Ағылшын тілі, Қоғамдық пәндер
Қалдасбекова Айшат, КӨП ТІЛДІ БІЛУ – ЗАМАН ТАЛАБЫ

Мақала авторы: Қалдасбекова Айшат
Жұмыс орны: №30 Көктөбе орта мектебі
Лауазымы: І деңгей курсын бітіруші,жоғары санатты химия-биология пәні мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 04.12.2016

КӨП ТІЛДІ БІЛУ – ЗАМАН ТАЛАБЫ

Көп тілді білу – өмірлік қажеттіліктен туындаған құбылыс. Қай заманда болсын, бірнеше тілді меңгерген мемлекеттер мен халықтар өзінің коммуникациялық және интеграциялық қабілетін кеңейтіп отырған. Халықтың  рухани, мәдени құндылығымен сусындау үшін ана тілін білу керек. Әрбір адамның өз тілінде сөйлеп, білім алып, азамат болып қалыптасуы маңызға ие. «Әр елдің тілін, өнерін білген кісі өзгемен бірдейлік деңгейде сұхбаттаса алады» деген Абай атамыз. Бүгінде тіл білгеннің тіршілігі түзу. Тарих беттерін парақтасақ, Ұлы ғұлама Әбу Насыр әл-Фараби өз өмірінде 70-ке жуық ұлттың тілін білгендіктен, артына  мол рухани құнды мұра қалдырды. Ақын Абай Құнанбаев орысша хат танып, өзге тілді үйренсе де, өз тілін құрметтеп, артына өшпес мұра қалдырған. Алаш арысы, қоғам қайраткері М. Шоқай зеректілігі арқылы университет қабырғасынан 7 тілді  меңгеріп шыққан.

Кәзіргі әлемде болып жатқан қарқынды өзгерістер әлемдік білім беру жүйесін қайта қарау қажет екендігін паш етті. Қарқынды өзгеріп жатқан әлемде білім саласындағы саясаткерлер  үшін де, соның ішінде мұғалімдер үшін де ең басты мәселе болып отырғаны: «ХХІ ғасырда нені оқыту керек?»  және де екіншісі – ол да маңыздылығы жағынан біріншіден кем емес: «Мұғалімдер оқушыларды ХХІ ғасырға қалай дайындайды?»

Иә, бұл оңай сұрақ емес, жиырма тоғыз  жылдан бері жас ұрпақты тәрбиелеу ісіне араласып жүргендіктен, осы сұрақ тікелей маған қойылғандай әсер алдым. Өз тәжірибемді қалай жетілдірсем жұмысым нәтижелі болады деп жүрген жандардың бірі едім, Қазақстан Республикасының педагог қызметкерлерінің біліктілігін арттыру курстарының бірінші (ілгері) деңгей бағдарламасы көкейде жүрген көп мәселелерімнің шешімін табуға бағдар бергендей болды

Бүгінгі таңда, халықаралық ұйымдар әлем елдерінің бәсекеге қабілеттілігінің нақты    рейтингін анықтауда. Менің ойымша, қазір адам қандай оқу орнынан  болсын өзінің бүкіл өміріне жететін білімді бірден ала алмайды. Оның басты себебі – қоғамның жоғары жылдамдықпен дамуы. Сондықтанда білім беру саласында еңбектеніп жүрген қызметкерлер жүгі ауырлай түсуде. «Ұрпағы білімді халықтың болашағы бұлыңғыр болмайды» дегендей, жас ұрпаққа саналы, мағыналы, өнегелі тәрбие мен білім беру бүгінгі күннің талабы болып отыр.. Тілдің адам өміріндегі ең шешуші рөл атқаратыны әркімге де түсінікті. Ол танудың, түсінудің, дамудың құралы. Ал үш тіл білу біздің мемлекетіміздің халықаралық байланыстарын дамытуға мүмкіндік беретін тұлғааралық және мәдениаралық қарым-қатынастардың аса маңызды құралы болып табылады. Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының шет елдермен халықаралық байланыстары күннен-күнге арта түсуде. Сол байланыстарды дамыту үшін көп тіл білетін жас ұрпақ тәрбиелеу қажет.

