Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту
Боранова Ляйла Нурадинаовна, Баланың логикалық қабілетін дамыту жолдары

Мақала авторы: Боранова Ляйла Нурадинаовна
Жұмыс орны: №29 А.Герцен атындағы орта мектебі
Лауазымы: Тарбиеші
Порталға жариялану мерзімі: 17.01.2017

Баланың логикалық қабілетін дамыту жолдары

 

Білім беру жүйесінің барлық сатыларының алдында тұрған көкейкесті мәселелердің бірі білім сапасын арттыру,оның әдістемесін жетілдіру,жас ұрпақтың тұлғалық дамуына қолайлы жағдай жасау,логикалық ойлауын дамыту болып табылады.Осыған сәйкес мектепте дейінгі ұйымдар-тәрбиеленушінің адамгершілік,интелектуалдық мәдиенеттілігі мен дамуын қамтамасыз ететін ізгілендірілген,демократияландырған білім сатысы болуы шарт деп есептейміз.Мұнда тәрбие мен білім беру тығыз бірлікте қарастырылып,олардың мазмұны және сапалары бойынша біртұтас кіріктірілген кешенді жүйеде жүргізіледі.Кешенді оқыту туралы Ж.Аймауытов:<<Кешенді оқыту дегеніміз-бұл өмірдегі сан алуан құбылыстарды,нәрселерді бір пікірдің төңірегінде жинап,қосып,түйдектеп,біріктіріп оқыту>>-деп атап көрсеткен.Шынында сапалы білім,саналы білім тәрбиемен шынайы астасқанда ғана ұлт тілегі орындалып,қоғам өзінің рухани дамуында асыл қасиеттерге қол жеткізбек.Мұндай асқарлы міндеттерді жүзеге асыруда баланың алған білімінің жүйелілігі,оны тәжірбиеде пайдалана білуі,әрі есте сақтауы қамтамасыз етілгенде ғана баланың тұлға ретінде қалыптасуына ықпалы зор.Осы мақсатты жүзеге асыруда,әсіресе,баланың ойлау қабілетін дамыту маңызды мәселе болып отыр.

Бүгінгі күн талабы-баланың ақыл ойын дамыту,ойлау қабілетін жетілдіру,өзіндік іскерлік қасиеттерін қалыптастыру,заман талабына сай ойы жүйрік етіп тәрбиелеу.Сондықтан баланың танымын алғашқы күннен бастап дамытудың,бойында оқыту мен тәрбиелеудің негізін қалыптастырудың құралы –ойын әрекеті,яғни,ойын-баланың жетекші әрекеті.Бірақ,ойын тек қана балаларды қызықтырып,уақыт өткізудің құралы болмай,балаға берілетін білім мен тәрбиенің құнды негізі болуы керек.Яғни,оқыту-тәрбиелеу жұмысын бағдарлама талаптарына сәйкес ойын түрінде ұйымдастыра отырып,баланың логикалық ойлау қабілетін арттыруға жағдай жасау негізгі міндет.Бала ойын барысында айнала құбылыс сырын танып,сезінеді,себеп-салдарлық байланысты және тәуелділікті анықтауға тырысады.Айналадағы өмір құбылыстарын,ерекшеліктерін байқай отырып,білуге қызығушылығы туындайды,осы сезім оны талпыныстарға жетелейді.Ойын негізінде ойлай отырып тапсырмаларды өзінше зерттеп,орындау,өзінше шешім жасау өз ойындағысын айту жағдайларына мүмкіндік туғызылса ғана бала еркін ойлы,өзіне сенімді,ерік-жігерлі,дүние танымы кеңейген,сөйлеу тілі жақсы қалыптасқан,болашаққа қызығушылығы оянған дара тұлға ретінде жан-жақты дами алады.

Баланың ақыл-ойының дамуы тек белгілі бір білім көлеміне ғана емес,жалпы тәлімдік-тәрбиелік іс-әрекеттерді игерумен  бірге ойлау,қиялдау,есте сақтау,елестету т.б қабілеттерінің,танымдық іскерлік,шығармашылық қабілеттерінің  дамуын қамтиды.Белгілі психолог Л.С.Выготский:<<Қандай да бір оқыту үшін тиімді,яғни тым өте бір қолайлы мерзімдер болады.Олардан жоғары,не төмен талапта ауытқу мерзімдері баланың ақыл-ойының даму барысында қолайсыз әсерін тигізеді>> деген.Мектепке дейінгі балалардың жасы мен психофизиологиялық ерекшеліктерін ескере отырып,оқыту,тәрбиелеу жұмыстарында түрлі әдіс-тәсілдердің тиімді жолдарын қолданып,ойын түрінде ұйымдастыру нәтижелі болмақ.Ал,осы талаптағы жұмысты іске асыру әр тәрбиешінің шығармашылық ізденістері мен шеберлігін қажет етеді.Мектеп жасына дейінгі балаларға жақын,олардың танымдық,білімдік,іскерлік әрекеттеріндегі жетекші әрекет-ойын болғандықтан,ойын түрінде ойландыра отырып оқыту,тәрбиелеудің тиімді жолдарын айқындау-бүгінгі күндегі өзекті мәселенің бірі-деп біліп,баланың логикалық ойлау қабілеттерін арттыру негізінде балаларды жан-жақты дамытудың тиімді жолдарын қарастыруда алдымызға біздің №29 Александр Герцен атындағы орта мектебі ұжымы төмендегідей мақсат,міндеттер қойдық.

Мақсаты:Мектепке дейінгі кезеңдегі балаға алғашқы білім беру,тәрбиелеу жұмыстары барысында түрлі әдіс-тәсілдері ойын түрінде үйлестіре қолдану,оқыту мен ойын түрінде үйлестіре қолдану,оқыту мен тәрбиелеу мазмұнын жаңарту арқылы баланың логикалық ойлау қабілетін арттыру.Аталған мақсатты жүзеге асырудағы міндеттер:

-танымдық, білімділік,іскерлік қасиеттері жан жақты дамыған еркін ойлы, тілі жетік, ерікті-жігерлі, өзіне сенімді балдырғанды келесі білім сатысына-мектепке дайындау;

-баланың логикалық ойлау қабілетін дамыту, бағытында тәжірбиеде жүргізілген жұмыстар: оқыту мен тәрбиелеу жұмысын баланың жас ерекшелігі мен өзіндік ерекшеліктерін ескере отырып мектепке дайындау,мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеудің бағдарламасы мен Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандартты талаптары негіздерінде ұйымдарын;

-балалардың бір орынында ұзақ уақыт отырып қалмауын, жалығып кетпеуін ескеріп сабақтарды ойын түрінде ұйымдастыру (қимылды әуенді ойын жаттығулар, қимылды қозғалыс барысындағы тапсырмалар, шағын топтар жұмысы, тапсырмаларды алма кезек ауыстырып орындату, эстафеталық ойын барысындағы тапсырмалар т.б);

-логикалық ойлау қабілеттеріне арналған тапсырмаларды (жұмбақ, суреттер, ситуациялық тапсырмалар, тесттік тапсырмалар, ертегі негізіндегі тапсырмалар, т.б түрлендіре қолдану;

-балалардың өздерінің талаптануы, өзіндік қалауы еркіндігіне жағдай жасап іс-әрекеттерді орындау, бастаған жұмысты аяқтау іскерліктеріне, өз ойларын еркін жеткізуге бейімдеу;

-көмекті қажет ететін балалармен жеке жұмыс түрлерін жүргізу;

-психологиялық ойындар, жаттығулар қолданулар арқылы балаларға жан-жақты жағдай жасау, жағымды микро ахуал туғызу;

-ата аналарды сабақтарға, күн тәртібі бойынша жүргізлетін тәрбиелік шараларға, тестік байқауларға, ойын сауықтарға, т.с.с басқа шараларға тек бақылаушы ретінде ғана емес, білімділік танымдык жұмыстарда үлес қоса отырып, балаларына білікті көмек көрсете алатындай жағдайда қатыстыру;

-балаларды мектепке педогогикалық және психологиялық тұрғыдан дайындау мақсатында бастауыш сынып ұcтаздарымен қарым қатынаста болу.

Ойымызды қортынындылай келе, баланың логикалық ойлауын дамыту бағытындағы жұмыстар жүйеленеді және оны ұйымдастырудың тиімді жолдары әдіс тәсілдері айқындалады,  деп ой түйіндейміз.Балалардың ойлау қабілеттері артып, олардың сөйлеу тілі жақсарады; іскерлік дағдылары қалыптасып,баланың ашылуына себебін тигізеді.Жалпы алғанда өзіндік құндылық қасиеттері дамып, жалпы дамушылығы, баланың мектепке дайындығы қамтамасыз етіледі.Оның нәтижесі ата-аналардың мектеп өміріне қатыса отырып қызығушылықтары белсенділіктері арытады тәрбиелік жұмыстар жағдайынан хабардар болып бағдарламалық талаптар негізінде өз балаларының мүмкіндіктерін біледі, педагогикалық жұмыстар жайында түсініп талаптарға сәйкес жүйеленген бағытта көмек көрсете алатындай жағдайға келді.

Жүргізілген жұмыс негізінде қолданған дидактикалық материалдардың жинақталғанын тәрбиешілердің өзіндік іс-тәжірбиесі молайып, педагогикалық жай-күйі, қарым- қатынас тәсілі, балалардың өзін еркін сезінуі, әлеуметтік қорғалуы, дамытушы ортаның жақсы жабдықталуы мен қолайлы болуы да өзіндік үлес қосады. Баланың өзін қоршаған ортаға бейімделуі, білім білік дағдыларын меңгеруі, жеке тұлға ретінде дамуы,Отанын, елін, жерін сүйе білу, үлкендермен, құрбыластарымен қарым қатынас мәдениеттілігі де баланың ойлау қабілетін дамытуға ықпал етері сөзсіз.

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту
Алтынбекова Жанар Амангельдиевна, Қызықты музыка еліне саяхат

Мақала авторы: Алтынбекова Жанар Амангельдиевна
Жұмыс орны: Оңтүстік Қазақстан облысы Шымкент қаласы №19 "Қызғалдақ" бөбекжай-балабақшасы
Лауазымы: Музыка жетекшісі
Порталға жариялану мерзімі: 11.01.2017

Қызықты музыка еліне саяхат

Ересек топтарға арналған ашық ұйымдастырылған музыка оқу қызметінің технологиялық картасы

    Алтынбекова Жанар Амангельдиевна

ОҚО Шымкент қаласы №19 «Қызғалдақ» бөбекжай-балабақшасының музыка жетекшісі

Білім беру саласы: Шығармашылық.
Ұйымдастырылған оқу қызметінің түрі: музыка
Тақырыбы: Қызықты музыка еліне саяхат

Мақсаты: Балалардың ноталарды тануын, музыкалық аспаптарға деген қызығушылығын ояту, оларды дыбысынан ажырата білуге және музыкаларды тыңдау арқылы эстетикалық талғамдарын, музыканы қабылдау деңгейін дамытуға, мінезіне қарай ажырата білуге үйрету.
Көрнекіліктер: Тақырып жазылған шарлар, музыкалық аспаптар, аспаптардың суреттері, ноталардың суреттері, музыка әлеміне саяхатқа баратын ноталардың суреттері салынған пойыз, ж. т. б.

ҰОҚ барысы:
І. Мотивациялық қозғаушы күш.
Балалар «марш» екпінімен залға кіреді, ортаны айналып шығып шеңбер жасап тұрады, музыка жетекшісі балалармен амандасады және әуенге (басқа көңілді әуен қосылады) әртүрлі қимылдар жасап билеп алады. ( балалардың сабаққа деген қызығушылығын арттыру мақсатында ) «Шаттық» шеңбері:
Күннің көзі ашылып,
Көкке шуақ шашылып,
Құтты қонақ келіпті,
Төрімізге еніпті.
Амандасу үлкенге,
Тәрбиенің басы ғой.
Ал, қанекей, бәріміз,
Сәлем дейік үлкенге,
Сәлеметсіздер ме, апайлар!
Музыка жетекшісі: — Балалар сендер қандай сабаққа келдіңдер?
Балалар: — Музыка сабағына.
Музыка жетекшісі: — Музыка сабағында біз не үйренеміз?
Балалар: — Ән айтуды, би билеуді үйренеміз.
Музыка жетекшісі: — Жарайсыңдар!

