Qazaq tili ja'ne a'debieti
Sandybaeva Albina Baimy'ldinovna, Ko'ptildi bilim – ma'denietti tulg'any qalyptastyry'

Maqala avtory: Sandybaeva Albina Baimy'ldinovna
Jumys orny: "Mihailovka orta mektebi" KMM
Lay'azymy: qazaq tili men a'debieti mug'alimi
Portalg'a jariialany' merzimi: 18.11.2018

Ko'ptildi bilim – ma'denietti tulg'any qalyptastyry'

El ta'y'elsizdiginin' man'yzdy nyshany – memlekettik til. Ol ta'y'elsiz ulttyn' ma'denieti men salt- sanasynyn', ry'hani bolmysynyn' tiregi. Til arqyly halyq o'zge halyqtardan erekshelenedi. Til – ulttyn' o'zgeden erek daralyg'yn anyqtaityn belgisi. «Qai ult bolsyn tili arqyly g'ana halyqtyn' o'zge ty'ys ja'ne ty'ys emes halyqtardan erekshe bolmysy men tabig'i qalpyn, o'zindik da'stu'rin ko'rsete alady»

N.A'.Nazarbaev

Qazirgi tan'da azamattarymyzdyn' alg'a ilgerilep, ku'n saiyn jan'aryp, tez qarqynmen damyp bara jatqan o'zgerisshen' o'mirge oidag'ydai sa'ikesy'i u'shin , qostildi bolyp qana qoimai, qaita ko'ptildi boly'y to'tenshe qajettilikke ainaly'da. Bulai istey' a'r azamattyn' o'zine de, o'zgege de tiimdi. Sondyqtan qazirgi qog'amda ko'p tildi boly' a'r adamdy ken' o'riske, tyn' o'mirge bastaityn jol eseptelmek. Jalpy ko'ptildi men'gery' degen ug'ym qazaq du'nietanymynda burynnan bar tu'sinik. Muny el basqary'shyg'a qoiylatyn talaptardyn' biri «jeti jurttyn' tilin bily'» ekendiginen baiqay'g'a bolady. Sebebi ata-babamyz ko'ptegen handyqtardyn' ko'shbasshysyna jeti o'nerdi men'gergen adamdy laiyq dep tanyp, sailag'an. «El qorg'ay'da – bes qary'yn tolyq paidalana bily'», «ata-babasynyn' salyp ketken a'det-g'uryp, salt-da'stu'rin bily'», «turmysty eldi mekennin' geografiialyq ornalasy'yna sa'ikes uiymdastyra bily'» ja'ne «ko'rshiles memlekettermen say'atty saiasi qatynas jasai bily'».

Sondyqtan bilim bery' ju'iesin damyty' – elimizde basty bag'yttardyn'  biri bolyp sanalady. Bul bag'ytta memleketimiz bilim bery' salasynda ko'ptegen reformalardy ju'zege asyryp jatqany barshag'a ma'lim. Solardyn' biri – «U'shtildilik» memlekettik bag'darlamasy. Bastay'yn elbasymyz N.A'.Nazarbaev salyp bergen bul bag'darlama qazaq tiline u'lken basymdylyq berip otyr. Bag'darlamanyn' basty maqsaty: Qazaq tilinin' ma'rtebesin ko'tery'; memlekettik mekemelerde is-qag'azdardy qazaq tilinde ju'rgizy'; ag'ylshyn tilin men'gerty'; orys tilin jetik bily'; a'r ulttyn' tilderin damyty', olardy saqtap qaly'g'a mu'mkindik jasay'; tilder garmoniiasynyn' birligine jol ashy'. «U'shtilidilik» bag'darlamasynyn' negizinde qazaq tili, orys tili, ag'ylshyn tilderin men'gery' ko'zdely'de. Orys tilin bily' – tarihi artyqshylyg'ymyz. Orys tili arqyly qazaqstandyqtar birneshe g'asyr boiy qosymsha bilim alyp, el ishinde de, shet jerlerde de o'z du'nietanymdary men aralasatyn ortalaryn ken'eitip jatyr. Ag'ylshyn tilin meg'gery' – jastarg'a a'lem tany'dyn' kilti bolmaq. Ag'ylshyn tilin bily' bizdin' jastarg'a sheksiz mu'mkindikter ashady. Ol – jaһandany'dyn' kepili. Qazaq tili – memlekettik til. Elimizdin' ta'y'elsizdiginin' nyshany. Qazaqstannyn' bolashag'y – qazaq tilinde, iag'ni qazaq tili – bolashaqtyn' tili.

Ko'ptildi bilim bery' degenimiz – oqy' u'rdisi barysynda eki ne odan da ko'p tilde bilim bery'. Memleketimizdin' mektep reformasynda qaralg'an u'sh tilde oqyty' – qazirgi zaman qajettiligi. Bu'ginde adam qyzmetinin' barlyq salalarynda jaһandany' u'rdisi oryn alg'andyqtan, bilim bery' salasynda qaita qarastyry'lar jetildiry'de. Sol sebepten aqparattyq-kommy'nikativtik quzyrlyqpen qatar, polima'deniettilik bu'gingi y'aqytta a'lemdik bilim bery' quzyrlyg'ynyn' basty bag'yttarynyn' biri retinde anyqtaldy. Osy turg'ydan alg'anda, bu'gingi bilim ordalary mektep oqy'shylarynyn' tilge degen qyzyg'y'shylyg'yn arttyry' maqsatynda u'shtildilikti engizy'din', ony tiimdi ju'rgizy'din' tyn' joldarynan izdenis taby'da.

Qazaq tili ja'ne a'debieti
Sandybaeva Albina Baimy'ldinovna, Zamanay'i a'dis — ta'silderdin' tiimdiligi

Maqala avtory: Sandybaeva Albina Baimy'ldinovna
Jumys orny: "Mihailovka orta mektebi" KMM
Lay'azymy: qazaq tili men a'debieti mug'alimi
Portalg'a jariialany' merzimi: 17.11.2018

Zamanay'i a'dis — ta'silderdin' tiimdiligi

 Uly pedagog: «Mug'alim bilimin u'zdiksiz ko'terip otyrg'anda g'ana mug'alim, al, oqy'dy izdey'di toqtatsa, mug'alimdigi de joiylady» degen bolatyn. Sondyqtan, qazirgi mug'alim bilim bery'de jan'alyqqa jany qumar, shyg'armashylyqpen jumys istep, oqy' men ta'rbie isine enip, oqyty'dyn' jan'a tehnologiiasyn sheber men'gergen jetekshi tulg'a boly'g'a tyrysy' kerek.

