Аннотация қазақ тілінде
Бұл мақала заманауи білім арттыру (курстар, тәжірибе алмасу) жүйесі мүмкіндіктері аясында мұғалімнің кәсіби жаңашылдығы мен инновациялық қызметінің дамуын зерттейді. Жұмыстың мақсаты – мұғалімнің кәсіби жаңашылдығын қалыптастыратын факторлар мен механизмдерді анықтау және оны іске асырудың тиімді практикалық моделін ұсыну. Зерттеуде танымдық талдау, сапалы зерттеу әдістері (рефлексия, зерттеуші іс-әрекет), педагогикалық тәжірибені жалпылау және бағалау әдістері қолданылды. Мақалада педагогикалық рефлексия, зерттеуші әрекет, бірлескен кәсіби қоғамдастықтар, көшбасшылықтың бөлінуі сияқты құрылымдардың рөлі қарастырылады. Нәтижелер көрсеткендей, мұғалімнің тұрақты кәсіби өсуі тек жеке ізденісті ғана емес, ұжымдық рефлексивтік практика мен инновациялық ортаның болуын талап етеді [1, 2]. Қорытындыда мұғалімнің инновациялық әлеуетін дамытудың болашақ бағыттары атап өтілген.

Аннотация на русском языке
Данная статья исследует развитие профессиональной инновационности и инновационной деятельности учителя в контексте возможностей современной системы повышения квалификации (курсы, обмен опытом). Цель работы – определить факторы и механизмы, формирующие профессиональную инновационность учителя, и предложить эффективную практическую модель её реализации. В исследовании использованы методы когнитивного анализа, качественные исследовательские методы (рефлексия, исследовательское действие), обобщение педагогического опыта и методы оценки. В статье рассмотрена роль таких конструктов, как педагогическая рефлексия, исследовательское действие, совместные профессиональные сообщества, распределённое лидерство. Результаты показывают, что устойчивый профессиональный рост учителя требует не только личных поисков, но и наличия коллективной рефлексивной практики и инновационной среды [1, 2]. В заключении намечены перспективные направления развития инновационного потенциала педагога.

Abstract in English
This article explores the development of a teacher's professional innovativeness and innovative activity within the context of opportunities provided by the modern system of professional development (courses, experience exchange). The aim of the work is to identify the factors and mechanisms that shape a teacher's professional innovativeness and to propose an effective practical model for its implementation. The research employs methods of cognitive analysis, qualitative research methods (reflection, research action), generalization of pedagogical experience, and evaluation methods. The article examines the role of constructs such as pedagogical reflection, research action, collaborative professional communities, and distributed leadership. The results indicate that the teacher's sustainable professional growth requires not only personal quests but also the presence of collective reflective practice and an innovative environment [1, 2]. The conclusion outlines prospective directions for developing the teacher's innovative potential.

Кіріспе
Қазіргі білім беру кеңістігі тұрақты өзгерістер мен инновацияларға негізделген динамикалық орта болып табылады. Бұл жағдай мұғалімнің рөлін түбегейлі өзгертеді: ол білім берудің дәстүрлі трансляторынан тұлғаны қалыптастырушы, оқу үдерісін жобалаушы және инновацияларды енгізушіге айналады. Мұндай өзгерістің сәтті жүзеге асырылуы мұғалімнің кәсіби жаңашылдығын дамытуға тікелей байланысты. Кәсіби жаңашылдық – бұл педагогтың өзінің қызметін үнемі талдап, жаңартуға, жаңа педагогикалық идеялар мен технологияларды өз практикасына сәтті біріктіруге, өз бойында зерттеушілік позицияны сақтауға деген дайындығы мен қабілеті. Бұл тұжырымдама жай ғана жаңа әдістерді қолданудан гөрі кеңірек, ол педагогикалық рефлексияны, сыни ойлауды және шығармашылық ізденісті қамтиды. Тақырыптың өзектілігі қазіргі білім берудің талаптары мен мұғалімдердің нақты кәсіби дамуы арасындағы сәйкестікті табу мәселесімен байланысты. Теориялық маңызы кәсіби жаңашылдықтың психологиялық-педагогикалық негіздерін зерттеуде, ал практикалық маңызы – мұғалімдердің инновациялық қызметін қолдайтын және ынталандыратын жүйені (білім арттыру курстары, әдіснамалық бірлестіктер) құрудың әдістерін ұсынуда.

