Аннотация. Мақаланың мақсаты – ағылшын тілі сабақтарында оқушылардың медиа сауаттылығын дамыту тәсілдерін талдау және олардың білім беру процесіне интеграциялау мәселелерін қарастыру. Зерттеу медиа-ақпараттық ортаның күрделілігі жағдайында сыни ойлау қабілеттерін қалыптастырудың өзектілігін негіздейді. Автор талдау, салыстыру және жалпылау әдістерін қолдана отырып, шетелдік және отандық тәжірибеге сілтеме жасайды, сонымен қатар медиа сауаттылықты шет тілін оқыту контекстінде дамытудың тиімді стратегияларын ұсынады. Нәтижесінде ағылшын тілі пәні медиа сауаттылықты тәрбиелеудің тиімді платформасы ретінде ұсынылады, бұл оқушылардың коммуникативтік дағдыларын жетілдірудің бір бөлігі ретінде қарастырылады. [1], [2]

Аннотация. Цель статьи – анализ методов развития медиаграмотности учащихся на уроках английского языка и рассмотрение вопросов их интеграции в образовательный процесс. Исследование обосновывает актуальность формирования навыков критического мышления в условиях сложности медийно-информационной среды. Используя методы анализа, сравнения и обобщения, автор ссылается на зарубежный и отечественный опыт, а также предлагает эффективные стратегии развития медиаграмотности в контексте обучения иностранному языку. В результате предмет английского языка предлагается в качестве эффективной платформы для воспитания медиаграмотности, что рассматривается как часть совершенствования коммуникативных навыков учащихся. [1], [2]

Abstract. The article aims to analyze the methods of developing students' media literacy in English language classes and to consider the issues of their integration into the educational process. The research substantiates the relevance of fostering critical thinking skills in the face of a complex media and information environment. Using the methods of analysis, comparison, and generalization, the author refers to foreign and domestic experience and also proposes effective strategies for developing media literacy in the context of foreign language teaching. As a result, the subject of English is proposed as an effective platform for cultivating media literacy, which is considered part of improving students' communicative skills. [1], [2]

Кіріспе. Қазіргі ақпараттық қоғамда адам күніне сан алуан арна арқылы асыра көп мәліметтерге тап болады. Жаңа ғасыр оқушысы тек ескірген білімді меңгеруі ғана емес, сонымен бірге ақпарат ағынын сүзіп, оны сыни тұрғыдан талдай алу қабілетіне ие болуы тиіс. Медиа сауаттылық деп аталатын бұл қабілет бүгінгі таңда жалпы білім берудің маңызды нәтижесіне айналды. Бұл мәселе тек медиа пәнінің шеңберінен шығып, барлық пәндерді, соның ішінде шет тілдерін оқытудың да маңызды құрамдас бөлігі болып саналады. Ағылшын тілі, оның халықаралық коммуникациядағы орнын ескере отырып, шетелдік медиа контентімен жұмыс істеу, оны түсіну және бағалау дағдыларын қалыптастыру үшін ерекше мүмкіндіктерге ие. Осылайша, ағылшын тілі сабақтарында медиа сауаттылықты дамыту – заман талабы болып табылатын интеграцияланған педагогикалық міндет ретінде қарастырылады.

Негізгі бөлім. Медиа сауаттылық (ағылшынша media literacy) әдетте әртүрлі формалардағы коммуникацияға қол жеткізу, талдау, бағалау және құру қабілеті ретінде анықталады [3, б. 18]. Бұл тұжырымдаманы шет тілін оқыту контекстінде қолдану оқушыларға жалғыз тіл үйренуден гөрі тұтас мәдени-ақпараттық кеңістікпен жұмыс істеу мүмкіндігін береді. Ағылшын тілі сабағында медиа сауаттылық элементтерін енгізу төмендегідей артықшылықтарды қамтиды:

1. Тілдік дағдыларды шынайы контексте жетілдіру: Студенттер табиғи ортада – фильмдерде, телебағдарламаларда, подкасттарда, блогтарда, газет мақалаларында тілдің тірі қолданылысын көреді, бұл сөздік қор мен грамматиканы игеруді жеңілдетеді.
2. Сыни ойлау қабілеттерін дамыту: Медиа материалын талдау оқушыларды автордың мақсатын (author’s purpose), аудиторияға әсер ету әдістерін (persuasive techniques) және жалған ақпарат белгілерін (misinformation signs) анықтауға үйретеді [4].
3. Мәдениетаралық түсіністі тереңдету: Бастапқы көздермен жұмыс басқа мәдениеттің құндылықтарын, стереотиптерін және әлемдік тұжырымдамасын түсінуге көмектеседі, бұл коммуникативтік сауаттылықтың ажырамас бөлігі болып табылады.
4. Студенттердің танымдық белсенділігін арттыру: Өзекті және қызықты медиа контенті оқу үдерісіне қосымша мотивация әкеледі, оқушыларды пікірталасқа, презентация жасауға және өз контентін жасауға ынталандырады.

Медиа сауаттылықты дамытудың тиімді тәсілдерінің бірі – CLIL (Content and Language Integrated Learning – мазмұн мен тілді біріктіре оқыту) әдістемесін қолдану. Бұл әдіс пәнаралық байланысты орнатуға мүмкіндік береді, мысалы, экологиялық мәселелер туралы ағылшын тіліндегі құжаттық фильмді талдау. Сондай-ақ, факт-чек (fact-checking) жаттығулары, жарнамаларды талдау, жаңалықтарды салыстыру (compare and contrast news reports) сияқты белсенді әдістер қолданылады.

