Математика
Ермоленко Евгений Викторович, Решение текстовых задач

Мақала авторы: Ермоленко Евгений Викторович
Жұмыс орны: КГУ "Средняя школа имени М. В. Ломоносова"
Лауазымы: Учитель математики
Порталға жариялану мерзімі: 11.11.2018

Решение текстовых задач

Краткосрочный план урока по предмету «Алгебра»

Класс: 7

Тема урока: §36. Решение текстовых задач.

Ссылки: учебник, сборник дидактических материалов, методическое руководство, сборник задач.

Общие цели:

7.4.3.1. составлять математическую модель по условию задачи;

7.4.2.2. решать текстовые задачи с помощью составления уравнений и неравенств.

Результаты обучения: учащиеся проводят анализ условия задачи, составляют математическую модель, решают задачи с помощью уравнений и неравенств.

Ключевые идеи: идеи 7 модулей, работа в группах, парах, индивидуально, обратная связь.

Ресурсы: раздаточные материалы, учебник, доска, проектор.

План урока:

  • Организационный момент (1 минута)
  • Активизация познавательной деятельности (2 минуты). Индивидуальная работа.
  • Проверка (1 минута)
  • Заполни пропущенное (2 минуты). Индивидуальная работа.
  • Проверка (1 минута)
  • Вычислите (8 минут). Индивидуальная работа.
  • Проверка (1 минута)
  • Алгоритм решения задач (3 минуты).
  • Проверка (1 минута).
  • Решение задач (16 минут). Групповая работа.
  • Проверка (1 минута).
  • Рефлексия (3 мин).
  • Постановка домашнего задания (1 минута).

Ход урока:

  • Организационный момент (1 минута).

Организация позитивного настроя. Прием «Найди хорошее»

  • Активизация познавательной деятельности (2 минуты). Индивидуальная работа.

Внимательно выслушайте предложения, которые сейчас прозвучат. Возможны всего два ответа: «ВЕРНО» или «НЕВЕРНО».

«ВЕРНО» записываете в таблице как «/», а «НЕВЕРНО» как «_».

Графический диктант:

ВЕРНО ли что:

  1. При умножении степеней с одинаковыми основаниями основание остается прежним, а показатели степеней складываются.
  2. При делении степеней с одинаковыми основаниями основание остается прежним, а показатели степеней перемножаются.
  3. При возведении степени в степень основание остается прежним, а показатели степени перемножаются.
  4. Степень частного равна частному степеней делимого и делителя.
  5. Чтобы возвести в степень произведение, необходимо возвести в степень каждый множитель и полученные степени перемножить.
  6. Любая степень числа ноль равна 1.
  7. Первая степень любого числа равна самому числу.
  8. Четная степень отрицательного числа есть отрицательное число.
  9. Любая степень положительного числа есть число положительное.

Степень с отрицательным показателем есть дробь с числителем равным единице, а знаменатель является степенью с положительным показателем.

Ученики заполняют таблицу графического диктанта.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
/ _ / / / _ / _ / /
  • Проверка (1 минута).

Перед вами шаблон правильных ответов на графический диктант. Каждый правильный ответ 1 балл, неправильный ответ 0 баллов.

  • Заполни пропущенное (2 минуты). Индивидуальная работа.

В некоторых формулировках известных вам формул сокращенного умножения есть пропущенные слова. Допишите их и под каждым предложением напишите соответствующую формулу.

  1. Разность ______________ двух выражений равна произведению _______________________ на их сумму.
  2. Сумма кубов двух ___________________ произведению суммы этих выражений __________________________ разности.
  3. ________________ двух выражений равен квадрату первого выражения, плюс ______________________ первого выражения на второе, __________ квадрат второго выражения.
  4. ______________________________ равен кубу первого выражения, минус ______________________________ ______________на второе выражение, плюс утроенное произведение первого выражения на квадрат второго, _____________________ выражения.