Ba'sekege tu'sken damyg'an qog'amda adamzat balasyn alg'a jeteley'de bilimnin' alar orny erekshe. Da'l qazirgi y'aqytta bilim bery' u'derisinde bolyp jatqan tu'rli o'zgerister adamnyn' mu'mkindikterine jol ashy', damy'yna, o'zine-o'zi seny'ine mol mu'mkindikter berip otyr.  Al u'irenip kele jatqan jas by'yng'a jol siltep, bag'yt-bag'dar bery' jan-jaqtylyqty talap etedi. «Mug'alim a'rdaiym izdeniste bolsa g'ana, sha'kirt janyna nur quia alady» — dep Ahmet Baitursynov aitqandai, mug'alimnin' izdenisi jan-jaqtylyg'y, quzirettiligi arqyly aiqyndalady. Bu'gingi ku'ni bilim bery'degi o'zekti ma'selelerdin' biri — pedagogtyn' bilimin ko'tery', onyn' zamanay'i tehnologiialardy jete men'gerip, syndarlylyqqa, ko'shbasshylyqqa beiimdey'. Sondyqtan zamanay'i mug'alim o'z ka'sibi qyzmetinde, jan'a jag'dailarda jumys istey'ge daiar boly' u'shin,  da'stu'rli oqyty'dy g'ana emes oqyty'dyn' jan'a a'disterin qoldanysqa engizy'i, biliktiligin arttyry'y kerek. Ozyq tehnologiialardyn' eny'i mug'alimnin' oilany' stilin, oqyty' a'distemesin o'zgertedi. Jan'a ta'silderdi paidalany' negizinde mug'alim de, oqy'shy da tabysqa jetip, bilimin shyn'dai tu'sedi. Qazirgi zaman talabyna sai a'r mug'alim o'z bilimin jetildirip, eski birsaryndy sabaqtardan go'ri jan'a talapqa sai innovatsiialyq tehnologiialardy o'z sabaqtarynda ku'ndelikti paidalansa, sabaq tiimdi, a'ri tartymdy, qonymdy bolary so'zsiz. Bilim sapasy oqy'shynyn' bilimge degen qushtarlyg'y men qyzyg'y'shylyg'yna bailanysty. Balanyn' bilim aly'g'a degen qushtarlyg'yn oiaty' u'shin bu'gingi ku'ni mug'alim ko'p izdenip, sabaqtyn' tiimdi o'ty'ine jumys jasay'y qajet.

Tiimdi pedagogikanyn' basty ta'sili – a'r oqy'shyny jeke tulg'a retinde qarastyry'. Bizdin' mindetimiz barlyq oqy'shynyn' bilim aly', maqsatqa jety' men synyp o'mirine qatysy' qabiletterin arttyry' u'shin ony tulg'a retinde erekshe damyty' bolyp tabylady.

Jan'a bilim mazmunyn engizy' arqyly oqyty' u'derisin o'zgerty'ge yqpal ete otyryp, dialog negizinde bilim bery' arqyly pa'n boiynsha oqyty' tiimdiligin arttyry'. Mysaly mug'alimder oqyty'dyn' dialogtik a'disterin engizy'ge arnalg'an a'dis-ta'silderdi tiimdi jol dep qarastyrady. Og'an  jay'ap aly' men toppen jumys jasay' ta'silderi jatady.  Na'tijesinde sabaq barysynda oqy'shylardyn' erkin so'iley'in, o'zindik pikirin aity', tulg'a retinde qalyptasy'yna jag'dai jasay'g'a, ushqyr oilay'yn qalyptastyry'g'a, oqy'shyny izdenimpazdyq pen shyg'armashylyqqa, da'leldi so'iley'ge dag'dylandyry'g'a bolatynyn baiqaidy. G'ylymi zerttey'ler na'tijeleri sabaqta dialogtin' man'yzdy ro'l atqaratynyn ko'rsetti. Oqy'shy dialog kezinde bilim alatynyn Vygotskiidin' oqyty' modeli joramaldag'an.

Jalpy, jan'ashyl tehnologiialar oqy'shyny oqy' quralynyn' nysanyna, o'zine bolashaqta jol, bag'dar taba alatyn tulg'ag'a  ainaldyrady.  Osylaisha oqyty'dyn' zamanay'i tehnologiialaryn qoldany' oqyty' a'disterinin' ko'ptegen tu'rlerin qoldany'dy talap etedi, ol oqyty'dyn' sapasyn ko'tery'ge, oqy'shylardyn' sabaqtag'y jumysynyn' na'tijeliligine, oqy'shylardyn' oqytylatyn pa'nge turaqty qyzyg'y'shylyg'yna a'ser etedi.

Qazaq tili ja'ne a'debieti
My'sabekova SHohizat Ky'rbanbaiqyzy, Til janashyrlary «Ty'g'an jer» bag'darlamasy aiasynda

Maqala avtory: My'sabekova SHohizat Ky'rbanbaiqyzy
Jumys orny: №9 M.Jumabaev JOM, OQO, Jetisai qalasy.
Lay'azymy: Mug'alim
Portalg'a jariialany' merzimi: 09.06.2018

Til janashyrlary «Ty'g'an jer» bag'darlamasy aiasynda

Elbasymyzdyn' Ry'hani jan'g'yry' – bolashaqqa bag'dar maqalasy biz tilshiler qay'ymyna teren' oi salyp otyr. A'sirese «Ty'g'an jer» bag'darlamasy  biz til janashyrlary u'shin o'te man'yzy zor dep oilaimyn. Qazaq tili men a'debieti da'risterinde a'rbir ustaz o'z sabag'ynda  bag'darlamany tilge tiek etpei o'te almaimyz. Sanaly, bilimdi urpaq ta'rbieley'de ty'g'an el men ty'g'an jer taqyrybyndag'y shyg'armalardyn' orny erekshe.

Qazaq a'debietinin' ziialy qay'ymy, aqyn-jazy'shylar shyg'armasynda «Ty'g'an jer»  taqyryby ken'inen oryn alady. Qazaq tili men a'debieti pa'ninen 11-synyp bag'darlamasy boiynsha Syrbai Ma'y'lenovtyn' shyg'armashylyg'y menin' ju'regimnen erekshe oryn aldy. Onyn' a'sirese Uly Otan sog'ysy kezindegi jazg'an shyg'armalary oqy'shylarg'a erekshe a'ser etti. Tabig'atty adam o'mirimen bailanystyryp jetkizy', «sog'ys-tabig'at-a'lem-adamzat» ba'rin shy'maq o'len' ishine syig'yzy' kez-kelgen jazy'shy boiynan tabylmas erekshe qasiet.

Onyn' «Tu'birler» o'len'inde sog'ystan qaitqan mu'gedek soldattar beinesi otqa o'rtengen ag'ashtar beinesimen teren' sipattalg'an, somdalg'an. Japyraq jemisterinen aiyrylg'an ag'ashtar qan maidanda otan u'shin shaiqas u'stinde jaraqat alg'an soldattar beinesinde a'serli berilgen. Olar aiaq-qolynan tekke aiyrylg'an joq. Ty'g'an eli, jeri u'shin otqa tu'sedi. Bul shyg'armany oqy' barysynda oqy'shynyn' ty'g'an jerine, eline degen qurmeti men su'iispenshiligi arta tu'seri anyq. Bul sabaq barysynda da'leldenip otyrg'an ko'rinister.

Onyn' «SHo'n'ge» o'len'inde ty'g'an jeri – Tosyn qumyn aily tu'nde sharlap kele jatqan aqyn qumnyn' bir key'desinde o'tken ku'n-o'tken o'mir qalyp qoig'anyn tu'sinedi. Ty'g'an jerdin' «gu'li tursyn, tikenek-sho'n'gesin»de sag'yng'an, qumdy jalan' aiaq keship kele jatqan keiipkerdin' tabanynasho'n'gk qadalg'anda, an'sag'an ju'rek «jyn'g'yldardyn' baiag'ysha aiaq qarag'anyn» tu'isinedi. O'len' son'ynda sho'n'ge ty'g'an jerdi eske salatyn astarly simvolg'a ainalady. Bul oqy'shylardyn' boiynda ty'g'an jerge degen sag'ynysh, qimastyq sezimin oiatady.

