Аннотация

Бұл мақала COVID-19 пандемиясы жағдайында қашықтықтан оқытудың (онлайн білім берудің) қолданылуын, оның проблемалары мен перспективаларын талдауға арналған. Зерттеудің мақсаты – шетел тілін, атап айтқанда ағылшын тілін онлайн оқытудың тиімді әдіснамасын анықтау, мұғалім мен студент үшін оң және теріс жақтарын сипаттау. Жұмыста талдау, бақылау, тәжірибені жалпылау және әдебиеттерді салыстыру әдістері қолданылды. Мақалада Google Classroom, Moodle, Telegram сияқты платформаларды пайдалану тәжірибесі, оқытудың ақпараттық-техникалық қамтамасыз етілуінің мәселелері, сонымен қатар студенттердің коммуникативтік дағдыларын дамытудың өзектілігі қарастырылады [1, 2]. Нәтижелер онлайн білім берудің кеңістіктік шектеулерді жоятынын, бірақ сонымен бірге техникалық проблемалар мен психологиялық қиындықтар тудыратынын көрсетеді. Қорытындыда дәстүрлі және қашықтықтан оқыту элементтерін үйлестірудің қажеттілігі, сондай-ақ мұғалім кадрларының цифрлық құзыреттілігін арттыру бағыттары атап өтілген.

Кіріспе

COVID-19 пандемиясы білім беру жүйесінде тез және радикалды өзгерістерді талап етті, бұл қашықтықтан оқытуды (онлайн білім беруді) өмірге қабылдауға мәжбүр етті. Бұл өзгеріс жоспарланбаған үлкен әлеуметтік эксперимент ретінде болды, ол білім берудің барлық қатысушыларынан жедел шешімдерді, жаңа әдіснамаларды іздестіруді талап етті. Тақырыптың өзектілігі қазіргі заманғы технологиялардың білім беруге әсерінің өсуімен, сондай-ақ болашақта гибридтік оқыту үлгілерінің даму әлеуетімен байланысты. Шетел тілдерін, әсіресе ағылшын тілін оқыту саласы бұл үрдістің тиімділігін бағалау үшін ерекше маңызды, өйткені ол коммуникацияға, интерактивтілікке және тілдік ортаға байланысты.

Теориялық маңыздылығы заманауи білім беру технологияларының дидактикалық әлеуетін зерттеуге бағытталса, практикалық маңыздылығы мұғалімдерге нақты әдістемелік ұсынымдар дайындауда көрінеді. Мақаланың мақсаты – карантин жағдайында онлайн білім берудің негізгі проблемалары мен перспективаларын талдау, сондай-ақ шетел тілін оқытудың тиімділігін арттыру жолдарын ұсыну болып табылады.

Негізгі бөлім

Қашықтықтан оқытуды жедел енгізу бірқатар мәселелерді тудырды, оларды технологиялық, әдіснамалық және психологиялық-педагогикалық топтарға бөлуге болады. Технологиялық мәселелерге интернет-байланыстың тұрақтылығының жеткіліксіздігі, студенттер мен мұғалімдердің қажетті техникалық құралдармен (компьютер, веб-камера, микрофон) қамтамасыз етілмеуі, сондай-ақ білім беру платформаларының функционалдылығының шектеулілігі жатады. Бұл факторлар, әсіресе ауылдық жерлерде тұратын немесе материалдық мүмкіндігі шектеулі студенттер үшін білім алуға тең қол жеткізуді шектейді.

Әдіснамалық мәселелер дәстүрлі сабақтарды цифрлық ортаға бейімдеу қиындығымен байланысты. Шетел тілін оқытудың негізінде ауызша тілдесудің белсенді практикасы жатады. Онлайн-форматта мұндай практиканы ұйымдастыру үшін мұғалімге қосымша дағдылар қажет: виртуалды топты басқару, брейк-аут бөлмелерін пайдалану, сөйлеу тапсырмаларын интерактивті форматта ұйымдастыру. Google Classroom, Moodle, Zoom, Telegram сияқты платформалардың әрқайсысының өз ерекшеліктері бар және оларды біріктіре отырып пайдалану тиімді болып шығады [1]. Мысалы, Moodle жүйесінде тесттер мен тапсырмаларды орналастыруға, ал Zoom немесе Telegram платформаларын тікелей бейнеконференциялар өткізу үшін қолдануға болады.

Онлайн оқытудың артықшылықтары айтарлықтай. Олардың ішінде:

1. Уақыт пен кеңістіктен тәуелсіздік, бұл студенттерге оқу мен жұмысты үйлестіруге мүмкіндік береді.
2. Әр түрлі цифрлық ресурстарға (электрондық оқулықтар, бейнесабақтар, онлайн-сөздіктер, виртуалды кітапханалар) қол жетімділік.
3. Оқу материалын дербес қайта қарау мүмкіндігі, егер сабақ жазбасы сақталған болса.
4. Жекелендіру мүмкіндігі, яғни әрбір студентке оның деңгейі мен қажеттіліктеріне сәйкес тапсырмалар дайындау.

Бұл артықшылықтар, атап айтқанда, шетел тілін оқытуда маңызды, онда ауызша тәжірибені байыту үшін қосымша материалдар қажет.

