“Заманауи педагогика ерекшеліктері – 2022” тақырыбында өткізілетін
Республикалық конференция бағдарламасы.

Конференция материалдары (пленарлық және секциялық баяндамалардың тезистері мен мақалалары) конференция жұмысының қорытындысы бойынша
"ADISTEME.KZ" (ISSN 2708-4280)
журналында жарияланатын болады. www.kzu.kz
...

ПРОГРАММА
проведения Республиканской конференции
“Особенности современной педагогики – 2022”

Рабочие языки конференции – казахский и русский.
Материалы конференции (тезисы и статьи пленарных
и секционных докладов) будут изданы в журнале
"ADISTEME.KZ" (ISSN 2708-4280)
...

Қазақстан Республикасы бойынша 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап Зияткерлік технологиялар институтының ұйымдастыруымен “Qazaqstan Ustazy” қоғамы (kzu.kz), “Talimger” (talimger.kz) және “Tarim” (tarim.kz) қашықтықтан білім беру порталдары арқылы жүргізілетін конференциялардың баяндамалары “Әдістеме” (adisteme.kz) педагогикалық журналының арнайы шығарылымында жарияланатын болады.

Журналға жарияланатын әр мақалаға Идентификациялық нөмір (Identification Number, ары қарай – ID) беріледі және ID нөмірі бойынша ашық басылымда болады. 2022 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап, Қазақстан Республикасы бойынша жүргізілетін конференциялық баяндамалардың материалдары арнайы нөмірге ID парақшалары бойынша жарияланады. Әр мақала парақтарында QR-код арқылы тексеру мүмкіндігі қарастырылған.
...

С наступающим! И пусть всё плохое останется в старом году :)
Для многих уходящий год выдался сложным. Давайте оставим все беды и печальные события позади. Поскорее собирайтесь всей семьёй в тёплом кругу за праздничным столом! Желаем вам и вашим близким быть здоровыми и счастливыми в новом году. А нашим ученикам — больших успехов и достижений. С Новым 2022 годом!
...

Қай кезде болсын белгілі бір қоғамның даму жолын алға жылжытуда жекелеген тұлғалардын феномені ерекше орын алатындығы баршаға белгілі. Өз елінің тәуелсіздігі мен ұлтының жарқын болашағы үшін күрескен ірі тұлғалар бүкіл адамзат өркениетіне маңызды үлес қосып келеді. “Аса көрнекті тарихи қайраткерлердің, шын мәніндегі мемлекетшілердің тұтас бір шоғырының” – жиырмасыншы ғасырдың бас кезінде-ақ қазақ мемлекеттілігінің даму мақсатын тұжырымдап берген тұлғалардың ұлттық мүдделерге қызмет етуінің ұлы тарихи үлгісі көз алдымызда тұр”, деп Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев өзінің “Тарих толқынында” деген еңбегінде жазғанындай, қазақ тарихындағы ірі тұлғалардың қоғамда алған орны мен олардың ұлт үшін жасаған еңбектерінің маңызын көрсете білу – біздің парызымыз.
Толығырақ: www.adisteme.kz
...

Әбдіжапар Жұманұлы Сапарбаев – Қазақстанның ғылыми ортасында кең танымал көрнекті ғалым, экономист-кибернетик, белгілі педагог және білікті жоғары мектеп ұйымдастырушысы. Ғылым және қоғам қайраткері, экономика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым Академиясының құрметті академигі, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылым академиясының академигі, Нью–Йорк ғылым академиясының толық мүшесі, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері, Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері, Қазақстан Республикасының білім беру ісінің үздігі және құрметті қызметкері, «Қ.И.Сәтбаев», «Ш.Ш.Уәлиханов» және академик «А.И.Бараев» атындағы мемлекеттік сыйлықтарының иегері, «Құрмет» және «Ахмет Байтұрсынұлы» Ордендерінің иегері, «Ерен еңбегі үшін», «Еңбек ардагері» және көптеген мерекелік медальдарымен марапатталған. ...

Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз қаласында дүниеге келген. 1990 жылы Семей кәсіптік-техникалық училищесін, 1995 жылы Шәкәрім атындағы Семей педагогикалық университетінің физика-математика факультетін бітірген. Алғашқы еңбек жолын Алматы қаласындағы №117 орта мектепте бастауыш сыныптар мұғалімі болып бастаған.
Толығырақ: "Қазақстан ұстазы" энциклопедиялық журналы, № 03-3-2016.
...

Постоянная дистанционная конференция с ускоренным подведением итогов на портале WWW.IAE.SU.

Международная ассоциация педагогов приглашает все желающих принять участие в образовательных мероприятиях через портал дистанционного образования.

Правила участия:
1. В мероприятиях могут принять участие педагоги организаций образования всех видов и типов.

2. Для участия необходимо выбрать тему, зарегистрироваться или авторизоваться в ЛИЧНОМ КАБИНЕТЕ, внести данные участника, загрузить доклад по теме конференции. Каждый участник может принять участие в любом мероприятий.

3. Работы принимаются постоянно. Доклады проверяются в течении ДВУХ рабочих дней. После отправления доклада по теме конференции данные участника будет включен в план программы конференции с указанием секции и даты. Выходные документы выдаются в электронном виде и их можно будет скачать в личном кабинете сразу же после участия.
...

1 Желтоқсан күні Қазақ елі үшін аса қуанышты мереке! Себебі, бүгін, қыстың бірінші күнінде Еліміздің Тұңғыш президенті күні!
1991 жылы 1 желтоқсанда Бүкілхалықтық сайлау нəтижесі бойынша Нұрсұлтан Назарбаев Əбішұлы тұңғыш президенті болып сайланды.

Елбасымыз ақылы мен қайратын, жігерін, ірі саясаткер талантымен, ел басқару ісіндегі мол тəжірибесімен ұштастыра отырып, елдің бірлігі, халықтың тыныштығы, мемлекеттің Тəуелсіздігі мен қадір қасиетін артып, еңбек етіп отыр. Елдің, мемлекеттің ақыл-ойын байытуға, абыройын асыруға, ар-ожданын ардақтауға қызмет етті жəне қызмет етіп те келеді.
Біздің осылай тыныш, қолайлы əрі еркін өмір сүруіміз Президент Н.Назарбаевтың арқасы. Салтанатты жарасқан қалалары бар, ұшан-теңіз байтақ даласы бар, аруақ қолдаған бабасы бар ел екендігімізбен жəне Елбасымызбен мақтан етеміз! Н.Назарбаев біздің мақтанышымыз!
...

Мурат Журинович 1941 жылдың 7 желтоқсанында Оңтүстік Қазақстан облысы Арыс жерінде дүниеге келген.
М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің, Мәскеу химиялық технологиялар институтының аспирантурасының түлегі. Қазақстан ұлттық ғылым академиясының Президенті, ғылым докторы, профессор, академик. Электрохимия саласының беделді ғалымы. Мемлекет және қоғам қайраткері. 1985 ж. бері мемлекеттік органдар мен мекемелерде, қоғамдық ұйымдарда бірінші басшы қызметін (министр, ректор, директор, президент) абыроймен атқарып келеді. Әлемге әйгілі болған мыстың нанодисперстік ұнтағын электрохимиялық әдіспен өндірудің авторы. Білім және ғылым саласындағы еңбек жетістіктері үшін елеулі мемлекеттік және халықаралық наградалармен марапатталған. Академик Мурат Журинович ел мақтанышы, ұстаздар үлгі тұтар ғылым мүсіні.
...

Ескерту: Мақала сапасы туралы ақпараттарды, сертификат, анықтама және журналға тапсырыс беру батырмаларын мақала авторы немесе журнал тілшісі ғана көре алады.

Оқушылардың эстетикалық мәдениетін көрме қызметі арқылы дамыту

Конференциялық баяндама, Педагогика
Оқушылардың эстетикалық мәдениетін көрме қызметі арқылы дамыту

Мақала авторы: Мамырбаева Жанар Ибрагимқызы
Жұмыс орны: әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Лауазымы: 2-курс магистранты
Порталға жариялану мерзімі: 20.12.2021
Журнал қорына жариялаған: Мамырбаева Жанар Ибрагимқызы


