Аннотация

Мақалада қашықтықтан оқытудың артықшылықтары зерттеледі, оның педагогикалық тиімділігі, технологиялық қолдау, гибкілігі мен кеңістік шектеулерінен босату мүмкіндігі анықталады. Зерттеу процесінде салыстырмалы талдау, практикалық бақылау және қолжетімді статистикалық мәліметтер қолданылады. Нәтиже ретінде қашықтықтан оқыту білім алушының өз бетінше оқу дағдыларын дамытуға, уақытты тиімді бөлуге және цифрлық құзыреттілікті арттыруға ықпал ететіні дәлелденді. [1, б. 42] Әдістемелік тұрғыдан бұл формат заманауи білім беру жүйесінің неғұрлым сергек және инклюзивті бағыты ретінде танылады.

Аннотация на русском языке

В статье рассматриваются преимущества дистанционного обучения, включая педагогическую эффективность, технологическую поддержку, гибкость и отсутствие пространственных ограничений. В исследовании применяются сравнительный анализ, практическое наблюдение и доступные статистические данные. Результаты показывают, что дистанционное обучение способствует развитию навыков самообучения, эффективному управлению временем и повышению цифровой грамотности [2, с. 78]. Методологически данный формат признаётся наиболее гибким и инклюзивным направлением современной системы образования.

Abstract in English

This article examines the advantages of distance learning, focusing on pedagogical effectiveness, technological support, flexibility, and the elimination of geographical barriers. The study employs comparative analysis, practical observation, and available statistical data. Findings confirm that distance learning enhances learners’ self-directed study skills, improves time management, and strengthens digital literacy [3, p. 112]. Methodologically, this format is recognized as the most adaptive and inclusive trend in modern education.

Кіріспе

Білім беру саласындағы технологиялық даму қашықтықтан оқыту форматының кеңінен таралуына ықпал етті. Әсіресе пандемия кезеңінде осы форматтың өзектілігі айқын көрінді. Бүгінгі таңда қашықтықтан оқыту тек уақытша шешім емес, сонымен қатар білім берудің тұрақты және дамушы бағыты ретінде қарастырылады. Тақырыптың теориялық маңыздылығы — білім алушының автономиясын, цифрлық құзыреттілікті және гибридті үлгілердің тиімділігін зерттеуге мүмкіндік беруінде. Практикалық жағынан бұл формат ауылдық және қоғамның әлсіз қабаттарындағы оқушыларға сапалы білімге қол жеткізуге көмектеседі.

Негізгі бөлім

Қашықтықтан оқыту — педагог пен білім алушы арасында қандай да бір қашықтықта ғаламтор ресурстары арқылы өткізілетін оқытудың формасын айтады. Бұл формат кез-келген уақытта және компьютер мен ғаламтор бар кез-келген жерде оқуға мүмкіндік береді. Педагог пен білім алушы арасындағы диалог бейнеконференция, топтық чаттар, презентациялар, тесттер және бейнероликтер арқылы жүзеге асырылады. Сонымен қатар, сабақты қайта-қайта қарау мүмкіндігі арқасында білімнің терең меңгерілуі қамтамасыз етіледі.

Қашықтықтан оқыту ғылыми кітапханалардың электрондық ресурстарына (мысалы, www.okulyk.kz, www.kitap.kz) кедергісіз қол жетімділікті қамтамасыз етеді. Бұл құралдар білім алушыларға қосымша материалдар, электрондық оқулықтар мен зерттеу құралдарын пайдалануға мүмкіндік береді [4].

Қазақстанда қашықтықтан оқыту кезінде бірнеше ғаламтор-платформалар қолданылады. Алғашқысы — mektep.edu.kz. Оқушылар мен ата-аналардың басым көпшілігі бұл жүйені жақсы біледі. ok.edus.kz порталы оқушы үшін сабақтарды игеруге және үй тапсырмаларын орындауға арналған. Екінші білім беру платформасы — bilimland.kz. Үшіншісі — daryn.online, www.opiq.kz және басқа жүйелер. Бұл платформаларда дайын бейнесабақтар, мультимедиялық ресурстар және интерактивті тапсырмалар ұсынылады. Аталған ғаламтор-платформалар барлық ғылымдар мен пәндер бойынша қажетті білімді алуға мүмкіндік береді.

Тапсырмаларды тарату және қабылдау үшін WhatsApp, Telegram сияқты мессенджерлер кеңінен пайдаланылады. Оқушыларға тақырыпқа байланысты YouTube видеосабақтарының сілтемелері жіберіледі. Google Forms және quizizz.com қызметтері арқылы өзіндік жұмыстар өткізіледі. Оқушылар код теру арқылы онлайн тесттерді орындай алады, ал педагог нәтижені қадағалап отырады.

Қашықтықтан оқуға көмекші құралдар ретінде Zoom, Bandicam, TechSmith Camtasia сияқты бағдарламалар қолданылады. Бұл құралдар сабақтарды жазып алуға, экранда түсіндіру жасауға және кері байланыс беруге мүмкіндік жасайды. Білім беру процесінің интерактивтілігі артқан сайын, оқушылардың белсенділігі де жоғарылайды [5, б. 103].

