Zattyn' moliarlyq kontsentratsiiasy

Himiia
Ka'ribaeva SHolpan Boday'bekqyzy, Zattyn' moliarlyq kontsentratsiiasy

Maqala avtory: Ka'ribaeva SHolpan Boday'bekqyzy
Jumys orny: M.Ma'metova atyndag'y № 27 orta mektep
Lay'azymy: Mug'alim
Portalg'a jariialany' merzimi: 20.04.2019


Uzaq  merzimdi jospar bo'limi:

8.3S Eritindiler ja'ne erigishtik

Mektep: M.Ma'metova atyndag'y №27 orta mektep
Ku'ni: Mug'alimnin' aty-jo'ni: Ka'ribaeva SH.B.
Synyp: 8 Qatysqandar sany:

Qatyspag'andar sany:

 
Sabaq taqyryby Eritindidegi zattardyn' moliarlyq kontsentratsiiasy
Osy sabaqta qol

jetkiziletin

oqy' maqsattary (oqy'

bag'darlamasyna silteme)

8.3.4.6 – eritindidegi erigen zattyn' moliarlyq kontsentratsiiasyn eseptey'
Sabaq maqsaty (Sabaqtyn' maqsaty SMART maqsattarg'a negizdelip qoiyldy)

Moldik kontsentratsiiany eseptey'din' formy'lasyn biledi, kontsentratsiia ug'ymyna tu'sinik beredi ja'ne moldik kontsentratsiiag'a bailanysty eseptey'ler ju'rgizedi.

Bag'alay' kriteriileri (Bag'alay' kriterileri Bly'm taksonomiiasyna sa'ikes bily', tu'siny', qoldany' negizinde qurastyryldy)

ü  Moldik kontsentratsiia formy'lasyn biledi

ü  Kontsentratsiia ug'ymyn tu'sinedi

ü  Moldik kontsentratsiiag'a bailanysty esepter shyg'arady

 

Tildik maqsattar

 

Pa'nge qatysty leksika ja'ne terminologiia:

Mol – mole

Eritindi — Solution

Kontsentratsiia — Concentration

Ko'lem — volume

Dialogqa /jazylymg'a qajetti tirkester:

Eritindi, eritkishter, erigen zat, ery', erigish, erimeidi, qanyqqan/qanyqpag'an, kontsentratsiia

 

Qundylyqtarg'a bay'ly' O'mir boiy bilim aly', qurmet, yntymaqtastyq, ashyqtyq.

Zaiyrly qog'am ja'ne jog'ary ry'haniiat

Pa'naralyq bailanys matematika, ag'ylshyn tili
Taqyryp boiynsha aldyn'g'y bilim

 

8.2A Zat mo'lsheri

8.2V Stehiometriialyq eseptey'ler

Sabaq barysy
Sabaqtyn'

josparlang'an

kezen'deri

Sabaqtag'y josparlang'an jattyg'y' tu'rleri

 

Resy'rstar
Sabaqtyn' basy

 

Uiymdastyry' kezen'i

Bilim aly'shylardy zat mo'lsherin taby'g'a arnalg'an formy'lalar jazylg'an kartoсhkalardy tan'daty' arqyly 3 topqa bo'lemin.

Maqsaty: Bilim aly'shylardy topqa bo'ly' arqyly bir-birine degen qurmet, yntymaqtastyq  men ashyqtyq qundylyqtaryna bay'ly'.

 

 

 

 

 

Toptarg'a at beremin I – top: «Mol», II – top: «Massa», III-top: «Ko'lem».

—          Balalar, endi a'rqaisymyz o'zimizdin' tan'dag'an formy'lalarymyzdag'y shamalardyn' neni bildiretinin ja'ne o'lshem birlikteri qandai ekenin aityp jibereiikshi:

«Mol» toby:  n – zat mo'lsheri, mol. N – bo'lshekter sany, NA – avogadro turaqtysy, 6,02*1023 mol

«Massa» toby:  n – zat mo'lsheri, mol; . m – massa, o'lshem birligi – g, kg. M – moliarlyq massa, g/mol

«Ko'lem» toby:  n – zat mo'lsheri, mol; V – ko'lem, l,sm3, dm3, Vm – q.j.ko'lem, l/mol.

SHiraty' jattyg'y'y: «Dop laqtyry'» a'disi

Maqsaty: SHiraty' jattyg'y'y oqy'shylardyn' jyldam oilay' ja'ne este saqtay' dag'dylaryn arttyrady. Munda tildik maqsattyn' «Eritindi, eritkishter, erigen zat, ery', erigish, erimeidi» aitylym-tyn'dalym komponenti oryndalady.

