Аннотация

Бұл мақала қашықтықтан оқыту жағдайында Google Classroom платформасын кері байланысты ұйымдастыру мен оқу процесін талдау үшін қолдану мүмкіндіктерін зерттейді. Мақаланың мақсаты – қашықтықтан оқытудың өзектілігін айқындап, бұл жағдайда оқыту мен оқу сапасын арттыруға бағытталған арнайы кері байланыс құралдарының Google Classroom платформасының құралдары арқылы қалай жүзеге асырылуы мүмкіндігін талдау. Зерттеуде шолу, салыстырмалы талдау және тәжірибелік сипаттау әдістері қолданылған. Нәтижелер Google Classroom мекенжайында Google Forms құралын пайдалана отырып, «Кері байланыс күнделігі» мен «Өзіндік бақылау парағы» (рефлексия пирамидасы) сияқты амалдарды енгізудің оқушының өзін-өзі бағалауын, оқу мотивациясын арттырудағы және оқытушыға оқу үрдісін реттеу үшін деректер берудегі тиімділігін көрсетеді. Google Classroom-дағы кері байланыс жүйесі білім беруді индивидуалдануы мен сапасын арттырады деген қорытынды жасалады [2, б. 45; 3, б. 18].

Кіріспе

Қазіргі білім беру кеңістігі цифрландыру мен ақпараттық технологиялардың дамуымен терең трансформациядан өтуде. Бұл үрдістің маңызды бөлігі «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында цифрлық сауаттылықты арттыру және білім беру процесіне цифрлық шешімдерді енгізу болып табылады [1]. Жаһандық жағдайлар (мысалы, пандемия) мектептер мен жоғары оқу орындарын қысқа мерзімде қашықтықтан оқытуға көшуге мәжбүр етті, бұл сабақ беру мен оқу сапасын сақтау, бағалау және оқушылармен тиімді байланыс орнатудың жаңа әдістерін іздеуді қажет етті. Осы контексте білім беруді ұйымдастырудың тиімді платформалары мен әдістеріне деген сұраныс ерекше өсті. Бұл мақаланың мақсаты – қашықтықтан оқыту жағдайында оқыту мен оқу сапасын арттырудағы кері байланыстың рөлін анықтау және Google Classroom сияқты танымал және қолжетімді цифрлық платформаны осы мақсатқа пайдаланудың мүмкіндіктерін талдау. Теориялық маңызы оқытудағы кері байланыстың, әсіресе дистанциялық контекстегі, функциялары мен түрлерін жүйелеуде, ал практикалық маңызы оқытушыларға нақты, оңай енгізілетін кері байланыс құралдарын ұсынуда жатыр.

Негізгі бөлім

Қашықтықтан оқыту – бұл оқытушы мен білім алушының белгілі бір арақашықтықта ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) арқылы білім беру үдерісін жүзеге асыруы. Оның үш негізгі түрі бар: синхронды (онлайн сабақтар, вебинарлар), асинхронды (оффлайн материалдармен жұмыс) және аралас. Дистанциялық оқытудың тиімділігі оқушының белсенділігі мен оқу нәтижелері туралы уақтылы, сапалы және құрылымдық кері байланыстың болуына тікелей байланысты [2, б. 28]. Дәстүрлі сыныпта кері байланыс сөзбе-сөз, көзқарас, жаттығуларды тексеру арқылы жүзеге асатын болса, қашықтықтан оқытуда бұл үдерісті арнайы құралдар арқылы ұйымдастыру қажет. Дәл осы жерде Google Classroom сияқты білім басқару жүйелері (LMS – Learning Management System) өз мүмкіндіктерін көрсетеді.

Google Classroom – бұл Google компаниясының Google Workspace for Education білім пакетіне кіретін, тегін және пайдалануға оңай платформасы. Ол оқытушыға курстар құру, тапсырмалар беру, материалдармен бөлісу, жұмыстарды жинау және бағалау мүмкіндігін береді. Алайда, оның потенциалы тек тапсырмаларды таратумен шектелмейді. Платформа ішіндегі Google Forms сияқты интеграцияланған құралдар күрделі кері байланыс жүйелерін құруға мүмкіндік береді.

Кері байланыс білім беру процесінде екі негізгі мақсатқа қызмет етеді: диагностикалық (оқушының білім деңгейін, қиындықтарын анықтау) және мотивациялық-тәрбиелік (оқушының ынтасын арттыру, оның табыстарын тану, әрекеттерін реттеу). Дистанциялық ортада сыртқы кері байланыс (оқытушыдан оқушыға) қағаз бетіндегі бағалардан асып, детальды түсініктемелер мен ұсыныстар түрінде болуы тиіс. Сонымен бірге, ішкі кері байланыс немесе рефлексия (оқушының өз оқу қызметін талдауы) аса маңызды рөлге ие болады, өйткені ол оқушыны белсенді субъект етіп қалыптастырады, өз оқу процесіне жауапкершілік сезімін тәрбиелейді [3, б. 15].

Google Classroom платформасында тиімді кері байланыс жүйесін құру үшін келесі құралдар мен әдістерді қолдануға болады:

1. Google Forms арқылы құрылымдалған сұрақтар: Оқытушы әр тақырып немесе модуль аяқталған соң «Кері байланыс күнделігі» формасын жасай алады. Бұл формада оқушының сабаққа атсалысу деңгейін, материалды меңгеруін, оқытушының әдістерін, техникалық мәселелерді бағалайтын сұрақтар (Лайкерт шкаласы, қысқа жауап) болуы мүмкін. Нәтижелер автоматты түрде жинақталып, диаграммалар түрінде көрсетіледі, бұл оқытушыға бүкіл топтың күйін тез талдауға мүмкіндік береді.

