Құрметті ұстаздар қоғамы! Сіздерді Мұғалімдер күнімен шын жүректен құттықтаймыз! Сіздердің бала көңілдеріңіз əр оқушының жандүниесін нұрландырып, жүрегіне шапағат нұрын төгуде. Мұғалімнен өнеге-білім алып, өмір теңізіне құлаш ұрған кез келген шəкірт ұстазымен мақтанады. «Мектептің жүрегі», «Бала жанының бағбаны»… Иə, бұл мектеп мұғалімі — ұстазға арналған теңеулер. Мұндай мадақтауларды жалғастыра берсек, даналық сөздер тізбегі шексіздікке ұласады. Мерейлі мерекеде дендеріңізге саулық, отбасыларыңызға амандық, істеріңізге сəттілік тілейміз.

Дорогие наши учителя! Поздравляем вас с днем учителя! Высоко ценим щедрость ваших любящих сердец, ваше терпение и понимание, преданность делу и любовь к нам — своим ученикам! Желаем крепчайшего здоровья, бодрости тела и духа, радости от вашего нелегкого труда и всяческих удач в личной жизни! Пусть вас окружают уважение и любовь, доброжелательность и милосердие, жизнерадостность и наша благодарность!
...

5 0

Кто читал эти книги в школьние годы? Обязательно поставьте лайки.

Сейчас молодеж читает Японские сказки. Может мы подскажем, в каких книгах больше морали?!

Мы запускаем новый проект 100 книг в старшей школе. Начали обратно перечитывать старые книги из школьных годов. Помогите составить список тех книг, которых рекомендуете старшим школьникам. После составления списка мы сделаем приложение в виде мобильной библиотеки.

Комплект из двух книг самого известного романа Драйзера. Основанная на реальных событиях криминально-судебная история. Психологическая драма и одновременно суровая отповедь «американской мечте» стала сюжетной основой нескольких фильмов. Привлекательный мир богатства, роскоши и развлечений — и отчаянная погоня за успехом и преступление как две стороны американской мечты.
...

2 4

В преддверии празднования всемирного дня учителя приглашаем всех педагогов принять участие в языковых олимпиадах "Wonder Words". 5-го октября все победители будут награждены знаками отличия. Подробнее: https://wonder.zti.kz ...

3 0

Познавательная олимпиада для дошкольников и школьников 1-6 классов. Олимпиада проводится в игровой форме и в этой игре используется один из самых лучших дидактических методов обучения. Вопросы викторины составлены лучшими учеными Казахстана, России и Бразилии. ...

2 1

Уважаемые участники образовательных мероприятий и авторы статей. Теперь на наших порталах в разделе результатов участий в открытом доступе не будут отражены данные участников. Документы можно будет проверять только путем ввода регистрационных номеров и сканированием QR. А в журнале "ADISTEME.KZ" из общего доступна будут скрыты сведения об авторах. В списке авторов будут указаные только имена и первые буквы фамилии. Данные будут видны только самим авторам. Также мы временно прекращаем публикацию энциклопедических журналов в онлайн формате. Это делается в целях обеспечения безопасности наших подписчиков. В последнее время стало очень много мошенников.

Также обратите внимание:
- Мы не звоним и не отправляем письма с приглашениями на участие в образовательных мероприятиях.
- Наши операторы никогда не просят смс или другие личные данные.
- Мы не пользуемся приложением ZOOM для организации конкурсов.
- Мы не продаем отличительные знаки.
- Мы не просим переводить взносы на счета физических лиц.
- Наши операторы ведут переписку только через защищенный канал Business WhatsApp и не раздают свои личные номера.
- Мы используем только Instagram, YouTube, WhatsApp и Mail.ru.
- Курсы совершенствования проводим только в своих порталах по темам использования авторских дистанционных образовательных технологий.
...

3 1

Білім саласында ең үздік компьютерлік ойын графикасының дизайнын құрастырғаны үшін Виллиан Цельсо Зарпеллон (Бразилия) "Тәлімгер" медалімен марапатталды. Өз ісінің нағыз маманы болған, шәкірт тәрбиелеген мамандар марапатталады.

