Аннотация қазақ тілінде

Бұл мақаланың мақсаты ағылшын тілі сабақтарын ұйымдастыруда оқушылардың қазақстандық патриотизм сезімін қалыптастыру мен дамытудың әдіснамалық негіздерін зерттеу. Жұмыста теориялық талдау, салыстырмалы әдіс және ғылыми әдебиеттерді шолу қолданылған. Мақалада қазақстандық патриотизм түсінігінің қазіргі тұжырымдамасы мен оны тіл оқыту үдерісімен үйлестіру мәселелері қарастырылған. Оқытудың мазмұны мен формаларын таңдауда отандық тарихи-мәдени материалдарды, ұлттық педагогика тәжірибесін (мақал-мәтелдер, ертегілер, ұлттық ойындар) және Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың бастамаларын пайдалану ұсынылады. Нәтижелер ағылшын тілі сабағының тек коммуникативтік құзыреттілікті ғана емес, сонымен қатар азаматтық сәйкестік пен отансүйгіштік сезімді нығайтуға бағытталған тәрбиелік әлеуеті бар екенін көрсетеді. Мақала мұғалімдерге практикалық көмек ретінде арналған.

Аннотация на русском языке

Цель данной статьи – исследование методических основ формирования и развития чувства казахстанского патриотизма у учащихся в процессе организации уроков английского языка. В работе использованы теоретический анализ, сравнительный метод и обзор научной литературы. В статье рассматриваются современная концепция понятия казахстанского патриотизма и проблемы его интеграции в процесс обучения языку. Предлагается использование отечественного историко-культурного материала, опыта национальной педагогики (пословицы, сказки, национальные игры) и инициатив Елбасы Н.А.Назарбаева при отборе содержания и форм обучения. Результаты показывают, что урок английского языка обладает воспитательным потенциалом, направленным не только на формирование коммуникативной компетенции, но и на укрепление гражданской идентичности и патриотических чувств. Статья предназначена в качестве практической помощи учителям.

Abstract in English

The purpose of this article is to study the methodological foundations of the formation and development of a sense of Kazakhstani patriotism among students in the process of organizing English language lessons. The work uses theoretical analysis, comparative method, and a review of scientific literature. The article examines the modern concept of Kazakhstani patriotism and the problems of its integration into the language learning process. The use of domestic historical and cultural material, the experience of national pedagogy (proverbs, fairy tales, national games), and the initiatives of Elbasy N.A.Nazarbayev in selecting the content and forms of teaching are proposed. The results show that an English lesson has educational potential aimed not only at the formation of communicative competence but also at strengthening civic identity and patriotic feelings. The article is intended as practical assistance for teachers.

Кіріспе

Тәуелсіз Қазақстанның жан-жақты даму стратегиясында жас ұрпақтың жоғары азаматтық санасы мен белсенді әлеуметтік позициясын қалыптастыру аса маңызды орын алады. Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2030» стратегиясында адам капиталын дамыту мен ұлттық бірлікті нығайтуға ерекше көңіл бөлінген [1, б. 12]. Қазіргі жаһандану жағдайында білім берудің міндеттерінің бірі – жаһандық қарым-қатынасқа қабілетті, бірақ сонымен бірге өз мәдениеті мен тарихына берілген, Отанын сүйетін тұлғаны қалыптастыру. Ағылшын тілі, әлемдік коммуникацияның кең таралған құралы ретінде, бұл екі міндетті де үйлестіре орындауға бірегей мүмкіндік береді. Бұл пән арқылы оқушылар шетелдік мәдениеттермен таныса отырып, өз ұлттық сәйкестігін тереңірек түсіне алады. Сондықтан ағылшын тілі сабағында қазақстандық патриотизмді тәрбиелеу мәселесі ерекше теориялық және практикалық қызығушылық тудырады.

Негізгі бөлім

Қазақстандық патриотизм: қазіргі түсінік және оқыту контекстіндегі маңызы. Қазақстандық патриотизм – бұл тек қана туған жерге деген сүйіспеншілік емес, көпұлтты Қазақстан Республикасының азаматы ретіндегі сезім, оның тарихына, мәдени әртүрлілігіне, болашақ дамуына деген сенім мен жауапкершілік [2, б. 78]. Ағылшын тілі сабақтарында бұл сезімді қалыптастыру шетел тілін оқытудың тәрбиелік функциясының бір бөлігі ретінде қарастырылуы тиіс. Тіл оқыту үдерісі тек лексика мен грамматиканы меңгеруден гөрі, оқушының көзқарасын, құндылықтар жүйесін қалыптастырады. Осыған байланысты сабақ мазмұнын таңдауда отандық тақырыптар мен материалдарға басымдық беру өте маңызды.