ІІ. Іздену — ұйымдастырушы кезең.
Музыка жетекшісі: Балалар, айтыңдаршы музыка шығару үшін ең алдымен бізге не керек еді сендер онымен таныссыңдар?
Балалар: Ноталар керек.
Музыка жетекшісі: Ия, дұрыс айтасыңдар! олай болса балалар ноталардың атын айтып көрейікші, қане:
бәрі бірге: Домбырада – до, мерекеде — ре, Мираста — ми, фабрикада — фа, Галяда — ля,
Балалар ноталарды жазылған нотаның үстіне апарып жабыстарды.
Музыка жетекшісі: Ендеше, балалар бәріміз бірге айтып көрейікші:
бәрі бірге: до, ре, ми, фа, соль, ля, си.
Балалар, бізде барлық нота толық болдыма?
Балалар: Жоооқ, бір нота түсіп қалған.
Музыка жетекшісі: Жарайсыңдар! Соль және си ноталары түсіп қалыпты, қәне соль, си ноталарын апарып үстіне жабыстырайық. Қәнекей, енді өзіміз нота боламыз (балалар бастарына ноталар салынған маскалар киеді)
Музыка жетекшісі: Ендеше, ноталардың алдында не тұруы керек балалар?
Балалар: Скрипка кілті тұруы керек.
Музыка жетекшісі: Жарайсыңдар, балалар, мінекей скрипка кілті де өз орнына келді.
Музыка жетекшісі: Жақсы балалар, ендеше ноталарымызды жабыстарған пойызға мініп саяхатқа шығайық. (әуенмен жүріп, залды бір айланады) **бірінші аялдамаға**келіп тоқтайды. (Аялдамада хат жатады)

ІІІ. Негізгі бөлім. Музыка жетекшісі: Балалар қараңдаршы мына жерде хат бар екен, оқып қарайықшы (Музыка жетекшісі хатты оқиды.)
Сәлеметсіңдер ме, балалар? Мен, музыка әлемінің Ханшайымымын. Менің әлеміме жету үшін сендерге 3 аялдамада 3 түрлі тапсырмаларым бар. Бірінші тапсырмам: мына күйтабақтағы әуенді тыңдаң да оның сөзімен қосып айтып беріңіздерші;- депті. (Балабақшада әні)
Музыка жетекшісі: жарайсыңдар, балалар дұрыс, жақсы айттыңдар. Ендеше тағы да пойызға отырайық, (музыка ойнап тұрады.) **екінші аялдамаға** келеді. Бұл жерде қандай тапсырма бар екенін хаттан оқып білейік:
Музыка тыңдау: Балалар сол күйтабақтағы музыкаларды тыңдап оның мінездерін ажыратып беріңдер; — депті. Тыңдап қараймыз ба балалар? Балалар: — ия, қане онда біріншісі (көңілді әуен), екіншісі (көңілсіз әуен ) балалар әуендерді дұрыс ажыратады.
Музыка жетекшісі: Балалар, дұрыс айтасыңдар!, ендеше балалар осы көңілді бір музыкаға біздің Ақтолқын билеп бермекші, қараймыз ба? — ия, жарайсың Ақтолқын! (Көңілді әуенге билеп береді, бәрі қол соғып көңілденеді )
Музыка жетекшісі:
Балалар, осындай тамаша көңіл — күймен соңғы аялдамаға жетейік,
Ханшайымның тапсырмасын шешейік.
(музыка ойнап тұрады, үшінші аялдамаға келіп жетеді)
Үшінші аялдама: Бұл аялдамада қандай тапсырма бар екен хатты оқып көрейік: Балалар, бұл аялдамада бір қорапша бар, қорапшаның ішінде заттар бар, сол заттарға байланысты сұрақтарға жауап берсеңдер мен сендердің жаныңыздан табыламын; — деген. Балалар бәріміз қорапшаны іздеп көрейік (іздейді)
Мінекей, таптым апай;- деп, бір бала тауып алып келеді, ішін ашып сұрақтарды оқиды:
— Мынау қандай аспап? (Сазсырнай)
— Сазсырнай қалай шертіледі? (Үрлеп)
Музыка жетекшісі сазсырнайды үрлеп шертіп көрсетіп береді.
— Ол қандай топқа кіреді? (Үрмелі)
— Мынау қандай аспап? (Домбыра)
Музыка жетекшісі домбыраны шертіп көрсетіп береді
— Қай топқа жатады? (Ішекті)
— Мынау қандай аспап? (Шаңқобыз)
Музыка жетекшісі шаңқобызды шертіп көрсетіп береді. Балалар да қызығып ұстап, шертіп көреді.
Аспаптардың аттарын балалар тәрбиешімен бірге дұрыс табады. Тәрбиеші оларға аспаптарды танытырып, айтып өтеді. Балалар, тағы қарап көрейік басқа тапсырма барма екен.
(Осы уақытта залға Ханшайым кіріп келеді балаларға қарап)
Ханшайым: Сәлем, достар! Жарайсыңдар! Менің тапсырмаларымды өте жақсы орындадыңдар.
— Сол үшін мен сендерге әдейі дайындап келген сыйлығымды беремін (музыка жетекшісіне нотаның суреті бар қорапша береді)
Мына қорапшада менің балаларға арнаған сыйлықтарым бар, оны балабақшаңызға барғаннан соң беріңіз, сау болыңыздар, балалар, менің әлеміме келіп тұрыңыздар! ( шығып кетеді.)
Музыка жетекшісі: Ноталар, яғни балалар: Біздің де балабақшаға қайтатын уақытымыз болып қалды. Мінекей пойыз да келді, қанекей кеттік. (музыка ойнап тұрады, залды бір айланып шығады)

ІV. Қорытынды.
Музыка жетекшісі: Пойыздан түсіп, міне, балабақшаға келдік, балалар біз бүгін қайда бардық? (қайда барғанын, не көргендері туралы әңгімелеседі.) ендеше, музыка әлемі Ханшайымының берген қорапшасын ашып көрейік. (балаларға арналған сыйлықтарын бөлістіреді)
Балалар: Біз музыка әлемінде ән айтып, биледік және әртүрлі саз аспаптарымен таныстық. Музыка әлемі Ханшайымының сұрақтарына жауап беріп онымен жүздестік.
Музыка жетекшісі: — Дұрыс айтасыңдар, тапсырмалар орындадық. Балалар, ендеше бәріміз бірге «Кел, билейік!» әнін орындайық та тобымызға кетейік. Әнді орындап музыка жетекшісімен сау болыңыз!- деп, музыка ырғағымен сапқа тізіліп залдан шығып кетеді.
Күтілетін нәтиже:
Біледі: Балалар ноталардың аттарын атай біледі;
Игереді: Музыканың мінезін ажырата біледі, аспаптармен танысты;
Меңгереді: Балалардың музыка мәдениетіне деген көз — қарастарын қалыптастырады.

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту
Мукашева Асемгуль Десенбаевна, Роль метода наглядного моделирования в развитии умственных способностей детей

Мақала авторы: Мукашева Асемгуль Десенбаевна
Жұмыс орны: ГУ СОШ 14 ДМЦ "Балдаурен"
Лауазымы: Воспитатель
Порталға жариялану мерзімі: 18.12.2016

Роль метода наглядного моделирования в развитии умственных способностей детей

Умственное развитие дошкольника – важнейшая составная часть его общего психического развития, подготовки к школе и ко всей будущей жизни. Но и само умственное развитие – сложный процесс: это формирование познавательных интересов, накопление разнообразных знаний и умений, овладение речью.

«Ядром» умственного развития, его основным содержанием является развитие умственных способностей. Развитие умственных способностей при этом достигается косвенным путем: в процессе усвоения знаний. Именно в этом и заключается смысл широкого распространенного понятия «развивающее обучение».

Развивающее обучение – это направление в теории и практике образования, ориентирующееся на творческое развитие способностей ребенка.

Под «развивающим обучением» понимают также способ организации обучения, при котором содержание, методы и формы учебного процесса ориентированы на всестороннее развитие ребенка. Развивающий эффект обучения зависит от того, какие знания сообщаются детям и какие методы обучения применяются.

Выделяются две линии психического развития ребенка, тесно связаны между собой, и образуют в конечном счете единый, целостный процесс. Вместе с тем на любой возрастной стадии всегда существуют процессы саморазвития, обусловленные преимущественно собственной активностью ребенка, и процессы развития, в которых ведущую роль играет взрослый. Степень активности взрослого зависит от возраста детей. Для младших дошкольников взрослый является непосредственным участником, что свидетельствует о субъективной самостоятельности детей. Для детей старшего дошкольного возраста взрослый становится советчиком, партнером, ориентиром в выборе преобразующей деятельности.

Отечественные психологи и педагоги (А.В. Запорожец, А.П. Усова, Н.Н. Поддьяков, Л.С. Выготский, Д.Б. Эльконин, Л.В. Занков, В.В. Давыдов и др.) разработали принципы, содержание и методы умственного воспитания детей дошкольного возраста, позволяющие существенно повысить развивающий эффект обучения, его влияние на развитие умственных способностей. Однако совершенствование развивающего обучения – не единственный способ воздействия на развитие этих качеств. Доказана необходимость прямого управления развитием способностей ребенка. Результаты исследований показали, что основой развития умственных способностей является овладение ребенком действиями наглядного моделирования, действий по алгоритму, экспериментированием – важнейший вид поисковой деятельности, нахождение способа разрешение проблемной ситуации, развивающие игры, логические задачи.

Развитие ребенка происходит во взаимодействии его с окружающей предметно – пространственной и социальной средой. Окружающая среда есть средство, которое может оказать большое влияние на ребенка. Не любая среда в равной степени может способствовать развитию. Чтобы среда стала развивающей, ее нужно подготовить. Она должна содержать разнообразные предметы, вызывающие интерес и побуждающие их к спонтанной деятельности. Среда должна отвечать потребностям развития детей каждого возраста.

Ребенок, использующий разнообразные средства познания, легко адаптируется к изменениям среды, активно и адекватно действует, обладает способами получения жизненно необходимой информации и успешно развивается как личность. Одним из эффективных средств, обеспечивающих успешность познания, является использование детьми моделей и активное участие в процессе моделирования.

Модель – система объектов или знаков, воспроизводящая некоторые существенные свойства системы – оригинала. Иначе термин «модель» трактуется в толковом словаре В. Даля: модель – это образец в малом виде.

В настоящее время при организации учебного процесса стало широко использоваться понятие «моделирование»

«Моделирование» (Т.И.Ерофеева):

— деятельность, направленная на изготовление какой – либо модели;

— создание в уме плана будущей игры, сказки, постройки, рисунка, т.е. планирование действий, осуществляется в форме образов представлений, содержащих не все детали действительности, которые ребенок хочет отобрать, а лишь ее общее строение, соотношение частей.

В дидактике выделяются 3 вида моделей:

— предметная модель (аналогична предмету, например плоскостная модель фигуры человека, хищной птицы);

— предметно – схематическая (длинные и короткие ноги, знания о потребности растений и т.д.);

— графическая – (графики, формулы, схемы, примером может быть: календарь погоды, таблица фиксации продолжительности дня и т.д.)

Исследователи отмечают, что основы моделирования закладываются в раннем и младшем дошкольном возрасте, вырастая из замещений в игре и продуктивных видах деятельности детей. По мере развития познания дошкольников происходит существенное изменение в содержании и в структуре моделирования – модели начинают чаще использоваться в познании окружающего, выделении и установлении связи «замещаемое – замещающее». Большинство современных исследований посвящено изуче –

нию возможности развития моделирования и использования модели в старшем дошкольном возрасте. Однако в среднем дошкольном возрасте уже существуют предпосылки развития моделирования, использования модели в познании. В этом возрасте дети лучше устанавливают связь «реальность – модель» в практической ситуации. Успешность установления связи «реальность – модель» зависит от степени сходства предмета и модели. Если модель не сохраняет черты подобия предмету, дети затрудняются установить связь.

Действия с моделями осуществляются в такой последовательности:

замещение (сначала модели предлагаются детям в готовом виде, затем дети придумывают условные заместители самостоятельно);

использование готовых моделей (с 4 лет);

построение моделей: по условиям, собственному замыслу, реальной ситуации (старший дошкольный возраст).

Алгоритм представляет собой точную, строгую последовательность шагов (действий), в нем определено первое действие и следующее за ним, свобода выбора исключается.