 

  1. Произведение ___________________выражений на их сумму равно _________________ этих выражений.
  2. Разность __________________________ равна произведению разности этих выражений на неполный ____________________________.
  3. Квадрат разности _________________________________ первого выражения, _____________________________________________ на второе, плюс квадрат второго выражения.
  4. Куб _________________________________ кубу первого выражения, плюс утроенное __________________________________ на второе выражение, плюс утроенное произведение первого выражения на ____________________________________, плюс куб второго выражения.
  • Взаимопроверка (1 минута).

Обменяйтесь своими работами с соседом и в течении 1 минуты выполните проверку правильности выполнения заданий. Каждый правильный ответ 1 балл, неправильный 0 баллов.

  • Вычислите (8 минут). Индивидуальная работа.

С помощью формул сокращенного умножения выполните вычисления.Фронтальная проверка (1 минута).

     Фронтальная проверка (1 минута).

Поочередно зачитываются ответы.

  • Алгоритм решения задач (3 минуты).

Установите правильный порядок действий при решении задач:

  1. Введите переменные, установите связь между данными в условии задачи.
  2. Внимательно прочитайте условие задачи;
  3. Составьте математическую модель (уравнение) по условию задачи;
  4. Выберите ответ, удовлетворяющий условию задачи;
  5. Решите уравнение.
  • Проверка (1 минута).

От каждой группы выступает один спикер, предлагая результат работы своей группы. После этого идет обсуждение предложенных алгоритмов.

  • Решение задач (16 минут). Групповая работа.

1-группа

Задача-1

Периметр прямоугольника равен 28 см. Если eгo длину уменьшить на 3 см, а ширину увеличить на 2 см, то eгo площадь уменьшится на 8 см2. Какова площадь прямоугольника?

Задача-2

На сторонах прямоугольника построены квадраты. Площадь одного квадрата на 95 см² больше площади другого. Найдите периметр прямоугольника, если известно, что длина прямоугольника на 5 см больше его ширины.

2-группа

Задача-1

В прямоугольном параллелепипеде длина на 5 см больше ширины и на 5 см меньше высоты. Найдите измерения прямоугольного параллелепипеда, если площадь его поверхности равна 244 см²

Задача-2

Если сторону квадрата увеличить на 4 см, то его площадь увеличится на 32 см2 . Найдите сторону квадрата.

3-группа

Задача-1

Длина прямоугольника на 8 см больше стороны квадрата, а ширина — на 8 см меньше. У какой из фигур площадь больше и на сколько?

Задача-2

Произведение двух чисел, равно квадрату суммы меньшего числа и 12-ти, а среднее арифметическое этих чисел на 24 больше меньшего числа. Найдите эти числа.

  • Проверка (1 минута).

Проверка правильности решений по готовым ответам.

  • Рефлексия (3 мин).

Попрошу вас представить обратную связь по проведенному уроку:

  • Ваше мнение по проведенному уроку
  • Что нужно сделать для улучшения результатов?
  • Над чем нам надо поработать?
  • Постановка домашнего задания (1 минута).

Составьте условие задач на движение, на работу и на площади, которые могут быть решены с помощью уравнения или системы уравнений.

№36.14

 

Биология
Джаилмысова Самал Маратовна, Тыныс алу үдерісін зерттеу

Мақала авторы: Джаилмысова Самал Маратовна
Жұмыс орны: "М. Дауленов атындағы мектеп интернаты" КММ
Лауазымы: химия, биология пәндерінің мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 28.10.2018

Тыныс алу үдерісін зерттеу

  Пәні: Химия                       Күні:             Мұғалім :Джаилмысова С.М.

