Аннотация (қазақ тілінде): Бұл мақалада білім беру ұйымының (колледждің) мектеп оқушыларымен өткізетін, мамандық таңдауға бағдар беруге арналған кездесу шарасының мазмұны мен тәжірибесі қарастырылады. Шара «Болашаққа – үміт, жастарға – сенім» тақырыбы аясында абитуриенттердің мамандық таңдауындағы қиындықтарды шешуге, колледждің білім беру мүмкіндіктерін насихаттауға және түлектердің табысты тәжірибесін бөлісуге бағытталған. Зерттеу әдісі ретінде жағдаяттық талдау қолданылып, шара бағдарламасы, қолданылған формалар (бейнеролик, сұхбат, түлектердің әңгімесі) мен нәтижелері қарастырылды. Нәтижелер кешенді, интерактивті кездесулердің мамандық таңдау процесіндегі түсіністік пен мотивацияны арттырудағы тиімділігін, сондай-ақ білім беру ұйымдары мен мектептер арасындағы тікелей байланыстың маңыздылығын көрсетеді. Қорытындылар мұндай профориентациялық жұмыстың жүйелі және мазмұнды болуы қажеттілігін атап өтеді [1], [2, б. 78].

Аннотация (на русском языке): В данной статье рассматривается содержание и опыт проведения образовательной организацией (колледжем) встречи-мероприятия со школьниками, направленного на профориентацию и помощь в выборе профессии. Мероприятие в рамках темы «Болашаққа – үміт, жастарға – сенім» было нацелено на решение трудностей абитуриентов в выборе профессии, популяризацию образовательных возможностей колледжа и обмен успешным опытом выпускников. В качестве метода исследования использован ситуационный анализ, рассмотрены программа мероприятия, использованные формы (видеоролики, интервью, беседы выпускников) и результаты. Результаты показывают эффективность комплексных интерактивных встреч в повышении осведомлённости и мотивации в процессе выбора профессии, а также важность прямого взаимодействия между образовательными организациями и школами. Выводы подчёркивают необходимость систематической и содержательной профориентационной работы [1], [2, c. 78].

Abstract in English: This article examines the content and experience of a meeting-event organized by an educational institution (college) with school students, aimed at career guidance and assistance in choosing a profession. The event, under the theme "Bolashaққa – ümit, zhastarğa – senim" (Hope for the Future – Trust in the Youth), was designed to address the difficulties of applicants in choosing a profession, promote the educational opportunities of the college, and share the successful experience of graduates. As a research method, situational analysis was used, the event program, the forms used (videos, interviews, graduate talks) and results were considered. The results show the effectiveness of comprehensive interactive meetings in increasing awareness and motivation in the career choice process, as well as the importance of direct interaction between educational institutions and schools. The conclusions emphasize the need for systematic and substantive career guidance work [1], [2, p. 78].

Кіріспе

Жас ұрпақтың тұлға ретінде қалыптасуы мен кәсіби тағдырының дұрыс құрылуында мамандық таңдау процесі ерекше маңызға ие. Қазіргі динамикалық нарықтық қатынастар мен технологиялық жаңғыру жағдайында мектеп түлегі көбінесе мамандық таңдауы кезінде қиындықтарға тап болып, анықталмағандық сезімінен зардап шегеді. Осыған байланысты білім беру ұйымдары мен жалпы қоғам үшін тиімді профориентациялық жұмысты ұйымдастыру өзекті мәселеге айналады. Бұл мақаланың мақсаты – И.Әбдікәрімов атындағы Қызылорда аграрлық техникалық жоғары колледжінің мектеп оқушыларымен өткізген «Болашаққа – үміт, жастарға – сенім» атты кездесу-фестінің тәжірибесін талдау, оның мазмұны, әдістері мен нәтижелерін бағалау. Зерттеудің өзектілігі профориентациялық іс-шаралардың тиімді модельдерін іздестіру және олардың жасөспірімдердің кәсіби таңдауына әсерін анықтау қажеттілігінде жатыр.

Негізгі бөлім

Тәжірибелік шара ретіндегі кездесу-фест (fest) нақты білім беру мекемесінің (колледждің) мүмкіндіктерін көрсету және оқушыларды мамандық таңдау мәселесі бойынша қолдау көрсету үшін арналған. Шараның негізгі мақсаттары: оқушылардың кәсіби бағдарлануын қалыптастыруға көмектесу; өмірдегі мамандықтың орны туралы түсінік беру; колледждің білім беру бағдарламалары мен артықшылықтарын насихаттау; абитуриенттерді тарту болды. Қатысушылар құрамына қаланың төрт орта мектебінің (№№ 8, 198, 187, 7) 9-11 сынып оқушылары, олардың жетекші мұғалімдері, колледждің түлектері, басшылығы, оқытушылары мен студенттері кірді, бұл тәжірибені алмасу мен диалогтың көп деңгейлілігін қамтамасыз етті.