«Ty'g'an jerdin', topyrag'y ystyq»,- degendei, sol ty'g'an jerdin' bir tal sho'n'gesi uzaq y'aqyt aqyn to's qaltasynda saqtalyp, tabig'atpen u'ilesip, boz balalyq shaqtan, qimastyq kezden qalg'an estelik bolyp erekshe sipattalg'an.

Bul aqyn shyg'armasynyn'  bu'gingi jastar o'mirinde alar orny erekshe. Sebebi, ty'g'an jerin su'ie almag'an, su'ie alar ma ty'g'an elin?- degendei, o'z Otanynyn' qadirin bilmei adasyp, boiyndag'y asyl qasietterden alystap  ju'rgen jastar qanshama?

Urlyq, zorlyq jolyna tu'sip o'mirin qor etip, temir tordyn' artynda qalyp, ty'g'an jerdin' taza ay'asyn an'sap, topyrag'ynda ay'nap jaty'g'a-jete almai, qinalyp ju'rgender qanshama? Jer ana, Hay'a ana, Tabig'at ana adamzat u'shin ba'rin jaratty. Biraq «qolda bar altynnyn' qadirin bilmei ju'rgen adamdar»,- a'lide barshylyq.

Aqyn-jazy'shylarymyzdyn' ty'g'an jer, atameken taqyrybyndag'y shyg'armalarynyn' bu'gingi sanaly, biik ry'hty urpag'ymyz u'shin man'yzy zor dep oilaimyn. Biraq o'kinishtisi bu'gingi  keibir jastar bul shyg'armalardy teren' tu'sinip, saraptai almai otyr.

Olarg'a ry'hani jan'g'yry' kerek dep aitqym keledi. Ry'hani jan'g'yry' bu'kil jan-du'niesinin' ja'ne sana- seziminin' jan'ary'y, ry'hani damy'y.

So'zimdi qorytyndylai kele til janashyrlary, qazaq tili men a'debietin oqyty'da bala boiyna ry'hani jan'ary', ty'g'an jer men ty'g'an Otang'a degen su'iispenshiligin qalyptastyry'da aianbai en'bek eteiik. O'itkeni Qazaqstan ku'nnen-ku'nge o'rkendep, tug'yry biik elge ainaly'da. «Onyn' bolashag'y bilimdi jastar» dep Elbasymyz aitqandai bu'gingi urpaq jan-jaqty damyg'an, kez-kelgen tyg'yryqtan sapaly bilimi men sanaly ta'rbiesimen shyg'a alatyn tulg'a boly'y kerek. Bul jolda bilimdi urpag'ymyz biik bilim shyn'yna shyg'yp, alg'an bilimin o'mirde qoldanyp, da'leldei alatyn, shet eldermen terezemiz ten' bolarlyqtai talantty da talapty boly'y man'yzdy. Bul Qazaqstannyn' kez-kelgen azamatynyn' qolynan keledi. Men bu'gingi jastarg'a senim artamyn. Qazaqstan bolashag'y jarqyn bolyp, sanaly jastarymyz ko'p bolsyn.

Qazaq tili ja'ne a'debieti
Rashieva Nazymgy'l Zinaty'llovna, Oqy'shynyn' talday' dag'dysyn jetildiry' joldary            

Maqala avtory: Rashieva Nazymgy'l Zinaty'llovna
Jumys orny: O'skemen qalasyhimiia -biologiia bag'ytyndag'y Nazarbaev Ziiatkerlik mektebi
Lay'azymy: Qazaq tili men ədebieti mug'alimi
Portalg'a jariialany' merzimi: 06.06.2018

Oqy'shynyn' talday' dag'dysyn jetildiry' joldary            

Tirek so'zder men u'lgilerdi  qoldany' arqyly oqy'shynyn' talday' dag'dysyn jetildiry' joldary

Qazaqctandyq bilim bery' calacynda eley'li o'zgericter a'lemdik эkonomikada ja'ne 21-g'acyrda tabycty boly' u'shin, a'rbir azamatqa qajetti bilim men dag'dyg'a teren' a'cerin tigizy' maqcatynda jacalyp jatyr.

Qazirgi tan'da oqy' say'attylyg'y, tildin' fy'nktsionaldy qyzmeti tildi igery'din' basty dag'dylaryna ainalyp otyr. Demek oqy'shy ma'tinnin' mazmunyn g'ana bilip, tu'sinip qoimai, ma'tindi talday', paiymday', aqparattardy irektei aly', ony qoldany' jag'yna da ko'birek ma'n bery'i tiis. Osy oraida bizdin', O'skemen qalasynyn' Nazarbaev Ziiatkerlik mektebinin',  orta by'yndag'y oqy'shylary jog'aryda atalg'an tildik dag'dylardy qanshalyqty tildik pa'nderde de, tildik emes pa'nderde de qoldana alyp ju'r degen suraqtyn' ty'yndag'any da zan'dy. A'sirese osy zertey' taqyrybyna negiz bolg'an aldyn'g'y jyldardag'y syrtqy jiyntyq bag'alay' qortyndysy da atalg'an ma'selege a'lde de teren'irek, tiimdirek qarastyry'g'a sebep boldy. Mektep oqy'shylarynyn' birshama jog'ary ko'rsetkish ko'rsetkenimen, birinshi tildi oqy'shylardyn' ma'tidi talday' dag'dylaryn damyty' bag'ytynda a'li de bolsa jumys jasay' qajettiligi ty'yndap otyrg'any baiqaldy. Onyn' u'stine ko'ptegen tapsyrmalar da'l osy talday' dag'dysyna negizdelgendikten, osy dag'dyny arttyry'dyn' qandai tiimdi joldaryn taby'g'a bolady nemese qoldanyp ju'rgen a'disterimizdin' qaisysynyn' tiimdiligi jog'ary degen ma'selenin' o'zektiligi aiqyndala tu'sti. Osy maqsatta qazaq tili, orys tili, tarih pa'nderi mug'alimderi jinala kelip, ma'tindi talday'g'a dag'dylandyry'dyn' tiimdi a'disterdi ortag'a salg'anymyzda daiyn u'lgini ko'rsete otyryp, tirek so'zder negizinde bergen tapsyrmalardyn' tiimdiligi artady degen pikirler ko'birek aityldy. Atalg'an ma'sele to'n'ireginde oqy'shylardan surag'anymyzda da ko'pishiligin' jay'aby osy atalg'an ta'sildin' tiimdiligin aitty. Alaida u'lgini ko'rsete otyryp, tirek so'zderdi paidalany' arqyly ma'tin talday'g'a dag'dylandyry' shynymen de tiimdi me, tiimdi bolsa kimderge, qandai den'geili oqy'shylarg'a on'taily bolmaq, onyn' artyq-kemi qandai degen suraqtar atalg'an ta'sildin' tiimdiligin zerttey'ge suranyp turdy. Sondyqtan qazaq, orys tilinin' mug'alimderi men tarih pa'ninin' mug'alimi atalg'an ma'seleni sabaqta qalai qoldany'g'a bolady ja'ne «Tirek so'zder men u'lgilerdi  qoldany' arqyly oqy'shynyn' talday' dag'dysyn jetildiry'ge bola ma?» degen a'distin' tiimdiligin zerttey' maqsatynda tizbektelgen sabaq josparyn birige quryp zerttey'ge kelistik.