Освоение дошкольниками алгоритмов способствует упорядочению детского мышления, восприятию определенной последовательности, что выражается в умении планировать свои действия. Так же способствует освоению детьми знаковых систем, схем, моделей, «расшифровке» и познанию логических связей между последовательными этапами какого – либо действия. Наиболее успешно эти умения формируются в логической игре («Что сначала, что потом», «Куда спрятался жучок», «Водители»). Выполнение действий по алгоритму в логических играх создает для детей основу совершенствования умений контролировать ход решения игровой и учебной задачи, совершенствованию пространственной ориентировки детей, лучшему освоению ими правил (уличного движения, последовательности действий), успешному осуществлению трудовых и игровых действий, а для педагога – возможность определять затруднения, возникающие у детей.

Действия, выполняемые согласно алгоритму, могут иметь линейную направленность – линейные алгоритмы, повторяться – циклические алгоритмы, они могут разветвляться, если алгоритм предусматривает два варианта ответа: «да» и «нет» — разветвленные алгоритмы. Алгоритмы рассматриваются в качестве средства обучения.

В младшем возрасте идет накопление представлений последовательности выполнения игровых действий по условному знаку – стрелке, показывающей направление движения в пространстве; порядок расположения предметов, геометрических фигур. В этом возрасте дошкольники применяют линейный алгоритм. В среднем возрасте дошкольниками используются простейшие алгоритмы это линейные и разветвленные. В старшем возрасте дошкольники пользуются линейными, простыми разветвленными и циклическими алгоритмами. В этом возрасте они самостоятельно составляют алгоритмы, выполняют заданные им действия, поясняют последовательность.

Для стимуляции активности предлагаются проблемные ситуации. Под проблемным обучением понимается такая организация учебных занятий, которая предлагает создание под руководством педагога проблемных ситуаций и активную самостоятельную деятельность дошкольников по их разрешению, в результате чего и происходит творческое овладение знаниями, навыками, умениями и развитие мыслительных способностей. Проблемные ситуации могут создаваться на всех этапах процесса обучения: при объяснении, закреплении, контроле.

Педагог создает проблемную ситуацию, направляет дошкольников на ее решение, организует поиск решения (например: «Почему вода льется?», «Почему дует ветер?», «В группу придут гости, а дверь грязная – чем ее отмыть?» и т.д.). Таким образом, ребенок ставится в позицию субъекта своего обучения и как результат у него образуются новые знания, он обладает новыми способами действия. Трудность управления проблемным обучением в том, что возникновение проблемной ситуации – акт индивидуальный, поэтому от педагога требуется использование дифференцированного и индивидуального подхода.

Экспериментирование – важнейший вид практической деятельности. Детское экспериментирование важно не только для развития познавательных процессов и мыслительных операций, но и для формирования самостоятельности, целеполагания, способности преобразовывать какие – либо предметы и явления для достижения определенного результата. Экспериментирование расширяет диапазон чувственного познания обычных предметов и материалов. Сделать это можно через систему человеческих анализаторов. И чем больше анализаторов будет включено в процесс исследования, тем больше информации получит ребенок об изучаемом объекте, тем полнее будут знания об окружающем. Экспериментирование с различными материалами в свободной деятельности заинтересовывает детей самим процессом.

Опыт – это наблюдение, которое проводится в специально организованных условиях.

Значение опытов: опыты способствуют формированию у детей познавательного интереса к природе, развивают наблюдательность, мыслительную деятельность. В каждом опыте раскрывается причина наблюдаемого явления, дети подводятся к суждениям, умозаключениям. Опыты имеют большое значение для осознания детьми причинно-следственных связей. Проводятся опыты чаще всего в старших группах детского сада. В младшей и средней группах воспитатель использует лишь отдельные поисковые действия.

Методика проведения опыты: опыт всегда должен строиться на основе имеющихся представлений, которые дети получили в процессе наблюдений и труда.

Мы сейчас рассмотрим например один из моментов совместного со взрослым экспериментирование в рамках темы «Освоение принципа сохранения количества, величины в процессе экспериментирования». *Педагог предлагает детям проблемную ситуацию «Как и почему вода льется?».

*Ставит цель: посмотреть, как вода льется из разных сосудов по-разному, вода принимает форму того сосуда, в который налита.

*Совместно с детьми определяет этапы работы, делает выводы.

*В ходе деятельности педагог учит детей выделять последовательность действий (алгоритм), отражать их в речи (Что мы делали? Что мы получили?

Почему?).

*Фиксирует предложения детей, помогает им схематически отразить ход и результат опыта (моделирование).

*Предложения и результаты эксперимента сравниваются, делаются выводы (О чем мы думали? Что получилось? Почему?).

В процессе экспериментирования дети убеждались в необходимости принимать и ставить цель, анализировать объект или явление, выделять существенные признаки и стороны, сопоставлять различные факты, выдвигать предположения и приходить к выводу, составлять алгоритм, фиксировать этапы действий и результаты графически.

Наличие разных материалов позволит ребенку действовать вариативно и преобразовывать проблемную ситуацию разным образом.

Исходя из выше сказанного, можно сделать вывод, что развивающее обучение осуществляется как целенаправленная учебная деятельность, в которой ребенок сознательно ставит цели, задачи самоизменения и творчески их достигает.

Весь комплекс заданий – это длинная интеллектуальная лестница, а сами игры, упражнения, опыты и эксперименты, проблемные ситуации – ее ступеньки. На каждую из этих ступенек дошкольник обязательно должен подняться. Если какую — то из них пропустит, то дотянуться до следующей ему будет значительно труднее. Если же он очень быстро побежит по лесенке, значит, эти ступеньки он уже «перерос» — и пусть бежит. Но впереди обязательно появится такая ступенька, перед которой он приостановится. И возможно, что здесь ему надо будет помочь.

 

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту
Мукашева Асемгуль Десенбаевна , Организация опытно-экспериментальной деятельности детей в летний период

Мақала авторы: Мукашева Асемгуль Десенбаевна
Жұмыс орны: ГУ СОШ 14 ДМЦ "Балдаурен"
Лауазымы: Воспитатель
Порталға жариялану мерзімі: 18.12.2016

Организация опытно-экспериментальной деятельности детей в летний период

«Самое лучшее открытие- то,

Которое ребенок делает сам».

Ральф У. Эмерсон

 

Современные дети крайне редко бывают на природе, общение с ней им зачастую заменяют телевизионные передачи, компьютерные игры и видеофильмы. Особенность такого времяпрепровождения пассивная роль малыша, когда он выступает, в основном, в роли потребителя информации. Ему ничего не нужно искать, все желаемое можно получить в готовом виде, достаточно лишь нажать кнопку.

Конечно, передачи о животных, о природе привлекают ребенка, расширяют его кругозор. Но согласитесь, что между красочной картинкой на телеэкране и реальностью существует большая разница. В природе мы воспринимаем окружающее не только глазами, но и через тактильные ощущения, запахи, звуки.

Исследовательская деятельность вызывает огромный интерес у детей. Опыты, словно фокусы. Только загадка фокусов так  и остается неразгаданной, а вот все, что получается в результате опытов, можно объяснить и понять. Опыт- это наблюдение, которое проводиться в специально организованных условиях. Значение опытов очень велико. Они развивают наблюдательность, мыслительную деятельность, логику, творчество ребенка, позволяют наглядно показать связи между живым и неживым в природе. В каждом опыте раскрывается причина наблюдаемого явления, дети подводятся к суждениям, умозаключениям. Опыты также имеют большое значение для осознания детьми причинно-следственных связей. Проводятся они чаще всего в старших группах детского сада. В младших и средних группах воспитатель использует лишь отдельные поисковые действия.

Толчком к началу экспериментирования может послужить удивление, любопытство, выдвинутая кем-то проблема или просьба. Для поддержания интереса к экспериментированию практикуются задания от имени сказочного героя – куклы. Если детей младшего дошкольного возраста отличает любопытство и любознательность, то и кукла «Зайчик-Любознайчик», который многое хочет узнать и всем интересуется.

С детьми среднего дошкольного возраста экспериментирование часто строится на стремление вызвать удивление от открытий, поэтому удивляются вместе с детьми и удивляют их «Хрюша-Удивлюша», «Утенок- Удивленок».

Дети старшего дошкольного возраста задают много вопросов «отчего?», «почему?», «зачем?» и т.д. Часто этим занимается и озорная девочка «Почемучка». Эти герои «участвуют» в опытах и экспериментах, решают возникшие проблемы, приносят интересные вещи юным исследователям. Вместе с детьми составляют правила работы с различным материалом:

— с водой:

Коль с водой имеем дело,

Рукава засучим смело.

Пролил воду – не беда:

Тряпка под рукой всегда.

Фартук – друг: он нам помог,

И никто здесь не промок.

 

— со стеклом:

Со стеклом будь осторожен —

Ведь оно разбиться может.

А разбилось – не беда,

Есть ведь верные друзья:

Шустрый веник, брат – совок

И для мусора бачок –

Вмиг осколки соберут,

Наши руки сберегут.

 

— с песком:

Если сыплешь ты песок –

Рядом веник и совок.

 

— с огнем:

Помни правило: огонь

Никогда один не тронь!

 

— по окончании работы:

Ты работу завершил?

Все на место положил?

 

Как показывает практика, знания, полученные во время проведения опытов, запоминаются надолго. Китайская пословица гласит: «Расскажи и я забуду, покажи — и я запомню, дай попробовать и я пойму».

Важно, чтобы каждый ребенок проводит собственные опыты. Конечно, взрослому легче сделать все самому и оставить детям роль наблюдателей. Но эффективность обучения будет в этом случае гораздо ниже. Какими бы интересными ни были действия педагога, ребенок быстро устает наблюдать за ними.

В начале эксперимента – опыта объясните детям, что именно вы собираетесь проверить, предложите предсказать результаты исследований, но не оценивайте высказывание. Для развития мышления очень важно научить прогнозировать возможные результаты своих действий, обсудить гипотезу: «Что нужно сделать? Почему? Побуждайте ребенка как можно больше говорить. Пусть он сформирует выводы: что нового ему удалось выяснить».

Дети должны быть активными участниками обсуждения. Не формируйте за них выводы, сделайте это совместно (если нужно то с вашей помощью). Важно не только провести опыты, но и связать результаты этой деятельности с повседневной жизнью, с наблюдениями дома и на улице, с трудом в уголке природы и на огороде, использовать в играх детей.

Даже совсем маленький ребенок активно экспериментирует, познавая мир. Экспериментирование пронизывает все сферы детской деятельности: прием пищи, игру, НОД, прогулку, сон и т.д.

Существует мнение, что экспериментирование является, наряду с игровой, ведущей деятельностью ребенка дошкольника. Деятельностью, которой дети охотно занимаются и которая дает очень многое для развития.

Одна из важнейших задач – это становление мышления. Именно поэтому экспериментирование с природными материалами должно быть доступно каждому ребенку. Конечно, это создаст для вас дополнительные хлопоты. При проведении опытов может рассыпаться песок или разлиться вода, но вы можете сразу договориться о совместном поддержании порядка.

Экспериментировать можно как в помещении, так и на улице, во время летних путешествий, прогулок или посещений загородных дач. Выделите для этой цели небольшой уголок в группе или на веранде. Приготовьте столик, за которым можно работать. Накройте его клеенкой или же поставьте небольшой поднос для природного материала.

Оборудование для проведения опытов не требуется затрат: возьмите стаканчики разного размера из-под йогурта, сметаны, емкости из-под фруктов, пирожных, палочки от мороженого. Не пожалейте денег на небольшую лупу или детский микроскоп – это позволит ребенку открыть новый мир. Чтобы было интересно, предложите своеобразную игру: превратиться в ученого и провести ряд исследований в природе и в собственной лаборатории. Детям очень нравиться такая игра.

Экспериментировать можно с песком, глиной, водой, камнями, шишками. Этот материал несложно собрать во время прогулки в парк, лес, на речку. Однако животных для этой цели использовать нельзя. Дошкольник воспринимает зверей, птиц на равных, сопереживает им, но не проводит над ними опыты.

