Matematika sabag'ynda jeti mody'ldi qoldany'

Matematika
Makina Rymtai Temirshotqyzy, Matematika sabag'ynda jeti mody'ldi qoldany'

Maqala avtory: Makina Rymtai Temirshotqyzy
Jumys orny: Pavlodar oblysy Baianay'yl ay'dany №1Maiqaiyn' jalpy orta bilim bery' mektebi
Lay'azymy: Matematika pa'ninin' mug'alimi
Portalg'a jariialany' merzimi: 09.04.2018


Daiyn bilim bepyge negizdelgen «da'ctu'pli» ctil apqyly alyng'an bilim oqyshynyn' jinaqtag'an o'zge bilimdepimen tiimdi cin'ice almaidy, condyqtan mehanikalyq ecte caqtay, u'ctipt bilim aly jag'dailapy opyn alady. Da'ctu'pli oqytydan alyng'an material mehanikalyq tu'pde ecte caqtalg'an ma'limet jai g'ana jattalg'andyqtan, taqypypty oqyty aiaqtalg'an nemece emtihan aiaqtalg'an con' kepekciz bolyp qalady ja'ne oqyshy ony o'mipde tiimdi paidalana almaidy. Cyndaply oqytydyn' maqcaty- oqyshynyn' pa'ndi tepen' tu'ciny qabiletin damyty, alg'an bilimdepin cynyptan tyc jepde, kez kelgen jag'daida tiimdi paidalana bilyin qamtamacyz ety.[Nucqaylyq 6 bet]Osy sebepti ky'rstan o'tkennen keiingi sabaqtarymnyn' maqcaty — oqyshynyn' pa'ndi tepen' tu'ciny qabiletin damyty, alg'an bilimdepin cynyptan tyc jepde, kez kelgen jag'daida tiimdi paidalana bilyin qamtamacyz ety.

Oqyty typaly cyndaply tu'cinik oqyshyg'a naqty bilim bepydi maqcat tutqan mug'alimnin' o'z cabaqtapyn oqyshynyn' ideiacy men bilim — biliktiligin damytyg'a yqpal etetin mindettepge cai uiymdactypyyn talap etedi. Bundai mindettep oqyg'an taqypyp boiynsha bilimdepin o'z den'geiinde ko'pcetip, keibip boljamdap boiynsha ku'ma'ndi oilapyn bildipe alatyndai, pikip — ko'zqapactapyn naqtylap, jan'a ug'ym — tu'ciniktepin o'pictetyge opailactypylyp qupylady. (7 – bet. Mug'alimge apnalg'an nucqaylyq).

Cyndaply oqytydyn' na'tijecinde mug'alimnin' oi-paiymy men negizgi ko'zqapactapyn, condai-aq ko'zqapac, pikipge qatycty sheshimdepdi bilyin de qamtidy.

Ky'rstan keiin neni u'irenip, paidalanyp ju'rmin:

        7 mody'l  kiriktirilgen orta merzimdi sabaq josparyn jasay'dy;

  • a'dis-ta'silderdi qoldany' arqyly na'tijege jety' joldaryn;
  • topta jumys jasay'dy;
  • o'zinin' ja'ne o'zgenin' jumysyn bag'alay'dy…
  • a'rbir oqy'shynyn' oiyn esty', qabylday', bag'yttay'dy;
  • sabaqta oqyty'dyn' jan'a ta'silderin tiimdi qoldany'dy;
  • *Oqy'shylar u'shin “qolaily orta ty'g'yzy'dy”.

Matematika sabag'ynda oqyty'dyn' a'r tu'rli belsendi a'dis-ta'silderin qoldany'g'a bolady ja'ne qoldanyp ta ju'rmiz.Biraq, sonyn' ishinde men o'te jii qoldanatynym «Suraqty tap…» a'disi. Bul a'dis oqy'shylardyn' logikalyq teren' oilay'laryn, eseptin' a'rtu'rli alternativti sheshimderin taby'dy qajet etedi. Bag'alay' barysynda da a'dil sheshimin ko'rsetedi.

«Toptastyry'», «Artyg'yn tap» a'disi oqy'shylardyn' abstraktyly oilay' qabiletterin jetildiredi. Mysaly 6-synyptag'y «Koordinatalyq jazyqtyq» taqyrybynda birneshe sy'retterdi berip, oqy'shylardan «koordinatalyq jazyqtyqtyqtyn' bul sy'retterge qandai qatysy bar, artyg'yn alyp tastandar» degen tapsyrma berilse, oqy'shylar bul taqyrypty o'mirmen bailanystyra otyryp, o'te qyzyg'y'shylyqpen oryndaidy.

«Qos jazba ku'ndeligi» a'dis-ta'sili oqy'shylardyn' esep shyg'ary' qabiletterin jetildirip qana qoimai, matematikag'a qyzyg'y'shylyqtaryn arttyrady, oqy'shylardy dialogtyq qarym-qatynasqa tu'siredi, so'iley' dag'dylaryn damytady.

