Аннотация: Бұл мақала мектеп жасындағы жасөспірімдер арасындағы сыйластық пен достық қарым-қатынасты дамытуға бағытталған әлеуметтік-педагогикалық жобаны жүзеге асырудың әдістемесі мен тәжірибесін сипаттайды. Мақаланың мақсаты – «Өзін-өзі тану» пәні шеңберінде жобалау әдісін қолдану арқылы оқушылардың әлеуметтік-психологиялық дамуына ықпал ететін сыйластық атмосферасын қалыптастыру жолдарын ұсыну. Зерттеудің әдіснамалық негізінде жобалау, бақылау, сауалнама және нәтижелерді талдау әдістері қолданылды [1; 2; 3]. Жоба алты күндік іс-шаралар циклін («SMS box», «HELP DAY», «Құшақ күні» т.б.) қамтыды, олар оқушылардың бір-бірімен және мектеп қызметкерлерімен оң әрекеттесуін нығайтуға бағытталған. Нәтижелер жобаның оқушылардың эмоционалдық жайлылығын арттыруға, өзара түсіністі жақсартуға және ұжымдық рухты көтеруге ықпал еткенін көрсетеді. Қорытындылай келе, мұндай жобалар оқу-тәрбие үдерісінің тиімді құралы ретінде жалпы білім беретін мектептерде кеңінен қолданылуы мүмкін екендігі атап өтілген.

Аннотация: Данная статья описывает методику и опыт реализации социально-педагогического проекта, направленного на развитие уважительных и дружеских отношений среди подростков школьного возраста. Цель статьи – предложить пути формирования атмосферы взаимного уважения (сыйластық), способствующей социально-психологическому развитию учащихся, через применение проектного метода в рамках предмета «Өзін-өзі тану». Методологическую основу исследования составили методы проектирования, наблюдения, анкетирования и анализа результатов [1; 2; 3]. Проект включал шестидневный цикл мероприятий («SMS box», «HELP DAY», «День объятий» и др.), направленных на укрепление позитивного взаимодействия учащихся между собой и с персоналом школы. Результаты показали, что проект способствовал повышению эмоционального комфорта учащихся, улучшению взаимопонимания и поднятию командного духа. В заключение отмечается, что подобные проекты могут широко применяться в общеобразовательных школах как эффективный инструмент учебно-воспитательного процесса.

Abstract: This article describes the methodology and experience of implementing a socio-pedagogical project aimed at developing respectful and friendly relationships among school-age adolescents. The purpose of the article is to propose ways of forming an atmosphere of mutual respect (sylastyq) that contributes to the social and psychological development of students through the use of the project method within the subject "Self-knowledge". The methodological basis of the research included methods of project design, observation, questioning, and analysis of results [1; 2; 3]. The project included a six-day cycle of events ("SMS box", "HELP DAY", "Hug Day", etc.) aimed at strengthening positive interaction among students and with school staff. The results showed that the project contributed to increasing students' emotional comfort, improving mutual understanding, and boosting team spirit. In conclusion, it is noted that such projects can be widely used in secondary schools as an effective tool of the educational process.

Кіріспе. Қазіргі білім беру жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі – жас ұрпақта адамгершілік құндылықтарды, өзара сыйластық пен төзімділік мәдениетін қалыптастыру. Бұл талаптар оқушылардың жан-жақты дамуына әсер ететін оқу-тәрбие үдерісінің жан-жақтылығын талап етеді. «Өзін-өзі тану» сияқты пәндер бұл бағытта ерекше рөл атқарады, өйткені олар жеке тұлғаның ішкі әлемін, эмоцияларын, құндылықтарын және басқалармен қарым-қатынас ерекшеліктерін зерттеуге мүмкіндік береді. Педагогикалық тәжірибеде жобалау әдісі кеңінен қолданылады, өйткені ол оқушыларды белсенді таным субъектісіне айналдырып, шығармашылық пен әлеуметтік дағдыларды дамытуға мүмкіндік береді [1]. Осыған байланысты бұл мақаланың мақсаты «Өзін-өзі тану» пәні бойынша ұжымдағы сыйластық мәселесіне арналған әлеуметтік жобаны жүзеге асыру тәжірибесін сипаттау және оның педагогикалық әлеуетін талдау болып табылады. Мұндай жобаның өзектілігі оқушылар арасындағы психологиялық жағдаятты жақсарту қажеттілігінде, өйткені сыйластық атмосфера оқу мотивациясын жоғарылатып, мектеп ортасындағы әлеуметтік интеграцияны жеңілдетеді.

Негізгі бөлім. Жобаның теориялық негізі әлеуметтік конструкционизм идеяларына, сондай-ақ ынтымақтастық негізінде оқыту (cooperative learning) принциптеріне сүйенеді. Осы теорияларға сәйкес, қоғамдық қатынастар белсенді әрекеттестік арқылы, бірлесіп іске асырылатын іс-шаралар арқылы қалыптасады және нығайтылады [2, б. 78]. Сыйластық ұғымы осы контексте тек сыртқы әдептіліктен гөрі тереңірек мағынаға ие: бұл басқа адамның көзқарасын, сезімін, өмірлік тәжірибесін тану және құрметтеу қабілеті.

Сипатталған жоба 6 күндік іс-шаралар циклін қамтыды және оқушылардың белсенді қатысуымен жүзеге асырылды. Жобаның негізгі кезеңдері (жоспарлау, ақпаратты жинау, орындау, бағалау және қорғау) әдістемелік әдебиеттерде сипатталған классикалық проектилік циклге сәйкес келді [3]. Жоспарлау кезеңінде оқушылар жобаның мақсатын (сыйластық атмосфераны нығайту), міндеттерін және күнделікті іс-шараларды анықтады.