Для экспериментирования необходимо в уголке иметь:

Основное оборудование:

. приборы – помощники: увеличительные стекла, весы (безмен), песочные часы, компас, магниты;

. разнообразные сосуды из различных материалов (пластмасса, стекло, металл) разного объема и формы;

. природный материал: камешки, глина, песок, ракушки, птичьи перья, шишки. Спил и листья деревьев, мох, семена и т.д.;

. утилизированный материал: проволока, кусочки кожи, меха, ткани, пластмассы, дерева, пробки и т.д.;

. технические материалы: гайки, скрепки, болты, гвозди, винтики, шурупы, детали конструктора и т.д.;

. разные виды бумаги: обычная, картон, наждачная, копировальная и др.;

. красители: пищевые и непищевые (гуашь, акварельные краски и др.);

. медицинские материалы: пипетки, колбы, деревянные палочки, шприцы (без игл), мерные ложки, резиновые груши и др.;

. прочие материалы: зеркала, воздушные шары, масло, мука, соль, сахар, цветные и прозрачные стекла, пилка для ногтей, сито, свечи и др.

Дополнительное оборудование:

. детские халаты;

. клеенчатые фартуки;

. полотенца;

. контейнеры для хранения сыпучих и мелких предметов.

Чем разнообразнее и интереснее поисковая деятельность, тем больше новой информации получает ребенок, тем быстрее и полноценней он развивается. Но известно, что не одну воспитательную и образовательную задачу нельзя успешно решить без плодотворного контакта с семьей и полного взаимопонимания между родителями и воспитателями (педагогами).

В индивидуальных беседах, консультациях, через различные виды наглядной агитации мы убеждаем родителей о необходимости повседневного внимания к ребенку, признавая за ним право на собственную точку зрения, познавательный интерес детей, их стремление узнать новое, самостоятельно выяснять непонятное, желание вникнуть в сущность предметов, явлений, действительности. Предложить родителям рекомендации, чего нельзя и что можно делать для поддержания интереса детей к экспериментированию.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

РЕКОМЕНДАЦИИ:

 

 

Не следует отмахиваться от желаний ребенка, даже если они вам кажутся импульсивными. Ведь в основе этих желаний может лежать такое важнейшее качество, как любознательность. Поощрять любопытство, которое порождает потребность в новых впечатлениях, любознательность: она порождает потребность в исследовании.
Нельзя отказываться от совместных действий с ребенком, игр и т.п. —  ребенок не может развиваться в обстановке безучастности к нему взрослых. Предоставлять возможность ребенку действовать с разными предметами и материалами, поощрять экспериментирование с ними, формируя в детях мотив, связанный с внутренними   желаниями узнавать новое, потому что это интересно и приятно, помогать ему в этом своим участием.
Сиюминутные запреты без объяснений сковывают активность и самостоятельность ребенка. Если у вас возникает необходимость что-то запретить, то обязательно объясните, почему вы это запрещаете и помогите определить, что модно или как можно.
Не следует бесконечно указывать на ошибки и недостатки деятельности ребенка. Осознание своей не успешности приводит к потере всякого интереса к этому виду деятельности. С раннего детства побуждайте малыша начатое дело доводить до конца, эмоционально оценивайте его волевые усилия и активность. Ваша положительная оценка для него важнее всего.
Импульсивное поведение дошкольника в сочетании с познавательной активностью, а также неумение его предвидеть последствия своих действий часто приводит к поступкам, которые мы взрослые, считаем нарушением правил, требований.

Так ли это?

Если поступок сопровождается положительными эмоциями ребенка, инициативностью и изобретательностью и при этом не преследуется цель навредить кому-либо, то это не проступок, а шалость.

Проявляя заинтересованность к деятельности ребенка, беседуйте с ним о его намерениях, целях (это научит его целеполаганию), о том, как добиться желаемого результата (это поможет осознать процесс деятельности). Расспросите о результатах деятельности, о том, как ребенок их достиг (он приобретет умение формировать выводы, рассуждая и аргументируя).

 

Таким образом, организация экспериментальной деятельности – мощный стимул для развития важнейших черт личности детей: самостоятельности, целеустремленности, способности к прогнозированию, планированию собственной деятельности.

 

«Умейте открыть перед ребенком в окружающем мире что-то одно, но открыть так, чтобы кусочек жизни заиграл перед детьми семи красками радуги. Оставляйте всегда что-то недосказанное, чтобы ребенку захотелось еще и еще возвращаться к тому, что он узнал».  

 

 

                                                                                                              В.А. Сухомлинский

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту
Байгалиева Сандугаш Мейрамқызы , Әдеби шығармалар арқылы балалардың тілін дамыту

Мақала авторы: Байгалиева Сандугаш Мейрамқызы
Жұмыс орны: "Маяковский атындағы орта мектебі" КММ
Лауазымы: мектепалды даярлық тобының тәрбиешісі
Порталға жариялану мерзімі: 17.12.2016

Әдеби шығармалар арқылы балалардың тілін дамыту

Мектеп жасына дейінгі баланың дүниетанымын, ой өрісін кеңейтіп, сөздік қорын байыту, эстетикалық талғамын арттырып, адамгершілікке баулу ісінде көркем әдебиеттің алатын орны ерекше.

Әрине, мектеп жасына дейінгі сәбилердің әдеби шығармаларды оқи алмайтыны мәлім. Олар әдеби шығармаларды тәрбиешінің мәнерлеп оқып беруі бойынша ғана сөз сырын санасына ұялатады.

Ертегі, шағын әңгіме, өлең, мақал-мәтел, жұмбақ сияқты балаларға лайықты көркем сөз жанрларының ежелден-ақ тәрбие ісінде зор көмекші екені белгілі. Балабақшада тәрбиеленбеген, әлі мектеп жасына жетпеген ауылдық жерлердің сәбилері кішкентай күнінен өз әже-аталары мен әке-шешелерінен естіген халық ауыз әдебиеті нұсқаларынан нәр алып өсетіні белгілі. Мұндай шығармаларды сәбилер қызыға тыңдайды, жылдам жаттап алады. Мысалы: «Торғай», «Бақа-бақа балпақ», «Қарғалар», «Санамақ», тағы басқалар сияқты халық өлеңдері ойнақы тілімен, қайталама сөзімен, музыкалық үнімен бөбектерді баурап, сөз өрнегіне баулиды.

Сол себепті де «Балабақшада оқыту және тәрбиелеу бағдарламасында» 2 жастан 3 жасқа дейінгі балаларға әдеби шығармаларды оқу, тіл дамыту жұмысы арнайы бөлім, 2-ден 3 жасқа, 3-тен 4 жасқа дейінгі балаларға халық ауыз әдебиеті үлгілерінен «Бесік жыры» сияқты ойнақы өлеңдер, санамақтар берілді.

Көркем шығармаларды тыңдауға бала сәби кезінен-ақ құмартып, қызығады. Қысқа ертегі, өлең оқып берсе, тез жаттап алады. Жаттау арқылы оның тілі жетіледі. Әдеби кейіпкерлердің жақсы ісіне сүйсінеді, жаманынан жиренеді – бойын қорқыныш билейді. Сәбилерде жақсы және жаман іс-әрекет жөнінде түсінік пайда болады. Сөйлеу тілі жетіле түседі. Ал тілінің дамуы – баланың бойында қабылдай – ести білу сияқты психологиялық процестердің бірте-бірте қалыптасуына негіз болады.

Мектеп жасына дейінгі балаларға оқып беретін шығармалар, негізінен, үш салаға бөлінеді:

1)                 ауыз әдебиеті нұсқалары;

2)                 классик жазушылардың шығармалары;

3)                 қазақ жазушыларының шығармалары.

Осы саладағы шығармалар тәрбиешіге арналған бағдарламалық материалда нақты жүйеге бөліп берілген.

Әдеби шығармаларды оқу мен сабақты жоспарлауда мына жағдайларды өте мұқият ескеру керек:

1       Әрбір шығарманы оқып берерде баланың жас ерекшелігі, осыған

байланысты тәрбие жұмысының мақсаты мұқият ескерілуі шарт. Шығарманың лайықтысын ғана алу керек. Мысалы, сәбилер (3-4 жасар балалар) алғаш рет балабақшаға келді делік. Олардың көпшілігі әлі дұрыс сөйлей алмайды, балабақшада болатын жайттармен, ойыншықтармен әлі таныс емес. Сондықтан алғашқы үш-төрт айда тәрбие жұмысының бәрі, оның ішінде әдеби шығарманы оқып, тыңдату, көбінесе ойын түрінде өтіледі. Ол үшін ойынға негіз боларлық, суретті (суреті өте күрделі болмасын) шығармалар керек. Көлемді шығарманың лайықты бөлімінен кейбір үзінді ғана алынады.

2       ана тіліне арналған жоспар 14-15 күнге лайықталады. Жоспарда

қандай шығарма оқылуы керек, оған байланысты бақылау жұмысы, суреттер, ойындар нақты көрсетіледі. Әрбір ойынның мақсаты белгіленеді (білімін бекіту немесе сөздің дыбыстық жағын дұрыс айтуға жаттықтыру сияқты).

3       оқылатын шығарма тәрбие жұмысының әр саласын қамтитын

болсын. Мысалы: жануарлар, жыл мезгілдері, еңбек, мерекелер туралы және тазалыққа, ұқыптылыққа, әдептілікке баулитын шығармалар.

4       сәбилер тобында (3-4 жас) тәрбиеші шығарманы мәнерлеп жатқа

айтып беруі керек. Бұл тұста тәрбиеші балаларды түгел бақылап отыратын болады. Тәрбиешінің шығарманы жатқа айтып беруі балаларға қызықты болады, оларды жалықтырмайды. Өйткені бала тәрбиешіні тыңдай отырып, әр сөзді дұрыс айтуға тырысады. Сәбилерге тақпақты арнайы жаттату қиын. Сондықтан тәрбиеші өзі жатқа айта отырып, шығарманың қажетті шумағын ойын ретінде қайталау кезінде біртіндеп өзіне ілесіп айтуға үйретеді.

5       көркем шығарманы оқығанда шығарманың мазмұнына лайықты

суреттерді пайдаланған жөн. Өйткені бұл жастағы балалар өз беттерімен оқи алмайды. Ал шығарманың мазмұнын сурет арқылы жылдам түсінеді. Бала кейде кітаптың бетін ашып отырып, суреттің астына жазылған өлең жолдарын дәл тауып, өз бетімен оқып отырғандай әңгімелеп береді. Сондықтан тәрбиеші қажетті шығарманы оқудан бұрын, суретті көрсету арқылы (сәбилер үшін) әңгімелеседі. Соңынан шығарманы оқып береді. Ересек балаларға шығармаға байланысты қажетті суретті шығарма оқылған соң берген дұрыс. Өйткені шығарманы оқудан бұрын сурет көрсетілсе, балалардың бар ынтасы сол суретке ауады да, тәрбиеші оқығанда зейін қойматын болады.

Оқылған шығарманы әңгімелеп айтуға үйрету сабағының үлгі жоспарын төмендегіше құруға болады:

1       тәрбиешінің кіріспе әңгімесі.

2       тәрбиешінің әңгімені оқып беруі.

3       оқылған әңгіме, ертегі мазмұнын көмекші сұрақтар қоя отырып айтқызу.

4       шығарманы қайталап оқу, шығарма мазмұнын балаларға айтқызу.

Мұндайда қысқа әңгіме, ертегі мазмұнын бір балаға, көлемді шығармалардың мазмұнын бірнеше балаға айтқызуға болады. Егер әр алуан жастағы балалар аралас болса, алдымен ересек, естияр балалар әңгімелеп айтады, сәбилер тыңдап отырады.

Әдеби шығармаларды оқып, тыңдату (ересек топта), әңгімелеп беру, әңгімелету, жаттату сияқты сабақ түрлері экскурсия, бақылау, санау, музыка, бейнелеу өнері сабақтарымен байланыстыра жүргізілгені жөн. Бұл сабақтар бірінің мазмұнын бірі толықтырып отырса, тіпті жақсы.

Ендеше баланы мектепке даярлау мәселесінде әдеби шығармалармен таныстыру ерекше орынға ие екенін ескеру қажет.