   Сынып:  7 «А» Қатысқан оқушылар  саны:  22

Қатыспаған оқушылар саны: —

Сабақтың тақырыбы: Тыныс алу үдерісі.  №11 зертханалық  тәжірибе  «Тыныс алу үдерісін зерттеу»

Сабақ негізделген оқу мақсаттары:

7.5.1.3 -адам ағзасына кіретін элементтерді (О, С, Н, N, Ca, P, K) білу;

7.5.1.4 -тыныс алу үдерісін түсіндіру

Сабақ  нәтижесі:

Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады: Оқулықта берілген және қосымша тапсырмаларды орындайды.  Жазба жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді.

Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады: Топтық жұмысты брлесе орындайды.Өз бетінше жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді. Қосымша үлестірме ресурстармен  жұмыс жасайды.

Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады:

Оқулықтан тыс берілген қосымша тапсырмалады орындайды, тақырып бойынша қосымша мәліметтер мен дәлелдер келтіре алады.

Бағалау  критерийі: Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында  тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

Тілдік құзіреттілік: Адам ағзасындағы химиялық элементтер.Тыныс алу үдерісі.

«Тыныс алу үдерісін зерттеу»

Ресурстар: Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар  және  әртүрлі  заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.

Әдіс-тәсілдер: Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.топтық жұмыс , жеке жұмыс

Құндылықтарға баулу: Топпен , жұппен жұмыста достық қатынасты қалыптастыру. Қоршаған ортаны қорғауға баулу

Пәнаралық байланыс: Биология , ағылшын тілі, музыка

Алдыңғы оқу: Тағам құрамындағы қоректік заттар.

«Тағам құрамындағы қоректік заттарды анықтау»

Сабақтың  басы:   (5  минут )

   Сәлемдесу (Ынтымақтастық атмосферасын құру )

Оқушыларды екі қатарға тұрғызып сәттілік тілеу

Көңіл-күй металдарына оқушы өз көңіл-күйі бойынша смаилик жапсыру

Алдыңғы оқу бойынша «доп лақтыру » әдісімен өткен тақырыпты қайталау     (сұрақтар Тағам құрамындағы қоректік заттар.

  1. Нәруызды тағамдарды ата
  2. Нәруыз құрамындағы элементтерді ата
  3. Майлардың қандай түрлері бар
  4. Адам массасының неше пайызы май
  5. Көмірсуға бай тағамдарды ата
  6. Көмірсу құрамына қандай элементтер кіреді
  7. Көмірсулар қайда көп кездеседі
  8. Қандай дәрумендерді білесің
  9. Макроэлементтерді ата
  10. Микроэлементтерді ата
  11. Кальций қандай тағам құрамында болады
  12. Фосфор қандай тағам құрамында болады
  13. Калий қандай тағам құрамында болады
  14. Хлор қандай тағам құрамында болады
  15. Күкірт қандай тағам құрамында болады
  16. Натрий қандай тағам құрамында болады
  17. Магний қандай тағам құрамында болады
  18. Фтор қандай тағам құрамында болады
  19. Темір қандай тағам құрамында болады
  20. Мыс қандай тағам құрамында болады
  21. Йод қандай тағам құрамында болады

ҚБ   жауап берген оқушыға конфет беріп , сол конфет бойынша топқа бөлу (конфетте түрлі смаилик жапсырылған)

ТОПТАР

1-Оттек тобы

2- Көмірқышқыл газы тобы

3- Фотосинтез тобы

4- Энергия тобы

ҚБ :  Тапсырманы орындаған әр балаға конфеттер беріп отырамын.

Сабақтың ортасы: (25 минут)

Жаңа тақырыпты таныстыру:  ( Жұмбақ жасыру)

                                       Бар ма жоқ па оны анық білмейсің

Ол жоқ жерде  өмір сүріп  жүрмейсің (АУА)

(Жаңа тақырыпты анықтап алу үшін  тәжірибе жасату)

Қанша уақыт тыныс алмай тұра аламыз екен ? ол үшін секундомер қосып тыныс алуды тоқтатамыз.  Демек балалар біз тыныс алмай қанша минут шыдаймыз екеніне көз жеткіздік , бұл тәжірибені мен сендерге қандай мақсатта жасаттым , яғни біз бүгін  тынысалу процесіне тоқталамыз.