 Sipattamasy: Bilim aly'shylarg'a dop laqtyry' arqyly aldyn'g'y bilimge bailanysty suraqtar qoiylady. Bilim aly'shy jay'abyn aityp qaita laqtyrady. Jay'ap bere almasa kelesi oqy'shyg'a laqtyrady.

1.      Eritindi degenimiz ne?

2.      Erigen zat degenimiz ne?

3.      Eritkish degenimiz ne?

4.      Qanyqqan eritindi degen ne?

5.      Qanyqpag'an eritindi degen ne?

6.      Zattar erigishtigine qarai qalai bo'linedi?

Deskriptor:

·         Eritindige anyqtama beredi

·         Erigen zatqa anyqtama beredi

·         Eritkishke anyqtama beredi

·         Qanyqqan eritindini ajyratady

·         Qanyqpag'an eritindini ajyratady

·         Zattardy erigishtigine qarai jikteidi

Bag'alay' kriteriileri:

·         Eritindige anyqtama beredi

·         Erigen zatqa anyqtama beredi

·         Eritkishke anyqtama beredi

·         Qanyqqan eritindini anyqtaidy

·         Qanyqpag'an eritindini anyqtaidy

·         Zattardy erigishtigine qarai jikteidi

Keri bailanys: Deskriptorlarg'a su'iene otyryp mug'alim men bilim aly'shylar arasynda keri bailanys ay'yzsha ju'rgiziledi.

«Tamasha!»

 «Jaraisyn'!»

 «Qosymsha oqy!»

 «Talpyn!»

Bilim aly'shylardyn' bergen jay'aptaryn qorytyndylai otyryp jan'a sabaqtyn' taqyryby men maqsattary ashylady.

 

 

Formy'lalar jazylg'an kartoсhkalar

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dop

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sabaqtyn' ortasy

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

II Jan'a sabaq

Bu'gingi sabag'ymyzda qoldanatyn termin so'zderimizdin' ag'ylshyn tilindegi ay'darmasyna nazar ay'daraiyq:

Mol – mole

Eritindi — Solution

Kontsentratsiia — Concentration

Ko'lem — volume

(Munda tildik maqsattyn' oqylym-tyn'dalym, oqylym-jazylym komponentteri oryndalady)

Eritindinin' massa ne ko'lem birligindegi zattyn' massa ne zat mo'lsherin ko'rsetetin shama eritindi kontsentratsiiasy(S) dep atalady. Eger eritindidegi erigen zattyn'  mo'lsheri ko'p bolsa , eritindi kontsentrli, al az bolsa- suiyq dep atalady

Sy'retten qai ydysta erigen zattyn' mo'lsheri artyq ekenin suraimyn

Suiyq  eritindi                               kontsentrli eritindi    ekendigin ajyratady.

Kelesi kezekte moliarlyq kontsentratsiiag'a sipattama beriledi:

MOLDIK  KONTSENTRATSIIA

erigen zat mo'lsherinin' eritindinin' ko'lemine qatynasy  1 dm3  eritkishte eri alatyn zat mo'lsherimen anyqtalady

nemese

Mundag'y S – moldik kontsentratsiia

n – zat mo'lsheri, mol

V – eritindi ko'lemi, l

Moldik kontsentratsiia mol/l-men o'lshenedi ja'ne «M» a'rpimen tan'balanady.

Kontsentratsiiag'a bailanysty massany taby':

Mys: Kalii gidkrosidinin' ko'lemi  1000ml eritindisinde 8 g erigen zat bolsa, osy eritindinin' moliarlyq kontsentratsiiasy qansha bolg'any?

Ber:

V=1000ml=1l

m=8 g  (KON)

t/k: S — ?

SHeshy'i:

1.Esepti shyg'ary'g'a qajetti negizgi formy'lany jazamyz:

2. Natrii gidroksidinin' moleky'lalyq massasyn tabamyz:

Mr (KOH) = 39+ 16+ 1 = 56

Mr = M

M (NaOH) = 56 g / mol

3. Formy'la boiynsha eritindi kontsentratsiiasyn tabamyz:

Jay'aby: 0,8 mol/l

«Esep shyg'aryp u'ireneiik» a'disi

Maqsaty: Esep shyg'ary' arqyly bilim aly'shylardyn' oilay' dag'dylaryn damyty', o'mir boiy oqy' qundylyqtaryna bay'ly' ko'zdeledi.