Alg'ashqy sabaqty qazaq tili pa'ninin' mug'alimi . o'tkizdi. Sabaqty josparlay'da 3 tapsyrma negizge alynyp, son'g'y u'shinshi tapsyrmag'a ko'birek ma'n berildi. Sebebi da'l osy u'shinshi tapsyrmada oqy'shylar kilt so'zderdi paidalana otyryp, talday' u'lgisi negizinede jasalyng'an algoritm kestege sai ma'tindi jeke talday' kerek bolg'an. Sabaq son'ynda a'r mug'alimnin' jeke talday'ynda ko'rsetilgendei AVS den'geili oqy'shylar tapsyrmany oryndai alg'an. Alaida S den'geili oqy'shy talday'ynda tirek so'zderdi qoldang'anymen, algoritm negizinde jasalg'an u'lgini paidalana alg'anymen so'ilemderdi bailanystyry'ynda, baianday'yshtardy qoldany'ynda kemshilekterdin' jii kezdeskeni baiqaldy. Osyg'an orai kelesi o'tkizetin qazaq tili pa'ninin' mug'alimi  sabag'yna to'mendegidei usynystar berildi:

1. Ma'tin talday'da u'lgi men talday' algoritmin topta talday'g'a ko'birek y'aqyt, ko'n'il bo'ly';

2. Tirek so'zderdi AVS den'geili oqy'shylarg'a saralap quryp, a'sirese VS

den'geili oqy'shylarg'a baianday'yshtarg'a silteme bere otyryp qurastyry';

3. Tapsyrmany jupqa ja'ne jekelei bery' (jeke jumysta qanshalyqty tiimdi ekendigin baqylay' maqsatynda);

2-ainalymdag'y sabaqty talqylay' barsynda oqy'shylardyn' tapsyrmany a'ldeqaida ju'ieli, u'lgige sai oryndai alg'andyg'y birden ko'rindi. Tipti aldyn'g'y sabaqta baiqalg'an stildik qatelikterdin' de birshama azaig'any anyq. A'sirese VS den'geili oqy'shylardyn' jay'aptary, eger oqy'shylarg'a tanys emes ma'tindi jazg'andaryn eskergende, a'jepta'y'ir ju'ielengen, so'idemderi jaqsy bailanysqan. Alaida osy tusta buryn baiqala qoimag'an ma'sele ty'yndady. Mysaly, oqy'shylar talday' u'lgisin o'te jaqsy qoldang'an, degenmen eki talday'dyn' da janry birdei edi, al tirek so'zderdin' daiyn ku'iinde qoldang'andyg'y olardyn' o'z betinshe jay'ap bere aly'y mu'mkindign shektey'i mu'mkin degen boljam aityldy. Sondyqtan kelesi sabaqta tirek so'zderdi almastyratyn, olarg'a balama bola alatyn birneshe nusqany usyny'dy jo'n sanadyq. Sebebi oqy'shy ma'tindi o'n'dei aly'y tiis. Al tirek so'zder og'an kedergi bolmay'y tiis. Onyn' u'stine kelesi sabaqta perifrazag'a, aqparatty o'n'dei aly' jattyg'y'laryna da ko'birek ma'n bery'di jo'n dep sanadyq.

Osy usynystardy negizge ala otyryp qurylg'an sabaqty orys tili pa'ninin' mug'alimi o'tkizdi. Sabaq josparg'a sai, ju'ieli o'tti. Na'tijesinde rasynda da A den'geili oqy'shy aqparatqa ko'birek ma'n berip, o'n'dei aldy. Talday' dag'dysy o'te jaqsy ko'rinis tapty. Al VS den'geili oqy'shylardyn' talday'y da, tildik qoldanysy da qalyptasqanyn anyq ko'ry'ge bolady. En' bastysy oqy'shylardyn' tirek so'zderdi qoldany' barysynda shablong'a tu'spei, tiimdi tirkesterdi tan'day' mu'kindiginin' bolg'andyg'y utymdy boldy. Rasymen de oqy'shy daiyn u'lgini g'ana emes endi o'zinin' tan'day'yna da jol ashyldy. Talday' barysynda oqy'shylardyn' birshama qalyptasqandyg'y anyq baiqalg'anymen bug'an bir-birine uqsas u'lgidegi tapsyrmalardyn' bolg'andyg'y da sebepshi boly'y mu'mkin degen ku'ma'ndi pikirler de aityldy. Osy boljamdy zerttey' u'shin tarih pa'ninin' mug'alimi o'tkizetin 4-ainalym sabag'yna to'mendegidei usynys jasadyq:

1. Ma'tindi taldamas buryn uqsas ma'tinge daiyn talday' u'lgisin usyny', topta taldaty';

2. Ma'tindi jeke taldatyp, SWOT kestesine laiyq jay'apqa silteme beretin birneshe tirek so'zderdi belgiley';

Na'tijesinde A den'sheili oqy'shy u'lgi negizinde o'te jog'ary den'geide, tipti o'z argy'mentterin de negizge ala otyryp taldai alg'andy aiqyn ko'rindi. Al V den'geili oqy'shynyn' tirek so'zderdi paidalana otyryp jasag'an talday'y durys a'ri buryng'yg'a qarag'anda jyldarmyraq taldang'andyg'y baiqaldy. S den'geili oqy'shy bolsa, ol da kestege sai agy'mentterdi durys iriktep, jai oryndasa da jay'abynda jalpylyqtan, naqtylyqqa qadam jasag'any ko'rindi. Ony terminderdi, negizgi oqig'alardy durys iriktegeninen anyq bay'qag'a bolatyn edi. Bir so'zben aitqanda oqy'shylar tapsyrmany talapqa sai oryndai alg'an.

To'rt tsikldi sabaqty zerttei otyra, sabaqty jetildire, talqylai otyra u'lgi men tirek so'zder arqyly oqy'shylardyn' ma'tin talday' dag'dylaryn jetildiry'ge, qalyptastyry'g'a bolady degen ortaq qorytyndy shyg'ardyq. Rasymen de daiyn u'ligini taldata otyryp oqy'shynyn' talday' ty'raly tu'sinin qalyptastyry' on'taily bolg'any anyq ko'rindi. Qai sabaqta bolsa da o'z ko'rgenin tu'sinip basqa kontekstte durys bag'yt taba aldy. Al tirek so'zderge keletin bolsaq, tirek so'zderdi negizsiz usyna bery'din' barlyg'y tiimdi bola bermeitinin, tipti kei jag'dailardy kedergi de bola alatyndyg'yn aitay'g'a bolady. Demek zerttey'imizde ko'rsetilgendei tirek so'zderdin' qyzmeti bag'yttay'shylyq, qalyptastyry'shylyq qyzmet atqaratynyn qatan' tu'rde eskery'imiz tiis. Daiyn tirek so'zderdi berip jazg'an jay'abynan dag'dy tolyq qalyptasty dey'ge bolmaidy. Osy tusta daiyn berilgen 2-sabaqtag'y baianday'yshtardy atap o'ty'ge bolar edi. Tipti tirek so'zderdin' o'zinde de oqy'shyg'a tan'day' bery' kerek. 3-sabaqtag'y perifrazamen jasag'an jumysty naqty mysal retinde atay'g'a bolady. IAg'ni tirek so'zder durys qoldang'an jag'daida g'ana oqy'shynyn' talday' dag'dysyn qalyptastyratyn tiimdi ta'silderdin' biri bola alatyndyg'yna ko'zimiz jetti. A'sirese V, S den'geili oqy'shylar u'shin man'yzdylyg'y ko'birek boldy.