(Болжау стратегиясы ): «Күту ағашына» бүгінгі сабақтан не күтеміз соны жазып ілеміз

Видео көрсетілім  «Фотосинтез»

Оқушылар жаңа терминдерді дәптерлеріне жазып алады үш тілде

Көмірқышқыл газы- углекислый газ- carbon dioxide

Оттек- кислород-oxygen

Глюкоза-глюкоза- glucose

Целлюлоза-целлюлоза- cellulose

Тыныс алу- дыхание- breath

Ауа-  воздух-air

Фотосинтез- фотосинтез-photosynthesis

Хлоропласт- хлоропласт- Chloroplast

ҚБ(қалыптастырушы бағалау бас бармақ әдісімен)

Топтық жұмыс( Тақырыпты топтарға бөліп беру танысуға)

1-Оттек тобы     (тыныс алу ) Ақыл картасы

2- Көмірқышқыл газы тобы ( Тыныс алу мүшелері) постер

3- Фотосинтез тобы ( Тыныс алу маңызы ) Ақыл картасы

4- Энергия тобы    ( Фотосинтез ) постер

Әр топтан  баяндаушы оқушы шығып айтып шығады

ҚБ   отшашу шапалақпен

Сергіту сәті «телефон» ойын ойнату ( 2 минут) (екі қатарға тұрған оқушының ең соңғысына элемент атын айтып олар алдыңғысына айтып ең бірінші оқушы тақтаға элемент таңбасын жазады  музыка ойнап тұрады)

 

Зерттеу жұмыстары ( 5 минут )Қауіпсіздік ережесін еске түсіреміз

№ 11 зертханалық жұмыс орындауға

Топтарға реактивтер таратылып беріледі

Мұғалім нұсқауы бойынша тапсырмаларды орындап қорытынды жазады

ҚБ (қалыптастырушы бағалау смаилик тарату)

 Жұптық жұмыс :  Кесте толтыру  (дәптермен жұмыс)

Жеке жұмыс :   Салыстыру кестесі

ҚБ (топ мүшелері бірін  бірі бағалауы)

Сабақтың соңы:    (3 минут ):

Үйге тапсырма:   №19 оқу, кесте толтыру , Эссе

Кері байланыс : «Күту ағашына» оқушылар мақсатына жете алдыма

Шынында ойлағандары болды ма стикерге жазып тақтаға іледі.

Бастауыш сынып
Лигусова Светлана Николаевна, Правописание –тся, -ться у глаголов

Мақала авторы: Лигусова Светлана Николаевна
Жұмыс орны: КГУ "Средняя школа имени М.В. Ломоносова"
Лауазымы: Учитель начальных классов
Порталға жариялану мерзімі: 28.10.2018

Правописание –тся, -ться у глаголов

Тема урока: Правописание –тся, -ться у глаголов

Цели: 1) Совершенствовать навыки правописания глаголов на  -тся и -ться, определять время,число, вид, спряжение глаголов.

2) Развивать речь учащихся, навыки самооценки; умение работать в группах, парах, творческие способности учащихся.

3) Воспитывать внимательность и аккуратность при работе; культуру взаимоотношений при работе в группах.

Оборудование: компьютер, проектор, экран, карточки с заданиями.

Ход урока

  1. Организационный момент

— Здравствуйте, уважаемые гости и дорогие ребята! Я рада приветствовать вас на уроке русского языка. Обернитесь к нашим гостям, поприветствуйте их, повернитесь и друг другу улыбнитесь, пожелайте успехов.  Пусть от улыбки станет тепло на душе, пусть она поможет легко и радостно трудиться на уроке. Желаю всем нам успехов!                                                Слайд 1

Отчёт дежурных. Время года?