Бұл мақалада көрме қызметі арқылы оқушылардың эстетикалық мәдениетін дамыту мәселесі қарастырылады. Эстетикалық ұстанымның қалыптасуы адамның өзін-өзі растауының нақты механизмі ретінде негізделген. Ынтымақтастық педагогикасының идеялары және оқушыларды эстетикалық мәдениетке баулуға ықпал ететін педагогикалық іс-әрекеттер кешені баяндалған. Оқушыларды эстетикалық мәдениетке тарту процесінің компоненттік құрамы ашылды. Әр түрлі оқу сабақтары мен сабақтан тыс іс — шаралар-дәрістер, экскурсиялар, бейнелеу өнері мен көркем еңбектің практикалық сабақтары, әңгіме-сабақтар, танымал өнер шеберлерінің шығармашылығына арналған тақырыптық сынып сағаттарын өткізу процесінде оқушылардың эстетикалық тәрбиесін дамытудағы көрме қызметінің рөлін ерекше атап өткен жөн.

Кілт сөздер: педагогика, эстетикалық мәдениет, эстетикалық тәрбие, кәсіби қызмет, көрме қызметі, шығармашылық белсенділік.

Білім беруді ізгілендірудің заманауи тенденциялары және қоғамның шығармашылық тұлғаға өсіп келе жатқан қажеттілігі адамның эстетикалық мәдениетін қалыптастыру мәселесінің өзектілігін, оның мазмұны мен бағыты бойынша жақсылық пен сұлулық идеяларын бекітетін материалдық, рухани құндылықтарды қабылдау, бағалау және көбейту қабілеттерін анықтайды. Эстетикалық мәдениеттің маңызды құрамдас бөлігі эстетикалық талғам болып табылады, сондықтан оны қалыптастыру мәселелерін сәтті шешу жеке даму үшін, мәдени дәстүрлердің тасымалдаушысы ретінде эстетикалық құндылықтардың рөлін нығайту үшін үлкен маңызға ие, сондықтан оқу ортасының қалыптасуына әсер етеді. Қазіргі педагогикалық теория мен практика тұрғысынан оқушылардың эстетикалық мәдениетін қалыптастыру мәселелері өзекті және оқушылардың өмірінде рухани құндылықтарды бекітетін, олардың мазмұны мен функционалды белсенділігін байытатын жолдарды іздеумен байланысты. Эстетикалық мәдениет — бұл эмоционалды және зияткерлік күштерді біріктіретін адамның интеграциялық қасиеті. Олардың өкілі — бағалау және шығармашылық қызмет, яғни шындық пен өнердегі сұлулықтың жеке көрінісі.

Ғылыми зерттеулерді талдау нәтижелері олардың дамуы мен қызметіндегі эстетикалық мәдениет — сыртқы факторларға, әлеуметтік ортаға, көркем мәдениеттің құндылықтарына, сұлулық заңдарымен қоршаған шындықты игеру практикасына байланысты деп айтуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, эстетикалық талғамдардың дамуы мен қалыптасуына сезім, ойлау, адам қызметі сияқты психологиялық көріністермен байланысты ішкі процестер әсер етеді [1]. Оқушылардың эстетикалық мәдениетін қалыптастыру — бұл көп қырлы процесс, оның негізін келесі бағыттар құрайды:

  1. Жалпы білім беретін мекеменің оқу-тәрбие қызметі. Оқушыларды оқу пәндерінің (тіл, әдебиет, тарих, табиғи цикл пәндері, музыка, бейнелеу өнері) мазмұнын меңгеруге тартуды көздейді.
  2. Отбасындағы өмір мен қызмет. Мұнда эстетикалық мәдениеттің негіздері, үйдегі өмірді ұйымдастыру, киім, отбасындағы қарым-қатынас, заттардың, құбылыстардың аға сұлулығын бағалау, эстетикалық қызметке тікелей қатысу және т.б. әсер ететін сезімдер қалыптасады.
  3. Балалардың көркемдік — эстетикалық қызығушылықтары мен қалауларын ескере отырып, олардың эстетикалық тәжірибесін байытуға бағытталған мектептегі сыныптан тыс тәрбие жұмысы (көрмелер, би үйірмелері, хор ұжымдары, бейнелеу өнері студиялары және т.б.).
  4. Жалпы білім беретін оқу орнының мектептен тыс мекемелермен, атап айтқанда балалар мен жасөспірімдер шығармашылығы орталығымен, студиялармен, музыка және өнер мектептерімен ынтымақтастығы.
  5. Төмен сапалы мәдениеттің үлгілерінің басым болуына байланысты бұқаралық ақпарат құралдарының әсері сау эстетикалық талғамдарды қалыптастыру процесін қиындатады, тәрбиешілердің, ата-аналардың ауыр жұмысын талап етеді, жоғары эстетикалық қажеттіліктерді, жағымсыздан бас тартуды алдын-ала қалыптастырады. Эстетикалық мәдениет құндылық қатынасының маңызды көріністерін біріктіреді, сондықтан адамның эмоционалдылығы, зияткерлік және практикалық белсенділігі деңгейінде болады. Бұл оқушылардың эстетикалық талғамының келесі компоненттерін ажыратуға мүмкіндік береді: эмоционалды, белсенділік және интеллектуалдық.