Негізгі бөлім
Мұғалімнің кәсіби жаңашылдығын қалыптастыратын негізгі факторларды бірнеше деңгейде қарастыруға болады. Жеке деңгейде бұл: ішкі мотивация және өзгеріске деген дайындық; шығармашылық және сыни ойлау қабілеті; танымдық икемділік (яғни, ескі схемаларды сынап, жаңаларға ашық болу); педагогикалық рефлексия дағдылары. Рефлексия – бұл педагогтың өз іс-әрекетін талдап, оның негіздерін түсіну және оны жақсарту жолдарын іздеу процесі. В.И. Загвязинский сияқты ғалымдар оны жаңа ойлау стилінің құрамдас бөлігі ретінде қарастырады [1]. Кәсіби-әлеуметтік деңгейде маңызды рөлді кәсіби қоғамдастықтар атқарады. Бұл ресми емес бірлестіктер, онда мұғалімдер тәжірибелерін бөліседі, проблемаларды бірге шешеді, жаңа идеяларды сынайды. «Серпін» сияқты қоғамдастықтар коучинг пен тәлімгерлік, бірлесіп жоспарлау («Lesson Study» әдісі), идеялар алмасу сияқты практикалар арқылы инновациялық ортаны қалыптастырады. Ұйымдастырушылық-басқарушылық деңгейде мектеп басшылығының қолдауы шешуші рөл атқарады. Бұл ресурстарды (уақыт, материалдық-техникалық база) бөлу, көшбасшылықты бөлу (яғни, әр мұғалімге белгілі бір бағытта көшбасшылық ету мүмкіндігін беру) және инновациялық тәжірибелерді танып, қолдау болып табылады.
Мұғалімнің кәсіби жаңашылдығының дамуы бірнеше кезеңдерден өтеді. Бірінші кезең – танымдық: жаңа идеялармен танысу, олардың мүмкіндіктерін түсіну. Екінші кезең – эксперименттік: жаңа әдістерді өз тәжірибесінде сынап көру, кейде қателіктермен. Үшінші кезең – интеграциялық: ең тиімді тәсілдерді өз педагогикалық стилімен тұтастыру және оларды жүйелі түрде қолдану. Төртінші кезең – тарату: өз тәжірибесін басқалармен бөлісу, көшбасшы ретінде әрекет ету. Бұл кезеңдер сызықты емес, циклдік сипатта бола алады.
Білім арттыру жүйесі осы процесті әртүрлі форматар арқылы қолдайды: дәстүрлі курстардан басқа, бұл зерттеушік жобалар, әдіснамалық стажировкалар, мастер-класстар, онлайн платформалар, педагогикалық лабораториялар. Тиімділігі жоғары модельдердің бірі – «зерттеуші-іс-әрекет» (action research) тәсілі. Онда мұғалім өз сыныбындағы нақты педагогикалық мәселені анықтап, оны шешу жолдарын іздестіреді, өзгерістер енгізіп, нәтижелерді талдайды және қорытындылар жасайды. Бұл процес оны белсенді зерттеушіге айналдырып, рефлексияны тереңдетеді [2].
Мұғалімнің кәсіби жаңашылдығының нәтижелері оның іс-әрекетінің әртүрлі салаларында көрінеді. Біріншіден, сабақ жобалау мен өткізу сапасының артуы: сабақтар анық мақсатқа бағытталады, дифференциацияланады, интерактивті болады. Екіншіден, оқушылардың танымдық белсенділігі мен метатаным дағдыларының дамуы (метатаным – оқушының өз оқу процесін басқаруы, яғни оның стратегияларын таңдау, бақылау және бағалау қабілеті). Үшіншіден, мұғалімнің кәсіби өзін-өзі бағалауының өзгеруі: ол өз тәжірибесін сыни тұрғыдан талдай алады, жаңа білімге ашық болады және кәсіби қоғамдастықта белсенді қатысады.
Дегенмен, кәсіби жаңашылдықты дамыту бірқатар кедергілерге тап болады. Оларға: уақыт тапшылығы, кейде консервативті мектеп мәдениеті, формальды бағалау жүйесі (тек академиялық нәтижелерге бағытталу), жеке қауіпсіздік сезімінің болмауы (қателіктерге рұқсат етпейтін орта) және технологиялық ресурстардың шектеулілігі жатады.

Қорытынды
Жалпылай келе, мұғалімнің кәсіби жаңашылдығы – бұл заманауи білім беру жүйесінің сәтті жұмыс істеуінің негізгі шарты. Ол жеке мұғалімнің ішкі қасиеттері мен сыртқы кәсіби ортаның қолдауы арасындағы күрделі өзара әрекеттесудің нәтижесі болып табылады. Білім арттыру жүйесінің басты міндеті – тек жаңа білім беру ғана емес, сонымен бірге мұғалімдердің рефлексивтік іс-әрекетін, зерттеушілік позициясын және бірлескен инновациялық практикасын қолдайтын ортаны құру.
Негізгі қорытындылар келесідей: біріншіден, кәсіби жаңашылдық педагогикалық рефлексия, зерттеушілік әрекет және ұжымдық өзара әрекеттесу арқылы дамиды. Екіншіден, білім арттырудың тиімді моделі пассивті тыңдауды емес, белсенді қатысу мен практикалық іс-әрекетті алға шығаруы керек. Үшіншіден, мұғалімнің тұрақты кәсіби өсуі оның бірлескен кәсіби қоғамдастықтағы орнына және мектептегі инновациялық мәдениетке тікелей байланысты.
Болашақта мұғалімнің кәсіби жаңашылдығын дамыту цифрлық педагогикалық платформаларды, виртуалды кәсіби қоғамдастықтарды және халықаралық тәжірибе алмасудың жаңа форматтарын кеңінен пайдалануға бағытталады. Осылайша, мұғалімнің кәсіби жаңашылдығын қолдау – бұл білім беру сапасын көтерудің кілті және болашақтың талабына сай білім беру жүйесін құрудың негізі.

Әдебиеттер тізімі

1. Загвязинский В.И. Педагогическое творчество учителя. – М.: Педагогика, 1987. – 160 б.
2. Kemmis, S., & McTaggart, R. The Action Research Planner. – 3rd ed. – Geelong: Deakin University Press, 1988. – 154 p.
3. Білім беру қызметкерлерінің Бірінші Республикалық Педагогикалық оқулары «Педагогтің кәсіби өсуі – білім берудің жаңа сапасын қамтамасыз етудің шарты» баяндамалар жинағы. – Алматы, 2013. – I бөлім. – 482 б.
4. Fullan, M. The New Meaning of Educational Change. – 5th ed. – New York: Teachers College Press, 2015. – 296 p.
5. Вульфов Б.З., Харькин В.И. Педагогика рефлексии. – М.: Магистр, 1995. – 112 б.
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html