуетінің дамуына ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) интеграциялаудың теориялық негіздерін анықтау. Зерттеу әдістері ретінде әдебиеттерге талдау, жүйелеу және салыстыру қолданылды. Нәтижесінде инновациялық технологиялардың мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін кеңейтіп, сабақ үрдісін жан-жақты жетілдіретіні, оқушылардың танымдық белсенділігін арттыратыны көрсетілген. Сонымен қатар, АКТ-ны тиімді меңгеру мұғалімнің өзін-өзі дамыту процесіндегі негізгі фактор болып табылатындығы атап өтілген. Қорытындыда заманауи мұғалімнің шеберлігін арттырудағы инновациялық технологиялардың негізгі бағыттары мен тиімді әдістері ұсынылған.

Аннотация (на русском языке). В данной статье исследуется значение и роль применения инновационных технологий в современном образовании для развития профессионального мастерства учителя. Цель статьи – определить теоретические основы интеграции информационно-коммуникационных технологий (ИКТ) в развитие педагогического мастерства и творческого потенциала учителя. В качестве методов исследования использованы анализ, систематизация и сравнение литературы. В результате показано, что инновационные технологии расширяют профессиональную компетентность учителя, всесторонне совершенствуют учебный процесс и повышают познавательную активность учащихся. Кроме того, отмечено, что эффективное овладение ИКТ является ключевым фактором в процессе саморазвития учителя. В заключении предложены основные направления и эффективные методы инновационных технологий в повышении мастерства современного учителя.

Abstract (in English). This article examines the significance and role of the use of innovative technologies in modern education for the development of a teacher's professional skills. The purpose of the article is to determine the theoretical foundations of the integration of information and communication technologies (ICT) into the development of pedagogical skills and creative potential of a teacher. The research methods used are analysis, systematization and comparison of literature. As a result, it is shown that innovative technologies expand the professional competence of a teacher, comprehensively improve the educational process and increase the cognitive activity of students. In addition, it is noted that effective mastery of ICT is a key factor in the process of teacher self-development. In conclusion, the main directions and effective methods of innovative technologies in improving the skills of a modern teacher are proposed.

Кіріспе

Қазіргі заман білім беру жүйесіндегі талаптар тұрақты өзгеріп, дамып отырады. Ақпараттық қоғам жағдайында мұғалім тек білім беруші ғана емес, оқушының танымдық әрекетін ұйымдастырушы, өздігінен білім алу дағдыларын қалыптастырушы және шығармашылық әлеуетін ашуға жәрдемдесуші болуы тиіс. Бұл жаңа рөлдер мұғалімнің дәстүрлі педагогикалық шеберлігін инновациялық технологиялармен толықтыруды қажет етеді. Инновациялық технологиялар деп білім беру процесінде жаңа әдістер мен құралдарды, әсіресе ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) жүйелі түрде қолдануды айтады. К.Д. Ушинский айтқандай, «мұғалім білімін үздіксіз көтеріп отырғанда ғана мұғалім» [1]. Бүгінгі контексте бұл сөздің мағынасы мұғалімнің инновациялық технологияларды үнемі меңгеруі мен оларды педагогикалық практикасына сәтті енгізуі арқылы ғана өз мамандығында сәтті бола алатындығын білдіреді. Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңы да білім беруді ақпараттандыру мен жаңа технологияларды енгізуді міндет ретінде көрсетеді. Осыған байланысты, инновациялық технологиялардың мұғалімнің кәсіби шеберлігін қалыптастыру мен дамытудағы орнын тереңірек зерттеу өзектілігін жоғалтпақшы емес.

Негізгі бөлім

Инновациялық технологиялар және олардың педагогикалық әлеуеті. Қазіргі білім беруде кеңінен қолданылатын инновациялық технологияларды бірнеше топқа бөлуге болады: дамыта оқыту, жобалап оқыту, модульдік оқыту сияқты педагогикалық технологиялар және компьютерлік, мультимедиялық, қашықтықтан оқыту, интернет-технологиялар, интерактивті тақталарды қамтитын ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ). Барлық осы технологиялардың біріктіретін ортақ мақсаты – оқушының жеке ерекшеліктерін ескере отырып, оның танымдық белсенділігін, өздігінен ізденісін және шығармашылық қабілеттерін дамыту [2]. АКТ, әсіресе, оқу процесіне көрнекілік пен интерактивтілікті енгізе отырып, оны жандандырады және оқушының мотивациясын айтарлықтай арттырады. Мысалы, химия пәніндегі күрделі процестерді 3D-модельдер, анимациялық роликтер арқылы түсіндіру материалды түсінуді жеңілдетеді.

