Аннотация: Бұл мақала мектепке дейінгі білім беру мекемелерінде балалардың, педагогтардың және ата-аналардың денсаулығын сақтау, қолдау және нығайтуға бағытталған педагогикалық технологиялар жүйесін талдауға арналған. Мақаланың мақсаты денсаулық сақтау технологияларының негізгі түрлерін (медициналық-профилактикалық, дене шынықтыру-сауықтыру, валеологиялық-тәрбиелік, әлеуметтік-психологиялық) және оларды ұйымдастыру принциптерін зерттеу болып табылады. Зерттеу әдіснамасы ретінде педагогикалық әдебиеттерге жүргізілген талдау және тәжірибелік материалдарды жалпылау қолданылды. Нәтижелер денсаулық сақтау процесінде әртүрлі технологиялардың кешенді және бірізді қолданылуының қажеттілігін, сонымен қатар педагогтар мен ата-аналардың бірлескен қызметінің маңыздылығын көрсетеді. Қорытындылар балабақшада денсаулық сақтаудың тиімді моделі болашақ ұрпақтың физикалық, психикалық және әлеуметтік саулығын қамтамасыз етуге мүмкіндік беретіндігін атап өтеді [1, б. 45], [2], [3].

Аннотация: Данная статья посвящена анализу системы педагогических технологий в дошкольных образовательных учреждениях, направленных на сохранение, поддержку и укрепление здоровья детей, педагогов и родителей. Цель статьи – исследование основных видов здоровьесберегающих технологий (медико-профилактические, физкультурно-оздоровительные, валеолого-воспитательные, социально-психологические) и принципов их организации. В качестве методологии исследования использован анализ педагогической литературы и обобщение практических материалов. Результаты показывают необходимость комплексного и последовательного применения различных технологий в процессе здоровьесбережения, а также важность совместной деятельности педагогов и родителей. Выводы подчеркивают, что эффективная модель здоровьесбережения в детском саду позволяет обеспечить физическое, психическое и социальное благополучие будущего поколения [1, с. 45], [2], [3].

Abstract: This article is devoted to the analysis of a system of pedagogical technologies in preschool educational institutions aimed at preserving, supporting, and strengthening the health of children, teachers, and parents. The aim of the article is to study the main types of health-saving technologies (medical-preventive, physical education and health-improving, valeological-educational, socio-psychological) and the principles of their organization. The research methodology used includes an analysis of pedagogical literature and a generalization of practical materials. The results show the need for a comprehensive and consistent application of various technologies in the health-saving process, as well as the importance of joint activities of teachers and parents. The conclusions emphasize that an effective health-saving model in kindergarten can ensure the physical, mental and social well-being of the future generation [1, p. 45], [2], [3].

Кіріспе. Мектепке дейінгі кезең баланың тұлғасы мен денсаулығы қалыптасатын, оның өмір бойы дамуының негізі салынатын шешуші кезең болып табылады. Қазіргі заманның жоғары талаптары балабақшаның білім беру-тәрбиелеу процесінде денсаулық сақтау мәселелеріне жан-жақты көзқарасты қалыптастыруды талап етеді. Бүгінгі таңда денсаулық тек аурудың болмауы ғана емес, сонымен бірге физикалық, психикалық және әлеуметтік толыққандылық (әл-ауқат) ретінде қарастырылады. Балабақшадағы денсаулық сақтау педагогикалық процесі – баланың осы үш компоненттің дамуын қамтамасыз ететін, денсаулық сақтау мен нығайту режимінде жүзеге асырылатын тәрбиелеу мен оқыту процесі болып табылады. Бұл процесті ұйымдастырудың тиімді құралы ретінде денсаулық сақтау технологиялары пайда болады. Олар педагогтың кәсіби қызметінің құралы болып, анық кезеңділік пен нәтижелерді болжауға мүмкіндік беретін іс-әрекеттер жүйесін білдіреді. Бұл мақаланың өзектілігі балабақша тәжірибесінде денсаулық сақтау технологияларын жүйелі түрде қолданудың теориялық негіздерін және практикалық жолдарын зерттеу қажеттілігінде жатыр.

Негізгі бөлім. Балабақшадағы денсаулық сақтау технологиялары педагогикалық процесс қатысушыларының (балалардың, педагогтардың және ата-аналардың) денсаулығын сақтау, қолдау және нығайтуға бағытталған мақсатты, ұйымдастырылған іс-әрекеттер кешені болып табылады. Оларды жіктеудің негізгі критерийі – шешілетін міндеттер мен қолданылатын құралдар болып табылады. Осыған сәйкес, келесі негізгі технология түрлерін бөліп көрсетуге болады.

Медициналық-профилактикалық технологиялар мектепке дейінгі мекеменің медициналық қызметкерлерінің (медбике, дәрігер) басшылығымен жүзеге асырылады. Оларға балалардың денсаулық жағдайын мониторингілеу, тамақтану мен физикалық дамуды бақылау, санитариялық-эпидемиологиялық талаптарды (СанПиН) орындауға бақылау жүргізу, профилактикалық іс-шараларды (емдеу-профилактикалық, байыптау жұмыстары) ұйымдастыру жатады. Бұл технологиялар денсаулық сақтау жұмысының медициналық-гигиеналық негізін құрайды [1, б. 50].