Бағдарламаға сай мұндай жұмыс баланың жас ерекшелігіне қарай, сабақ мақсатына сәйкес берілетін білім-дағдылар (пән аралық байланысты ескере) бір-бірімен байланыстыра өтіледі. Осылай оқыта отырып тәрбиелеу, тәрбиелей отырып оқыту принципі сәбилер тобынан бастап (2-4 жас аралығы) баланы өзіне қойылған сұрақты түсінікті, оған дұрыс, толық жауап беруге, өзі басқаға сұрақ қойып, жауап алуға, үйрету міндеті іске асады. Осы білім-дағдыларды меңгерте отырып, тәрбиеші баланы айналасындағы адамдармен амандасу, әдепті сөйлесу, алғыс айту, жылы шырайлылық білдіру сияқты мінез-құлық әдептеріне үйретеді. Мысалы, сәбилер тобында Ә. Дүйсенбиевтің «Не деу керек?» деген өлеңінен үзінді оқығанда тәрбиеші мына мақсаттарды көздейді: өлең түріндегі шығарманы тыңдай білуге, жатқа айтуға үйрету; «рахмет», «кешіріңіз», тағы басқа ізеттілікті аңғартатын сөздерді айтуға дағдыландыру, осы сөздерді күнделікті қолдана білуге баулу, тағы басқа. Ал Қ. Мырзалиевтің «Ойыншықтар» өлеңін ересек балалар тобында оқығанда тыңдай білуге үйрету, өлеңде аталған ойыншық жануарлар туралы сұрақтар қойып, олар туралы білімдерін жетілдіру қажет.

Балабақшаға бармас бұрын да бала әр алуан білім-дағдыларды меңгереді. Бірақ көрген-білгені жайлы айтып беріп, салыстыра алмайды. Ал бала білімін жетілдіру, оқуға әзірлену – балабақша тәрбиешісінің жұмысы.

Тәрбиеші қай тақырыпта қандай шығарма оқыса да, бақылау, экскурсия, әңгімелесу, әңгімелетіп айтқызу сабақтарын өткізсе де, әр заттың, іс-қимылдың сөздік атауларын бала түсініп, дәл тани білуге тиісті.

Әдеби шығармаларды оқу, тіл дамыту жұмыстарындағы басты әдістердің бірі – сөздік жұмысын жүргізу.

Мектеп жасына дейінгі мекемелерде балалар өздігінен оқи алмайтыны анық. Сондықтан текст оқуға, әңгімелеп айтуға үйрету, көркем сөздермен таныстыру жұмысы бағдарлама талабына сәйкес тақырыптық принциптерге негізделеді. Ол принциптер – айналадағы дүниемен, қоғам өмірімен, табиғатпен таныстыру, дүние танымын, ой-өрісін жетілдіру, зейінін, қабылдауын бағдарлай білу, қабілеттерін дамыту болып табылады.

Осы мақсаттарға орай әдеби шығармаларды оқу, алған білімдерін тиянақтау, жалпы сөздік қорларын молайта отырып, мағынасы ұқсас, мағынасы қарама-қарсы сөздерді меңгерту, көрген-білгендері жөнінде (салыстыра, теңей айтуға үйрету) алғашқы ұғымдарын қалыптастыру міндеті қойылады.

Шығарма оқу, тіл дамыту жұмысында сәбилер (2-3 жасар) тобында тыңдау қабілетін дамыту, шағын өлеңді жатқа айтуға, ауызша әңгімелеп берген ертегі, әңгімелеп беруге үйрету көзделеді. Ал естиярлар мен ересектер (4-6 жас аралығы) шығарманы тыңдай отырып, оның (әңгіме, ертегі) мазмұнын жүйелі әңгімелей білуге, кейіпкерлердің іс-әрекетін түсініп, өзінше талдап, ойын қорытындылай білуге, кейбір үзінділерді жатқа айтуға, мазмұнға сай әңгіме құрауға, бейнелі сөздерді дәл тауып айтуға, өздігінен салыстыра сипаттай білуге, үйренуге тиісті.

Сабақты мынадай жоспар бойынша өткізуге болады:

1)     тексті оқудан бұрын текстке байланысты баланың не білетінін анықтау ниетімен әңгімелесу;

2)     шығарманы оқу (сәбилерге ауызша айтылады);

3)     әңгімелесу;

4)     әңгімелету (суретпен, суретсіз, ойыншық көрсету арқылы);

5)     экскурсия, бақылау.

Бала тілін жетілдіруде мынадай міндеттер көзделеді:

1)     сөз үйрету жұмысын әр топта өтілетін барлық сабақ процесінде ұдайы жүргізу;

2)     өмірмен байланысты сөздерді үйрету;

3)     шығарманы оқыған кезде жаңа сөз үйрету;

4)     оқылған шығарма мазмұнын қайталап түсіндіру.

Жаңа сөз үйрету, үйренген сөзді қолдану жағына көңіл бөле отырып, баланың жас ерекшелігіне орай сөз санын (2-ден 3 жасқа дейін сабақта – 2-3 сөз; 4-5 жаста — 4-5 сөз; 5-6 жаста — 6-7 сөзден) белгілеп, сабақ тақырыбын баланың нені игергенін, нені игерту керектігін ескере белгілеу. Осылайша баланы үйренген сөзді саналы қолдана білуге, жаңа сөздермен сөз қорын молайту дәрежесіне жеткізу қажет. Үйренген сөзді қолдана білуге үйрету, сабақта және сабақтан тыс әр алуан серуен, ойын, еңбек процесіндегі жаттығу жұмыстарында іске асады [3, 71-77].

Мектепке дейінгі балалардың сөз қорының басым көпшілігінің зат есім, етістік сөздерден болатыны, ал сын есім, сан есім, есімдік, тағы басқа сөздердің сөз таптарының аздығы көрініп жатады. Сондықтан сөзге үйрету ісінде заттың түр–түсі, формасы, кейде түрі ұқсас заттарды салыстыра отырып жауап алу, білмегенін түсіндіру қажет. Екінші кезекте «Сен нені қалайсың?», «Танып ал, атын ата» деген дидактикалық ойын (ұсақ суреттемен) ойнату орынды. Енді бірде қысқа тақпақтар оқылады. Сабақ жемістер жайында болса, олардың суретін көрсете отырып, тақпақ оқылады.

Тәрбиеші суреттерді көрсете отырып, Жеміс ағаштары көктемде қайтеді? Қандай жемістерді білесіңдер? Дәмі, пішіні қандай? Шиенің дәмі қандай? Алманың дәмі қандай? Пішіні неге ұқсайды? деген сияқты сұрақтар қойып, жауап алады.

Осыдан соң «Формасын таны», «Қайда өседі?» деген дидактикалық ойындар басталады. Ойын үшін жеміс–жидек суреттері әзірленеді. Тәрбиеші ойын ережесін түсіндіріп, суреттерді үстел үстіне араластыра тастайды. Шақырылған бала жоғарыдағы сұрақтарға сай жемістерді сипаттап айтады (5-6 жас), екінші бала (егер аралас топ болса, 4 жасар бала) сол жеміс туралы тақпақ айтады.

Жемістер жөнінде әңгімелесу сабағының қысқаша жоспары былайша болады:

1                   жыл мезгілі, жемістер туралы әңгімелесу. Бұрын үйренген сөздерін қолданып, дұрыс жауап беруге үйрету.

2                   жемістер туралы өлең оқу. Өлеңдегі салыстырма сөздерге (эпитет, метафора, синоним) көңіл бөлу. Сол сөздерді қайталату. Өздеріне салыстырту.

3                   суреттермен (4-5 жас) және сөздік арқылы «Сен нені жақсы көресің?», «Қайда өседі?» (5-6 жас) ойынын ойнату.

4                   жемістер туралы жұмбақ (5-6 жас) шештіру.

5                   өлеңде аталған жемістердің, күзгі жапырақтардың суретін салдыру не қиып жапсыру (сабақ үстінде).

6                   шие… (қызыл, домалақ, кішкене, ұсақ шар сияқты). Алма… (домалақ, қызыл, сары, тәтті, қышқыл). Жапырақ… (сап-сары, алтындай, жібектей, сары бояудай, тағы басқа) үйренген сөздерін қосып сөйлем құрату.

Балалар бұл сабақта: гүлдейді, бүршіктенеді, қышқыл, жұмыр, домалақ, сары, алтындай, тағы басқа сөздерді игереді. Әдетте сабақтарға 25-30 минут аздық етеді. Ал сабақтың тартымдылығы тәрбиешіге байланысты.

Заттың түр-түсін, пішімін, қажеттілігін, сапасын танытып, білдіру ісінде балаға тапсырма беріп, орындату, өзіне тапқызу, атын, іс-әрекетін айтқызуға тиімді.

Сондай-ақ сәбилер тобында (балалар ойыншық атына әбден қанығып, сөзбен айтуға үйренген кезде) М. Әлімбаев «Менің ойыншықтарым», Ш. Смаханұлы «Добым менің» деген өлеңдерді оқи отырып, ойнату, әңгімелесу жұмыстары жүргізіледі. Мысалы:

Добым менің, добым менің,

Өзің неткен көңілді едің.

Жымыңдайсың, қутыңдайсың,

Бірақ менен құтылмайсың.

Сабақтың мақсаты: өлеңді жатқа айтуға, оқылған өлеңді тыңдай білуге үйрету, есту қабілетін жетілдіру. Осы өлеңдегі зымырайсың, қутындайсың, құтылмайсың (3-4 жас) деген сөздерді меңгерту, өлеңді жатқа айтуға үйрету.

Сабақтың барысы: Өлең не туралы? Доп неден жасалған? Доп еденге түскенде қайтеді? Өлеңде доп туралы қандай сөздер айтылған? (ересек топта) деген сұрақтарға жауап алу. Егер балалар жауап бере алмаса, тәрбиеші ол сөздерді қайталап айтуға тиіс.

Осыдан соң доптың суретін жасау тапсырылады. Сабақтан кейінгі серуен кезінде доппен «Кім қаққыш?» деген жарыс ойыны ойналады. Сабақта үйренген сөздер ойын үстінде қайталанып отырады. Келесі кезектегі мүсіндеу сабағында балшықтан доп жасалады. Музыка сабағында доппен, шеңбермен ойнау жаттығулары өткізіледі, тағы басқа осындай жұмыстар қайталана жүргізіліп отырады [3, 77-79].

Ойын – мектеп жасына дейінгі тәрбиеленушілердің негізгі іс-әрекеті. Ойын үстінде тәрбиеленушінің тілі дамып, бір затқа бейімділігі, мүмкіндігі және қызығушылығы анық байқалады. Ойын мазмұны мен түріне қарай: мазмұнды-бейнелі, қимыл-қозғалыс дидактикалық, құрылыс, кейіптендіру ойындары болып бөлінеді. Мазмұнды-бейнелі ойында тәрбиеленуші ойын мазмұнын түсінікті етіп жеткізуге тырысады, оған қажетті құрал-жабдықтарды табуға талпынады, оларды дайындау үшін еңбектенеді, ал еңбек ұжымдық іс-әрекетке біріктіреді және шығармашылық іс-әрекетке бағдарлайды. Тәрбиеленуші алған ролдеріне сай кейіпкердің киімін киіп, қимылын, дауыс ырғағын мәнерлі жеткізуге тырысады, ән сабағы, бейнелеу өнері сабақтарында алған білімдерін пайдаланады, қуыршақты ұйықтату үшін бесік жырын айтып әлдилейді, бейнелеу өнері сабақтарында жасаған ыдыс-аяқ, үй жиһаздарын, қағаздан құрастырған заттарды ойын құралы ретінде пайдаланады. Дидактикалық ойын барысында есте сақтау, көру, сезіну, қабылдау, ойлау, сөйлеу процестері дамып, заттарды пішініне, түсіне, көлеміне қарай іріктеуге, әр түрлі қимылдарды орындауға үйренеді. Ауызша ойналатын дидактикалық ойындарда сұрақ, өтініш, келісімді білдіретін дауыс ырғақтарына еліктеу қабілеттері жетіледі. Ертегі немесе әңгіменің мазмұны бойынша бөлек-бөлек суреттерді пайдаланғанда оларды белгілі бір тәртіппен жинау, топтастыру үшін тапқырлық, байқағыштық, зеректілік көрсетеді.

Балалар үйіндегі тәрбиеленушілердің тілін дамытуда ұлттық ойынның орны ерекше. Ойында адамдар өмірінің сан қыры, тұрмыс тіршілігі, еңбегі, дүниетанымы, арман-тілегі, болашаққа деген сенімі, ержүректік пен жігерлікке құлшынысы көрініс табады. Халық педагогикасында ойындар өте көп және мазмұндарды да, бағыттары да бірін-бірі қайталанбайтындай сан-алуан, әрі қызықты. Олар, «Алақан соқпақ», «Тақия тастамақ», «Айгөлек», тағы басқа мәселен, «Аңдардың айтысы» атты ойында қатысушылар жүргізушінің талабына сай әндер орындап, онда аңдардың дауыстарын, қылықтарын бейнелеп, олардың өзіне тән ерекшеліктерін сипаттап көрсетеді. Мұның өзі хайуанаттар әлемі жөнінде нақты ұғымды, шығармашылық қабілетті, жеке және топтасып ән айту дағдысын жетілдіріп, тілін дамытады. Ойын ережелерінің тәрбиеленуші үшін үлкен тәрбиелік маңызы бар. Олар ойын барысын белгілейді, тәрбиеленушінің тәртібі мен іс-әрекеттерін, олардың өзара қарым-қатынасын бақылап, ерік-жігерінің қалыптасуына ықпал етеді.