Sipattamasy: Taqtag'a bir oqy'shyny shyg'aryp osy esepke uqsas esep shyg'artamyn. Bul kezde bilim aly'shylar o'zdiginen esep shyg'ary' arqyly kontsentratsiia ug'ymyn tu'sinedi. Sog'an bailanysty esepti shyg'ara alady.

 Ko'lemi 30 ml 10M ku'kirt qyshqylynyn' eritindisine  270 ml sy'dy aralastyrg'an keiingi eritindinin' moliarlyq kontsentratsiiasy neshege ten'?

Ber:

V(N2SO4) =30 ml = 0,030l

S = 10M

V(sy')=270 ml= 0,270 l

t/k.: S — ?

SHeshy'i;

1.      Esepti shyg'ary'g'a kerekti negizgi formy'la:

2.      Eritindinin' tolyq ko'lemin tabamyz:

Ver-di= V(N2SO4)+ V(sy')=30ml + 270ml=300ml=0,3l

3.      Ku'kirt qyshqylynyn' zat mo'lsherin tabamyz:

n= S·V= 10 · 0,03l = 0,3 mol

4.      Eritindinin' kontsentratsiiasyn tabamyz:

Deskriptor:

ü  Eseptin' shartyn jazady

ü  Negizgi formy'lany anyqtaidy, taldaidy

ü  Eritindinin' ko'lemin tabady

ü  Ku'kirt qyshqylynyn' zat mo'lsherin tabady

ü  Eritindinin' kontsentratsiiasyn tabady.

Keri bailanys:  Deskriptorlarg'a su'iene otyryp mug'alim men bilim aly'shylar arasynda keri bailanys ay'yzsha ju'rgiziledi.

«Sen jetistikterge jety'desin'!»

«Sen en' bastysyn jiberip aldyn'!»

«Bul jaqsy jay'ap!»

«….durys qoldanyp turg'an joqsyn', mag'an qara»

 

«Oi ku'mbezi» a'disi

Bul a'dis tapsyrmalardy satylai, den'geilep orynday'g'a negizdelgen.

Kezen'deri: «Oi jelisi», «Oi o'rimi», «Oi ku'mbezi».

Maqsaty: Bilim aly'shylarg'a moldik kontsentratsiiag'a bailanysty esepterdi Bry'nerdin' jen'ilden ku'rdelige o'ty' arqyly (spiraldi) oqyty' a'disi boiynsha orynday'g'a negizdelip alyndy. Munda oqy'shylardyn' logikalyq oilay' dag'dysy men, o'zindik jumys jasay'y, juppen ja'ne toppen jumys kezinde yntymaqtastyq pen ashyqtyq, qurmet qundylyqtaryna bay'ly'g'a negizdeledi.

 

Jeke jumys:

«Oi jelisi» kezen'i

Maqsaty: Bilim aly'shyg'a «Oi jelisi» kezen'in oryndaty' arqyly onyn' ishtei y'a'jin oiatyp, oilay' dag'dylaryn qalyptastyry'.

A: Ko'lemi 100 ml eritindide 0,98 g ku'kirt qyshqyly bar. Eritindidegi ku'kirt qyshqylynyn' moliarlyq kontsentratsiiasyn anyqtan'dar.

Deskriptor:

—          Eseptin' shartyn jazady

—          Negizgi formy'lany jazady

—          Eritindinin' moliarlyg'yn esepteidi.

Keri bailanys:  Deskriptorlarg'a su'iene otyryp mug'alim men bilim aly'shylar arasynda keri bailanys jazbasha tu'rde ju'rgiziledi.

«Tamasha!» — O'te jaqsy

«Negizi sen durys jay'ap berip otyrsyn', alaida ol jetkiliksiz. Kelesi joly o'z jay'aptaryn'a muqiiat qara ja'ne barlyq ma'limetterdi qoldang'anyn'a ko'z jetkiz» — Jaqsy

«Naqtylyq jetpeidi, sen muny budan jaqsy jasai alasyn'» — Ortasha

«Bul men ku'tken jay'ap emes!» — to'men

Bag'alay' kriteriileri:

ü  Eseptin' shartyn durys jazady

ü  Eseptey'ge qajet negizgi formy'lany durys tabady

ü  Ku'kirt qyshqylynyn' moliarlyq massasyn esepteidi

ü  Eritindinin' moliarlyq kontsentratsiiasyn esepteidi

ü  SHamalardyn' o'lshem birlikterin durys jazady

Q.B.: Mug'alim men bilim aly'shy arasyndag'y bag'alay'. smailikter arqyly bag'alay'.