Ендеше үш тілді білу бүгінгі заман талабы. Бір халықтың мәдениетін басқаларымен салыстыру арқылы ғана, әлем суретін әр қилы әрі тұтас көруге мүмкіндік беретін ұлттық мәдениеттің күллі ерекшеліктерін, барша құндылықтарын сезінуге болар еді. Турасын айтсақ, екінші бір тілде сөйлеу өзге тілді пайдалану ғана емес, басқа ұлттық мәдениеттің, психологияның аясына сыналап енуді де аңғартады.

Әлемде қанша ұлт, нәсіл болса, соларды бір-бірінен даралап тұратын басты бойтұмары – туған тілі. «Әр халықтың ана тілі – білімнің кілті»,-деп Ахмет Жұбанов тілдің адамзат өміріндегі маңызын аша түскен [1, 16]. «Адамзаттың Айтматовы» атанған, әлем әдебиетіндегі көрнекті жазушы Шыңғыс Айтматовтың мына бір пікірі: «Тіл – халықтың автопортреті. Әр тіл — өз орнында ұлы, әр тіл — бүкіл адамзат қазынасының ортақ палитрасындағы өз өрнегімен қымбат»,-деп ана тілінің ұлылығын дәлелдей түседі [1, 20]. Ана тілінің құдіреті жайлы қаншама ойшылдарымыз, ақын-жазушыларымыз құнды пікірлер қалдырды. Осынау бабаларымыз сөйлеп, даналарымыз толғап, аналарымыз әлдилеп өскен қазақ тілінің еліміздің болашағының көркеюіне зор ықпал етуде.

«Қазақ тілі – біздің рухани негізіміз».«Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде. Қазақ тілі 2025 жылға қарай өмірдің барлық саласында үстемдік етіп, кез-келген ортада күнделікті қатынас тіліне айналады. Осылай тәуелсіздігіміз бүкіл ұлтты ұйымдастыратын ең басты құндылығымыз – туған тіліміздің мерейін үстем ете түседі» [2, 5].

Қазіргі жаһанданған, ақпараттың дамыған ғасырында болып жатқан түрлі өзгерістер мен жаңашылдықтар еліміздің экономика саласына да, білім беру жүйесіне де тың ізденістерді енгізіп отыр. «Жаһандық дағдарыстың жалғасуының әсерінен әлемде болып жатқан өзгерістер бізді үрейлендірмейді. Біз оларға дайынбыз. Біздің ендігі міндетіміз – егемендік жылдары қол жеткізгеннің барлығын сақтай отырып, ХХІ ғасырда орнықты дамуды жалғастыру»,-деп Елбасымыздың Жолдауында айтылғандай, еліміз қай салада болмасын қарқынды дамып, әлемдік кеңістікке қарыштай қадам басып, еркін қанат сермеуде.

Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың салиқалы саясатының арқасында еліміз береке мен бірліктің, ынтымақ пен достықтың, татулықтың өлкесі болып, көпұлтты мемлекетке айналып отыр. Осы орайда елбасымыз Н.Ә.Назарбаев атап өткендей: «Біз — көпұлтты қоғамбыз. Қазақстанда тұратын барлық ұлттар мен ұлыстардың тілін, мәдениетін және салт-дәстүрін дамытуға барынша жағдай жасауды алдыңғы уақытта да жалғастыра беретін боламыз»[2, 24],-деген еді. Елбасымыз Қазақстан халқы ассамблеясының ХҮІІ сессия отырысында Қазақстан аймағында тұрып жатқан халықтардың басын қосатын тіл қазақ тілі болуы керек деп анық атап айтты:

«Қазақстанды, қазақты достықтың киелі шаңырағына теңесек, түрлі этностар оның алтын арайлы шуақтары іспетті. Бұл ретте байтақ мекенде баршамызды біріктіре түсетін ортақ құндылықтар бар.

Ол – біздің талайлы тағдырымызды тұтастыратын шежірелі тарихымыз.

Ол – біздің байтақ мәдени мұрамыз бен қазығы берік мемлекеттік тіліміз»[3, 7].

Бүгінгі білім беру жүйесі модернизацияланған заманда көп тілді меңгертуге аса назар аударылып, жан-жақты жол ашылған. «Келешекке кемел біліммен»,-деп Елбасы Н.Ә.Назарбаев ұстаным еткендей, келшекке терең біліммен қадам басып, әлемдік білім кеңістігінің құпияларына үңіліп, қоғамға бейім, өз қабілетін таныта алатын, жан-жақты дамыған, бірнеше тілді меңгерген құзіретті тұлғаны қалыптастыру басты мақсаттардың бірегейі болып отыр.