Шара бағдарламасы жүйелі және көп қырлы болып құрастырылған. Ол ресми қарсы алудан басталып, музейге танысу, ашылу сәті, бейне роликтерді көрсету, түлектер мен студенттермен сұхбат, қорытынды сөздер және жарнамалық материалдарды тарату сияқты кезеңдерден тұрды. Мұндай кешенді тәсіл оқушылардың назарын сақтап, оларға колледждің тарихи-мәдени контекстін (музей), қазіргі өмірін (студенттермен әңгіме) және болашақ перспективаларын (түлектердің табыс тарихы) көрсетуге мүмкіндік берді.

Кездесудің мазмұны бойынша бірнеше маңызды аспектілер атап өтілді. Біріншіден, жалпыалған профориентациялық теорияға сілтеме жасалды, атап айтқанда, Е.А. Климовтың мамандықтар типологиясы («адам – адам», «адам – техника», «адам – табиғат» т.б.) қысқаша түсіндірілді. Бұл оқушыларға өздерінің қабілеттері мен қызығушылықтарына сәйкес мамандықтар тобын таңдауға ғылыми негізделген тәсіл ұсынды. Екіншіден, практикалық тәжірибеге баса назар аударылды: әртүрлі кәсіпорындарда жұмыс істеп жатқан түлектердің нақты мысалдары (GT OIL, «Қазақавтожол», «Қазақстан темір жолы» т.б.) келтірілді. Бұл колледжді бітіру нәтижесінде қол жеткізілетін нақты карьералық мүмкіндіктерді көрсетті және білім берудің еңбек нарығымен байланысын нығайтты. Үшіншіден, колледждің өзінің бейне роликтері мен жарнамалық материалдары арқылы оның материалдық-техникалық базасы, мамандықтар тізімі, студенттік өмірі туралы ақпарат берілді.

Шараның интерактивті сипаты (сұрақ-жауап сессиясы, тікелей сұхбат) оқушыларды белсенді қатысуға итермеледі және олардың жеке қиындықтары мен құпия сұрақтарына жауап алу мүмкіндігін берді. Халықаралық зерттеулер мұндай диалогтық форматтардың жасөспірімдердің кәсіби таңдауына деген сенімділігін арттырудағы тиімділігін растайды [1]. Сонымен қатар, ресми емес, мерекелік атмосфера (фест) қатысушылар арасындағы психологиялық кедергілерді азайтып, ақпаратты жақсы қабылдауға ықпал етті.

Қорытынды

«Болашаққа – үміт, жастарға – сенім» кездесу-фесті профориентациялық жұмыстың тиімді тәжірибесінің мысалы ретінде қызмет етеді. Оның сәттілігі кешенді және интерактивті тәсілге: теориялық ақпаратты (мамандықтар типологиясы) практикалық мысалдармен (түлектердің табыс тарихтары), білім беру мекемесінің инфрақұрылымымен танысумен және тікелей диалог мүмкіндіктерімен үйлестіруге негізделген. Мұндай шаралар оқушыларға мамандық таңдауды жеңілдетіп қана қоймай, сонымен бірге олардың білім алуға деген мотивациясын арттырады, колледждің қоғамдағы имиджін нығайтады және білім беру жүйесінің әртүрлі буындары арасындағы тұрақты байланысты орнатады. Болашақта осындай іс-шараларды жүйелі түрде өткізу, сонымен қатар олардың ұзақ мерзімді нәтижелерін (абитуриенттер санының өсуі, түлектердің бітіру деңгейі) бақылау және бағалау тиімділікті арттырады. Жастардың кәсіби таңдауына қолдау көрсету – бұл тек білім беру ұйымдарының емес, бүкіл қоғамның болашаққа салмақты инвестициясы болып табылады.

Әдебиеттер тізімі

1. Климов Е.А. Психология профессионального самоопределения: Учебное пособие для вузов. – М.: Академия, 2004. – 304 с.
2. Patton, W., & McMahon, M. Career Development and Systems Theory: Connecting Theory and Practice. 3rd Edition. – Rotterdam: Sense Publishers, 2014. – 314 p.
3. Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі. «Білім беруді дамытудың 2020–2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы». – Нұр-Сұлтан, 2019.
4. Савченко М.Ю. Профориентация. Личностное развитие. Тренинг готовности к экзаменам. – М.: ВАКО, 2005. – 240 с.
5. OECD. Career Guidance: A Handbook for Policy Makers. – Paris: OECD Publishing, 2004.
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html