Подбор слов к слову зима (работа в группе)                                                    Слайд 2

  1. Актуализация знаний

— Как называются слова, отвечающие на вопросы что делает? Повторим всё о глаголе:                                                                                                                                                                                                                                        Глагол – это… что обозначает гл… отвечает на вопросы… имеет какую форму…. Какого вида бывают глаголы…. Как измениться глагол (время, род, число, спряжение)                                                               Слайд 3

  1. Работа в тетради

Запись числа. Классной работы. Каллиграфическая минутка  Гг (характеристика звука)

Сп вр ли ро чи

Словарная работа

Ребята. Вспомните, какие стихотворения о зиме вы знаете? (учащихся читают наизусть).   Посмотрите на экран и прочитайте.

Стихотворение «Январь» А.Асылбеков.                                                         Слайд 4

Белого снега гора

Выпала нынче с утра

Ну-ка морозец ударь начинае (тся) январь

Новый ледок на горе. Новы и песенки наши,

Каждый малыш в январе  на год становится старше.

Определите, что нужно вставить в словах?

Какими чястями речи являются эти слова?

Посмотрите и скажите, сможете ли вы сформулировать тему урока?

3  Сообщение темы и цели урока                                                    Слайд 5

Тема урока: «Правописание -тся, -ться у глаголов»

Цели урока: мы будем совершенствовать навыки правописания –тся, и ться в глаголах; находить глаголы в текстах, определять время. вид, число, спряжение глаголов; развивать речь, творческие способности, умение работать в группах.

Правила работы в группе                                                                 Слайд 6

Вспомните и назовите правила работы в группе. Оценочный лист.

  1. Усвоение знаний (Работа в группах).

Игра «Передай другому» ( вставить –тся, -ться у глаголов)

Учит?ся                     приближает?ся      строит?ся         начинает?ся

Отправит?ся            собирает?ся           решает?ся       переливает?ся

Дожидает?ся           живёт?ся                развиват?ся      укутат?ся

Поправляет?ся         купает?ся              улыбат?ся          считает?ся

Задумат?ся               катат?ся                 смотрет?ся         обЪяснит?ся

Проверка (1 уч. от группы читает ответы)

Вывод:  у глаголов 3 лица, отвечающих на вопросы что делает? что сделает? что делают? Что сделают? Перед-ся ь не пишется.

Если глагол отвечает на вопросы что делать? Что сделать?, то это глагол неопределенной формы и в нём перед –ся пишется ь.

 Лист оценивания (самооценка)                                                        Слайд 7

  1. Работа по учебнику,( раб. по группам)

1 группа записать 1-2 предложения, пропущенные буквы  синтаксический разбор предложения; подчеркнуть глаголы, определить время.      Слайд 8

2 группа  выписать 3-4 предложения, подчеркнуть глаголы, определить спряжение.

3 группа  выписать все глаголы, объяснить правописание -тся, -ться; определить виды, число глагол

4 группа записать последние предложение, пропущенные буквы объяснить; определить время, лицо глагола.

Заслушивание ответов уч-ся. Оценивание (Оценочный лист)

  1. Физминутка. Я пришёл из школы я учу глаголы                      Кричать – кричу(ааа)

Мне их выучить пустяк                                          Вертеть- верчу (голов)

У меня свой метод!                                          Двигать-двигаю( маш.рук)

Применяется он так                                               Прыгать- прыгаю.

Новый метод этот.

  1. Составление постера.

1 группа «Собери рассыпавшийся текст»;

2 группа  Загадки о зиме;

3 группа пословицы, народные приметы о зиме;

4 группа  составление алгоритма написания –тся –ться в глаголах;

Заслушивание ответов учащихся. Оценочный лист.

9.Закрепление изученного (Работа по карточкам)

«Допиши пословицы».

  1. Кто на уроке старается, у того всё …..(получается)
  2. Если не будешь стремиться, нечем будет …….(гордиться).
  3. Грамоте учиться всегда ………(пригодится).        Нестыдно не знать – стыдно ….(не учиться).