Үштілді оқыту – заман талабы.     Үштілділік – бәсекеге қабілетті елдер қатарына апарар басты баспалдақтардың бірі.

«Үштұғырлы тіл» туралы идеяны мемлекет басшысы 2006 жылдың қазанында өткен Қазақстан халқы ассамблеясының XII құрылтайында жария етті. Ал 2007 жылғы “Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан” атты халыққа Жолдауында “Тілдердің үштұғырлылығы” атты мәдени жобаны кезең-кезеңмен іске асыруды ұсынды.

Елбасының үштұғырлы саясаты  аясында шетел тілін үйрену, оның қолданыс аясын кеңейту бүгінде кезек күттірмейтін өзекті де келелі мәселелердің бірі болып отыр.  Алайда «Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте»,-деп ақын жырлағандай, өз тілінде еркін сөйлеп, өз тілін құрметтейтін тұлғаны баулысақ, өзге тілді қадірлейтін тұлғаны баулитынымызға көз жеткіземіз..

Елбасы Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан -2050 » стратегиясында мұғалімдерге сенім арта отырып, жастарымыздан үміттенеді. «Болашақта еңбек етіп, өмір сүретіндер – бүгінгі мектеп оқушылары, мұғалім оларды қалай тәрбиелесе, Қазақстан да сол деңгейде болады. Сондықтан да ұстазға жүктелетін міндет ауыр»-деп атап көрсеткендей, жастарды сауатты баулысақ болашағымыздың жарқын болатыны белгілі. «Мен сөзімді, әсіресе, жастарымызға арнағым келеді. Мен сіздерге – жаңа буын қазақстандықтарға сенім артамын. Сіздер Жаңа бағыттың қозғаушы күшіне айналуға тиіссіздер. Ал кейінгі толқын жастарға айтарым: Сендер – болашаққа деген үкілі үмітіміздің тірегісіңдер»,-деген жолдарда жастарымызға деген үміт пен сенім жатыр. [2,57]. Сондықтан да жастарымыздың болашағы үшін әлемдік деңгейдегі зияткерлік мектептер мен кәсіптік-техникалық колледждер ашылып, «Болашақ» бағдарламасының негізінде олардың шетелге шығып білім алуына жан-жақты жол ашылған.

Үштілділіктің маңызын түсіне білген жанның еліміз үшін болашақтағы алары да, берері де мол. «Біз ағылшын тілін игеруде серпіліс жасауымыз керек. Қазіргі әлемнің осы «лингва франкасын» меңгеру біздің еліміздің әрбір азаматына өмірдегі шексіз жаңа мүмкіндіктерді ашады» [2,51].

Осынау мүмкіндіктерді игеру мақсатында бүгінгі білім ордалары үштілділікті енгізудің, оны тиімді жүргізудің тың жолдарынан ізденіс табуда.

Мектепте биология-химия  пәндерін оқыту барысында күнделікті сабақта орыс тілі,ағылшын пәндерін кіріктіру арқылы өту тиімді. Бұл жерде өтіліп отырған бағдарламаға сай үш пәнді бірлікте ала отырып, пәнаралық байланысты жүзеге асыруға болады. Алайда дәстүрлі оқытуда тек аударма жасатумен ғана шектеліп отырсақ, қазіргі оқыту технологиясында түрлі шығармашылық бағыттағы тапсырмалар бере отырып, оқушы-субьектінің ізденісіне, яғни, жеке тұлғаның әрекетін дамытуды мақсат етудеміз.