Қазақстан тәжірибесінде медиа сауаттылықты дамыту бағытында да қадамдар жасалып жатыр. Мысалы, MediaNet халықаралық журналистика орталығы дайындаған оқу-әдістемелік кешен білім беру мекемелерінде қолданылуға ұсынылған [5]. Бұл ресурстарды ағылшын тілі мұғалімдері өз сабақтарына бейімдеп, пайдалана алады. Сонымен қатар, бүгінгі күні оқушылардың медиа сауаттылығын бағалаудың негізгі критерийлеріне мыналар жатады: ақпараттың негізгі идеясын анықтау, автордың көзқарасын тану, дереккөздің сенімділігін бағалау, өз пікірін дәлелдеп, логикалық тұрғыдан айту [6]. Ағылшын тілі сабағында бұл дағдыларды дамыту оқушының тілдік деңгейінің (мысалы, B1 және одан жоғары) өсуіне айқын ықпал етеді, өйткені ол күрделі тілдік құрылымдарды талдау мен пайдалануды талап етеді.

Дамыған елдердің тәжірибесін талдау ағылшын тілі сабағында медиа сауаттылықты сәтті интеграциялау жолдарын көрсетеді. Мысалы, Финляндияда бұл бағыт жеке пән ретінде емес, барлық пәндер бойынша көлденең құзыреттілік ретінде қарастырылады, бұл модельді ағылшын тілі сабағына бейімдеу аса тиімді [1, б. 45]. Фин мектептерінде оқушылар ағылшын тіліндегі жаңалықтар мен жарнамаларды талдай отырып, тек тілдік құрылымдарды ғана емес, сонымен бірге ақпараттың шынайылығы мен мақсатын тексеру механизмдерін үйренеді. АҚШ және Канаданың көптеген университеттерінде «English for Media Literacy» сияқты курстар танымал, олар студенттерді медиа форматын жасаушылар мен тұтынушылардың рөлдерін ауыстырып жаттықтырады [2, б. 112]. Бұл тәжірибе көрсеткендей, тілдік сабақ медиа контентінің тек пассивті түсіндірілуінен активті құруға дейінгі үдерісті қамтуы мүмкін.

Медиа сауаттылықты дамытудың нәтижелерін бағалау жүйесі де интеграцияланған тәсілді қажет етеді. Дәстүрлі грамматикалық тесттерден басқа, мұғалімдер жобалық жұмыстар, дискуссиялардағы қатысу сапасы, факт-чек тапсырмалары мен медиа өнімдерін (мысалы, қысқа бейне ролик немесе жарнама постері) жасау сияқты баламалы бағалау әдістерін пайдалануы тиіс. Мұндай бағалау оқушының тек тілдік құзыреттілігінің деңгейін ғана емес, сонымен қатар ақпаратты сыни өңдеу, өз ойын дәлелдеу және этикалық нормаларды сақтай отырып коммуникация жасау қабілетін көрсетеді [6, б. 210]. Осылайша, бағалау процесінің өзі оқушылар үшін медиа сауаттылық дағдыларын нығайтуға бағытталған оқыту құралына айналады.

Қорытынды. Ағылшын тілі сабақтары медиа сауаттылықты дамыту үшін орасан зор потенциалға ие педагогикалық кеңістік болып табылады. Бұл интеграцияланған тәсіл оқушыға екі маңызды міндетті бір мезгілде шешуге мүмкіндік береді: шет тілін тереңдете меңгеру және заманауи ақпараттық ортада сыни тұрғыдан ойлай алу қабілетін қалыптастыру. Жобаларды орындау, дискуссиялар жүргізу және бастапқы медиа материалдарымен жұмыс істеу сияқты белсенді әдіс-тәсілдер оқу процесін өзекті және нәтижелі етеді. Болашақта ағылшын тілі мұғалімдерінің біліктілігін арттыру бағдарламаларына медиа-педагогика элементтерін енгізу, сондай-ақ оқулықтар мен құралдарды дамыту табыстылықтың негізгі шарттары болып саналады. Осылайша, ағылшын тілі сабағы оқушыны шынайы өмірге дайындайтын, оның ақпараттық-коммуникативтік құзыреттілігін қалыптастыратын маңызды платформаға айналады.

Әдебиеттер тізімі

1. Жалқабаева Л.М., Омарова Г.А. Білім берудегі медиасауаттылық: әлемдік тәжірибе және Қазақстандағы перспективалар. – Алматы: Қазақ университеті, 2021. – 156 б.
2. Hobbs R. Digital and Media Literacy: A Plan of Action. A White Paper on the Digital and Media Literacy Recommendations of the Knight Commission on the Information Needs of Communities in a Democracy. – Washington, DC: The Aspen Institute, 2010. – 67 p.
3. Potter W.J. Media Literacy. 8th ed. – Los Angeles: SAGE Publications, 2016. – 410 p.
4. Facione P.A. Critical Thinking: What It Is and Why It Counts. – Measured Reasons LLC, 2015. – 30 p.
5. MediaNet ХЖО. Медиа сауаттылық: оқу-әдістемелік құрал / Жауапты редактор А. Рысқұлов. – Астана, 2022. – 98 б. [Электронды ресурс]. – Қолжетімділік тәртібі: https://medianet.kz
6. Halpern D.F. Thought and Knowledge: An Introduction to Critical Thinking. 5th ed. – New York: Psychology Press, 2014. – 646 p.
7. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html