(Оценочный лист)

  1. Творческое задание «Юные поэты»

…искрится … расступаются                         Слайд 9

… ложиться … начинается.

… злится … стучится.   (Выслушать стихотворения учащихся, заполнить лист оценивания)

11.Итоги урока. Рефлексия.                                                    Слайд 10

Я научился….

Мне было интересно….

Я понял…..

Теперь я могу….

Могу похвалить себя за то….

Мне было трудно….

  1. Домашнее задание                  Слайд 11

Стр. 143,  Упр 369.

1 и 3 группы списать текст, глагол подчеркните, определите лицо,

2 и 4 группы изменить глаголы, пост в неопределенную форму, записать парами, определить  вид глагола.

Подведите итогов оценивания учащимися, выведение общей оценки.

Спасибо за урок!

 

 

 

Химия
Джаилмысова Самал Маратовна, Қызықты химия тәжірибелері

Мақала авторы: Джаилмысова Самал Маратовна
Жұмыс орны: "М. Дауленов атындағы мектеп интернаты" КММ
Лауазымы: химия, биология пәндерінің мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 15.09.2018

Қызықты химия тәжірибелері

Оқушылардың   химия   пәніне деген  қызығушылығын  арттырып,  дүниетанымдық  көзқарасын  дамыту  үшін   әртүрлі  тақырыптарда  кештер, үйірмелер,  сайыстар  өткізіп отыру  пән  мұғалімінің   басты  мақсаттарының бірі.  Оқушылармен   өткізілетін  химиялық  кештердің  бір   бөлімі  қызықты тәжірибелерді  көрнекі  көрсетуге арналады.

Қызықты     тәжірибелерді   көрген  оқушыда  қызығушылықтан  әртүрлі  сұрақтар  туады.  Одан  әрі  сол сұрақтың жауабын табуға  ынталанады.Нәтижесінде  оқушының   химия  пәніне  деген  қызығушылығы  артып, ынтасы  дамиды. Қызықты  тәжірибелердің  «кілтін»  немесе  мәнін бірден  айтудан   гөрі  оқушылардың  өзіне  ойландырып  айтқызған дұрыс. Тәжірибе  жасайтын  оқушыларды  таңдап  алудың  да өзіндік  ерекшеліктері бар. Тәжірибе  жасайтын   оқушы  өзінің  сөзімен , іс-қимылымен  оқушыларды  шын  мәнінде  «сиқыршы»  тәрізді  тартатындай  болуы  тиіс. Сондай  тәжірибелердің  кейбіреулері  беріліп отыр .  Сондай-ақ  үй жағдайында  жасап көруге болатын  қызықты тәжірибелер  де беріліп отыр.

                       ЕСКЕРТУ: Кез-келген тәжірибені жасау кезінде  техникалық қауіпсіздік ережелерін  сақтауды ұмытпаймыз!!!

  1. Ауыртпай жасалған «операция»

Үстіне ақ  халат киген  оқушы  тәжірибе   үстелінің  жанына  келіп, балаларға  қарап: « Қазір мен сіздерге  адамның  денесін  ауыртпай  операция  жасауды  көрсетпекпін. Операцияның  жасалуы да , жазылуы да тез.  Бір батылдау   біреуің  осында келуіңді сұраймын. »- деп  шақырады. Жанына келген   оқушының  білегіне  «спирт»  жағады да , операция  пышағын  дезинфекциялағыш   сұйықтан  алып  оның  білегін ары-бері  кескен болады. Қолдан  «қан»   шығарады.  Артынан қолдың  қанын сүрткен болып , суланған  таза  шүберекпен  сүртеді. Қолы  жазылады, «қаны »  тазарады. Бұл қызықты «операция» отырғандарды  таңқалдырады.