За создание лучшего графического дизайна компьютерной игры в сфере образования награжден медалью "Наставник" Виллиан Цельсо Зарпеллон (Бразилия). Данная награда выдается специалистам, которые стали наставниками в своем деле и обучают других.

For the creation of the best graphic design of an educational computer game, Willian Celso Zarpellon (Brazil) was awarded the "Mentor" medal. This award is given to professionals who have become mentors in their field and teach others.
...

7 1

Нәзір Төреқұлов Халықаралық қорының Президенті профессор Сапарбаев А.Ж. тұңғыш дипломат Нәзір атамыздың өсиетін білім беру аясында жандандырып, оны халықаралық деңгейде шыңдата білгені үшін "Қоғам қайраткері" медалімен марапатталды. ...

10 3

My name is Kokon. I'm fighting villains from the Land of the Know-Nothings. Help me win this educational battle and we'll be good friends. I need smart friends. To everyone who helps me, I will send a friend certificate with the results of participation. And we will award the best student with the medal "For Special Achievements in Studying". ...

2 0

Меня зовут Кокон. Я сражаюсь со злодеями из страны Незнайек. Помоги мне выйграть эту образовательную битву и мы станем хорошими друзьями. Мне нужны умные друзья. Всем кто помогает мне я буду отправлять сертификат друга с результатами участия. А самого лучшего отличника мы наградим медалью "За особые успехи в учении". ...

4 2

Ескерту: Мақала сапасы туралы ақпараттарды, сертификат, анықтама және журналға тапсырыс беру батырмаларын мақала авторы немесе журнал тілшісі ғана көре алады.

Абай жолы роман-эпопеясын мектепте оқытудын инновациялық технологиялары

Қазақ тілі және әдебиеті
Абай жолы роман-эпопеясын мектепте оқытудын инновациялық технологиялары

Мақала авторы: Редакция ғана көре алады
Жұмыс орны: Шығыс Қазақстан облысы, Жарма ауданы бойынша білім бөлімінің "Ш.Уәлиханов атындағы орта мектебі" КММ
Лауазымы: Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мүғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 27.03.2022
Журнал қорына жариялаған: Индира Т.


Қазақ әдебиетінде Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің алатын орны ерекше. Шығармаларына халықтың ауыз әдебиеті  бастау алса, батыс пен шығыстың соны үлгісін қазақы қауымға түсінікті әрі жаңаша бастамамен жол тартты. М.Әуезов — қазақтың төл әдебиетіне мол мұра қалдырып қана қоймай, асыл сөздің зергерлігін  кейінгіге дәлелдеп кеткен қас шебер. Ал, «Абай жолы роман -эпопеясы» шоқтығы биік, маңызы бір төбе болатын құнды дүниесі. Жалпы, «Эпопея» сөзі  гректің «туғызу, жарату» деген сөзінен шыққан. Жазушы қаламынан туған бұл туындыны жас ұрпаққа оқыту мәселесін:

  1. Эпопеяның жазылу тарихы
  2. Романның әлем әдебиетіндегі мағасы
  3. Абай мен Құнанбайдың типтік образы
  4. Эпопеяның – тарихта алатын орны
  5. Романның Абайтану ғылымына қосқан үлесі деп қарастырған дұрыс.

Қазақ әдебиетінің тарихында М.Әуезовтың «Абай жолы » роман-эпопеясында халқының ділі мен тілі, мәдениеті, болмысы, дүниетанымы , дәстүр-салты, әдет-ғұрпының баршасы кеңінен ашылғанын көреміз.