Qorytyndylai aitqanda u'lgi arqyly, ony talday' arqyly jasag'an tapsyrmalardy ta'jiribelik turg'ydan tolyqtyratyn bolsa, tiimdiligi o'te

jog'ary bolady. Sebebi oqy'shylar u'lgi negizinde durys bag'ytta taldai aldy. Al tirek so'zderdi qoldany' V, S den'geili oqy'shylar u'shin man'yzdyraq bolg'anyn aita kety' kerek. Sebebi oqy'shylar tirek so'zder negizinde taldap qana qoimai talday'laryn bailanystyra, paiymdai otyra jaza aldy. Demek u'lgi ja'ne tirek so'zderdi de  oqy'shylardyn' talday' dag'dysyn qalyptastyry'g'a bolatyn tiimdi ta'silderdin' qataryna qoiy'g'a tolyq negiz bar.

Qazaq tili ja'ne a'debieti
Tiley'bekqyzy A'semgu'l, Qazaq tili sabag'ynda oqy'shylardyn' kommy'nikativtik quzyrettilikterin damyty'

Maqala avtory: Tiley'bekqyzy A'semgu'l
Jumys orny: "Ridder qalasy № 17 Orta mektebi"KMM
Lay'azymy: Qazaq tili men a'debieti pa'ni mug'alimi
Portalg'a jariialany' merzimi: 27.02.2018

Qazaq tili sabag'ynda oqy'shylardyn' kommy'nikativtik quzyrettilikterin damyty'

«Qazaq tili men a'debiet sabag'ynda oqy'shylardyn' kommy'nikativtik quzyrettilikterin qalyptastyry' men damyty' joldary.» 

Urpaq ta'rbiesi – uly is. Qai zmanda bolmasyn adamzat aldynda turatyn uly murattyn' en' bastysy – o'zinin' isin o'mirin jalg'astyratyn urpaq ta'rbieley'. Urpaq ta'rbiesi – keleshek qog'am ta'rbiesi. Sol bolashaqtyn' ielerin jan- jaqty jetilgen , aqyl-parasaty mol, g'ylymi- ma'deni o'risi ozyq etip ta'rbieley' -ata-ana men ustazdardyn' qog'am aldyndag'y boryshy.  Adamg'a en' birinshi bilim emes, ta'rbie bery' kerek, ta'rbiesiz berilgen bilim adamzattyn' qas jay'y dep A'l – Farabi babamyz aitqandai balag'a ta'rbie bery'imiz kerek .Qazirgi oqy'shy jan-jaqty, ry'hani bai ta'rbieli boly'y tiis.Balanyn' ta'rbiesi , adamgershilik qasieti bolmasa qurg'aq bilimmen odan jeke tulg'a qalyptaspaidy. 

Maqsaty:
— qazaq tili sabaqtarynda oqy'shylardyn' kommy'nikativtik quzyrdyn'  qalyptasy'ynyn' en' tiimdi a'dis-ta'silderin aiqynday';

— oqy'shylardyn' tildik qatynastag'y bilim qoryn o'mirde qoldany'yna qajetti tildik quzirettilikti qalyptastyry'.

Maqsattyn' ju'zege asy'y u'shin kelesi mindetterdi anyqtadym:
— Ay'yzsha ja'ne jazbasha qarym – qatynasyn qalyptastyry';
— So'iley' dag'dylaryn durys men'gerty' ;
— Jeke tulg'anyn' quzirettilik qatysymdylyg'yn ju'zege asyry';

             Quzyrettilik degenimiz — tulg'anyn' boiynda bilim, dag'dy, iskerlik, erik ku'sh-jigerdin' boly'y.

«Kommy'nikativtik quzyrettilik» (latynnyn' «sompetere» -qol jetkizy', sa'ikes kely', so'zinen shyqqan) – qajetti  tilderdi, qorshag'an adamdarmen ja'ne oqig'alarmen a'rekettestikte boly' ta'silderin bily'di, topta jumys jasay' dag'dylaryn, ujymdag'y a'r tu'rli a'ley'mettik ro'lderdi  men'gery'di qamtidy.

Oqy'shylardyn' kommy'nikativtik quzyrettiligin damyty' u'shin ju'rgiziletin jumys tu'rleri:

  • Suraq – jay'ap (mug'alim men oqy'shylar)
  • Dialog (oqy'shy men oqy'shy)
  • Ay'yzsha qarym – qatynas (mug'alim men oqy'shylar, oqy'shy men oqy'shy, mug'alim men oqy'shy)
  • Jazbasha qarym – qatynas (taqyrypqa bailanysty ma'tinmen, sy'retpen jumys)

Bul  jumys tu'rleri kommy'nikativtik quzyrettiliktin' alashqy baspaldag'y  bolyp esepteledi. Sebebi, bul jumys tu'rlerin barlyq sabaqta mug'alim  mu'mkindiginshe qoldana alady. Kommy'nikativtik quzyrettilikti damyty' u'shin ju'rgiziletin jumys tu'rleri oqy'shylardyn'

  • — Qatysym ja'ne jazylym qarym – qatynasyn qalyptastyry'g'a
  • — So'iley' tilin durys men'gery'ge
  • — jeke tulg'anyn' quzirettilik qatysymdylyg'yn ju'zege asyry'g'a erekshe yqpal etetinin ko'ry'ge  bolady.

O'z is-ta'jiribemde kommy'nikativtik quzyrettiligi qalyptasqan oqy'shy ekinshi adammen, synyptasymen belgili bir aqparatty jetkizip qana qoimai, o'z oiyn tu'sindire, olardyn' pikirin ug'a, tu'sine biletinine ko'z jetkizip ju'rmin.

Merser synypta talqylay'dag'y da'leldin' u'sh tu'rin ko'rsetedi:

1.Pikirtalastyq a'n'gime;                   2.Toptyq a'n'gime;              3.Zerttey'shilik a'n'gime.

O'z is — ta'jiribemde jog'arydag'y u'sh tu'rli dialogtyn' ekinshisi qolaily dep sheshtim.    Sabaqta tildik qatynas u'sh tu'rli jolmen nemese qalyppen iske asyrylady,olar juptyq, toptyq, ujymdyq. Juptyq jumysqa tu'sy' osy dialogterden turady. Dialogtin' o'zi sabaq o'ty' kezinde a'r tu'rli a'dis arqyly ju'zege asady. Mysaly : suraq — jay'ap,ro'ldik,tapsyrmany oryndaty', juptyq jumys, dialogtik ma'tindi oqy'.

