Түйіндеме: Бұл мақала мобильді қосымшаларды әзірлеудің заманауи тенденцияларын, платформаларды жіктелуін және құрастыру әдістерін қарастырады. Жұмыстың мақсаты – мобильді қосымшаларды жасаудың негізгі тәсілдерін (генераторлар, конструкторлар, нативті және гибридті әзірлеу) сипаттау және визуалды бағдарламалау ортасы ретінде MIT App Inventor платформасының мүмкіндіктерін талдау. Автор қосымшаларды жіктеуге, оларды жасау технологияларына, сондай-ақ әзірлеудің экономикалық аспектілеріне тоқталады. Зерттеу әдісі ретінде салыстырмалы талдау және жүйелеу қолданылды. Нәтижесінде мобильді қосымшаларды тез және аз шығынмен жасауға мүмкіндік беретін заманауи құралдар мен платформалардың кең спектрі анықталды, бұл шағын бизнес пен білім беру үшін ыңғайлы. Түйін сөздер: мобильді қосымша, әзірлеу платформасы, нативті қосымша, гибридті қосымша, MIT App Inventor, визуалды бағдарламалау.

Аннотация: В данной статье рассматриваются современные тенденции разработки мобильных приложений, классификация платформ и методы сборки. Цель работы – описать основные подходы к созданию мобильных приложений (генераторы, конструкторы, нативная и гибридная разработка) и проанализировать возможности платформы MIT App Inventor как среды визуального программирования. Автор останавливается на классификации приложений, технологиях их создания, а также экономических аспектах разработки. В качестве метода исследования использовались сравнительный анализ и систематизация. В результате был выявлен широкий спектр современных инструментов и платформ, позволяющих быстро и с низкими затратами создавать мобильные приложения, что удобно для малого бизнеса и образования. Ключевые слова: мобильное приложение, платформа разработки, нативное приложение, гибридное приложение, MIT App Inventor, визуальное программирование.

Abstract: This article examines modern trends in mobile application development, classification of platforms, and assembly methods. The aim of the work is to describe the main approaches to creating mobile applications (generators, constructors, native and hybrid development) and to analyze the capabilities of the MIT App Inventor platform as a visual programming environment. The author focuses on the classification of applications, their creation technologies, as well as the economic aspects of development. The research method used was comparative analysis and systematization. As a result, a wide range of modern tools and platforms that allow quick and low-cost creation of mobile applications was identified, which is convenient for small businesses and education. Keywords: mobile application, development platform, native application, hybrid application, MIT App Inventor, visual programming.

Кіріспе

Цифрланған қоғамда мобильді қосымшалар күнделікті өмірдің, бизнестің және білімнің ажырамас бөлігіне айналды. Олар ақпаратқа қол жетімділікті арттырып, коммуникацияны жеңілдетіп, қызметтердің сапасын жақсартады. Соңғы деректер бойынша, әлемде 6,5 миллиардтан астам смартфон пайдаланушы бар, ал Google Play және App Store сияқты ірі дүкендерде қосымшалар саны миллиондап есептеледі [1, б. 45]. Бұл қосымшаларды әзірлеу нарығы тез өсіп келеді, бірақ әзірлеушілер мен кәсіпкерлер алдына үлкен таңдау қиындығы тұрады: қандай технологияны таңдау керек, қаншалықты қаржылық шығын қажет, қандай платформа тиімді? Осы мәселелерді шешу үшін мобильді қосымшаларды жасаудың бар әдістерін жүйелі түрде қарастыру қажет. Бұл мақаланың мақсаты – мобильді қосымшаларды жіктеуді, оларды әзірлеудің негізгі платформалары мен әдістерін, соның ішінде бастауыш әзірлеушілер үшін арналған MIT App Inventor сияқты визуалды құралдарды талдау. Зерттеудің өзектілігі мобильді технологиялардың таралуына және оларды қолдану саласының кеңеюіне байланысты.

Негізгі бөлім

Мобильді қосымша (ағылшын тілінде mobile application) – бұл смартфондар мен планшеттер сияқты мобильді құрылғыларда жұмыс істеу үшін арнайы әзірленген бағдарламалық қосымша. Ол нақты мәселелерді шешуге бағытталған функционалдықты қамтиды. Қазіргі таңда қосымшалар келесі негізгі санаттарға бөлінеді: ойын-сауық, бизнес, білім беру, коммуникация, қызмет көрсету және утилитарлық қосымшалар [2, б. 112]. Әрбір санат өзінің ерекше талаптарына ие және әзірлеуге арналған тәсілдерді таңдауда маңызды рөл ойнайды.

