Аннотация

Бұл мақаланың мақсаты – цифрлық технологияларды пайдалана отырып, бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін дамытудың тиімді тәсілдерін зерттеу және жүйелеу. Зерттеу мәтінді, аудиовизуалды және интерактивті цифрлық құралдардың (мысалы, бейне монтаж, қарапайым бағдарламалау, виртуалды шындық элементтері, блогтар) оқушылардың танымдық қызығушылығын арттырудағы, ойлауын дамытудағы және өз бетінше іздену дағдыларын қалыптастырудағы әлеуетін талдайды. Зерттеу әдісі ретінде педагогикалық әдебиеттерді талдау, практикалық тәжірибені жүйелеу және бағалау қолданылды. Нәтижелер цифрлық технологияларды шығармашылыққа бағытталған білім беру процесіне енгізу оқушылардың белсенділігін айтарлықтай арттыратынын, олардың зерттеушілік, коммуникативтік және сыни ойлау қабілеттерін дамытатынын көрсетеді. Мақалада білім беруді цифрландыру жағдайында оқушы тұлғасын шығармашылық жолмен қалыптастырудың өзектілігі негізделіп, мұғалімдерге практикалық ұсыныстар беріледі.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінің басты мақсаттарының бірі – шығармашылықпен ойлай алатын, инновациялық шешімдер таба алатын және өзгеретін әлемге бейімделе алатын тұлғаны қалыптастыру. Бұл міндет қоғамның цифрланған ортаға тез ауысуы жағдайында одан да өзектілік алып отыр. «Жаңа технологияларға сүйене отырып, оқушылардың шығармашылық қабілеттерін арттыру» тақырыбы осы заманауи талаптарға жауап беретін маңызды педагогикалық мәселеге арналған. Тақырыпты таңдау негізі – практикалық тәжірибеде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) оқытудың жаңа әдіс-тәсілдері ретінде қолданудың оқушылардың танымдық қызығушылығы мен шығармашылық белсенділігіне әсерін бақылау және жүйелеу қажеттілігі болды. Мақаланың теориялық маңыздылығы білім беруді цифрландыру контекстінде шығармашылықты дамытудың әдістемелік негіздерін құруда, ал практикалық маңыздылығы – бастауыш сынып мұғалімдеріне нақты, тиімді тәсілдер мен цифрлық құралдарды ұсынуда жатыр. Зерттеудің негізгі мақсаты бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін дамытуда АКТ-ны тиімді пайдалану жолдарын анықтау, осы процестің нәтижелерін талдау және ұсыныстар әзірлеу болып табылады [1].

Негізгі бөлім

«Шығармашылық» ұғымы педагогикалық тұрғыдан жаңаны іздеу, ойлап табу және материалдау қабілетін білдіреді. Бұл тек өнер саласына ғана емес, ойлау процесінің кез келген саласына қатысты. Б.А. Тұрғынбаеваның атап көрсеткендей, дамыта оқыту технологияларының мәні де осында – оқушының ішкі әлеуетін ашып, оны белсенді, шығармашылық ізденіс жолына түсіру [2, б. 45]. Бастауыш мектеп жасы – баланың танымдық белсенділігі мен қиялы ерекше дамыған, әртүрлі тәжірибелерге ашық кезең. Осы кезеңде дұрыс ұйымдастырылған шығармашылық әрекет оның болашақтағы оқу және тұлғалық дамуының негізін қалайды.

Жаңа технологиялар осы процесті табысты қолдау үшін кең мүмкіндіктер ашады. Олар оқушыға тек ақпаратты пассивті түрде қабылдауға емес, сонымен белсенді және шығармашылық түрде жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Бастауыш сыныптарда шығармашылық қабілеттерді дамыту үшін келесі цифрлық тәсілдерді қолдану тиімді болып саналады:

1. Бейнежазба және қарапайым бейне монтаж: Оқушылар өздері ойлап тапқан ертегілерді, әңгімелерді қысқа бейне роликтер түрінде түсіре алады. Бұл тапсырма олардың ой ерекшелігін, сюжет құрастыру дағдысын, сөйлеу мәдениетін дамытады және командалық жұмыс қабілеттерін арттырады.
2. Интерактивті презентациялар мен инфографика құру: Google Slides немесе Canva сияқты қарапайым құралдарды пайдалана отырып, оқушылар өздері зерттеген тақырыптар бойынша материалдар дайындай алады. Мысалы, тарихи оқиғаны уақыт сызығы түрінде немесе хайуанаттар туралы инфографика түрінде көрсету.
3. Қарапайым бағдарламалау орталары (Scratch, Kodu): Бұл орталар есептерді шешудің алгоритмдік ойлауын дамытады. Оқушы өз ойындағы қарапайым ойынды немесе мультфильмді жасау арқылы логикалық ойлау мен шығармашылықты бір уақытта жетілдіреді.
4. Виртуалды шындық (VR) және кеңейтілген шындық (AR) элементтері: Мұғалімдер сабақ тақырыбына қатысты 360 градустық бейнелерді немесе AR-қосымшаларды пайдалана алады. Мысалы, география сабағында шетелдік қаланы виртуалды тур ретінде «қонақтау» баланың қиялы мен танымдық қызығушылығын күшейтеді.
5. Блогтар мен цифрлық әңгімелер: Сыныптық блог ашу немесе бірлескен цифрлық әңгіме жазу жобасы оқушылардың өз ойларын бөлісу, сыни тұрғыдан ойлау және жазу дағдыларын жетілдіруге мүмкіндік береді.