1.Suraq — jay'ap a'disi — qazaq tili sabag'ynda oqy'shylardyn' yntasyn arttyrady, qyzyg'y'shylyg'yn oiatady. Mysaly bastay'ysh synyptarda «Apta ku'nderi»  taqyrybyn  qaitalaty' u'shin men «Apta ku'nderi» atty so'zdik  jattyg'y'yn qoldanamyn.

Maqsaty:dedy'ktsiiany, emin-erkin so'ilesy'dy jumyspen birjolata o'tey', zeiin ja'ne logikalyq oilaryn damyty'.

Du'isenbide dop oinadyq dalada

Seisenbide sery'en qurdyq qalada

Sa'rsenbide sy'ret saldyq sa'ndi etip

Beisenbide bi biledik a'ndetip

Juma ku'ni jidek terdik qyratta

Senbi ku'ni kino ko'rdik kly'bta

Jeksenbide bir jinalyp dem aldyq

Osylaisha o'te shyqty bir apta.

Jattyg'y' barysy:                                                    

 

  1. Jan'a  so'zdermen jumys.
  2. Tanys so'zdermen jumys.
  3. Oqy'shy o'len'di ma'nerlep oqidy.
  4. Suraqtardy qoiy':

Du'isenbide dop oinadyq qaida?

— Seisenbide ne qurdyq qalada?

— Sa'rsenbide ne saldyq sa'ndi etip?

— Beisenbide bi biledik pe a'ndetip?

— Juma ku'ni jidek terdik qaida?

— Senbi ku'ni  ne istedik kly'bta?

— Jeksenbide bir jinalyp ne istedik?

— Osylaisha o'te shyqty neshe apta?

2.Ro'ldik oiyndar — sabaq u'derisin jandandyryp,tildi u'ireny'ge degen qyzyg'y'shylyqty arttyrady. Ro'ldik oiyndardyn' basty qyzmeti shynaiy, daiyndyqsyz so'iley'ge qajetti ahy'aldy ty'g'yzy'. Til u'ireny'shiler so'iley' jag'daiatyna ene otyryp,tildi qatynas quraly retinde paidalany'g'a umtylady. Oiyndy o'tkizy' u'shin til u'ireny'shilerdin' psihologiialyq daiyndyg'yn qalyptastyry' man'yzdy komponent bolyp tabylady. Oqy'shylar sity'atsiiany tolyq qabyldap,o'zin erkin seziny'i qajet. Sabaqtarymda oqy'shylarg'a ro'ldik oiyn tapsyrmalaryn daiyndaimyn.Taqyrypqa sai ro'ldik oiyng'a ty'ra keletindei basqa oqy'lyqtardan tapsyrmalar qosymsha izdestiremin. Sol tapsyrmalardy oqy'shylarg'a oryndatamyn. Mysaly,8-synypta «Dabyl qag'yldy» taqyrybyn o'tkende  oqy'shylarg'a jag'daiat berildi jer silkinisi bolg'an jag'daida ne istey' kerektigi ty'raly oqy'shylar ro'lderge bo'linip, orynday' kerek boldy. Munda meni tan'qaldyrg'an na'rse, oqy'shylar top bolyp ma'tindi oqyp, ony  talqylap,top basshysy olardy ro'lge daiyndap sonymen birge syni turg'yda oilai otyryp  ondag'y obrazdardy sa'tti oryndap shyqqandary.

Quzyrettilikti  qalyptastyry'g'a  bag'yttalg'an  tapsyrmalar.So'z bolyp otyrg'an a'diske qatysty negizgi ideia, basty o'zek – qatysym bolyp tabylady.Tilderdi u'irety' a'disi u'nemi zaman talabyna, y'aqyt ag'ymyna qarai o'zgerip, damyp, jetilip otyrady.

Orys tildi mekteptegi qazaq tili pa'ninin' maqsaty oqy'shylardyn' qarym-qatynas biliktiligin, iag'ni tildik ja'ne tanymdyq biliktilikpen qamtamasyz ety' ekendigi Qazaqstan Respy'blikasynyn' jalpy bilim bery'din' memlekettik standartynda ko'rsetilgen.Osyg'an bailanysty menin' mindetim – ma'denietti tu'rde bilimimen, iskerligimen qazaq tilinin' memlekettik til retinde ma'rtebesin ko'tery', osy maqsatqa jetetindei tiimdi jol arqyly ju'zege asyry'.

«Dialog-ertegi» oiyny.   «Suraq-jay'apqa qurylg'an hat». «Kompozitsiia» oiyny

«So'iley' miny'ty» oiynymen bastay'g'a bolady. Oiyn maqsaty – balalarg'a u'ide ne istegenin ay'yzsha dialog tu'rinde aitqyzyp, a'n'gimelep bery'ge u'irety'. Oiyn suraq-jay'ap tu'rinde o'tedi.

«Siqyrly qalta» oiynyn o'tkizy'ge bolady. «Siqyrly qaltanyn'» ishine mamandyq ieleri beinelengen keste-sy'retter salynady. Taqtag'a shyqqan oqy'shy o'zi jaqsy ko'retin mamandyg'y beinelengen sy'retti tan'dap alady. Oiyng'a qatysy'shy oqy'shylar «Bul kim? Ne isteidi?» – degen suraqqa jay'ap beredi. Bul oiyn «Mamandyq» taqyrybyn o'tkennen keiin, men'gergen materialdy bekity', qaitalay', teksery' sabag'ynda o'tkiziledi.

«Limerik» oiyny. Ol oiyndy oilap tapqan – Эdvard Lir degen ag'ylshyn. Oiynyn' sharty: belgili bir qurylysqa bag'ynatyn saiqymazaq, ku'ldirgi o'len' shyg'ary'. Ol qurylys – boiynsha o'len' bes tarmaqtan tury'y shart. Sonymen birge a'r tarmaqtyn' mazmunyna silteme beriledi. Aitalyq, birinshi tarmaq – keiipker, ekinshi tarmaq – keiipkerge minezdeme, u'shinshi, to'rtinshi tarmaqta – qimyl — a'reket, oqig'a, besinshi – oqig'anyn' saldary nemese avtordyn' sol keiipkerdin' is-a'reketine bag'asy.Dialog qury'g'a u'irety'din' tag'y bir satysy, o'nimdi (prody'ktivti) satyda bolady.

Qoryta kelgende o'zge ult o'kilderine qazaq tilin u'irety'de kommy'nikativtik quzirettilikti qalyptastyry' — zaman talaby. Sondyqtan oqy'shylarymyz jan'a zaman talabyna sai bilimdi, jan-jaqty, qazaq tilinde o'zindik oi-tolg'amyn jetkize alatyn, kez kelgen adammen tildik qarym- qatynasqa tu'se alatyn, kommy'nikabeldi, ma'denietti, o'mirge ikemdelgen tulg'a boly'y u'shin onyn' boiynda kommy'nikativtik quzyrettilikti damyty' ustazdyn' qolynda.