Бұл   тәжірибедегі   қолданған  «спирт»  5 пайыздық  темір (ІІІ) хлориді ерітіндісі, ал  дезинфекциялағыш  зат  калий  роданиді  болған   еді.  Қан болып  қызарған  зат  ол  темір  роданиді  болған.

ҒеСІ3+3КСNS=Fe(CNS )3+ 3KCI

2.Сіріңкесіз  жағылған от

Кішкене  әйнектің  үстіне  калий  перманганатын  салып,  оның  үстіне бірнеше    тамшы  күкірт  қышқылын   тамызады.  Бұл       қоспаны    темір қаңылтырға   салады.  Осы қоспаның  айналасына  ағаш жаңқаларын  салып  қояды. Одан  кейін  бір түйір  мақтаға  спирт  сіңіреді де саусақтың арасына қысып  қояды, басқа  адамдар  байқамай  қалатындай  етіп ұстайды. Қажетті кезінде  мақтаны  ошақтың   үстіне  жақындатып  қысып  қалады. Ол  қоспаға тиген   кезде  от  алып,  ағаш  жана  бастайды. Оттың  жануы себебі спирттің Мп2О7 де қуатты тотығуынан болады.

  1. Отсыз түтін

Тәжірибе  жүргізуші : « Отсыз түтін жоқ, бұлтсыз жауын жоқ »- дейді. Міне, осы  мақалды  химия жоққа  шығарады.  Қараңдар, мен  қазір отсыз түтін   шығарамын. – деп  екі таяқшаны  бір –біріне   жақындатады.  Сонда будақтаған  қою  ақ  түтін  пайда болады.  Содан кейін  түтін  шығу себебін  сурап немесе  түсіндіреді.

Мүсәтір спиртіне батырылған  таяқшаны концентрациялы тұз қышқылына батырылған  таяқшаға   жақындатып  тигізгенде  будақтаған ақ түтін пайда болады.  Онда мынадай реакция жүзеге асады:

NH4OH+ HCI=NH4CI+ H2O

Будақтаған   ақ түтін- аммоний  хлоридінің  майда  түйіршіктері . Бұл тәжірибені   цилиндрде де жасауға болады  не екі ерітіндіге батырылған  мақталарды  тиістіру  арқылы түтін  түзілетінін   көрсетуге  болады.

  1. Шақпақ қантты қалай жағуға болады?

Егер  бір  түйір шақпақ  қантты  спиртшамның  жалынына ұстаса , ол балқып   көмірленіп  күйе бастайды,  бірақ   жанбайды.  Ал қант балқыған кезде    үстіне  темекі  күлінен  сеуіп  жіберсе , қант от алып  , әдемі көкшіл жалынмен    дыбыс  шығарып  жана бастайды. Оның құпиясы  мынадай:        « Темекі күлінде  шамалы  литий  тұзы болады, ол қанттың тотығуын тездетіп   жандырады,  яғни  катализатор  рөлін   атқарады.»

  1. Резиналы жұмыртқа

Жұмыртқаның  қабығы кальций карбонатынан тұратынын  бәріміз жақсы білеміз.   Сірке    суын пайдалана отырып, жұмыртқаны қабығынан қалай  тазалауға    болатынына    көз  жеткіземіз. Ол  үшін  бір шикі және бір піскен жұмыртқаны  аламызда   екі стақанға салып, сірке  суымен  толтырамыз. Жұмыртқа   қабығынан  көпіршіктер бөлініп    шығып   жатқанын байқауға болады, ол   бөлініп   жатқан     көмірқышқыл     газы.   2-3 күн өткен соң жұмыртқаны   алып   суық   суға   шайып   көретін   болсақ,   шикі  жұмыртқа резина тәрізді массаға, ал піскен жұмыртқа  қоймалжың массаға айналады. Яғни төмендегі реакция жүзеге асады.