Көрме экспозициясының бейнелеу және сәндік-қолданбалы өнерді насихаттау, өскелең ұрпақты отандық және әлемдік мәдениет құндылықтарымен таныстыру ісіндегі эстетикалық маңыздылығы күмән тудырмайды. Көрме құралдарының ерекшелігі, көркемдік ортаның өзі оқушылардың шығармашылық бастамасын дамытуға жағдай жасайды, бейнелеу және сәндік-қолданбалы өнер туындыларымен көрнекі танысудан шығармаларды эстетикалық қабылдауға, құндылықтардың гуманистік жүйесін, адамгершілік нұсқауларды қалыптастыруға көшуге ықпал етеді [2]. Мектеп жағдайында оқушыларды шығармашылықтың әр түрімен, үйірмелермен айналысуға, балалар шығармашылығы мұражайларын ұйымдастыруға, сондай-ақ дидактикалық материал ретінде пайдаланылатын көрме экспонаттарының қоймалары мен экспозициялық коллекцияларына арнайы үй-жайлар мен шеберханалар бөлінуі керек. Мұражай мен оқу орынның өзара іс-қимылын үйлестіру процесінде оқушылардың эстетикалық мәдениетін дамыту тек оқу-тәрбие мақсаттарына ғана емес, жастардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыруға да ықпал етеді деген пікірмен келіспеуге болмайды. Көрме іс-әрекетінің педагогикалық әлеуеті негізінде оқушыларды оқыту мен тәрбиелеудің тиімділігі айқын:

— мұражайлардың залдарында және қоймаларында отандық және әлемдік мәдениеттің бірегей құндылықтары оларды көркем мәдениеттің шынайы ошақтарына айналдыруға ықпал етеді;

— оқушыларды мұражай экспонаттарымен таныстыру арқылы оқыту, тәрбиелеу оқушылардың отандық және әлемдік мәдениеттің шынайы ескерткіштері негізінде білім алуына ықпал етеді;

— мұражай ісінің ерекшелігін игеру оқушылардың көркемдік-шығармашылық қызмет әдістерін игеруіне, оқушыларға эстетикалық мәдениетті сіңіруге ықпал етеді;

— мұражай коллекцияларын зерделеу барысында оқушылар өткеннің дәстүрлі өнердегі тамаша көркемдік дәстүрлерімен ғана танысып қоймай, қазіргі заманғы өнердің жоғары үлгілерімен танысады [3].

Оқу орындарының қызметін талдау көрме экспонаттарының оқушылардың қабылдауы үшін тартымды қасиеттерін, түрлі-түсті, көлемді формалардың алуан түрін, ою-өрнек пен сюжеттік декоративті дизайнды, тарихи құбылыстар мен оқиғалармен байланысты қолдана отырып, оқушылардың алғашқы оқу жылдарынан бастап мұражай мәдениетіне деген қызығушылығын дамыту қажеттілігін көрсетеді.