Аталған технологияларды қолдану кезінде мұғалімнің рөлі түбегейлі өзгереді: ол білім берудің тікелей көзі ретінде емес, ұйымдастырушы, көмекші және мотиватор ретінде әрекет етеді. Мұғалімнің негізгі міндеті – оқушы үшін шығармашылық ізденіске қолайлы, қауіпсіз және қолдау көрсетілетін орта құру. Бұл мынадай шарттарды қамтуы тиіс: мұғалімнің қызығушылық тудыратын проблемалық жағдайлар ұсынуы; оқушының жас ерекшелігі мен жеке қабілетіне сай тапсырмалар таңдауы; жұмысты жүйелі және сатылап ұйымдастыруы; сәтсіздіктерді жоюға бағытталған қолдау көрсетуі [3, б. 21].

Тәжірибелік жұмыстың нәтижелері көрсеткендей, АКТ -ны шығармашылыққа бағытталған сабақтарға енгізу оқушылардың белсенділігін айтарлықтай арттырады. Олар жұмысты өздерінің қызығушылықтарына байланысты жан-жақты дамыта алады. Мысалы, табиғат туралы сабақта бір оқушы фоторепортаж жасаса, екіншісі бұл туралы қысқа мультфильм құрастырады, ал үшіншісі инфографика дайындайды. Бұл жеке тұлғаның дамуы мен дарынын есепке алудың заманауи тәсілі болып табылады. Сонымен қатар, цифрлық жобаларды қорғау, топтық талқылау оқушылардың коммуникативтік дағдыларын, өз ойын дәлелдей білуін және басқалардың пікірлерін сыйлай білуін дамытады.

Дегенмен, технологиялардың өзі мақсат емес, тек құрал екенін есте сақтау қажет. Олардың тиімділігі мұғалімнің педагогикалық мақсатқа сай енгізуіне тікелей байланысты. Сондықтан, әрбір цифрлық тапсырма нақты оқу мақсаттарына, оқушының шығармашылық әрекетінің белгілі бір кезеңіне (ойластыру, іске асыру, бағалау) сәйкес келуі тиіс. Технологияларды қолдануды жоспарлау кезінде мұғалім: тапсырманың мәні мен түрін нақты анықтауы; қажетті цифрлық ресурстар мен бағдарламалық құралдарды таңдауы; оқушылардың жұмыс процесінде қолдау көрсету жолдарын ойластыруы; нәтижелерді бағалау критерийлерін алдын ала белгілеуі қажет. Осындай жүйелі тәсіл ғана шығармашылықты дамытуды нақты оқу нәтижелеріне айналдыра алады.

Қорытынды. Жаңа технологиялар бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін дамыту үшін күшті ынталандырушы және құрал ретінде қызмет ете алады. Олар білім алу процесін жекелендіруге, оқушының белсенді рөлін күшейтуге және нақты өмірлік жағдайлармен байланыстыруға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижелері бойынша, АКТ-ны білім беруге енгізу тек оқушылардың қызығушылығын ғана емес, сонымен қатар олардың зерттеушілік іс-әрекетін, өз бетінше білім алу дағдыларын және болашақта қажет болатын цифрлық сауаттылықты дамытады деген қорытынды жасауға болады. Мұғалім үшін басты міндет – осы технологияларды ойластырылған және мақсатқа бағытталған түрде пайдалану, оларды дәстүрлі педагогикалық әдістермен үйлестіре білу. Болашақта зерттеуді әртүрлі цифрлық құралдардың шығармашылық қабілеттердің нақты компоненттеріне (мысалы, елестету, ассоциациялар құру, проблемаларды шешу) әсерін салыстыра отырып, тереңірек зерттеу жұмыстарын жүргізу мақсатқа сай болар еді. Осындай кешенді тәсіл бізге заманауи білім беру жүйесінің негізгі міндеті – шығармашылық, белсенді және жауапты тұлғаны қалыптастыруды тиімді шешуге көмектеседі.

Әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Астана, 2007 жылғы 27 шілдедегі өзгерістермен.
2. Тұрғынбаева, Б.А. Дамыта оқыту технологиялары / Б.А. Тұрғынбаева. – Алматы: Рауан, 2000. – 156 б.
3. Нуракаева, Л.Ш. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылығын дамытудың заманауи әдістері / Л.Ш. Нуракаева // Бастауыш мектеп. – 2021. – №5. – Б. 18-25.
4. Robinson, K. Out of Our Minds: Learning to be Creative / Ken Robinson. – Oxford: Capstone, 2011. – 245 p.
5. Полат, Е.С. Жаңа педагогикалық және ақпараттық технологиялар жүйесінде оқыту / Е.С. Полат. – М.: Академия, 2005. – 272 с.
6. Mishra, P., & Koehler, M. J. Technological Pedagogical Content Knowledge: A Framework for Teacher Knowledge / Punya Mishra, Matthew J. Koehler // Teachers College Record. – 2006. – Vol. 108, No. 6. – P. 1017-1054.
7. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html