CaCO3+2CH3COOH=(CH3COO)2Ca+CO2 +H2O

6.Құмнан шыққан жылан

Ас  содасы  мен  қант  ұнтағын (сахарная пудра)  араластырамыз,   әйнектің бетіне  құмды   саламызда  тегістеп   оған  спирт   (изопропанол)  құямыз  да үстіне    араластырған  қоспаны   салып  от  тамызамыз.    Біраз   уақыттан  соң    құмнан    ирелеңдеп    жылан    тәрізді   зат   шыға  бастайды.

  1. Көпіршіктер жасау

Сұйық   сабынның  20  мл  алып , оған марганцовка    ерітіндісін    және сутегінің   асқын    тотығын    құйып    араластырамыз.     Көпіршіктердің көлемі    ұлғая    береді.

  1. Майшамды үрлемей өшіру

Ас   содасынан  1-2 қасық   тарелкаға   салып, оған сірке суынан  құямыз. Көмірқышқыл   газы  бөліне  бастағанына  көз  жеткізуге болады. Жанып тұрған  майшамға  жақындатсақ  майшам  өшеді, себебі  көмірқышқыл газы ауадан  ауыр  болғандықтан  ыдыста  жиналады және ол жануды қолдамайды.

  1. Крахмалды анықтау

Ыдысқа   суық   су    құйып оған нанның бір тілімін   саламыз, оны кайтадан  алып  суға   йод  ерітіндісіне тамызамыз, біраз уақыттан соң су кара түске дейін өзгереді.  Бұл дегеніміз  крахмалдың бар екенінің белгісі.

  1. Шырпы неге жалындап жанады?

Стақанға сутегінің асқын тотығынан аздап құямыз да оған калий перманганатының  біраз түйірлерін саламыз. Быжылдап газ бөлінгенін байқаймыз, ол бөлінген оттегі газы. Дәлелдеу үшін  шала жанған немесе  сөніп бара жатқан  шырпыны стақанға жақындатамыз, шырпы лапылдап жанады.  Ал оттегі  жануды қолдайды.

  1. Жанартаудың атқылауы

Әйнектің бетіне аммоний бихроматының біраз мөлшерін  төмпешік тәрізді үйіп саламыз да оны сіріңкемен жағамыз.  Қарайып  жана бастаған  аммоний бихроматы  жанартау атқылаған тәрізді  бейнеге енеді де жан-жағына шашырай бастайды.

  1. Ерітіндінің түсін өзгерту

Суға  зеленканың  бірнеше  тамшысын  тамызамыз, жасыл  түсті ерітінді пайда  болды. Оған  сутегінің  асқын  тотығының  бірнеше тамшысын қосамыз. Оның үстіне  күйдіргіш натр немесе  кәріз тазалағыш сұйықтықтың  бірнеше тамшысын  тамызамыз. Біраз уақыттан соң ерітінді  түссізденеді.

Бұл әдісті киімге  түскен  дақтарды кетіруге пайдалануға болады , бірақ сілтінің орнына  аммиак ерітіндісін пайдаланамыз.

  1. «Бағдаршам» жасау

Бұл тәжірибе  ерітіндінің түсін тез өзгертуіне  байланысты  «бағдаршам» деп аталады. Алдымен калий перманганатын суға аз мөлшерін  ерітеміз,  қантты суға  ерітеміз, екі ерітіндіні  бір-біріне қосамыз да үстіне   сілті  немесе  кәріз тазалайтын сұйықтықтан  құямыз. Таңқурай түсті ерітінді алдымен  көк түске сосын жасыл түске соңынан сары түске өзгереді.  Неге?

Себебі: Калий  перманганаты  қантты   сілтілік  ортада  тотықтырып, марганец   диоксиді  түзілді.

Пайдаланған  әдебиеттер:

А. Мырзабаев. Н. Тұрбекова. Химиядан  кластан тыс жұмыстар және танымдық ойындар, 1993

А. Мырзабаев.  Химияның қызығы, 1963

А. Мырзабаев. Химиядан кластан тыс жұмыстар , 1964

Интернет материалдары