Мәселе мәдени құндылықтарды эстетикалық қабылдау қабілетін дамытуда ғана емес, сонымен бірге шындық құбылыстарына, өнер туындыларына, мұражай экспонаттарына бағалау қатынасын тәрбиелеу, пайымдаудың белгілі бір жүйесін жасау туралы болып отыр. Оқушы көретін және еститін нәрсе — бұл оның болашақ шығармашылығы үшін алғашқы тірек. Ол материал жинайды, одан кейін оның қиялы құрылады. Оқушы қоршаған орта туралы түсінігін, оған деген көзқарасын ашады және бұл оның ішкі әлемін, қабылдау ерекшеліктерін, идеяларын, қызығушылықтарын, қабілеттерін ашуға көмектеседі. Сонымен қатар, көрме экспозициясы арқылы оқушылардың жас ерекшелігіне, көркемдік-шығармашылық ерекшеліктеріне негізделген жаңа білім көзі ретінде оқушыларды эстетикалық тәрбиелеу жүйесі әлі әзірленбеген екенін атап өткен жөн. Оқушыларды мұражай мәдениетімен, мұражай экспонаттарымен, олардың эстетикалық принциптерімен және көркемдік тәсілдерімен таныстыру жалпы білім беретін мектептегі бейнелеу өнері сабақтарындағы эстетикалық цикл пәндерінің маңызды жағы болып табылады. Көптеген мұғалімдер экспозициялық материалдың көркемдік-педагогикалық әлеуетін бағаламайды, көрменің оқушылардың көркемдік-эстетикалық тәрбиесін дамытуға ықпал ететін мәдени орталықтар ретінде қарастырмайды.

Көрменің функционалдық маңыздылығын өнер туындылары қоймасынан дүниетанымды, адамгершілік-эстетикалық критерийлерді, жас ұрпақтың тарихи санасын қалыптастыратын ұлттық көркем мәдениет орталығына айналдыру қазіргі жағдайда оқушылардың рухани-адамгершілік және көркемдік-шығармашылық дамуында өте маңызды.

Көркем-эстетикалық білім беру мәселелерін шешудің тиімді нысаны — жеке көрме залын ұйымдастыру. Оқушылардың экспонаттарды жинауға тікелей қатысуы және оларды жүйелеу білімді жетілдіруге деген ұмтылысты тәрбиелеуге және одан әрі мақсатты зерттеу жұмысына қызығушылықты дамытуға, қазақ тарихына, дәстүрлері мен мәдениетіне деген мақтаныш сезімін және терең құрмет сезімін тәрбиелеуге ықпал етеді. Сонымен қатар, мұражай экспонаттарын қолдана отырып сабақ өткізу материалды механикалық игерудің қауіптілігін жояды, оқушылардың өнер туындыларының ерекше ерекшелігін саналы түрде игеруін қамтамасыз етеді, олармен танысу тек ауызша бейнелер мен репродуктивті мысалдарға ғана емес, сонымен бірге шындық құбылыстарын, отандық және әлемдік мәдениет объектілерін эмоционалды және эстетикалық қабылдауға негізделуі керек.

Қазіргі заманғы білім беру — тәрбие процесінде көрме ісінің педагогикалық әлеуетін жеткіліксіз пайдалану, атап айтқанда, эстетикалық-көркемдік пәндік орта жағдайларының айырмашылығына және нәтижесінде оқушылардың біркелкі емес дайындық деңгейіне, олардың музей мәдениеті мен экспозициялық-көрмелік қызмет туралы хабардар болу деңгейіне байланысты. Демек, оқушыларының мәдени құндылықтар мен шындық құбылыстарын эмоционалды, эстетикалық қабылдауға бағытталған мұражай мәдениетін танудың жаңа дидактикалық жағдайларын жасау қажеттілігі туындады. Экспозициялық-көрмелік қызметті игеру оқушылардың отандық мәдени мұраны, әлемдік өнердің мәдени құндылықтарын зерделеуіне ықпал етуі мүмкін. Көрме қызметінің педагогикалық әлеуетін жандандыру келесі міндеттерді шешуді көздейді:

— оқушылардың рухани-адамгершілік қалыптасуындағы көркем мәдениеттің жалпы деңгейінің дамуындағы мұражай экспозициясының рөлін анықтау;

— оқушылардың дәстүрлі шығармашылықты, заманауи бейнелеу және сәндік өнердің жоғары үлгілерін қабылдау мен әсер ету ерекшеліктерін зерттеу;

— республиканың білім беру мекемелері мен көрмелерінің ынтымақтастығын жолға қою;