Іс-шаралардың мазмұны әртүрлі әлеуметтік дағдыларды дамытуға бағытталды:

1. «SMS box» / Ашық хаттар: Жазбаша коммуникация дағдыларын, эмоцияларды сөзбен білдіру қабілетін дамыту.
2. «HELP DAY» / Көмек күні: Өзара көмектесу мен әлеуметтік жауапкершілік сезімін қалыптастыру.
3. «Құшақ күні»: Физикалық тұрғыдан оң эмоцияларды білдірудің рөлін көрсету, түйсіктерді бөлісу.
4. «Құпия дос»: Бейімделген сыйлықтар арқылы басқа адамға мән беруді, оның қалауларын ескеруді тәрбиелеу.
5. «Тазалық күні»: Жалпы пайдаға ортақ еңбек ету арқылы ұжымдық сенімді нығайту.
6. «Егіздер күні»: Бірлестік пен солидарлық сезімін арттыру, сыныптағы бірегейлікті қабылдау.

Жобаны жүзеге асыру барысында педагогикалық бақылау және оқушылармен сауалнама жүргізілді. Бастапқы сауалнама сыныптағы қарым-қатынас жағдайын анықтауға, ал соңғы сауалнама жобаның тиімділігін бағалауға мүмкіндік берді. Алынған деректер талданып, келесі трендтер анықталды: іс-шараларға белсенді қатысқан оқушылардың басым көпшілігі сыныптағы психологиялық жағдаяттың жақсарғанын, өзара түсіністің артқанын және жалпы рухтың көтерілгенін байқады. Атап айтқанда, «Құшақ күні» және «Құпия дос» сияқты іс-шаралар ең көп оң эмоцияларды тудырды.

Дегенмен, жобаны жүзеге асыру барысында кейбір қиындықтар да туындады. Оларға: барлық оқушыларды бірдей белсенділікпен тарту, іс-шараларды оқу жоспарына сәйкес уақытта ұйымдастыру, кейбір оқушылардың бастапқыда ұялшақтық сезімі мен пассивтілігі жатады. Бұл қиындықтарды жеңу үшін жобаны мұғалімнің үнемі қолдауы, сынып жетекшісінің қатысуы және іс-шаралардың әртүрлі форматы (жазбаша, сөздік, қимылдық) маңызды болды.

Жобаның тағы бір маңызды аспектісі – кері байланыс және рефлексия. Әр күннің соңында оқушылар өз сезімдері мен байқауларын бөлісті, бұл оларға тәжірибені талдауға және жеке даму үдерісін басқаруға мүмкіндік берді. Жобаның қорғалуы кезінде оқушылар қойылған сұрақтарға жауап беріп, қорытындылар жасады, бұл олардың коммуникативтік және сыни тұрғыдан ойлау дағдыларын дамытуға ықпал етті.

Қорытынды. Жобалау әдісі арқылы ұжымдағы сыйластықты қалыптастыру білім беру практикасында тиімді әдіс ретінде өзін көрсетті. Жобаның нәтижелері мұндай тәжірибенің оқушылардың эмоционалдық және әлеуметтік интелигенттілігін дамытуға, сынып ұжымының біртугастығын нығайтуға айтарлықтай ықпал ететінін көрсетті. Іс-шаралардың арнайы циклі оқушыларға сыйластықты теориялық ұғым ретінде емес, практикалық іс-әрекет, өмірлік қажеттілік ретінде түсінуге мүмкіндік берді. Бұл тәжірибенің табысты болуына оны жүзеге асырудың жүйелілігі, оқушылардың субъектілігі мен қызығушылығын ескеру, сондай-ақ мұғалімнің фасилитатор ретіндегі дайындығы ықпал етті. Болашақта ұқсас жобаларды басқа сыныптарда және мектептерде кеңінен енгізу ұсынылады, сонымен қатар олардың ұзақ мерзімді әсерін (оқушылардың әлеуметтенуіне, оқу жетістіктеріне әсерін) зерттеу қажет. Осындай бастамалар қоғамның рухани-адамгершілік негізін нығайтуға, сөзсіз, өз үлесін қосады.

Әдебиеттер тізімі

1. Дьюи Дж. Демократия және білім беру. – Астана: Фолиант, 2018. – 350 б.
2. Johnson D.W., Johnson R.T. Learning Together and Alone: Cooperative, Competitive, and Individualistic Learning. – 5th ed. – Boston: Allyn & Bacon, 1999. – 260 p.
3. Полат Е.С., Бухаркина М.Ю., Моисеева М.В. Жаңа педагогикалық және ақпараттық технологиялар білім беру жүйесінде. – М.: Академия, 2005. – 272 б.
4. Сейтенова С.С. «Өзін-өзі тану» пәнінде жобалау әдісін қолданудың әдістемелік негіздері // Білім және тәрбие. – 2022. – №4. – Б. 56-61.
5. Cohen E.G. Designing Groupwork: Strategies for the Heterogeneous Classroom. – 3rd ed. – New York: Teachers College Press, 2014. – 240 p.
6. Нұрғалиева Г.Қ. Оқушылардың әлеуметтік құзыреттілігін дамытудағы жобалау технологияларының рөлі. – Алматы: РИК, 2020. – 145 б.
7. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html