Тәрбиеленуші тұлғасын қалыптастыру мен тіл дамыту ойыннан басталады. Тәрбиеленушінің құрбы-құрдастарымен әртүрлі ойындар ойнауының өзі тілінің, жеке тұлғалық қасиеттердің қалыптасуындағы алғашқы баспалдығы болып саналады. Осыған орай М. Жұмабаев баланың ойыны туралы: «Баланың қиялы, әсіресе, ойында жарыққа шығады. Ойын балаға кәдімгідей бір жұмыс. Ойнағанда да бала әсерлерімен пайдаланады. Айналасында тұрмыста нені көрсе, соны істейді. Мысалы, қазақ баласы біреуі ат болып қашады, біреуі құрық салады. Шырпыларды тізіп-тізіп көш жасайды. Балшықтан мал, қуыршақтан қыз жасайды», — деп ұлттық тұрмысымызға тән ойын үстіндегі бала болмысын, психологиясын суреттейді.

Ұлттық ойындардың мазмұндық ерекшеліктері, біріншіден, ұлттық ойындар мазмұн жағынан да мәнерлі әрі түсінікті. Ойын балалар үйінің тәрбиеленушісінің ақыл-ойының белсенді жұмыс істеуіне, дүниетанымының кеңеюіне, қоршаған ортаға деген көзқарасын нақтылау, барлық психикалық процестерді жетілдіруге мүмкіндік жасайды. Екіншідіен, ойын ережелерінде жеке тұлғаның қалыптасуына әсер ететін үлкен тәрбиелік мән бар. Ұлттық ойындар тәрбиеленушіге халықтың салт-дәстүрі мен тұрмыстық шаруашылық еңбегінен түсінік береді. Үшіншіден, тәрбиеленушінің қимыл-қозғалысын дамытып, дене тұлғасының дұрыс қалыптасуына мүмкіндік жасайды. Төртіншіден, тәрбиеленуші қиялын, ақыл-ойын, дене қимылын дамытатын тәрбие құралы. Бесіншіден, ұлттық ойындар тәрбиеленушінің тілін ширатады, ойын зейінділікті, ұстамдылықты, ойлылықты, зерделікті кеңістікті бағдарлай білуді, әрекет үйлесімділігін, өжеттілікті, тапқырлықты, шапшаңдықты, төзімділікті, мергендікті, батылдықты дамытады. Ойынның маңызын: «Ойын балалық шақтың игілікті қимылы. Ойын әрекетінде бала тіршілігінің тәрбиелік мәні зор екенін, қажыр қайрат, төзімділік, табандылық, өзін билеу, өздігінен істеу еркі ойын үстінде дамып, жетіле түседі», — деп белгілі психологтар А. Темірбеков пен С. Балаубаевтар өз еңбектерінде дәлелдей түседі.

Балалар үйінде дидактикалық ойындарды оқыту процесінде кеңінен пайдалана отырып тәрбиеленушілердің тілін дамытудың тиімділігін арттыруға болады. Ол тәрбиеленушілердің білімге деген ынта-ықыласын оятып, танымдылық белсенділігін арттыруға үлкен жол ашады (Тіркеме А). Дидактикалық ойындардың мазмұны мыналарды қамтуы тиіс. Олар:

—                     дидактикалық ойындар нақты, қысқа, қызықты, тартымды болуы міндетті;

—                     дидактикалық ойындардағы тапсырмалардың біртіндеп күрделенуі және ол ақыл-ой іс-әрекетінің тәсілдерін меңгеруге ықпал етуі қажет;

—                     ойындардағы тапсырмалардың әр түрлі тәсілмен орындалуын қадағалау және оқытудың тәрбиелік ықпалын күшейтуге ықпал етуі керек;

—                     дидактикалық ойын тәрбиеленушінің жас ерекшелігіне сай, бағдарламадағы материалдарға, оның ішінде нақты сабақтың мазмұнына сай болып, тапсырманың мәнін ашу керек;

—                     дидактикалық ойындарда қолданылатын материалдар мен көрнекіліктер қарапайым болып, олардың жасалуы мен дайындылуы тез әрі жеңіл болуы шарт.

Тіл дамыту бойынша дидактикалық ойындарды мынандай топтарға жіктеуге болады. Олар:

—                     тәрбиеленушілердің тілін дамытуға бағытталған дидактикалық ойындар: жаңылтпаш ойындар, «Қуыр-қуыр қуырмаш», «Малдың төлін шақыру», «Сөйлем жарыс», «Сурет сыры», «Сөйлем қуаласпақ», тағы басқа;

—                     сөйлем, сөз, олардың өзара байланысы туралы түсінікті қалыптастыруға бағытталған ойындар: «Қай сөзді жоғалттым?», «Не қажет?», «Орамал тастамақ», «Домино», тағы басқа;

—                     заттың атын, қимылын, сынын, санын білдіретін сөздерді меңгертуге бағытталған ойындар: «Суретті лото», «Ғажайып қоржын», «Сиқырлы сандық», санамақ ойындар, жұмбақ ойындар, тағы басқа.

Тәрбиеленушілердің тілін дамытуға байланысты сабақтарда жұмбақ ойындарды көбірек пайдалану өте тиімді, олар баланың ой-өрісін кеңейтуге, өз бетімен ойланып, заттар мен құбылыстардың сипатталуына, баламасына қарай олардың атын табуға, сөздік қорын молайтуға үлкен септігін тигізеді. Біз тәрбиеленушілердің тілін дамыту, білім деңгейін молайту мақсатында төмендегідей жұмбақтарды пайдаландық: киімдер туралы «Барады, барады, аузын ашып қалады» (кебіс), жануарлар туралы «Таптым, таптым тап жорға, табаны жалпақ боз жорға» (түйе), тағы басқа.

Бұл жұмбақ ойындар сабақтарда жарыс түрінде көрнекі құралдарды пайдалана отырып өткізіледі. Олар тәрбиеленушілерді тапқырлыққа үйретеді, ой-қиялдарының өсуіне көмектеседі, қызығуы мен белсенділігін арттырады. Сондай-ақ тәрбиеленушілердің тілін дамытып, өз бетімен шығармашылық ізденісін, эстетикалық талғамын жетілдіреді.

Балалар үйінде тәрбиеленетін балалардың кейбір әріптерге, р, л, с, ң дыбыстарына тілдері еркін келе бермейді. Бұл жерде жаңылтпаш – ойындарды пайдаланудың мәні зор.

Тәрбиеленушілерді диалог түрінде сөйлеуге жаттықтыруға бірден-бір таптырмайтын құрал екендігі даусыз.

Жалпы балалар үйіндегі мектепалды Ересек топ тәрбиеленушілерінің тілін дамытуға байланысты оқу-тәрбие іс-әрекетінде біз пайдаланған жоғарыдағы ойындар төмендегідей міндеттерді атқарады.

Білімділік – жаңа білімді меңгеру, іскерлік пен дағдыны қалыптастыру, алған білімдерін одан әрі жетілдіру.

Тәрбиелік – қоршаған ортаға құнды, сыйлы қатынасты қалыптастыру.

Дамытушылық – тәрбиеленушілердің физиологиялық және психикалық процестерінің (қабылдау, ес, қиял, зейін, ерік) дамуын қамтамасыз ету [5, 19-21].

Балалардың оқу материалдарын қабылдауды ұйымдастыруда құрғақ сөзбен жеткізгеннен гөрі балалардың тілін, танымдық процестерін дамытатын әр түрлі дидактикалық көрнекіліктермен жүргізілген жұмыстардың қабылдануы, балалардың сабаққа деген белсенділігінен, қызығушылығынан,  берілген тапсырмаларды дұрыс, әрі тез орындауларынан, қойылған сұрақтарға дұрыс жауап берулерінен көрінеді.

Көрнекілік – оқытуда заттар мен дыбыстардың өзіне тән жаратылыс бітімін, сыр-сипаттарын сезім мүшелері арқылы көзбен көру, қолмен ұстап, құлақпен естіп қабылдауға баулитын дидактикалық құбылыс. Көрнекілік тәрбиешілердің шығармашылық ізденісі мен әдістеме жаңалықтарға қарап, оқу барысында шебер пайдалана білуді талап етеді. Көрнекіліктерді пайдалануда қазақтың ұлы педагогы Ы. Алтынсарин да зор көңіл бөлген. «Қазақ жастары» ғылым өнерді, кітап сөзі деп қарамай, заттай көзімен көріп, ажырата білулері керек деген.

Көрнекілік ежелден қолданып келе жатқан принцип, әсіресе балабақшада әр түрлі жас топтарда жиі қолданды.

Көрнекіліктің негізгі түрлері:

1                   нақты көрнекілік – яғни заттар мен құбылыстарды тікелей көрсету;

2                   бейнелеу көрнекілік – бұл сурет, схема, кесте, плакат, диаграмма;

3                   дыбыстық – үнтаспа, диафильм;

4                   көркем сөз арқылы бейнелеу – мұғалім оқушыларға заттар мен құбылыстарды түсінікті де жеңіл баяндау.

Аталған көрнекі құралдары тәрбиеші сөзін тереңдетіп шыңдай түседі. Балалардың дүниетанымын жетілдіреді.

Көрнекіліктердің оқу үрдісінде алатын орны ерекше. Балалар жаңа білімді тәрбиешінің сөздік хабарынан алады, ал көрнекілік оларды нақтылайды және растайды. Балабақшада мемлекеттік стандартқа сай тіл дамыту сабағы енгізілді. Балалардың жан-жақты дамуына жағдай жасау жалпыдан жекеге қарай, яғни жеке тұлғаны дамытудың балғынның тілдік қорын дамытып, білімі мен біліктігін кеңейте отырып, өзара қарым-қатынаста қолданатын сөз байлығын молайту болып табылады. Әр түрлі сюжетті суреттер, ойыншықтар, кестелер, геометриялық фигураларды, схемаларды қолдануға болады. Мысалы, жоғары топта 5 саны тақырыбын өткенде 5 санына байланысты сюжетті суреттерді пайдалана отырып, балалардың сөздік қорын дамытуға болады. Яғни жеңілден ауырға қарай көшу. Жетекші сұрақтарды қоя отырып балалардың тілін дамытады. Тәрбиеші сабақта өзі сөйлегеннен гөрі көбінде оқушыларды сөйлету қажет. Тәрбиешінің жетекшілігі бойынша бала алғаш күнінен өз ойын толық жеткізе білуі қажет

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту
Адильханова Шынар Сеитбековна, Тәуелсіздік тұғыры биік болсын!

Мақала авторы: Адильханова Шынар Сеитбековна
Жұмыс орны: "Балауса" балабақшасы
Лауазымы: тәрбиеші
Порталға жариялану мерзімі: 09.12.2016

Тәуелсіздік тұғыры биік болсын!

Тақырыбы: Тәуелсіздік тұғыры биік болсын!
Адильханова Шынар Сеитбековна
«Балауса» балабақшасының тәрбиешісі
Қорғалжын ауылы

Мақсаты: Жас ұрпақты өз елінің тәуелсіздігі үшін күрескен қаһармандарын құрметтеуге, адамгершілік сезімдерді қалыптастыру арқылы отаншылдыққа, еліміздің рәміздерін қастерлеуге, туған жеріне, еліне деген сүйіспеншіліктерін арттыруға тәрбиелеу.
(Күй әуені күмбірлеп тұр).
Көрініс
Сіздердің тамашалағандарыңыз, осыдан 25-жыл бұрын, яғни 1986 жылы Алматының бал алаңында болған, желтоқсан оқиғасы. Дүниені дүр сілкіндірген көтеріліске, қазақ ел ауызында жүрген, тарихта аты қалған Қайрат Рысқұлбеков, Ербол Сыпатаев, Ләзат Асанова және т. б. апаларымызбен ағаларымыз қатысты. Осындай батыр, ер жүрек ағаларымызбен апайларымыздың арқасында ата-бабаларымыз аңсаған, армандаған тәуелсіздігімізге 21 жыл толып отыр. Мерекелерініз құтты болсын, ағайын!