Жазушы 1929-1939 жылдар аралығында жеке басы қуғынға ұшыраса да  бас кітапты жазуға ден қояды.Оның жазылуына аса жауапкершілікпен дайындалады. Осылайша «Абай шығармаларының»  2 томдық жинағын шығарып, Абай жайлы материалдар жинаумен айналысады. Ақынның өмірін, балалық дәуірін, қоғамдағы орнынын, шығармаларын зерттеп ғылыми ізденіске бет бұрады. Шет ел әдебиетіндегі көптеген шығармаларды оқып, аударып, ғылымға ден қояды. Алғаш жазушы шығарманың бірінші тарауын  «Татьянаның қырдағы әні» деген атпен жариялайды. Туынды оқырманның ыстық ықыласына бөленді. Әуезовтің бұдан кейінгі өмірі Абай өмірі мен шығармашылығына арналады.Абайды тануы- жазушының әлем әдебиетіне көтерілуіне салынған даңғыл жол болды.

Жазушы   «Абай жолы» роман –эпопеясының  1942 жылы алғашқы кітабы, екінші кітабын 1947 жылы, үшіншісін 1952 жылы, соңғысын 1956 жылы жазып шығарды. 1,2/кітабы үшін М.Әуезовқа Мемлекеттік сыйлық берілсе, кейін 4 томдық еңбегі үшін ең жоғарғы сыйлық Лениндік сыйлықпен марапатталады. Ал , туындының маңызы мен мәнін бүгінгі  мектеп оқушысына оқыту үшін осы тарихи деректің теориялық мәніне тоқталған жөн деп ойлаймыз. Мектеп оқушысының зердесіне қарапайым қазақ жазушысының туындысының сол кездегі ең таңдаулы шығармалардың бірі болғанын, ол шығарманы әлемдік деңгейде түрлі мемлекеттің  оқырманына жол тартқанын білген, түсінген болса қызығушылықпен роман-эпопеяны оқитыны сөзсіз.Тума таланттың шығарманы жазудағы шеберлігін біз оқушының шығармадан алған әсерін талдау арқылы көрсете аламыз. Авотор өз туындысының солақай саясаттың салқынынан өтуі үшін  қисынын келістіре отырып кейбір тарихты бұрмалауға тура келгенін түсіндіре кеткен абзал.

Ол өз бойындағы барлық тәжірибесін, ақыл-айласын, күш-жігерін роман-эпопея үшін  пайдаланды. «Абай жолы» арқылы қазақ халқының тарихи бейнесі жаңарды. Көшіп-қонуды ғана білген қазақ деген жүпыны түсінікте болғандарды қазақ даласындағы Абайы арқылы саналарын жаңартты. Әлем әдебиетіндегі көркемдік –идеялық бағасын орыс жазушысы К.Фединнің «Ұлт туралы толық , тұтас түсінікті жазушының өнері береді. М.Әуезов өзіні «Абайымен» менің қазақ халқы туралы түсінігімді толықтырды., мен енді ғана хош  иісті самал ескен даланың жұпар ауасын жұтып, қазақ болып кеткен тәріздімін» деген сөзінен-ақ көре аламыз.

«Абай жолы» роман-эпопеясы қазақ ұлтын әлемге танылуына даңғыл жол болды дедік. Әлем мен қазақ арасын жалғастырушы көпір іспеттес. Франция елінің ұлы жазушысы Луи Арагоннның: Мен оның туындыларын  туған еліме таныстырушы болуды үлкен аброй санаймын. Эпикалық роман «Абай», менің ойымша,  «ХХ ғасырдағы ең үздік шығарма.Бұл шығарма Кеңес әдебиетіндегі туындылардың алды деу аздық етеді, әлемнің басқа елдерінде де тең түсетін шығарма жоқ деуге  болады» деген пікірі туындының нақты бағасы болғанын мектеп оқушысына жеткізе білген жөн.

Бүгінгі таңдағы жаңартылған білім беру аясында оқушыларға Абай шығармаларын оқыту жолдары кеңінен қарастырылып жүр. «Абай жолын» оқуға дейінгі аралықта оқушы санасында Абай жайлы таным-түсінік бар екені белгілі. Біз «Абай жолы » роман-эпопеясын оқыту технологиясын зерделегенде оқушының назарын шығарманың көркемдік идеясы мен, тарихтағы алар орнына баса назар аудара отырып нәтижеге жетуге болатынын көреміз.  Жаңартылға білім беру идеясының өзі- оқушыны ізденімпаздыққа, зерттеуге, қорытынды жасай білуге баулу болып табылады.Жалпы инновациялық технологияны үлкен 3 топқа бөліп қарастыруға болады.