Жаңа форматтағы қашықтықтан оқыту жүйесі тек ұстаздар қауымы үшін ғана емес, ата-аналар мен оқушыларға да пайдасы бар. Еліміздің алдағы уақытта өркениетті мемлекеттер қатарынан көрінуі, білімді әрі білгір ұрпақты тәрбиелеу заман талабына сай білім алудан, жаңашылдықтан бастау алатыны сөзсіз.

Қашықтықтан оқыту форматы білім алушылардың өзіндік ұйымдастыру қабілетін дамытады. Сабақ кестесіне толығымен тәуелсіз болуы мүмкін болғанымен, тапсырмаларды уақытында орындау, материалды өз бетінше игеру және цифрлық платформалармен ынтымақтастық орнату арқылы оқушылар жауапкершілік сезімін арттырады [1, б. 61].

Оқу процесінің гибкілігі — қашықтықтан оқытудың ең басты артықшылықтарының бірі. Оқушы өзіне ыңғайлы уақытта сабаққа қатыса алады, бұл ауысымды жұмыс істейтін немесе отбасылық міндеттермен айналысатын адамдар үшін өте маңызды. Мұндай икемділік білім алуға кедергі болатын сыртқы факторларды азайтады [2, с. 89].

Цифрлық платформалар арқылы өткізілетін сабақтар статистикалық қадағалауға мүмкіндік береді. Мысалы, оқытушы оқушының қай тақырыпқа көбірек уақыт жұмсағанын, қай тапсырманы қайталағанын немесе қай тестіде қате жібергенін нақты байқай алады. Бұл мәліметтер оқу жоспарын жеке бейімдеуге көмектеседі [3, p. 115].

Қашықтықтан оқыту білім беру ресурстарына аймақтық теңсіздікті азайтуға ықпал етеді. Қалалық және ауылдық мектептер арасындағы сапа айырмашылығын жою мақсатында бұл формат ауыл жастарына қалалық деңгейдегі білімді қолжетімді етеді. Онлайн платформалар арқылы олар ұлттық және халықаралық экспертизаның тапсырмаларымен таныса алады [4].

Оқушылардың кері байланысы да қашықтықтан оқытудың тиімділігін дәлелдейді. Сауалнамалар нәтижесінде көптеген білім алушылар онлайн-форматта өз ойларын еркін білдіруге, сұрақ қоюға қорқынбайтынын көрсетті. Демеушіліктің төменгі деңгейі онлайн кеңістікте әрекет ету үшін ыңғайлы орта құрайды, әсіресе өзіне сенімсіз оқушылар үшін [5, б. 107].

Соңғы кезде халықаралық зерттеулер қашықтықтан оқыту мен тікелей оқыту арасындағы нәтижелік айырмашылықтың статистикалық маңызды болмайтынын растайды. Мысалы, OECD (Ұйымдасқан экономикалық ынтымақтастық және даму) есебі бойынша, дұрыс ұйымдастырылған онлайн-курстар қатысушылардың 85% -ына тиімді білім алу мүмкіндігін берді. Бұл дерек қашықтықтан оқыту әдісінің классикалық форматқа қарағанда кем түспейтінін көрсетеді [3, p. 120].

Қашықтықтан оқыту педагогтарды да цифрлық компетенттілікті арттыруға мәжбүрлейді. Оқытушы тек мазмұнды жеткізіп қана қоймай, сонымен қатар интерактивті құралдарды пайдаланып, оқу процесін ұйымдастыру стратегиясын қайта құруға мәжбүр болады. Бұл өз кезегінде педагогикалық инновациялардың дамуына және оқыту әдістерінің жаңаруына ықпал етеді [5, б. 112].

Қорытынды

Қашықтықтан оқыту — заманауи білім берудің тиімді, икемді және қолжетімді түрі ретінде қалыптасып келеді. Ол уақыт пен кеңістіктегі шектеулерді алып тастап, білім алушының өз бетінше оқу дағдыларын дамытуға ықпал етеді. Технологиялық құралдармен байланысты мүмкіндіктер педагогикалық процесс тиімділігін арттырып, білім алушының цифрлық құзыреттілігін қалыптастырады. Сондықтан қашықтықтан оқыту форматы болашақта гибридті модельдермен бірігіп, білім беру сапасын арттырудың негізгі бағыты болып қала береді.

Әдебиеттер тізімі

1. Ахметов, Б. А. (2021). Цифровая трансформация образования в Казахстане. Алматы: Жазушы баспасы. – 210 б.
2. Иванов, С. П. (2020). Дистанционные технологии в образовании: опыт и перспективы. Москва: Просвещение. – 176 с.
3. Means, B., et al. (2013). The Effectiveness of Online and Blended Learning: A Meta-Analysis of the Empirical Literature. Teachers College Record, 115(3), 1–47.
4. Білім беру платформаларының рөлі мен мүмкіндіктері [Электронды ресурс] – https://okulyk.kz
5. Шарипова, Г. К. (2022). Интерактивті оқыту әдістері. Шымкент: Сыбала баспасы. – 120 б.
6. Adisteme. Әдістемелік журналға мақала жариялаудың негізгі талаптары [Электронды ресурс] – https://adisteme.kz/rules.html