Қуан халқым! Қуанатын күн бүгін,
Серпін таста мұңды жүрек түндігін
Шарықтайық, шаттанайық, тынбайық
Тәуелсіздік күнін бүгін, халқым бірге тойлайық!

Ал, ендігі кезекті “Балапан” тобының бүлдіршіндерінің өнерлерін тамашалайық.
1. Аспанымдай мөлдірмін,
Жайлауымдай жазықпын.
Өзенімдей өршілмін,
Гүлдерімдей нәзікпін.
Қуат алған өзіңнен,
Туған елдің ұлымын.
Бақытты етіп өсірген
Отанымның ұлымын!
2. Қазақтың елі – ең кең ел!
Басшысы жайсаң, кемелді ер!
Зейіні зерек, өзі алғыр,
Нұратасы кемеңгер!
3. Қазақтың туың ұстаған,
Болашақ жолын нұсқаған.
Нұрата аян ғаламға
Беделі биік, күшті адам!
Жүргізуші:
Өнерлі ғой балалар,
Көңілдері пәк, жайсаң.
Би де билеп береді,
“Қаражорғаны” қаласақ.

Ортаға “Қаражорға” биімен балаларды шақырамыз
Жүргізуші: Құлақтан кіріп бойды алар,
Әсем ән мен тәтті күй.
Көңілге түрлі ой салар,
Әнді сүйсең, менше сүй!
– деп, Абай атамыз айтқандай, ортаға Берикова Инкар “Біз бақытты балалар” әнімен қарсы алыныз.
Жүргізуші:
Талшыбықтай бұралған,
Қазағымның қыздары-ай!
Сүйсіндірген биімен,
Өнерлі ғой, қыздар-ай!
Келесі кезекті биге береміз.
Ортаға шоқ қыздарымызды шақырамыз.
Би “Шоққыздар”.

Жүргізуші:
Кел, қосылып ән шырқайық, би билеп.
Алақай-ай, алақай!
Ән шырқайық, балақай!
Қызарғанша алақан,
Қол соғалық, балақан!
Қошеметпен шақырамыз. Қарсы алыңыздар!
1 – бала:
Туған жерім, теңдесі жоқ мекенім!
Қазір де мен қадіріңе жетемін.
Қуанамын әр гүлденген гүліңе,
Сен тұрғанда керек емес өзге елдің.
2 – бала:
Айгөлек-ау, айгөлек!
Айдың жүзі дөңгеолек.
Айдай толған кезімде,
Би билеймін дөңгелеп.

3 – бала:
Анашым менің, анашым.
Бойыңда сенің бар ма мін?
Балалық парыз өтеліп,
Бақытты қылу арманым!
– деп барлық аналарға “Мама” әнін арнайды. Қарсы алыңыздар!
Жүргізуші:
Биле, жастық, биле, биле, биле сен.
Көрермендер көңіл-күйін көтер сен.
25 жылдық тойын тойлап баршамыз,
Дүр сілкіндір сахнамыздың төрін сен,.

Жүргізуші: Бүгінгі күн қандай керемет! Барлығымыздың көңілдеріміз көтеріліп, қуанышқа кенелдік. Әр қашан жүздеріңіз жарқын болсын! Еліміз аман, жұртымыз тыныш болсын. Тәуелсіз еліміз гүлдене, көркейе берсін. Ел Тәуелсіздігінің 25 жылдығына арналған концерттік бағдарламамыз осымен аяқталды. Келгендеріңізге көп рахмет! Сау болыңыздар!

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту
Мусабаева Кулзайраш Жуматаевна, Тәуелсіз елдің баласымын

Мақала авторы: Мусабаева Кулзайраш Жуматаевна
Жұмыс орны: «Балауса» балабақшасы мемлекеттік мекемесі
Лауазымы: Әдіскер
Порталға жариялану мерзімі: 04.12.2016

Тәуелсіз елдің баласымын

Ертеңгілік тақырыбы: «Тәуелсіз елдін баласымын»
Мақсаты:Мектепке дейінгі балаларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздік алуының арқасында жеткен жетістіктерін мадақтау,ел туралы,жер туралы ән мен тәтті күйді орындап, одан жағымды әсер ала білуге баулу.Балалардың Отанға, туған еліне деген сүйіспеншілігін, Қазақстан Республикасы туралы білімін арттыру.
1 – бөлім.
Зал ішінде 1986 жылғы 16 – шы желтоқсан оқиғасының құрбандарына арнап стенд жасалған. «Желтоқсан желі» әні ойналып тұр. Балалар сап құрып ортаға келіп тұрады.
Жүргізуші:Құрметті қонақтар,ата-аналар,бүлдіршіндер.СіздердіТәуелсіздігіміздің 25 жылдық мерей тойымен құттықтаймыз.Ертеңгілігімізге хош келдіңіздер.
Жүргізуші: 16 – шы желтоқсан.Бұл күн қазақ халқы үшін ұлы күн,әрі қайғылы күн,әрі бақытты күн.
Ұлы күн,әрі бақытты күн.Өйткені,еліміз,ата-бабамыз армандап,аңсап өткен еркіндікке,егемендікке,тәуелсіздікке қол жеткізген күн.1991 жылы тәуелсіздіктің таңы атып халқымыз бір қуанса,биыл тәуелсіздігімізге 25 жыл толып,тағыда бір қуануда.
Ал,қайғылы күн дейтініміз 1986 жылы 16 –шы желтоқсанда осы тәуелсіздігімізге қол жеткізу жолында отты оқиға болды.Ол дүниені дүр сілкіндірген желтоқсан оқиғасы.Ол оқиғаны ұмыту мүмкін емес.Міне,осындай ұмытылмас оқиғадан бері 25 жыл өтсе де,өмір-өзен толқындары бізді әйгілі 16 –шы желтоқсан оқиғасынан уақыт өткен сайын алыстатып,әкетіп бара жатса да,жүректерде мәңгілік ұмытылмайтын бір нәрсе бар.Ол дүниені дүр сілкіндірген сол үш күн ішіндегі қазақ қыздары мен жігіттерінің ерлігіне деген тағзым,құрмет.
Иә,сол бір қанды шеру оқиғасы қалай басталып еді?
Жүргізуші: Сол күндерді есіме мен көп алам,
Желтоқсанның 16 –сы.Топ. Алаң.
Тоғышардың түсіне де кірмеген,
Басталды бір сұмдық,у-шу,зобалаң.

1 бала: Рас досым 86 есімде,
16-шы желтоқсанның кешінде.
Намыс кернеп,шықты жастар алаңға,
Шындық үшін,тар жол,тайғақ кешуге.
Ортаға 4 бала қолдарына лозунг ұстап шығады.
1бала «Біз қазақ ежелден еркіндік аңсаған!»
2бала «Әрбір ұлттың өз көсемі болсын.»
3бала «Ешбір ұлтқа,ешбір тілге артықшылық берілмесін!»
4 бала «Қазақстан жасай берсін!»
Ортаға Қайрат Рысқұлбеков – Алижан шығады. Қайрат-бала: Қазақ деген затым бар,
Қайрат деген атым бар.
Атам десеңдер атыңдар.
Атам десеңдер атыңдар.

Жүргізуші: Тегеурінді соққыларды жайратқан,
Ақша қарға судай ақты қайнап қан.
Қайдан білсін,қызбаланған ерлерім,
Айрыларын Ләззат,Ербол,Қайраттан.

Мадина Дінмұхаммед
Желтоқсанның ызғары-ай, Ызғарлы қыс – тоқсан күн,
Кірпікке қатқан мұздары-ай. Желтоқсан деп аталған.
«Елім-ай»,деп егілген, Желтоқсанда жастарым, Ұлдары мен қыздары-ай. Тәңірінен бата алған.

Жүргізуші: Туған елдің азаматтығы мен тәуелсіздігі жолында,қайсарлық пен ерлік жолында құрбан болған Қайрат Рысқұлбеков,Ләззат Асанова,Ербол Спатаев,Сәбира Мұхаметжанова сияқты көптеген аға-апаларымыздың есімдері ешқашан да ұмытылмайды.Желтоқсан құрбандарына тағзым етіп,1 минут үнсіздікпен еске алайық.
(1 минут үнсіздік).
Жүргізуші: Желтоқсанда шындық жырын шырқаймын деп,шарқ ұрдың,
Желтоқсанда егеменді ел болдық деп талпындың.
Кеудеңде сызы жатыр сол кездегі салқынның,
Айналайын,айналайын жас өркені халқымның.
Балалардың орындауында «Желтоқсан желі» әні хор.

. 2 – бөлім.
Жүргізуші: 1991 жыл. 16 – шы желтоқсан.
«Қанша ғасыр өмір сүрсе бұл қазақ,
Сонша ғасыр ұмтылды ғой елдікке.»-деп Төле би бабамыз айтқандай,басынан қаншама қиындықты өткізген қазақ халқының арманы орындалды,он екі де бір гүлі ашылмай қыршын кеткен Асанқызы Ләззаттың,СыпатайұлыЕрболдың,МұхаметжанқызыСәбираның,Ноғайбайұлы Қайраттың аңсаған армандары мен үміт-тілектері бұл күнде толық жүзеге асты.Қазақстан Республикасы өзінің тәуелсіздігін жариялап,дербес мемлекет болды.

Жүргізуші: Қуан халқым!
Қуанатын күн бүгін,
Серпіп таста,мұңды жүрек түндігін.
Тәуелсіздікке қол жеткізген халқым-ау,
Мерекені тойлайықшы біз бүгін.

Жүргізуші: Балалар:
Намысымның шырағы да — Тәуелсіздік!
Сұрқай өмір сынағы да — Тәуелсіздік!
Жігіттіктің ұрпағы да — Тәуелсіздік!
Жаңа күннің шуағы да — Тәуелсіздік!
«Қазақ биі» орындайтындар Шерхан,Қадырбек,Ерғанат,
Жанерке,Жібек,Дильназ.
Жүргізуші:Тәуелсіздікті нығайту жолында талай-талай мазмұнды оқиғалар болды.Бұл оқиғалардың бәрін «Тәуелсіздікті шежіресі» десекте болады.Осы мазмұнды оқиғаларды еске алу мақсатында «Тәуелсіздікті шежіресін» бір-бірлеп парақтап шықсақ.
1991 жылы 16 –шы қазанда Қазақ КСР жоғарғы Кеңесінің Президентті сайлау қаулысы шықты.
1991 жылы 1-ші желтоқсанда Қазақ КСР-ның алғашқы президенті. Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев сайланды.
1991 жылы 10 – шы желтоқсан елбасымыз Н.Ә.Назарбаев мемлекетімізге Қазақстан Республикасы атауын беру туралы заңға қол қойды.
1991 жылы 16 – шы желтоқсан Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігі жарияланды.

Медина Аяулым
Туған жерге нұр шашып жарық берген, 16 – шы желтоқсан,
Қуаныш пен мол бақыт алып келген. Тәуелсіздік алған күн.
16-шы желтоқсан шуақ болып, Ерекше болып мәңгілік,
Тәуелсіздік еліме алып келген. Ел жанында қалған күн.
Темірлан Айдын
Мерекеге шығады, Жыр арнадым еліме тебірене,
Бүкіл халық біліп қой, Үміт артам елімнің ертеңіне.
Отандастар ұғады, Тәуелсіз ел атанып елім менің,
Тәуелсіздік-ұлы той. Жылдан-жылға Қазақстан көркеюде.
1992 жыл.Тәуелсіз Қазақстанға 1жыл толды.Осы жылы Тәуелсіз Қазақстан Республикасының Туы, Елтаңбасы,Әнұраны қабылданды.Біз өзіміздің Туымызбен,Елтаңбамызбен,Әнұранымызбен басқа елдерге мақтаныш етеміз.
Диана
Қазақсан – Туымен тұғырлы.
Елтаңбасымен еңселі.
Әнұранымен айбатты.
(Диас-Туды,Айдын –Елтаңбаны,Дінмұхаммед -Әнұранды ортаға алып шығады).