2. Рефлексияны ұйымдастыру: «Өзіндік бақылау парағы»: «Рефлексия пирамидасы» үлгісіндегі форма (4 факт – 3 түсінік – 2 сұрақ – 1 негізгі идея) оқушыны талдауға, білімін жүйелеуге және белгісіздіктерді анықтауға мәжбүрлейді. Бұл тек оқушы үшін ғана емес, сонымен қатар оқытушы үшін де құнды ақпараттық ресурс болып табылады, өйткені ол сабақтың түсініктілігін, оқушылардың қандай аспектілерде қиналғанын көрсетеді.

3. Жеке түсініктемелер мен бағалау функциялары: Google Classroom-да әрбір тапсырмаға жеке түсініктеме жазу, тіпті дауыстық немесе бейнепішіндегі пікір қалдыру мүмкіндігі бар. Бұл сыртқы кері байланыстың индивидуалды және мотивациялық әсерін күшейтеді.

4. Белсенділік журналдары мен тапсырмаларды орындау статистикасы: Платформа оқушының материалдарға кіру жиілігі, тапсырмаларды уақытында тапсыруы туралы деректерді қарапайым түрде ұсынады, бұл оқытушыға қолдау қажет балаларды уақытында анықтауға мүмкіндік береді.

Осындай жүйені енгізудің артықшылықтары айқын. Біріншіден, ол оқушылардың өз оқу процесіне белсенді қатысуын және жауапкершілігін арттырады. Екіншіден, оқытушыға үздіксіз мониторинг жүргізуге, сабақтың әдіснамасын оқушылардың қажеттіліктеріне сәйкес тез реттеуге мүмкіндік береді. Үшіншіден, барлық деректер бір жерде, құрылымдық түрде сақталады, бұл курстың соңында оқытушы мен оқушының өсу динамикасын бірлесе талдауына мүмкіндік береді. Тәжірибе көрсеткендей, мұндай жүйелі кері байланыс оқушылардың тапсырмаларды орындау сапасы мен уақытылылығын жақсартады, өйткені олар өз жұмысына оқытушының назары аударылатынын және бағаланатынын түсінеді.

Алайда, Google Classroom арқылы кері байланысты тиімді ұйымдастыру бірқатар ерекшеліктерді талап етеді. Оқытушы формалардың мазмұнын мұқият ойластырып, олар оқушыларға түсінікті және пайдалы болуы керек. Кері байланыс жиі берілуі тиіс, бірақ оқушыларды шамадан тыс жүктемеу үшін оның көлемі мен жиілігін оқу жүктемесіне сәйкес теңгеру қажет. Сонымен қатар, барлық оқушылардың платформаны белсенді пайдалануына көз жеткізу маңызды, бұл кейде техникалық мәселелер мен цифрлық сауаттылық деңгейінің айырмашылығына байланысты қиындықтар туғызуы мүмкін.

Қорытынды

Қазіргі білім беру кеңістігінде, әсіресе қашықтықтан оқыту жағдайында, кері байланысты ұйымдастыру процестің тиімділігі мен сапасының кілті болып табылады. Google Classroom платформасы тек материалдар мен тапсырмаларды тарату үшін ғана емес, сонымен қатар күрделі, көп деңгейлі кері байланыс жүйесін құрудың қуатты құралы ретінде қарастырылуы тиіс. Платформаның ішіндегі Google Forms сияқты интеграцияланған құралдарды пайдалана отырып, «Кері байланыс күнделігі» мен «Өзіндік бақылау парағы» сияқты практикаларды енгізу оқушының өзін-өзі тануы мен мотивациясын арттырады, ал оқытушыға оқу үрдісін нақты деректер негізінде реттеу мүмкіндігі береді. Осындай жүйе білім берудің индивидуалдануына ықпал етіп, оқушы мен оқытушы арасындағы қашықтықты азайтады, оқуға деген жауапкершілік сезімін тәрбиелейді. Сондықтан, қазіргі педагогикалық практикада цифрлық платформаларды, оның ішінде Google Classroom-ды, тек әдеттегі басқару құралы ретінде емес, сонымен бірге оқыту-оқу диалогын дамытудың, сапалы кері байланысты қамтамасыз етудің маңызды элементі ретінде белсенді меңгеру қажет. Болашақ зерттеулер осындай кері байланыс жүйелерінің ұзақ мерзімді әсерін әртүрлі пәндер мен білім беру деңгейлерінде тереңірек зерттеуге бағытталуы мүмкін.

Әдебиеттер тізімі

1. «Цифрлы Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 12 желтоқсандағы № 827 қаулысы. – Нұр-Сұлтан, 2017.
2. Самеков М.Н., Избасаров Е.Х. Оқу үдерісін ұйымдастырудың жаңа формасының бірі - қашықтықтан оқыту технологиясы // Білім және ғылым саласындағы инновациялар. – 2016. – № 3. – Б. 42–49.
3. Google for Education. Teacher Center: Trainings and Resources [Электронды ресурс]. – URL: https://teachercenter.withgoogle.com/
4. Almarashdi, H., & Jarrah, A. M. Assessing Distance Learning in Higher Education during the COVID-19 Pandemic. // Education Research International. – 2021. – Vol. 2021. – Article ID 8874434.
5. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html