Durys bolsa —

Jay'ap tolyq emes bolsa  —

Durys emes bolsa —

 

 «Juppen jumys»

«Oi o'risi» kezen'i

Maqsaty: Bilim aly'shylar arasynda yntymaqtastyq qundylyg'yn damytyp, logikalyq oilay' dag'dysyn qalyptasady.

Formy'lany tu'rlendiry' kezinde matematikalyq zan'dylyqtarg'a su'ienedi

V: Kontsentratsiiasy 2.00 M bolatyn quramynda  6.00 mol  LiF bar eritindinin' ko'lemin esepten'iz.

Bag'alay' kriteriileri:

ü  Eseptin' shartyn durys jazady

ü  Eseptey'ge qajet negizgi formy'lany durys tabady

ü  Formy'lany durys tu'rlendiredi

ü  SHamalardyn' o'lshem birlikterin durys jazady

ü  Eritindinin' ko'lemin esepteidi

Deskriptor:

—          Eseptin' shartyn jazady

—          Negizgi formy'lany jazady

—          Negizgi formy'lany tu'rlendiredi

—          Eritindinin' ko'lemin esepteidi.

Keri bailanys:  Deskriptorlarg'a su'iene otyryp mug'alim men bilim aly'shylar arasynda keri bailanys ay'yzsha ju'rgiziledi.

«Sen jetistikterge jety'desin'!»

«Sen en' bastysyn jiberip aldyn'!»

«Bul jaqsy jay'ap!»

Q.B.:

«Bag'darsham» a'disi boiynsha o'zin-o'zi bag'alaidy.

—          ba'rin durys oryndady

 

—          Qatelikteri bar

 

—          Durys emes

 

Toppen jumys: «Oi ku'mbezi» kezen'i

Maqsaty: Bilim aly'shylardyn' pikirleri men oi tu'iinderdi jinaqtap, salystyry', da'iektey', da'leldey', o'zge uqsaityn (uqsamaityn) zan'dylyqtarmen salystyry', oi ko'rkemdigi men qurylymdyq sipatyn ashy'g'a, izdeniske bag'dar bery'di ko'zdeidi;

S: Ko'lemi 5.00 x 102 sm3 kontsentratsiiasy 5.0M eritindi daiynday' u'shin qansha gramm CaCl2 qajet bolatynyn esepten'iz.

Bag'alay' kriteriileri:

ü  Eseptin' shartyn durys jazady

ü  Eseptey'ge qajet negizgi formy'lany durys tabady

ü  Berilgen ko'lemdi sm3-ten dm3-ke ainaldyrady

ü  Kaltsii hloridinin' moliarlyq massasyn tabady

ü  Eritindinin' massasyn esepteidi

ü  SHamalardyn' o'lshem birlikterin durys jazady

Deskriptor:

—          Eseptin' shartyn jazady

—          Negizgi formy'lany jazady

—          Ko'lemnin' o'lshem birligin dm3-ke tu'rlendiredi

—          Kaltsii hloridinin' moliarlyq massasyn tabady

—          Eritindinin' massasyn esepteidi.

Keri bailanys: Deskriptorlarg'a su'iene otyryp mug'alim bilim aly'shylarg'a top boiynsha «Keri bailanys by'terbrody» boiynsha ju'rgiziledi.

Keri bailanys «by'terbrody» degenimiz bul:

1)        birinshi jag'ymdy tu'sinikteme berip, keiin qurylymdy syn aityp, son'ynan tag'y da jag'ymdy pikir bildiry';

 

Q.B.:Top boiynsha bag'alay' «Qimyldar» a'disi arqyly

 — barlyg'y durys

 

— qatelikteri bar

— esep durys oryndalmady

 

 

 

 

 

 

 

Keste

 

Da'ptermen jumys

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

prezentatsiia

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Prezentatsiia

Oqy'lyq

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

prezentatsiia

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Oqy'lyqpen jumys, smailikter, slaid

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kartoсhkalar, bag'darsham, slaid

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kartoсhkalar, plakat, marker, slaid

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sabaqtyn' son'y Qorytyndy: «Bir miny't» a'disi

Maqsaty: Bilim aly'shylardyn' taqyryp boiynsha bir miny't ishinde toqtay'syz, qaitalay'syz, ja'ne qatesiz so'iley'i arqyly akademiialyq tilde so'iley' dag'dylary qalyptasady. Munda bilim aly'shylardyn' oilay' dag'dylary men shapshan'dyq qabiletteri artady.