Медина
Әнұраным – жан ұраным,
Айтар әнім – сөйлер сөзім.
Мәңгі бақи шырқалады,
Республика әнұраны.
(Әнұран орындалады).
Жібек
Елтаңбасы елімнің,
Елдігімнің белгісі.
Мұнда да бар ерлігім,
Мұнда да бар жер күші.
Балалардың орындауында « Елтаңбасы елімнің» әні.
Айжан
Көк байрағы бабамның,
Бүгінгі ұрпақ алауы.
Тірегі әке баланың,
Қазақстан жалауы.
Балалардың орындауында «Қазақстан жалауы» әні.
1993 жылы 15 қарашада Қазақстан Республикасының ұлттық теңгесі дүниеге келді. Әрбір дербес мемлекеттің тәуелсіздігін білдіретін басты белгілерінің бірі – ұлттық ақшасы.Біздің де өз тәуелсіздігімізді білдіретін басты белгілеріміздің бірі – ұлттық теңгеміз.
Белгісі егемендік ұлттық теңге,
Әр беріп тұр ол біздің туған жерге.
Құлдырамай теңгеміз көтерілсін,
Татитындай маңдайдан аққан терге.
1997 жыл 17- ші шілде Қазақстанда «Тіл туралы заң» қабылданды.Мемлекеттік тіл қазақ тілі болып саналды.
1998 жыл 22 қыркүйек Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың жарлығына сәйкес «Қазақстан халықтарының тілдері күні» деп аталады.
Аяулым
Ана тілің – арың бұл,
Ұятың боп тұр бетте.
Өзге тілдің бәрін біл,
Өзтіліңді құрметте.
Айжан,Дильназ,Жібектің орындауында «Ана тілін сүйеміз» әні.
Жүргізуші: Қазақ тілі дегенде қазақтың тілін,үнін,бабамыздың үнін тебіренте жырлаған домбыраны қалай ғана айтпасқа.Ендеше кезекті қыздарымыздың орындауындағы «Домбыра» биіне берейік.
1997 жылдың 10 желтоқсанынан бастап Қазақстан Республикасы президентінің жарлығымен Ақмола қаласы Қазақстан Республикасының жаңа астанасы болып жарияланды.
Бақытжан
Отан дейміз кең байтақ Астананы,
Жасыл жайлау,жаңа жол,жас қаланы.
Отанның шеті де жоқ,шегі де жоқ,
Ол бірақ өз үйіңнен басталады.
Ұлдардың орындауында «Отан – ортақ үйіміз» әні.
Айлана Ислам
Отан деген — атамекен, Қазақ жері – Қазақстан,
Отан деген – туған жер. Мөлдірлене ашық аспан.
Отан ана,Отан өлкең, Алыс кетсем сағынамын,
Қазақстан туған ел. Отаным сен – Қазақстан.
Арман
Елім менің – Қазақстан,
Жерім менің – Қазақстан.
Саған арнап айтылады,
Әнім менің – Қазақстан.
Балалардың орындауында «Қазақстан» әні.
Жүргізуші: Азаматқа лайық,
Отанымның ұлымын.
Отанымды қорғайтын,
Батырлардың бірімін, дегендей келесі кезекті батыр ұлдарымыздың «Батырлар» биіне кезек берейік.
3 – бөлім.
Жүргізуші:2016 жыл 16 желтоқсан.Тәуелсіз Қазақстанға 25 жыл.
Далада думан,қалада думан жыр бүгін,
Ғасырлар бойы,аңсай да күткен бұл күнім.
Жасай бер,жаса Тәуелсіз Қазақстаным,
Құтты болсын 25 жылдық мерйтойың.
Асел
Жыр арнадым еліме тебірене,
Үміт артам елімнің ертеңіне.
Тәуелсіздік,еркіндік алған елге,
О,халайық 25 жыл толды міне.
1998 жылдың 6 –шы мамырында Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың жарлығымен Ақмола қаласының аты Астана болып өзгертілді.
1998 жылы 10 – шы маусымда жаңа астананың ресми тұсаукесері болды.
Жаңа Астана ғасырдың жаңа ауқымы жағынан орасан зор жобасының бастамасы болды.
Дильназ Гүлчихра
Отанымның төрінде, Болшаққа басталған,
Сарыарқаның өрінде. Шарықтайды асқақ ән.
Ту ұстаған Астанам – Елордасы Отанның,
Әсем қалам,басқалам! Мақтанышы – Астанам!
Қыздардың орындауында «Астана» әні.
Жүргізуші: Тал шыбықтай бұралған,
Қазағымның қыздары-ай.
Сүйсіндірер биімен,
Өнерлі ғой,қыздар-ай.
Ендеше кезекті өнерлі де,биші қыздарымыздың «Киіз басу» биіне берейік.
Дербес,тәуелсіз ел болу деген қандай бақыт!Иә,біз бақыттымыз,өйткені біз ынтымағы жарасқан егеменді,еркін елде,тәуелсіз Отанда өмір сүріп жатырмыз.
Ульяна Иван
Ең бірінші бақытым – халқым менің, Отан менің ата-анам,
Ал,екінші бақытым – тілім менің. Отан досым бауырым.
Бақытым бар үшінші – Отан деген, Отан өлкем,Астанам,
Кім мықты-десе,біреу Отан дер ем. Отан туған ауылым.

Дина
Болашағы жайнаған бақ тұғыры,
Бұл да болса қазақтың мықтылығы.
Еркіндік,тәуелсіздік аңсаған ел,
25 жылға қыр асып шықты,міне.
Балалардың орындауында «Жас жеткіншектер» биі.

Аділмаджахан
Қазақ жері – сәніміз,
Қазақ елі – бағымыз.
Арайлап атсын әрқашан,
Шұғылалы таңымыз.
Жүргізуші: Сен неткен Отан – Анам,ғажап едің,
Әспеттеп көркем тілмен жазар едім.
Болашақ ұрпағыңның бақыты үшін,
Жайнай бер,Егеменді – Қазақ елім!
Балалардың орындауында «Қазақ елі» әнімен тәуелсіздік күніне арналған ертеңгілік аяқтайды.

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту
Жумагулова Айнур Кабдуловна, Балапаным – балақаным

Мақала авторы: Жумагулова Айнур Кабдуловна
Жұмыс орны: "Балауса" балабақшасы
Лауазымы: Тәрбиеші
Порталға жариялану мерзімі: 24.11.2016

Балапаным – балақаным

Мақсаты: балаларға бір жайды әңгімелеп және суреттеп беру, балалардың есту және көру қабілеттеріне әсер етуі арқылы дамыту. Баланы әдемілікке тәрбиелеу және қызыл, сары түстерін ажыратып атауға, күрделі емес сөйлемді қайталауға үйрету. Эстетикалық сезімін ояту. Бауырмалдық адамгершілік тәрбиесін егу. Үй құстарына қамқор болуға табиғатты аялауға тәрбиелеу.
Ұйымдастырылған оқу іс – әрекетінің түрі: Дәстүрлі емес саяхат.
Методикалық әдіс – тәсілдер: таңғажайып сәт, көрсету, түсіндіру, жаттату, қайталау, тыңдау, сұрақ жауап, сергіту, ойын, бағалау, қорыту.
Құрал – жабдық, көрнекіліктер: тауық, балапан суреттері, жұмыртқа, жұмыртқа макеті.
Пән аралық байланыс: тіл дамыту, сезім тәрбиесі, шығармашылық, дене тәрбиесі, айналамен таныстыру.
Алдын – ала жүргізілген жұмыс: үй құстары туралы суреттер тамашалау, «Шұбар тауық» ертегісін жандандыру.
 Балалар біз әуен сазымен серуенге шығамыз. (балалар жүре бастағанда тауыққа кездеседі)
 Балалар мынау тауық емес пе?
Балалар: Иә, тауық
Тәрбиеші: Тауық – дегеніміз ол балапандардың анасын атайды. Қане, қайталап көрейік – тауық.
Балалар: Тауық
Тәрбиеші: Саламатсыз ба! Тауық ана!
Балалар: Саламатсыз ба! Тауық ана!
Тауық: Қыт, қыт, қыт! Амансыңдар ма, балалар?!
Тәрбиеші: Не болған сізге әбіржіп, қайдан келесіз?
Тауық: мен балапандарыма жем әкеле жатқам, олар байқаусызда себетімнен түсіп қалыпты. Енді балапандарым аш қалатын болды ғой.
Балалар: Оны қай жерде жоғалтып алдыңыз?
Тауық: Балабақша маңында болу керек.
Тәрбиеші: Біз балабақшаға бара жатырмыз. Онда біз сізге көмектесеміз, солай емес пе балалар?
Балалар: Иә, көмектесеміз.
Тауық: қыт, қыт, қыт. Мен кеш батқанша балапандарыма жем тауып беруім керек.
Тәрбиеші: балалар, біз тауық анаға көмектесейік. Ал, сендер не байқадыңдар, тауық ананың жүрісін көрдіңдер ме? Олай болса біз тауық жүрсін салып көрсек қайтеді. Қане, балалар.
Балалар: Көрдік, адымдап жүреді екен. (балалар көрсетеді)
Тәрбиеші: Тауық дәнді қалай жейді.
Балалар: Ол дәнді шоқып жейді.
Сергіту сәті:
Қолымызды жаямыз қанат қылып,
Адымдап жүреміз тауық болып.
Дән шоқимыз, тереміз,
Ұшып – ұшып, Ұшып – ұшып
Бақшамызға жетеміз. (балалар әр сөздерге сәйкес қимылдар жасайды)
Тәрбиеші: Балалар, сендер енді тауық анаға жем беріндер. (балалар қағаз бетіне сары түстен, саусақтарымен жемнің суретін салады )
Тауық: Балалар, сендер неткен керемет едіңдер, сендер де менің балапандарыма жем салып бердіңдер, қандай тамаша! Сендерге дайындаған сыйлығы бар екен.
Тауық: Балалар, бірдеңе жылтырап көрінетін сияқты, жақындап көрейікші. Мен енді балапаныма дайындаған сыйлығымды берейін. (жоғалған себеті, оның ішінде жем табылды және балапанның суреттері бар екен)
Тәрбиеші: дұрыс айтасыңдар. Ал, енді менің қолымдағы суреттерге қараңдаршы.
Тауық: Ненің суреті?
Балалар: Әтештің, балапанның суреті.
Тәрбиеші: Дұрыс айтындар балалар. Олай болса кішкене бой сергітіп алайық.
Сергіту сәті
Тауық:
Маған әлесіп көріңдерші кәне
Оң қанатты бір қағып,
Сол қанатты бір қағып.
Мен қанатты жазамын.
Жерден дәнді шоқып ап,
Ұшып – ұшып аламын.
Тәрбиеші: Тауық ана рахмет сізге, біздің балалар біраз сергіп қалды.
Тауық: Балалар рахмет сендерге.
Балапан:
Шиқ, шиқ, шиқ.
Мен әдемі балапанмын,
Біліп қой сен балақан!
Ән айтқанды, би билеп,
Ұнататын балапан!
Тәрбиеші: д/о «Күн мен жаңбыр»
Балалар, барлығында бүгінгі ұйымдастырылған оқу іс әрекетіне жақсы қатыстыңдар. Қыздардың барлығы әдемі болып, құлпырып тұрды, ұлдар өздерін әдемі ұстап сыпайылылық көрсетті. Мен сендерге өз атымнан үлкен рахметімді айтамын. Тауық ана мен кішкентай балапанға бізге қонаққа келіп тұрыңыздар.
Тауық ана: Балалар, сендердің жұмыстарын мен ойындарын өте ұнады және менің балапанымда риза болып қалатын болды. Менің сендерге берер «Сиқырлы жұмыртқа» сыйлығым бар. Қабыл алыңдар. Ал енді балалар, мен балапандарыма барайын, сау болындар!
Балалар: Сау болыңыз!
Тәрбиеші: Сау болыңыз, Тауық ана!
Ал балалар сендерге сабақ ұнады ма? Қандай сәттер ұнады?
Қорытынды:
Нені білу керек:
 Мазмұны бойынша үй құстары туралы қысқа әңгімені,қызыл, сары, жасыл түстерді ажырату.
Нені игереді:
 Үй құстарының тіршілігі туралы, табиғат, жаңбыр құбылыстары туралы түсінікті.
Нені біледі:
 Тәрбиешінің тапсырмасын жауапкершілікпен орындап, өздігінен іс әрекет жасай алуы.
 Ойын қимылдарын орындау, сөздерді айту, кейіпкерлерге жаны ашу.