Өз іс-тәжірибемде оқушылардың интеллектуалдық қабілетіне түрткі болатын ойын технологиясын қолдана отырып сабақты үш тілде жүргізудің тиімділігі зор. Өнімді нәтиже беріп жүрген іскерлік ойындары: «Полиглот», «Кім тапқыр?», «Үздік тілші», «Кел, сайысайық!», «Тілдер сөйлейді» сынды тағы басқа ойындарды өткізудің үштілді меңгертудегі маңызы айрықша. Оқушыларды ойната отырып, үш тілде жүргізілген сөзжұмбақтар, анаграммалар олардың коммуникативтік құзыреттіліктері мен функционалдық сауаттылықтарын арттыруға негіз болды. Сондай-ақ, ақпараттық технологияны: электрондық оқулықтар, презентациялар, тест т.б түрлері оқушылардың қызығушылығын оятып, уақыттарын үнемдеуге, қосымша деректерді тиімді қолдануға түрткі болады. Мәселен, «Өсімдік ерекшеліктерін» салыстыру жұмысы оқушылардың жас ерекшелігіне байланысты ұсынылып, сыныбына орай күрделеніліп отырады. Бұл тапсырмада  өсімдіктерді тақырып бойынша табу, үш тілде аудармасын ұсыну, айырмашылығын табу.

Өсімдік аты қазақша орысша ағылшынша

Бұл жерде оқушылардың сөйлеу тілдері мен сауаттылықтарына назар аударылады. Ал осы тақырып бойынша қабілеті жоғары оқушыларға шығармашылық бағыттағы тапсырма «Өсімдік сипаттамасын жаз» ұсынуға болады. Бұл жерде оқушылар өздері таңдаған тақырыпта үш-тілде өсімдіктерді анықтап, баламасын жазуға талаптанады. Шығармашылық бағытта«Өсімдіктер әлеміне саяхат» тапсырмасында

Қазақша Орысша Ағылшын Айырмашылығыі Ерекшелігі

Бұл тапсырмалар оқушылардың ізденушілік әрекеттеріне, өз беттерімен білім алып, алған білімдерін ортаға салып, дәлелдеу дағдыларына түрткі болды. Ауызша, жазбаша сөйлеу тілдерін дамытады. Пәнаралық байланыстың негізінде оқушылар әр пәннен алған білімдерін тоғыстыра отырып, өз мақсаттарына жете білуге дағдыланады. Үштілділікті биология,география сабақтарында, сыныптан тыс сабақтарда жүйелі түрде қолданып келеміз. Мәселен, биология сабағында 6-сыныпта «Табиғатты аялайық!» атты саяхат сабағын өткенде ауызша сөйлеу тілдерін дамыту мақсатында қонақтармен үш тілде амандасуды,шаттық шеңберіне тұрып бір оқушы қазақша,екінші оқушы ағылшынша,үшінші оқушы орысша жақсы тілектер  білдіру бағытындағы тапсырма ұсындым. Су,ауа,өсімдік сөздері  бойынша оқушылар салыстыру жұмысын жасап, тапқан деректерін топпен бірлесе отырып, үш тілде баяндап беруге талаптанады.           Қазіргі заман мұғалімі тек өз пәнінің терең білгірі болу емес, тарихи-танымдық, педагогикалық-психологиялық сауатты, саяси-экономикалық білімді және ақпараттық-коммуникациялық білімді және ақпараттық-коммуникациялық технологияны жан-жақты меңгерген ақпараттық құзырлы маман болу керек. Ағылшын тілі — бүгінгі заманымыздың кілті, компьютер технологиясының кілті екені белгілі.

Біздің мемлекетімізде жаңа телекоммуникациялық құралдың дамып келе жатқаны сөзсіз. Қазіргі заман педагогтарына компьютер және мультимедиялық құралдарды қолданудың сабақ өту барысында өте тиімді тәсіл .Компьютерлік және ақпараттық технологиялар- заман талабы. Бұл жұмыстың басты мақсаты компьютер желісін және мультимедиялық — электрондық құралдарды  пән мұғалімдері сабақтарында тиімді қолдану, нақтылап айтқанда ағылшын тілі ,орыс тілі,қазақ тілі сабақтарынында презентацияларды және мультимедиялық — электрондық құралдарды мектеп қабырғасында және білім беру процесінде терең қолдану. Жаңа ақпараттық технологиялармен қатар, өз сабағымда интербелсенді оқытуды пайдалана отырып , ойын әдіс-тәсілін қолданамын.Ойын арқылы ұстаз қойған мақсаттарына оңай жетеді деп ойлаймын. Ойынға қатысушы оқушылар мұғалімдермен өзара қарым-қатынастары нығаяды , әрі өздерінің қабілеттерін тексеруге мүмкіндіктері артады, сонымен қатар ұйымдастыру қабілеттерін арта отырып сабақ кезінде қуаныш сезімін оятады.