Мобильді қосымшаларды әзірлеудің тәсілдері олардың архитектурасына және жасалу технологиясына қарай ерекшеленеді. Негізгі төрт тәсілді атап өтуге болады. Біріншісі – генераторларды қолдану. Бұл платформалар қолданыстағы веб-сайттың негізінде автоматты түрде мобильді қосымшаны жасайды. Олар тез және арзан, бірақ функционалдығы шектеулі және өнімділігі төмен болуы мүмкін. Екінші тәсіл – конструкторларды пайдалану. Бұл платформалар дайын бөлшектерден қосымшаны «құрастыруға» мүмкіндік береді. Оларда әдетте үлгілер, интерфейс элементтері және стандартты функциялар (геолокация, хабарламалар жіберу т.б.) бар. Бұл тәсіл шағын бизнес пен стартаптар үшін өте танымал [3, б. 78].

Үшінші және төртінші тәсілдер – нативті және гибридті әзірлеу. Нативті қосымшалар (мысалы, Android үшін Java/Kotlin, iOS үшін Swift) тікелей құрылғының операциялық жүйесі үшін арнайы жазылады. Олар жоғары өнімділік пен жақсы пайдаланушы тәжірибесін қамтамасыз етеді, бірақ әр платформа үшін бөлек жазуды талап етеді, бұл шығындарды және уақытты арттырады. Гибридті қосымшалар (Progressive Web Apps – PWA негізінде) бір код негізінде әртүрлі платформаларда жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Олар веб-технологияларды (HTML5, CSS, JavaScript) қолданып, браузер арқылы жұмыс істейді. Бұл тәсіл универсалды және үнемді, бірақ нативті қосымшалармен салыстырғанда олардың жұмыс істеу жылдамдығы мен құрылғы мүмкіндіктеріне қол жеткізу шектеулі болуы мүмкін.

Білім беру саласында және бағдарламалаудың негіздерін үйрену үшін визуалды әзірлеу орталары, мысалы, MIT App Inventor аса құнды. Бұл Google-мен ынтымақтастықта Массачусетс технологиялық институтының (MIT) әзірлеген бұлттық платформа. Ол Android қосымшаларын блоктарды сызықшалармен қоса отырып визуалды түрде құруға мүмкіндік береді. Платформа екі негізгі бөлімнен тұрады: интерфейс компоненттерін орналастыруға арналған «Дизайнер» және логиканы блоктар арқыңы құруға арналған «Блоктар редакторы». MIT App Inventor бағдарламалаудың негіздерін білмейтін адамдарға, соның ішінде мектеп оқушылары мен мұғалімдерге қарапайым қосымшаларды тез жасауға мүмкіндік береді. Мысалы, оның көмегімен тест қосымшасы, калькулятор немесе GPS негізіндегі қарапайым бағдар көрсеткішін жасауға болады [4].

Қосымшаны әзірлеу экономикасы да маңызды фактор болып табылады. Конструкторлар мен генераторлар көбінесе ақысыз бастапқы пакеттерді ұсынады, ал кейінгі функционалдылықты кеңейту немесе дүкенде жариялау ақылы болады. Нативті әзірлеу ең қымбат, себебі ол білікті әзірлеушілер командасын және ұзақ уақытты қажет етеді. Дегенмен, нақты мақсатқа және бюджетке қарай дұрыс тәсілді таңдау тіпті шағын бизнеске де тиімді шешім табуға мүмкіндік береді.

Қорытынды

Мобильді қосымшаларды әзірлеу – бұл кең спектрлі технологиялар мен әдістерді қамтитын күрделі және динамикалық үдеріс. Бұл зерттеу мобильді қосымшаларды жасаудың негізгі тәсілдерінің артықшылықтары мен кемшіліктерін жүйелеуге мүмкіндік берді. Генераторлар мен конструкторлар жылдамдық пен төмен шығындарды, ал нативті әзірлеу – максималды өнімділік пен интеграцияны қамтамасыз етеді. Гибридті тәсіл теңгерімді шешім болып табылады. Білім беру мен жылдам прототиптеу үшін MIT App Inventor сияқты визуалды платформалар бағдарламалаудың негіздерін үйренуді жеңілдетеді және инновацияларға жол ашады. Болашақта мобильді қосымшаларды әзірлеу жасанды интеллект, интернет-заттар (IoT) және арттырылған шынайылықпен тереңірек интеграцияласу бағытында дамуын жалғастырады. Дұрыс таңдалған әзірлеу тәсілі жобаның табысты болуының негізгі шарты болып қалады.

Әдебиеттер тізімі

1. Statista Research Department. Number of smartphone users worldwide from 2016 to 2023 // Statista. – 2023. – URL: https://www.statista.com/statistics/330695/number-of-smartphone-users-worldwide/ (қаралған күні: 04.01.2025).
2. Коматинени С., Маклин Д. Android үшін қосымша жасау. – СПб: Питер, 2011. – 304 б.
3. Rivero, J. M. A Comparative Study of Mobile App Development Approaches // Journal of Systems and Software. – 2020. – Vol. 159. – P. 110442.
4. MIT App Inventor Foundation. Learn to Build Android Apps // MIT App Inventor Official Website. – URL: http://appinventor.mit.edu/ (қаралған күні: 04.01.2025).
5. Фелкер Д. Android: разработка приложений для чайников. – М.: Диалектика, 2011. – 384 б.
6. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html