 

 

 

Qazaq tili ja'ne a'debieti
Jy'mabekova SHynargy'l Ramazanovna, Bilim bery'din' sapasyn arttyry' jolyndag'y jan'a tehnologiialardyn' tiimdiligi

Maqala avtory: Jy'mabekova SHynargy'l Ramazanovna
Jumys orny: Pavlodar oblysy Baianay'yl ay'dany №1Maiqaiyn' jalpy orta bilim bery' mektebi
Lay'azymy: Qazaq tili men a'debieti pa'ninin' mug'alimi
Portalg'a jariialany' merzimi: 07.02.2018

Bilim bery'din' sapasyn arttyry' jolyndag'y jan'a tehnologiialardyn' tiimdiligi

Qog'amymyzdyn' qazirgi damy' kezen'i mekteptegi bilim bery' ju'iesinin' aldyna oqyty' u'rdisin tehnologiialandyry' ma'selesin qoiyp otyr.  Oqyty'dyn' a'r tu'rli tehnologiialary jasalyp, bilim bery' mekemelerinin' ta'jiribesine eny'de. Jan'a tehnologiialardy men'gerty' mug'alimnin' intellekty'aldyq,

ka'siptik, adamgershilik, ry'hani, azamattyq ja'ne de basqa da ko'ptegen adami kelbetinin' qalyptasy'yna igi a'serin tigizedi. Jan'a tehnologiialar teoriialyq turg'yda da'leldenip, ta'jiriede jaqsy na'tije bery'de. Jan'a pedagogikalyq tehnologiialardy ku'ndelikti sabaq u'rdisinde paidalany' u'shin, a'r mug'alim aldynda otyrg'an oqy'shylardyn' jas erekshelikterin eskere otyryp, pedagog-tik maqsatyna, mu'ddesine sai, o'zinin' sheberligine orai tan'dap alady. Elimizdin' aldag'y y'aqytta ko'rkeiip, damyg'an ely' eldin' qataryna qosyly' maqsatynda bilim sapasyn arttyry'ymyz qajet. Elimizdin' damyg'an elge ainaly'yna, ko'k bairag'ymyzdy jelbirete  jog'ary ko'terip, Qazaqstan degen eldin' bar ekendigin a'lemge tanytatyn  bizdin' bilimdi jastarymyz. Bizdin' oqy'shymyz tanym belsendiligi jog'ary damyg'an, zamannyn' kez kelgen qiyndyg'ynan qoryqpai, o'z sheshimin qabyldap, shyg'a alatyn zerdeli boly'y tiis.

Qazirgi kezde mektepterde jii qoldanylyp otyrg'an jan'a tehnologiia-lardyn'  biri – oqy'shylardyn' jazy' men oqy'da syn turg'ysynan oilay' qabiletin qalyptastyry'g'a bag'yttalg'an a'dis-ta'silder.   Syni oilay' – ashyq qog'am negizi. Syni oilay' degen –a'r jeke tulg'anyn' kez –kelgen jag'daidag'y ma'seleni oilap, zerttep qorytyp, o'z oiyn erkin ortag'a jetkize aly'y.Syni turg'ydan oilay', o'zindik, jeke oilay' bolyp tabylady.Ol – o'z aldyna suraqtar qoiyp ja'ne u'nemi olarg'a jay'ap izdey', sheshimin taby'dy qajet etetin ma'seleni anyqtay', a'r ma'selege bailanysty o'z pikirin aity', ony da'leldei aly', sonymen qatar basqalardyn' pikirlerin da'lirek qarastyry'dy ja'ne sol da'leldemelerdin' qisynyn zerttey' degendi bildiredi. Nag'yz sabaq – ol a'rqashan dialog, izdene, daiyndala, u'irene, sha'kirtter bolashag'yn oilai jasalg'an en'bek pen ta'jiribenin' birligi.  Syn turg'ysynan oilay' u'sh bo'likten turady:

Birinshiden, syn turg'ysynan oilay' o'zindik ja'ne jeke oilay' bolyp tabylady.

Ekinshiden, syn turg'ysynan oqyty' jattandy qag'idalardy da'leldep aita bery'  emes, oqy'shy oqyp, ony eske saqtap aity' qabileti joq, kerisinshe teren' oilay' arqyly eskige jan'asha ko'zqaras qalyptastyry'y mu'mkin, tyn' ideialar oilap taby'y mu'mkin.

U'shinshiden, syn turg'ysynan oilay' suraqtar qoiyp, sheshimin taby'dy qajet etetin ma'seleni anyqtay'dan bastalady. Jalpy adamzat balasy ty'mysynan bily'ge qumar bolyp keledi.O'zinin' jeke qyzyg'y'shylyqtary men qajettilikterine jay'ap bery'ge talpynady.Osyndai a'disteme negizinde jaso'spirimderge qazaq tili men a'debietinen teren' de tiianaqty bilim bery'di o'z ta'jiribemde jii qoldanyp kelemin..

       Maqsatym: Oqy'shylardy sabaqta syni turg'ydan oilay'g'a u'irety' joldaryn anyqtay'; A'r tu'rli qyzyqty tapsyrmalar bery' arqyly oqy'shylardyn'  qazaq tili men a'debieti  sabag'yna degen qyzyg'y'shylyg'yn, til bailyg'yn, oi-o'risin, yntasyn damyty'; 

        Mindetim: Syni turg'ydan oilana alatyn tanym belsendiligi jog'ary tulg'any qalyptastyry'; O'z oiyn erkin jetkize alatyn ja'ne alg'an bilimin kez-kelgen jerde paidalanatyn oily, bilimdi, parasatty oqy'shyny ta'rbieley';

Syn turg'ysynan oilay' bag'darlamasy qyzyg'y'shylyqty oiaty', mag'ynany ashy', oi tolg'anys kezen'derinen tu'ziledi. «Mig'a shaby'yl», «Toptay'», «Tu'rtip aly'», «Oilany'», «Jupta talqylay'», «Boljay'», «A'lemdi sharlay'», «Venn diagrammasy», «Erkin jazy'», «Semantikalyq karta»,  «ЭSSE», «T kestesi», «DJIK SO» siiaqty strategiialar a'r sabaqtyn' ereksheligine,  ay'yr-jen'ildigine qarai laiyqtala qoldanylady. Syn turg'ysynan oilay'da oqy'shy boljaidy, zerttep, qorytyp, o'z oiyn jetkizedi, negizin ashady, suryptaidy, talqylaidy, syn ko'zben qaraidy, pikirin da'leldeidi, pikir almasady, ortaq pikirge keledi, maqsatqa jetedi, o'zin – o'zi basqarady, toppen jumys istey'ge u'irenedi, jan du'niesin o'zgertedi, oilay'dy damytady, qyzyg'y'shylyqty damytady, qyzyg'y'shylyqty artyrady, kez – kelgen sabaqty men'gertedi, oqy'shy o'zin – o'zi ta'rbieleidi. A'debiet sabag'ynda ko'rkem shyg'armalardy tanyty'da «DJIK SO», «Mig'a shaby'yl», «Venn diagrammasy», «Bly'm taksanomiiasy» siqty strategiialardy ko'ptep qoldany' arqyly oqy'ylardyn' tanymdyq belsendiligin arttyry'g'a bolady.