  1. Оқу –танымдық іс әрекеттің дұрыс ұйымдастыру методикасы
  2. Оқу –танымдық әрекетті меңгертуде  әдіс-тәсілін тиімді пайдалану
  3. Оқу-танымдық әрекеттің тиімділігін тексеру және өзін-өзі тексеруге арналға әдістер.

Ал мұғалімнің методиканы пайдалануы мен дұрыс таңдауының өлшемін қалай біле аламыз? Ол үшін: «Қолданылатын методика оқу мақсатына сай ма? Оқытудаға бағалау критерийін дұрыс  қолдана білдік пе? Сабағымыз оқу мақсатына жете алды ма?», — деген сұрақтар аясында сабақ өлшемін саралай аламыз.

М.Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясының мектепте оқыту методикасы жайлы қазақтың ұстазы Қ.Бітібаеваға дейін екшелеп, даралау  терең қарастырылмаған.Оны филология ғылымдарының докторы Каратаева А.М-ның еңбектерінде көрсетеді. Ғалым Қ.Бітібаеваның :  «Адамзаттың ақыл-ойының ғұлама жазушысы Әуезов шығармашылығын қалай оқыту керек, оны жастардың бойына қалай сіңіру керек, осы мәселе әрбір әдебиетші ұстазды ойландырып келгені рас. Себебі, М.Әуезов шығармашылығын оқыту дегеніміз — үлкен мұхитқа сапар шеккенмен тең деген сөз. Қай кезеңде, қай туындысын алсақ та, Әуезов туындыларының тақырыбы мәңгілік мәселені қозғайды.» дей келе өз еңбегінде Әуезов шығармаларының зерттелуі мен оқытылуын қарастырған ғалымдарды саралап шығады. Өз тарапымыздан біз де шығармалардың оқытудың инновациялық технологияларына тоқталдық. Қ.Бітібаева «Әдебиет пәнін оқытудың тиімді жолдары» атты оқу құралында: «… әдебиет пәні жас жеткіншектерге жай ғана білім беріп қоймайды, ол өмірдің ең қымбаттысы, ең асылы – жақсылық пен ізгіліктің ұрығын себеді. Әдебиет пәнінің әр сабағын – адам бойындағы асқақ арман, берік сенім, әсемдік пен сұлулыққа құштарлық тәрізді ең мөлдір сезімдер мен кісілік қасиеттер туралы сырласу сабағы десек те болады. …Бұл пән жас қауымды мақсатты өмір сүруге үндейді, оны туған анасын сүюден Отанын сүюге, бүкіл адамзатты сүюге дейін жетелейді. Әдебиет пәнінің алдында тұрған осындай қасиетті мақсат ең алдымен сабақ процесінде, оның әр тақырыбында жүзеге асырылуға тиіс. Сондықтан әр сабақты, яғни әр сабаққа бөлінген 45 минутты тиімді етіп ұйымдастыра білу ісі мұғалімнен ерекше творчестволық жұмысты, ойлы да зерделі еңбекті талап етеді», — дейді [3; 4-5].  Мектепте қазақ әдебиеті сабағында жоғары сынып оқушыларына  «Абай жолы» роман-эпопеясын оқытуда алдымен меңгертудің оңай жолын таңдаймыз. Мысалы, 1 –кітап бойынша, алғашқы тарауын қарастырғанда Қ.Бітібаева  қолданған дидактикалық материалдарарқылы саралау  өте тиімді

Бұл дидактикалық материалдар  кітаптағы материалдарды жинақтап, топтап оқушыға берген соң , проблемалық сұрақтар қоя отырып, сабақтың нәтижесіне тиімді жетуге болады. Әдебиеттегі негізгі детальды таба отырып, нақтылыққа оқушыны бағыттаған жөн. Бұдан соң жеке образдық талдауға назар саламыз. Құнанбай мен сол дәуір  мәселесін түрлі кесте, кластер арқылы көрсетіп,нақты нақыл сөздер оралымымен қорытынды жасаймыз.