Дене шынықтыру-сауықтыру технологиялары баланың физикалық дамуы мен денсаулығын нығайтуға бағытталған. Оларға дене тәрбиесінің ұйымдастырылған түрлері (сабақтар, ойындар), сондай-ақ режимдік сәттерде қолданылатын тәсілдер (қатаю элементтері, тыныс алу гимнастикасы, жалпақ табанның алдын алуға арналған жаттығулар, ішінара өзін-өзі массаж) жатады. Бұл технологияларды дене тәрбиесі жетекшісі мен тәрбиешілер бірлесіп жүзеге асырады, нәтижесінде балаларда белсенді тіршілік әрекеті мен денсаулыққа күтім жасау әдеттері қалыптасады.

Балабақшадағы денсаулық сақтау технологиялары (немесе валеологиялық-тәрбиелік) негізінен денсаулық мәдениетін тәрбиелеуге бағытталған. Олардың мақсаты – балада денсаулық туралы сананы қалыптастыру, оны сақтау, қорғау және нығайту қабілетін дамыту. Бұған салауатты өмір салты, қауіпсіз мінез-құлық, өзін-өзі күту, қарапайым медициналық көмек көрсету элементтері туралы білім беру жатады. Осы технологияларды жүзеге асыруда тұлғаға бағытталған тәсіл басым болуы керек, яғни баланың жас және жеке ерекшеліктерін, оның қызығушылықтарын ескеру қажет.

Баланың әлеуметтік-психологиялық әл-ауқатын қамтамасыз ету технологиялары психологтар мен тәрбиешілердің қызметі арқылы іске асырылады. Олар балалардың эмоционалды тұрақтылығын, сәтті әлеуметтенуін қамтамасыз етуге, психологиялық жайлы ортаны құруға, конфликтік жағдайларды реттеуге бағытталған. Бұл технологиялар қоғамдас топта баланың жайлылық сезімін қалыптастыру арқылы оның психикалық саулығына тікелей әсер етеді.

Бұл түрлермен қатар, педагогтардың денсаулығын сақтау технологиялары (кәсіби шығын алдын алу, психологиялық жәрдем) және ата-аналармен жұмыс технологиялары (салауатты өмір салтын насихаттау, бала денсаулығын сақтау бойынша кеңес беру, отбасылық тәрбие дәстүрлерін қалыптастыру) маңызды орын алады. Халықаралық тәжірибе ата-аналарды белсенді қатысуды қамтамасыз етпейінше, балалардың денсаулық деңгейін тұрақты арттыру мүмкін емес екенін көрсетеді [2]. Педагог пен ата-ананың бірлескен қызметі баланың денсаулық сақтау бойынша алған білімі мен дағдыларын бекітуге, оны үй жағдайында жалғастыруға мүмкіндік береді.

Барлық денсаулық сақтау технологияларының тиімділігі олардың жүйелі, күнделікті және барлық педагогикалық процесс қатысушыларын қамтитын түрде қолданылуына байланысты. Технологиялардың кешенділігі – бір уақытта медициналық, дене тәрбиесі, тәрбиелік және психологиялық аспектілерді қамту – жемісті нәтижеге жетудің кепілі болып табылады [3].

Қорытынды. Балабақшадағы денсаулық сақтау технологиялары – бұл ұйымдастырылған, мақсатты және нәтижелерді болжауға болатын педагогикалық әрекеттер жүйесі. Олардың негізгі міндеті тек аурулардың алдын алу емес, баланың толыққанды физикалық, психикалық және әлеуметтік дамуын, яғни жан-жақты әл-ауқатын қамтамасыз ету. Медициналық-профилактикалық, дене шынықтыру-сауықтыру, валеологиялық-тәрбиелік және әлеуметтік-психологиялық технологиялардың үйлесімді кешені арқылы ғана бұл мақсатқа жетуге болады. Әр технология түрі өз саласында маңызды рөл атқарып, бір-бірін толықтырады. Сонымен қатар, педагогтар мен ата-аналардың бірлескен жұмысы осы технологиялардың тиімділігін айтарлықтай арттырады. Балабақшаның денсаулық сақтау ортасын қалыптастыру – бұл болашақ ұрпақтың сау, білімді және белсенді азаматтарын тәрбиелеудің негізгі шарттарының бірі болып табылады.

Әдебиеттер тізімі

1. Алямовская В.Г. Современные подходы к оздоровлению детей в дошкольном образовательном учреждении. // Дошкольное воспитание. – 2005. – № 4. – Б. 44–52.
2. Pate, R. R., O'Neill, J. R., & McIver, K. L. Physical activity and health: does preschool physical education matter? // International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 2011, Vol. 8, No. 1, p. 71.
3. Терновская С.А., Теплова И.А. Создание здоровьесберегающей образовательной среды в дошкольном образовательном учреждении. – М.: АРКТИ, 2010. – 96 с.
4. Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі. «Мектепке дейінгі тәрбиелеу және оқытудың үлгілік бағдарламасы». – Нұр-Сұлтан, 2022.
5. World Health Organization (WHO). Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age. – Geneva: WHO, 2019.
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html