Дегенмен, онлайн оқытудың кемшіліктері де бар. Бұл студенттердің өздігінен жұмыс істеу дағдыларының жеткіліксіздігі, оқу процесіне қатысу мотивациясының төмендеуі, экран алдында ұзақ уақыт отырудан туындайтын шаршау синдромы (digital fatigue), сондай-ақ тікелей жеке байланыстың болмауынан туындайтын психологиялық дискомфорт. Тілдік ортаның жетіспеушілігі, яғни шетел тілін табиғи коммуникативтік жағдаятта қолдану мүмкіндігінің шектеулілігі де маңызды мәселе болып табылады.

Студенттердің коммуникативтік құзыреттілігін дамыту үшін онлайн-форматта мынадай әдістерді қолдану ұсынылады:

1. Тақырыптық форумдар мен пікірталастарды ұйымдастыру.
2. Жұптық немесе топтық жобаларды орындау (мысалы, бірлескен презентация дайындау).
3. Тақырыптық бейнефрагменттерді талқылау және оларға пікір білдіру.
4. Рөлдік ойындар мен ситуациялық тапсырмаларды виртуалды ортаға бейімдеу.

Бұл әдістер студенттердің белсенді қатысуын арттырып, тілді іс жүзінде қолдану дағдыларын дамытады.

Мұғалімнің рөлі онлайн оқытуда түбегейлі өзгерді. Ол білім беруді ұйымдастырушыдан ынталандырушыға (фасилитаторға) және техникалық көмекшіге айналды. Бұл мұғалімдердің цифрлық құзыреттілігін, яғни заманауи ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) білім беру процесінде тиімді пайдалана білу дағдыларын үнемі арттыруды талап етеді. Сонымен қатар, мұғалімдерге онлайн ортада студенттердің психологиялық жағдайын бақылау, олардың қатысуын қолдау және виртуалды тәртіпті құру бойынша арнайы дайындық қажет.

Болашақта білім беруді дамытудың негізгі бағыты гибридтік немесе аралас оқыту моделі болып табылады. Бұл модель дәстүрлі жеке түрдегі оқыту мен онлайн технологиялардың артықшылықтарын үйлестіреді. Мысалы, теориялық материалды онлайн курстар арқылы беру, ал практикалық сабақтарды, жобаларды қорғауды, ауызша тілдесуді кампуста өткізу. Бұл тәсіл ресурстарды үнемдеуге, оқу процесін икемді етуге және әр студенттің жеке қажеттіліктерін ескеруге мүмкіндік береді.

Қорытынды

Карантин жағдайында онлайн білім беруді жедел енгізу білім беру жүйесінің цифрлық трансформациясын жеделдетті және оның әлсіз жақтарын анықтады. Осы тәжірибе көрсеткендей, онлайн оқыту кеңістіктік шектеулерді жоятын, білім беруді жеңілдететін және қолжетімді ететін күшті құрал болып табылады. Алайда, ол техникалық инфрақұрылым мәселелерін, студенттер мен мұғалімдердің цифрлық құзыреттілігінің деңгейін, сондай-ақ коммуникацияның сапасы мен мотивацияны сақтау қиындықтарын шешуді талап етеді.

Шетел тілін оқыту саласында онлайн технологиялар қосымша ресурстар мен тәжірибені байытуға мүмкіндік береді, бірақ тілдік орта мен табиғи коммуникацияны толық алмастыра алмайды. Сондықтан болашақта тиімділік гибридтік моделдерді дамытуда, яғни онлайн форматының артықшылықтарын дәстүрлі оқыту элементтерімен үйлестіруде.

Осыған қол жеткізу үшін келесі шараларды жүзеге асыру қажет: білім беру инфрақұрылымын, әсіресе ауылдық жерлерде, жақсарту; мұғалімдердің цифрлық-педагогикалық дайындығын жан-жақты арттыру; студенттердің өздігінен жұмыс істеу дағдыларын дамытуға бағытталған әдістемелерді әзірлеу; онлайн-курстар мен ресурстардың сапасы мен қолжетімділігін арттыру. Тек осылайша онлайн білім беру қиындықтарды жеңу құралы емес, білім беруді сапалы жаңа деңгейге көтеретін тиімді механизмге айнала алады.

Әдебиеттер тізімі

1. Grigorenko S.E., Sagalaeva I.V., Fisunova N.V. Online lesson as one of the forms of distance learning of a foreign language at a university // Modern problems of science and education. – 2019. – No. 5.
2. Bakach E.V., Shutko Yu. B. Problems and prospects of distance learning in the institution of additional professional education // Scientific and methodological support for assessing the quality of education. – Chelyabinsk, 2018.
3. Hodges, C., Moore, S., Lockee, B., Trust, T., & Bond, A. The Difference Between Emergency Remote Teaching and Online Learning. // Educause Review. – 2020. – Vol. 27.
4. Bozkurt, A., & Sharma, R. C. Emergency remote teaching in a time of global crisis due to CoronaVirus pandemic. // Asian Journal of Distance Education. – 2020. – Vol. 15(1). – P. i-vi.
5. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі. Білім беруді цифрландыру тұжырымдамасы. – Астана, 2021.
6. Journal article submission requirements [Online resource] – https://adisteme.kz/trebovaniia-k-oformleniiu-stati.html