— әр түрлі көрмелерде, оқушылардың көркемдік-эстетикалық, рухани-адамгершілік тәрбиесінде шоғырланған мәдени-құндылық әлеуетін пайдаланудың формалары мен әдістерін ойластыру;

— мұражай экспозициясы арқылы оқушылардың танымдық қызметін, олардың мәдени мұраға қызығушылығын, рухани-адамгершілік құндылықтарды қабылдауын жандандыру әдістерін әзірлеу;

— оқушыларды мұражай жұмысының негізгі бағыттарымен және коммуникация нысандарымен таныстыру тәсілдерін әзірлеу;

— экспозициялық материалдың көркемдік-эстетикалық әлеуетін, оның формалары мен мазмұнын әлемге тануға әсер ету ерекшеліктерін ашу;

— мектеп оқушыларын мұражай ісімен және мұражай қызметкерлерінің экспозициялық-ағартушылық жұмыстарының инновациялық әдістерімен таныстыру тәсілдерін қарастыру [4].

Республикамыздың педагогтары мен мәдениет қайраткерлерінің иелігіндегі орасан зор музейлік экспозициялық материал белгіленген бағытта — оқушылардың эстетикалық мәдениетін дамытуда, тәрбиелік әлеуетін пайдалануда, оларды отандық мәдени құндылықтармен таныстыруда зерттеу жүргізуге мүмкіндік береді.

Көрме мен мектептердің байланысы бұрыннан келе жатқан дәстүрге ие, бірақ көбінесе оқушылар мұражайларға алдын-ала дайындықсыз жүйелі түрде бармайды. Көрме экспозициясы келесі шарттарды орындау кезінде эстетикалық мәдениетті қалыптастырудың тиімді құралы бола алады:

— бұл эстетикалық тәрбие жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады;

— шығарманың көркемдік-эстетикалық құндылығы мен экспонаттың шынайылығы ескеріледі;

— экспозиция көркем шығарма ретінде қарастырылады.

Көрме тәжірибесін психологиялық-педагогикалық талдау оқушылармен жұмыс істеудің басым бағытының екі негізгі түрін анықтауға мүмкіндік береді. Олар оқушының танымдық және эмоционалды дамуына бағытталған. Тақырыптың эмоционалды дамуына назар аудару сонымен қатар бірқатар міндеттерді қамтиды: жарқын әсер ету, әртүрлі тәжірибе беру, табиғаттың жетілуіне немесе адамның шеберлігіне таңдану, танымның сұлулығы мен қуанышынан ләззат алу; танымдық қызығушылықтарды дамыту, рухани мәдениеттің негіздерін тәрбиелеу. Көрменің, галереяның тәрбие жұмысының басты мақсаттарының бірі эстетикалық даму болып табылады, ол адамның адамгершілік қалыптасуының шарттарының бірі ретінде түсініледі.

Қорытындылай келе, білім беру және дамыту міндеттерін өзара қарым-қатынаста шешу адамның эстетикалық және эмоционалды-адамгершілік қалыптасуының негізін қалауға көмектесетінін атап өткен жөн. М.Н. Мейрамовтың пікірінше, көрме іс-әрекеті жағдайында эстетикалық мәдениетті қабылдауды жүйелі, мақсатты түрде оқыту ерте жастан, атап айтқанда жалпы білім беретін мектептен басталуы керек [5]. Көрме қызметі арқылы эстетикалық қабылдауды оқыту процесі кезең-кезеңімен жүргізілуі керек.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

  1. Алмаханова Х. Жас өспірімдерге эстетикалық тәрбие. Әдістемелік нұсқау. – Алматы: Жайран, 1990. – 42 б.
  2. Ляудис В. Я. Методика преподавания психологии: учеб. пособие / В. Я. Ляудис. – 3-е изд., испр. и доп. – М.: Изд-во УРАО, 2010. – 128 б.
  3. Қалиев С. Оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастырудың теориялық негіздері. – Алматы, 2002. – 33 б.
  4. Сластенин В.А. Педагогика / В.А.Сластенин и др. – М.: Школа- Пресс, 2002. – 512 б.
  5. Мейрамов Н.М. Эстетикалық мәдениеттің қалыптасу негіздері. – Алматы: Талап, 2015. – 75 б.