Қорытындылай келгенде, болашақ жастарымыз өз тілін ардақтай отырып, заман талабы тудырып отырған үш тілде еркін сөйлеп, әлемнің кез-келген жерімен еркін байланысқа түсіп жатса еліміздің ертеңінің көркейе түсері сөзсіз.

Пайдаланылған әдебиеттер: 

  1. Аталы сөз. Жарықбаев Қ. – Алматы: Жалын, 1980.

2.Ақиқат. 2013 жыл, №1. «Қазақстан – 2050» стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы.

3.Назарбаев Н.Ә. (Қазақстан халқына жолдауы). Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан. Астана, 2007

 

Білім берудің негіздері, Педагогика, Қоғамдық пәндер
Казыгулова Маржан Ясыновна, Қоғамдық пәндерді дамыта оқыту технологиясы арқылы студенттердің танымдық белсенділігін арттыру

Мақала авторы: Казыгулова Маржан Ясыновна
Жұмыс орны: Гуманитарлық колледж
Лауазымы: қоғамдық пәндер оқытушысы
Порталға жариялану мерзімі: 06.10.2016

Қоғамдық пәндерді дамыта оқыту технологиясы арқылы студенттердің танымдық белсенділігін арттыру

Білім беру жүйесін дамыту: тәжірибелері, мәселелері, шешу жолдары

         Қазіргі таңда еліміздегі білім беру жүйесінің  басты міндеті – білім берудің жаңа технологияларына өту арқылы жас ұрпақтың білім деңгейін халықаралық дәрежеге жеткізу, жеке тұлғаның дамуына жағдай жасау, өмірге жан-жақты даярланған тұлға етіп шығару. Оқу әдістерін жетілдіру үшін жас ұрпақтың ой еңбегін, өз бетінше жұмыс істей алу белсенділігін, алға қойған мәселені шеше білу қабілетін арттыру мақсатында оқу үрдісінде компьютерлерді және ақпарат  технологияларын кеңінен қолдану керек.

        Қазіргі өзгерістерге толы қоғамда оқу орнының негізгі міндеттерінің бірі – осы өзгерістерді тарихи даму тұрғысынан түсіндіру, көмектесу. Ал түсіндіретін пәндер – тарих, қоғамтану, құқық, экономика және басқа да қоғамдық пәндер.  Адам баласының ғылыми дүние танымын, көзқарасын қалыптастыруда қоғамдық пәндердің маңызы зор. Дүниені, дүниедегі құбылысты, өзгерісті жан-жақты түсіну үшін өткен өмірімізді, тарих беттерінің өткен кезеңдерін, ондағы тарихи деректерді білуіміз керек. Қоғамдық пәндерді оқытып білдіре отырып, жеке тұлға санасына дұрыс дүниетанымды қалыптастырамыз, қоғамда болып жатқан өзгерістерге ғылыми түрде түсіну қабілетін дамытамыз. Оқытуды әрі қарай дамыту, жетілдіру үшін жере тұлғаның ой-еңбегін, өздігінен жұмыс істей алу белсенділігінің , алға қойған мәселені шеше білу, қабілетін арттыру мақсатында оқу үрдісінда жаңа технологияны кеңінен қолдану керек.

         Студенттердің танымдық іс-әрекеттерді жоспарлау және ұйымдастыру біліктерінің қалыптасуына оқу-танымдық тапсырмаларды шығармашылық тұрғыдан шешудің маңызы зор. Танымдық тапсырмаларды орындау шығармашылықты, ізденімпаздықты талап етеді.

        Танымдық іс-әрекетте ізденімпаздықпен жұмыс істеу  — алдымен мақсатты дұрыс қойып, жоспарлы әрекет етуден басталады. Мақсатқа, нәтижеге жетуде жоспар екі  негізгі бағытты қамтуы керек: проблема жүйесі және оның шешу жолдары. Танымдық тапсырмаларды шығармашылықпен шешу үшін алдымен жоспарлау және ұйымдастыру бірлігінің болуы шарт. Бұл біліктер тек қана оқу танымдық тапсырмаларды орындау да үлкен рөл атқарады.