Негізгі мазмұны Мұғалім әрекеті Оқушы әрекеті Көрнекіліктер
ұйымдастыру  1 Сұрақтар қою Сұрақтарға жауап беру Түрлі кеспе қағаздары
Сабақ барысы:

Құнанбай мен сол дәуір мәселесі, жас Абай бейнесі, аналар образы

Құнанбай,Сүйінбай, Қаратай образдары,  Абайдың балғын бейнесі, аналардың үлгілік бейнесі  жайлы түрлі тапсырмалар ұсыну Әр кейіпкер іс-әрекетіне сай  тапсырмаларды орындау, сыни пікір білдіру Салыстырмалы кесте, иллюстрация

Абайдың ақындығы, гуманизмі, күрескерлігі, өнер шашуы, ойшылдығын шығарманың өн бойынан іздей отырып, зерттеуге, шығармашылық дамуға оқушыны баулитынымыз хақ.Әрбір тақырыпты түрлі әдіс-тәсілдерді қолдану арқылы пікірталас, диалог, сұхбат, монолог, түрлі жазба жұмыстарын сан-алуан түрде пайдаланып білім мазмұнын аша түсуге болады.Ал топтық жұмысты тиімді әдістермен ұйымдастыру, әдебиеттегі ең үлкен жетістікке апарар әдістің бірегейлігін көрсетеді. «Абай жолы» роман-эпопеясын оқытудың түрлі әдіс –тәсілдер арқылы жоспарлы сабақтың мақсатына жету –әр әдебеиет пәнінің мұғалімінің құзіретінде.  Қазақтың Қанипасы :«Ұстаздар қауымы Әуезов тағлымын оқу мен тәрбие беруде тиімді пайдалануы, қажетке айналдырудың көзін тауып, қонымды жолын ізденуі керек. М.Әуезов шығармашылығын оқытудың тиімді жолдарын іздеу бүгінгі оқыту үрдісінің талап деңгейінен туындайды», — дейді [2; 6]. Мәтінді оқытудың түрін төменгі сыныптарда бірізді қолдана білсек- жоғарғы буында төселіп алады. Оқушыны көркем әдебиетті сүйіп оқуға баулып олардың оқырмандық қабілетін ашуға жетелейміз. «Абай жолы» роман-эпопеясын кейіпкерлер жүйесін сұрыптап, топтарға бөліп, жинақтап, талдау үлгісінде беру өз тиімділігін көрсетеді.

Қорыта келе, М.Әуезовтың  «Абай жолы » роман-эпопеясы құнарлы қуатымен, көркемдік дамуымен ұлттық әдебитіміздің дамуындағы ерекше туынды. Абай бейнесін халық мұратымен астастыра суреттеген нақышын, жас жеткіншек бойына 45 минутта оқыту әрине мүмін емес. Әр сабақтың мақсатына жетіп, нәтижеге бағытталған оқуды түрлі инновациялық әдістер арқылы дамыту ұстаз шеберлігінің еншісінде болары хақ.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:

  1. Эпопеяны оқытудағы Қ.Бітібаеваның ең сәтті де қонымды әдісі — проблемалық оқыту.
  2. Картаева А. М «Қ.Бітібаеваның М.Әуезов шығармаларын оқыту технологиясы
  3. Бітібаева Қ. Әдебиет пәнін оқытудың тиімді жолдары. – Алматы: Рауан, 1990. – 200 б.
  4. Бітібаева Қ. М.Әуезов туындыларын мектепте оқыту. – Алматы: Мектеп, 2002. – 120 б.
  5. Мырзахметұлы М. Абайтанудың бірегей зерттеушісі. // Әуезов