Инновациялық технологиялар мұғалімнің кәсіби шеберлігінің құрамдас бөлігі ретінде. Мұғалімнің педагогикалық шеберлігі оның пән білімінің тереңдігімен, психологиялық-педагогикалық дайындығымен және оқыту әдістерін икемді қолдана білуімен анықталады. Инновациялық технологиялар осы барлық аспектілерді дамытуға ықпал етеді. Біріншіден, АКТ мұғалімге пәні бойынша ақпараттық ресурстарды (электрондық кітаптар, ғылыми мақалалар, виртуалды зертханалар) тез тауып, өңдеуге, соның ішінде сабаққа көрнекі материалдар даярлауға мүмкіндік береді. Екіншіден, олар сабақты жоспарлау мен ұйымдастыруда жаңа мүмкіндіктер ашады: әртүрлі оқыту формаларын (жеке, топтық, жобалық) үйлестіру, кері байланысты жедел алу және оқушылардың жеке табысын бақылау. Үшіншіден, инновациялық технологияларды қолдану мұғалімнің шығармашылық қабілетін дамытады, өйткені ол дәстүрлі әдістер мен жаңа технологияларды үйлестіре отырып, сабақтың бірегей жоспарын жасауға мәжбүр болады.

Мұғалімнің өзін-өзі дамыту құралы ретінде инновациялық технологиялар. Ұзақ мерзімді кәсіби өсу үшін мұғалім үздіксіз өзін-өзі дамыту процесін жүргізуі керек. Инновациялық технологиялар бұл үдерістің негізгі қозғаушы күшіне айналады. Мысалы, әртүрлі білім беру порталдары, вебинарлар, онлайн курстар арқылы мұғалімдер өз білімін жаңартып, халықаралық тәжірибелермен таныса алады. Сондай-ақ, кәсіби қауымдастықтармен желілік байланыс орнату (мысалы, педагогикалық форумдар, әлеуметтік желілердегі білім беру топтары) тәжірибе алмасуға, күрделі педагогикалық мәселелерді шешуге көмектеседі. Сонымен қатар, АКТ мұғалімнің өз жұмысын рефлексиялауына мүмкіндік береді: сабақты бейнеға түсіріп, оны талдау, электронды күнделік жүргізу, оқушылардың нәтижелерін динамикалық бақылау. Бұл өз кемшіліктерін анықтап, оларды жоюға бағыт алған мақсатты іс-әрекет жасауға мүмкіндік береді.

Инновациялық технологияларды енгізудегі қиындықтар және оларды жеңу жолдары. АКТ-ны кеңінен қолдануға бірқатар кедергілер кездеседі: мектептердің техникалық жабдықталуының жетіспеушілігі, кейбір мұғалімдердің жаңа технологияларға деген консерватизмі немесе цифрлық сауаттылықтың төмендігі, уақыттың жетіспеушілігі. Бұл мәселелерді шешу үшін мемлекеттік деңгейде мектептерді заманауи техникамен жабдықтау бағдарламаларын жалғастыру, мұғалімдердің біліктілігін арттыру курстарында инновациялық технологияларға баса назар аудару қажет. Әрбір мұғалім үшін АКТ-ны меңгеру бірден емес, біртіндеп, бастапқыда қарапайым құралдардан (презентация құру) бастап, күрделіректерге (интерактивті тапсырмалар жасау, блог жүргізу) өтуі керек. Маңыздысы – инновацияны мақсатты түрде, тек формальды түрде емес, оқыту сапасын нақты арттыру мақсатында қолдану.

Қорытынды

Инновациялық технологиялар, әсіресе ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, қазіргі мұғалімнің кәсіби шеберлігінің ажырамас бөлігіне айналды. Олар мұғалімнің кәсіби икемділігін арттыра отырып, оқу үрдісін жан-жақты жетілдіруге, оқушылардың белсенділігін арттыруға және олардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға мүмкіндік береді. Инновациялық технологияларды тиімді қолдана білу мұғалімнің тек қана техникалық дағдысы емес, сонымен бірге оның педагогикалық мәдениетінің, шығармашылық ойлауының көрінісі болып табылады. Болашақта мұғалімдердің цифрлық құзыреттілігін арттыруға бағытталған жүйелі жұмысты жалғастыру, сондай-ақ олардың инновациялық тәжірибесін тарату және қолдау маңызды болып қалады. Тек осы жағдайда ғана білім беру жүйесі ХХІ ғасырдың шынайы талаптарына жауап бере алады және мұғалім өзінің шеберлігін үнемі жетілдіретін, шығармашылық ізденістерге дайын тұлға ретінде қалыптасады. Ж. Аймауытовтың айтқандай, «сабақ беру жаңадан жаңаны табатын өнер» болып қала берсе, онда бұл өнердің қазіргі кездегі негізгі құралы – инновациялық технологиялар болып табылады.

Әдебиеттер тізімі

1. Ушинский К.Д. Адам ретінде тәрбиелеу. – М.: Педагогика, 1990. – 286 с.
2. Бұзаубақова К.Ж. Жаңа педагогикалық технология. Оқу құралы. – Алматы: Жазушы, 2004. – 208 б.
3. Ә.М. Нұрмағанбетова. Ақпараттық-коммуникативтік технологияны оқу үрдісінде пайдалану // Педагогикалық альманах. – 2010. – №3-4. – Б. 64-68.
4. Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological Pedagogical Content Knowledge: A Framework for Teacher Knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017–1054.
5. Ertmer, P. A., & Ottenbreit-Leftwich, A. T. (2010). Teacher Technology Change: How Knowledge, Confidence, Beliefs, and Culture Intersect. Journal of Research on Technology in Education, 42(3), 255–284.
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html