Тарихи-мәдени материалдарды пайдалану. Ағылшын тілі сабағында оқушыларды танымал тарихи тұлғалар (Абай Құнанбаев, Абылай хан, қаһармандар), Қазақстанның табиғи аймақтары, өнері мен дәстүрлері туралы ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету тиімді. Мысалы, «My Country – Kazakhstan», «National Holidays of Kazakhstan», «Famous Kazakh People» сияқты тақырыптарда жобалық жұмыстар, презентациялар дайындау, жазбаша эсселер жазуға болады. Бұл оқушылардың туған елі туралы білімін тереңдете түседі және сол білімді халықаралық коммуникация құралы арқылы жеткізу дағдысын қалыптастырады [3, б. 45].

Ұлттық педагогика мұрасын интеграциялау. Қазақ халқының даналық педагогикасы – патриоттық тәрбиенің бай кен орны. Мақал-мәтелдер, ертегілер, дастандар адамгершілік пен ерлік, адалдық пен елге деген сүйіспеншілік туралы ілімдерді қамтиды. Ағылшын тілі сабағында мақал-мәтелдерді аудару және салыстыру («Жігіттің қырық сыны бар» – «A man of many talents», «Ел іші – алтын бесік» – «Motherland is a golden cradle»), қазақ ертегілерін қысқартып айту тапсырмалары беруге болады. Бұл тәсіл тілдік дағдыларды дамытады және ұлттық рухты нығайтады.

Тіл үйретудегі ұлттық ойындар. Ойын – баланың әлемді танып-білуінің табиғи тәсілі. «Асық ату», «Тоғызқұмалақ» сияқты ұлттық ойындардың ережелерін ағылшын тілінде түсіндіру және сыныпта ойнату, олардың атаулары мен терминологиясын үйрету тілді белсенді меңгеруге ықпал етеді және ұлттық дәстүрлерге деген қызығушылықты оятады. Ойын арқылы алынған эмоционалды тәжірибе білімді тереңірек есте сақтауға көмектеседі.

«Тілдердің үштұғырлығы» жобасының контекстінде. Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Тілдердің үштұғырлығы» (қазақ, орыс, ағылшын тілдері) мәдени жобасы ағылшын тілін оқытудың маңыздылығын айқындайды және оны патриоттық тәрбиемен байланыстырады. Бұл жоба ағылшын тілін тек практикалық құрал ретінде емес, сонымен қатар Қазақстанның әлемдік алаңда танылуы мен өз тәуелсіздігін қорғау құралы ретінде түсінуге негіз береді. Үш тілді меңгерген азамат өз елінің мәдениетін шетелге тиімді жеткізе алады, бұл да заманауи патриотизмнің көрінісі болып табылады [4, б. 112].

Тәсілдер мен әдістер. Патриоттық тәрбиені жүзеге асыру үшін тақырыптық дискуссиялар, жобалық жұмыстар, рөлдік ойындар, салыстырмалы талдау (мысалы, Қазақстанның және басқа елдердің мәдениетін салыстыру), экскурсиялар мен виртуалды сапарлар (мұражайлар, тарихи орындар туралы) сияқты белсенді оқыту әдістерін қолдану тиімді. Маңызды шарт – оқушының өзіндік көзқарасын білдіруге, пікірталасқа қатысуға, зерттеу жүргізуге мүмкіндік беру. Мұғалімнің рөлі – ынталандырушы және жетелеуші болу.

Қорытынды

Ағылшын тілі сабақтары қазақстандық патриотизмді тәрбиелеудің тиімді ортасы болуы мүмкін. Бұл үшін тіл оқытудың коммуникативтік мақсаттары мен тәрбиелік міндеттерін үйлестіру, оқыту мазмұнына отандық тарихи-мәдени компоненттерді енгізу, ұлттық педагогиканың дәстүрлі тәсілдерін (ойын, фольклор) пайдалану, сондай-ақ «Тілдердің үштұғырлығы» жобасының идеяларын іске асыру қажет. Мұндай кешенді тәсіл оқушыға ағылшын тілін халықаралық диалог пен өз Отанын таныстыру құралы ретінде түсінуге, сонымен бірге өз ұлттық сәйкестігін сақтап, оны мақтан тұтуға үйретеді. Нәтижесінде оқыту процесі тек тілдік құзыреттілікті ғана емес, сонымен қатар жауапты және белсенді азаматты қалыптастырады, ол жаһандасқан әлемде де өз елінің мүддесі мен бағытын түсінеді. Бұл бағыттағы әрі қарайғы зерттеулер тәрбиелік әлеуеті бар нақты оқу-әдістемелік кешендерді әзірлеуге бағытталуы керек.

Әдебиеттер тізімі

1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030: Бәріміздің байқауымыздағы өркениетті қоғамға қарай. – Астана, 2012. – 56 б.
2. Калиев С.С. Қазақстандық патриотизм: теориясы мен тәжірибесі. – Алматы: Қазақ университеті, 2018. – 210 б.
3. Byram, M. Teaching and Assessing Intercultural Communicative Competence. – Multilingual Matters, 1997. – 124 p.
4. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі. Тілдердің үштұғырлығы: әдістемелік нұсқаулар. – Астана, 2017. – 89 б.
5. Галицких Е.О. Диалог в образовании как способ становления толерантности. – М.: Академический Проект, 2004. – 240 б.
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электрондық ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html