Sipattamasy: A'r bilim aly'shy bu'gingi taqyrypta qoldanylg'an bir termin so'z nemese so'z tirkesterin atap shyg'ady.

Deskriptor:

·         Taqyrypqa bailanysty termin so'z ben so'z tirkesin ataidy

Bag'alay' kriteriileri:

ü  Taqyrypqa bailanysty termin so'z ben so'z tirkesin ataidy

ü  Y'aqytty tiimdi paidalanady

Keri bailanys: Mug'alim men bilim aly'shy arasynda diskriptorg'a su'iene otyryp, ay'yzsha tu'rde ju'rgiziledi. Mysaly: «tamasha», «Jaraisyn'!», «Qosymsha oqy!», «Talpyn!»

 

Keri bailanys: «Bes say'saq» a'disi

Bas barmaq – o'zimdi qalai sezindim?

Balan' u'irek – basqalarg'a ko'megim tidi me?

Ortan terek – bu'gingi ko'n'il ku'iim qandai boldy?

SHyldyr shu'mek – bu'gingi sabaq unady ma?

Kishkentai bo'bek – bu'gin ne u'irendim?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

U'lestirme qag'azdar

 

 

 

 

 

 

 

Saralay' – bilim aly'shyg'a qalai  ko'birek qolday' ko'rsetpeksiz? Siz basqalarg'a qarag'anda qabileti jog'ary bilim aly'shylarg'a qandai tapsyrmalar beresiz? Bag'alay' – bilim aly'shylardyn' materialdy  men'gery' den'geiin qalai teksery'di josparlap otyrsyz? Densay'lyq ja'ne qay'ipsizdik tehnikasynyn' saqtaly'y
Bilim aly'shylardy topqa bo'ly' arqyly qabiletteri a'rtu'rli bilim aly'shylardy bir topqa otyrg'yzy' kezinde saralay'dyn' jiktey' ta'sili oryndalady.

«Dop laqtyry'» a'disin qoldany' kezinde bilim aly'shylarg'a suraqtar qoiy' arqyly saralay'dyn' dialog ta'sili ju'rgiziledi.

«Esep shyg'aryp u'ireneiik» a'disinde tapsyrma ja'ne bag'alay' ta'sili ju'rgiziledi.

«Oi qazyg'y» kezen'inde saralay'dyn' tapsyrma, qarqyn, bag'alay' ta'silderi ju'rgiziledi.

«Oi jelisi» kezen'inde saralay'dyn' tapsyrma, bag'alay' ta'silderi ju'zege asady

«Oi ku'mbezi» kezen'inde saralay'dyn' tapsyrma, qarqyn, bag'alay' ta'silderdi ju'zege asady.

Formativti bag'alay'

O'zin-o'zi bag'alay':«Bag'darsham»

O'zara bag'alay':«Qimyldar»

Mug'alim men bilim aly'shy arasyndag'y bag'alay':

«Smailikter»

Partada otyry' erejesin saqtay'.

 

A'r sabaqtan keiin bo'lmeni jeldety' .

Sabaq boiynsha refleksiia

 

Sabaq maqsattary/oqy' maqsattary durys qoiylg'an ba? Bilim aly'shylardyn' barlyg'y OM qol jetkizdi me?

Jetkizbese, nelikten?

Sabaqta saralay' durys ju'rgizildi me?

Sabaqtyn' y'aqyttyq kezen'deri saqtaldy ma?

Sabaq josparynan qandai ay'ytqy'lar boldy, nelikten?

 

.
 

 

 

 

 

Jalpy bag'a

Sabaqtyn' jaqsy o'tken eki aspektisi (oqyty' ty'raly da, oqy' ty'raly da oilanyn'yz)?

1:

2:

Sabaqty jaqsarty'g'a ne yqpal ete alady (oqyty' ty'raly da, oqy' ty'raly da oilanyn'yz)?

1:

2:

Sabaq barysynda synyp ty'raly nemese jekelegen bilim aly'shylardyn' jetistik /qiyndyqtary ty'raly neni bildim, kelesi sabaqtarda nege ko'n'il bo'ly' qajet?