Ba'rimizge belgili yqpal ety'din' 6 ta'sili «De Bononyn' qalpaqtaryn» a'sirese geometriia sabag'ynda teoremalardy, qarama-qarsy teoremalardy da'leldey'de jii paidalanamyz. Biraq men sol qalpaqtardyn' ornyna  asyqtardy paidalanamyn. Bul ideiany bizdin' trenerimiz Orazaeva Zamzagu'l Nurahmetqyzy tastag'an bolatyn. Aq qalpaq – asyqtyn' alshy tu'sy'i: Faktiler. Mende qandai aqparat bar? Mag'an qandai aqparat aly' qajet? Biletin'izdi g'ana jazyn'yz. Qyzyl qalpaq – asyqtyn' shige tu'sy'i:Tu'isik Menin' tu'isiktik reaktsiiam qandai? Menin' tu'isigim mag'an ne deidi. O'z oilaryn'yzdydy jazyn'yz. Sary qalpaq – asyqtyn' bu'ge tu'sy'i:Pozitiv. Jag'ymdy tustary qandai boldy? Onyn' artyqshylyg'y qandai? Mag'an ne unaidy? On' tarmaqtaryn jazyn'yz. Qara qalpaq – asyqtyn' shon'qai tu'sy'i: Jag'ymsyz. Jag'ymsyz kezen'derdi ko'rsetin'iz. Qandai problemalar bar? Mag'an ne unamaidy? Jag'ymsyz tarmaqtardy jazyn'yz. Jasyl qalpaq – asyqtyn' ta'ike tu'sy'i. Kreativ. Mende qandai ideialar bar? Qandai balamaly tu'rlerdi oilap taba alamyn? Barlyq jan'asyn ja'ne qyzyqtysyn jazyn'yz. Ko'k qalpaq – asyqtyn' ompy tu'sy'i:SHoly'. Men ne ashtym? Tag'y ne ashylg'an joq? Men ony qalai asha alamyn? Men barlyq qalpaqty kie aldym ba? Jalpy tu'sinigin'izdi jazyn'yz. Qalpaqtyn' ornyna asyqty paidalang'anda, a'sirese jas ereksheligine qarai 5-7 synyp oqy'shylary sabaqqa qyzyg'y'shylyqpen qatysyp, o'z oilaryn erkin jetkizedi ja'ne osy asyqtar arqyly qazaqtyn' ulttyq oiyndaryn nasihattay'g'a bolady.

Jeti mody'ldin' ishindegi ku'rdelisinin' biri: «Oqyty' u'shin bag'alay' ja'ne oqyty'dy bag'alay'». “Synyptag'y bag'alay' tek qana tehnikalyq ta'sil emes. Mug'alimder qoldanatyn kez kelgen nysannyn' artynda,..balanyn' damy'y, oqy'y men yntasy ty'raly tu'sinik, sonymen qatar o'zin — o'zi bag'alay', qabilettilik ja'ne ku'sh — jiger siiaqty ug'ymdarg'a qatysty qundylyqtar jatady.”          (Aleksander. )

Sonyn' ishinde, o'zim paidalanyp ju'rgen top basshysyna beretin bag'alay' parag'y men a'rbir oqy'shynyn' o'zin-o'zi bag'alay'g'a arnalg'an bag'alay' deskriptoryn ko'rsetkim kelip tur. Formativti bag'alay' arqyly oqy'shylardyn' sabaqqa degen qyzyg'y'shylyg'y artady, tiimdi keri bailanys ornatylady. Na'tijesinde:

— oqy'shynyn' o'zine degen  senimdiligi artady;

— oqy'shylar o'zderinin' oqy'dyn' qandai satysynda turg'anyn anyqtai alady;

-a'r oqy'shy o'zin-o'zi bag'alay'g'a dag'dylanady;

— oqy'shylarmen tiimdi keri bailanys ornaidy;

Sabaqta, a'sirese baqylay' jumysynyn' aldyndag'y ja'ne baqylay' sabag'ynda jii qoldanatynym ol nu'ktemen bag'alay'.

A'r oqy'shyg'a taratylady, oqy'shy familiiasyn jazyp, mysaly, 6 tapsyrma bolsa, sonyn' qaisysyn qalai tu'singenderin ko'rsetip, sabaq son'ynda tapsyrady. Jinap alyng'an son' korrektsiialyq jumys jasay' u'shin qyzylda turg'an san qai tapsyrmany oryndai almag'anyn,saryda turg'an san qai tapsyrmany qiyndyqpen nemese joldasynyn' ko'megimen oryndag'anyn ko'rsetedi. Sondyqtan, bul taqyryppen qaitalay' sabaqtarynda jumys jasay'ym qajet bolady.