          Танымдық іс-әрекет  — жеке тұлғаның білімге деген өте белсенді оқу-ой әрекеті. Осы іс-әрекетті жетілдіру қажеттігі педагогтар мен психологтардың еңбектерінде айтылған. Сократтың өзі-ақ оқыту барысында оқушының танымдық іс-әрекетін  арнайы басқарудың маңыздылығын атап көрсеткен еді.

         Ұлы педагог Ы.Алтынсариннің пікірінше, педагогикалық жұмыстағы ең шешуші нәрсе: мұғалімнің ең жақсы оқыту әдістерін таба білуінде, балалармен дұрыс сөйлесе білуінде «үлгілі, дұрыс бағыты жолға қойылған мектеп оқушыларды қызықтырып, оларды мәдениетке, өз ортасын тануға, ой еңбегін тануға, ой еңбегін үйретуге тиіс».

         Ш.Құдайбердиев білім беруде оқушының ойлау белсенділігін, ақыл парасатын дамытуды басты бағдар деп таныды. Оқытудың әдіс-тәсілдеріне уақыт деңгейі тұрғысынан қарап, білім алудың өнегелі жолын көрсетті. «Оқыту мен үйрету зорлау, күштеу емес, баланың дербес ерекшелігі мен бейімділігіне қарай жүргізілсе дұрыс болады» — деп көрсетті. Жүйелі, дұрыс ұйымдастырылған танымдық әрекетке түрлері нәтижесінде шәкірттің білімі, біліктілігі кеңейіп, танымдық ізденімпаздығы қалыптасады. Студенттердің жұмысты шығармашылықпен ойлауы, оны ұйымдастыра білуі, танымдық іс әрекет түрлерін таңдап, оны жоспарлай білуі, ізденімпаздығын арттыру қазіргі кездегі көкейкесті мәселелердің бірі болып отыр.

         Технология – жеке тұлғаны дамытуға негізделген мақсатты педагогикалық жүйе. Ал дамыта оқыту тарих сабағында  ауызша баяндау арқылы білім беретін пән. Қоғамдық пәндер тарих, қоғамтану, экономика негіздері сөз сабағы, сол себепті студенттердің өздігінше, көбіне жеке жұмыс атқаруына қолайлылығын, сызбалардың, кестелердің қолданылуы керектігі ескеріледі. Сабақ түрі жаңа заман талаптарына сай өзгеріп, жаңарып отырса, оқушыларға оның әсері мен ықпалы ерекше болады. Бұл үшін өз сабақтарымда жаңа технологиялық оқыту бағдарламаларының дамыта оқыту әдісін таңдап алдым.

           Сабақ – оқытудың негізгі үрдісі. Оны есте қалдыру, жеке тұлғаның санасына терең сіңіру әрбір мұғалімнің өзіндік шеберлігін қажет етеді. Сондықтан пән мұғалімдері  қазіргі оқытудың  тиімді әдіс тәсілдерін, жетістіктерін пайдаланып, сабақтың сапасын, ғылымилығын арттырып, оқушының өзіндік ойлау қабілетін дамытып, ізденіске, шығармашылыққа бағыттауы қажет. Өзімнің жұмысымда «дамыта оқыту технологиясы арқылы» сабақтарымды өткізіп жүргендігім жайлы және оның нәтижелерін ұсынғым келеді. Бұл жоба ең алдымен маған сабақ жоспарын жазуыма еш қиындық  туғызбайды, көптеген жоспарлау жұмыстарын жеңілдетеді. Ал оқушылар болса, жаңа тақырыпты өзінің ізденуі арқылы шығармашылыққа, ізденімпаздыққа ұмтылады, мұғалімнің көмегінсіз әрекет ете алады. Үй тапсырмасын орындауда көп ізденіп, қосымша әдебиеттерді  пайдаланып жауап береді. Сондай-ақ берілген тапсырмаға өздігінше мәнжазба, баяндама, зерттеу, саралау тест жұмыстарын жүзеге асырады.

       Қорыта келгенде, егер мұғалім сабақты қызықты, тартымды өткізіп, үнемі баланың ізденісіне көңіл бөлсек, тұлғаның ойлау қабілеті дамып, танымдық белсенділігі артады.

       Бұрыңғы оқу үрдісінде мұғалімге басымдылық рөл берілсе, қазіргі технологияларда студент белсенділік көрсетуі тиіс, мұғалім бағыт беруші, ал тұлға өздігінен оқып білім алуы керек. Сол арқылы студент ізденіп, өз қажеттігін, өзі таңдаған  жолында іскерлікпен жетістікке жетуге мүмкіндік алады. Ал мұғалім әрбір жеке тұлғаның қызығушылығын және шығармашылық қабілеттерін ашуға көмектеседі. Ұлы тұлғалардың бірі Н.А.Рубакин: «Нағыз білім атаулыға өздігінен іздену арқылы ғана қол жетеді» десе, ұлы ойшыл Әл-Фараби: «Білімді болу деген сөз – белгісіз нәрсені ашу қабілетіне ие болу деген сөз» дей келе мәселенің түйінін шешу жолдарын ойластыруда, танымын арттыруға аса көңіл бөлу керектігін айтқан.  Оның маңыздылығың байқалу жолдары:

  • Жеке тұлға еркін ойлау қабілетін дамыту арқылы таным мақсатына жеткізетін сұрақтар туғызу және оларды анықтау;
  • Жаңа білімді игеру жолдарын іздестіру;
  • Жаңа білімді өздігінен іздену, қосымша құжаттармен, деректі материалдармен жұмыс істеу дағдысын, нақтыландыру, тереңдету;
  • Іздену мәселені дамыта жан-жақты шешуде жаңа білімді игеру кезіндегі пайдаланатын әдістерді меңгеру;
  • Таным белсенділігін дамытатын мәселелер ойлау белсенділігін арттырудың амалы ғана емес, көп жағдайда адамның қабілетінің ашылуына және қай бағытта дамып келе жатқанын да анықтайды.

           Дамыта оқытудың негізі – оның мазмұнында, оқытудың түпкі мақсаты-тек қана білім алу ғана емес, сонымен қатар жан жақты даму болып табылады. Бұл жобаның түпкі мақсаты: ғылыми танымның нәтижелерін игеру, оқушыларды ғылым негіздерімен қаруландыру, оларға тиісті іскерліктермен дағдыларды меңгерту. Сонымен қатар білімге құштар, ой өрісі жан-жақты  дамыған, демократиялық қоғамның азаматын тәрбиелеу.  Ол үшін төмендегі қағидаларды берік ұстанамыз:

    — жеке тұлға мен оқытушы арасындағы тепе-теңдік жағдай;

    — жеке тұлға мен оқытушы арасындағы өзара сыйластық, бір-бірінің үйренуіндегі және үйретудегі көмегінің маңыздылығы;

    — сабақта шешуші рөл оқытушы емес, керісінше жере тұлға екендігі туралы пікір қалыптастыру

    — әрбір жеке тұлғаның  білім дәрежесін басқамен   салыстыру емес, жеке тұлғаның  нәтижесін, бүгінгі мен ертеңін кешегі нәтижелерімен салыстыру арқылы дамыта оқыту.

            Қоғамдық пәндерді оқыту барысында жас ұрпаққа білім беруде білімділік, дамытушылық, тәрбиелік міндеттерді жеке тұлғаның дамыту белсенділігін дамыта оқыту технологиясы арқылы дамытсақ, жас ұрпақтың бойына жоғары белсенділікке, адамгершілік қасиеттерді, олардың дүниетанымын, өмірге деген көзқарасын қалыптастыру мүмкіндігі артады. Дамыта оқыту технологиясы арқылы жеке тұлғаның  танымдық және ізденіспен, шығармашылық қабілеттерін дамыту барысында өзіндік ізденгіштік, мақсаткерлік қасиеттері мен білім сапасының көтерілуі байқалды.

         Қоғамдық пәндерде дамыта оқыту технологиясы  арқылы студенттердің танымдық белсенділігін арттыра оқытудың тиімділігі зор.

Пайдаланған әдебиеттер:

  1. «Білім туралы » Заң
  2. Т.Тұрлығұл. «Қазақстан тарихын оқытудың теориясы мен әдістемесі». Алматы, 2003 ж
  3. Б.Тұрғынбаева «Дамыта оқыту технологиясы». Алматы, 2007ж