Mektepte oqylatyn a'debiet sabag'y, onda taldanatyn ko'rkem a'debiet shyg'armalary o'zinin' o'mir tanytqyshtyq qasietimen erekshelenedi. Ol o'mirdegi oqig'alardy qaz qalpynda tizbektep jatpastan ony ko'rkemdik quraldar arqyly sipattaidy. Osyndai jazy'shynyn' oiy men negizgi maqsatyn tany'da, oqy'shynyn' shyg'armashylyq oilay'y men tanymdyq a'reketi o'te jog'ary boly'y tiis. Jazy'shy shyg'armasynda basy artyq na'rse boly'g'a tiisti emes. Ony shyg'arma siy'jeti men kompozitsiiasyn qurg'anda, u'nemi este ustaidy. SHyg'armanyn' bastaly'yna da erekshe ma'n beredi. Ony o'zi alyp otyrg'an taqyryptyn' tu'iinin  ashy'g'a jol ko'rsetetin, oqy'shyg'a oi saly'dy ko'zdeitin ko'rkemdik detaldi izdey'den bastaidy. Munyn' klassikalyq u'lgisi retinde M.A'y'ezovtin' «Abai joly», G'.Mu'sirepovtin' «Oiang'an o'lke» romandaryn aly'g'a bolady. Munda jazy'shylar qaladan qaitqan u'sh jolay'shyny, tirese, talasa qong'an eki bai ay'ylyny o'zinin' keleshek oi tiregine эkspozitsiia ety' u'shin, oqy'shyny romandag'y shytyrmany ko'p oqig'a jelisine oi tastaty' u'shin arnaiy alyp otyr. A'debiet pa'ninin' mug'alimi shyg'armany bastay'dag'y ko'rkemdik detaldardy da'l taba bily'degi jazy'shy sheberligin oqy'shylarg'a durys tanyty'y kerek.  «Abai joly» roman-эpopeiasyn men'gerty'de oqy'shylardyn' tanym belsendiligin qalai arttyryp, olardyn' shyg'armashylyqpen jumys jasay'yna ko'mektese alamyz. Avtordyn' Abai men Qunanbai arasyndag'y qatynastyn' qalai qalyptasatynyn, romannyn' alg'ashqy betterinen bastap-aq baianday'g'a kirisetinin, jazy'shynyn' paidalang'an ko'rkemdik detaldary onyn' sheberligin an'g'artatynyn oqy'shy birden bile bermeidi.

Synyp oqy'shylaryn u'sh topqa bo'lip alg'annan keiin, «Mig'a shaby'yl strategiiasy arqyly»  oqy'shylarg'a  to'mendegidei suraq qoiy'g'a bolady.

1.Jas sha'kirtpen ilesip bir adam nemese birneshe adamnyn' qaity'y mu'mkin g'oi. 2.Nege avtor naqty eki keiipkerdi alyp ko'rsetken?

3.Jazy'shy jas Abaig'a nelikten Jumabaidy qy'dyrdy, nege onyn' shoqparyn

aldyrdy?

4.Nege Jumabai tartysy'g'a da qorg'anshaq, atqa shaby'g'a da qolapaisyz bolyp

qalady?

5.Jazy'shy sheberligi neden ko'rinedi?

6.«Abai joly» romanynyn' bastaly'yna jazy'shy qandai ma'n bergen?

Bul suraqtarg'a oqy'shyda jay'abyn bily'ge degen qushtarlyq paida bolady, ony sheshy' u'shin yntasy artyp, tanymdyq belsendiligi ku'sheiedi. Oqy'shylar keiipkerlerdin' harakterin basqalarmen salystyry'g'a kirisedi. Olar Jumabai men Baitastyn' Abaig'a degen, Abaidyn' olarg'a degen qarym-qatynasyn nemese olardyn' Qunanbaig'a, Qunanbaidyn' olarg'a degen qarym-qatynasyn aiqynday'g'a kirisedi. O'itkeni oqy'shylar shyg'armanyn' taqyryby eski men jan'anyn',sonyn' bir ko'rinisi Qunanbai men Abaidyn' arasyndag'y tartys  jelisine qurylg'anyn jazy'shy shyg'armashylyg'yn talday'dan an'g'arg'an bolatyn. Keiipker harakterin anyqtay'da keiipker portreti, tildik erekshelikter, avtordyn' tu'siniktemesi, janama portretter, dialog, lirikalyq sheginis negizgi o'lshem ekeni belgili. Oqy'shylar talday'dy, mine, osydan bastaidy. Oqy'shylar eki keiipker harakterin taldai otyryp, belgili bir qorytyndyg'a keledi. Olar balany qorqyta so'ileitin, qorshag'an ortag'a shoshyna qaraityn, zorlyqty, ku'shtilikti o'zinshe maqtan ete, da'reje ko're so'ileitin Qunanbaig'a qadiri bar Jumabaidy ko'rse, og'an kerisinshe, aq jarqyn, a'n'gimeshil, so'zinde zil, yzg'ar joq a'zil-qaljyn'y aralas ju'retin

Seri, a'nshi Baitasty ko'redi. Abai-Jumabai. Bul arqyly jazy'shy Abaidyn' keleshekte ozbyr jy'andar tobymen aiqasqa tu'setinin, shonjarlardyn' jan'alyq atay'lyg'a qas ekenin ko'rsety'di maqsat etkenin aitady. Abai-Baitas. Ol arqyly Baiko'kshe, Barlas, SHo'jelermen jalg'astyra, ulastyra kelip, Abaidyn' aqyndyq ko'zinin' ashyly'yn ko'rsety'di maqsat etkenin tu'sindiredi. Romandag'y obrazdar ju'iesin, olardyn' o'zara qatynasyn, shyg'armanyn' taqyryby men ideiasyn ashy'dag'y atqaratyn ro'lin, jazy'shy idealyn keiipkergen qarai anyqtay' jumystaryn ju'rgizy' maqsatynda «Toptastyry' nemese klaster strategiiasyn» paidalandym. Qunanbai men Abai tobyna arnap toptap syzba  qury'dy tapsyrdym.

Syzba jasay' arqyly oqy'shylar romannyn' bas keiipkeri Abaidyn' beinesine, onyn' bay'yry, ty'ysy, dosy, mun'dasy, syilasy, armany, u'miti, senimi, bag'yt-bag'dary, ty'ystary kim ekenine, sol siiaqty jaty, jay'y, qasy, jay' toptyn' keleshegi, urandasy, u'zen'gilesi kimder ekenine talday' beredi. Mundai jumys shyg'armany jan-jaqty bily'di, salystyry' jasay'dy, shyg'arma ma'tinine qaita-qaita u'n'ily'di talap etedi. Oqy'shylar aldyna uzaq izdeny'di maqsat etip qoiady, buryng'y bilgenderin tolyqtyrady. Oqy'shylarmen ju'rgizgen jumys olardyn' a'r aly'an tanymdyq qabileti men shyg'armashylyq oi-o'risin jetildiredi.

«Venn diagrammasy» arqyly 9-synyptag'y HIH g'asyrdyn' birinshi jartysyndag'y qazaq a'debietin sholy'  bo'liminde a'debiettegi eki bag'yt, eki ag'ymnyn' o'kilderine talday' jasaty'g'a bolady. Oqy'shylardyn' oilany'y u'shin: Bul kezdegi aqyn shyg'armashylyg'y nege eki bag'ytqa bo'linedi?

Qandai negizge su'ienedi degen jetekshi suraqtar beriledi.

 

Salystyry'

 

 Dy'lat                                                              Jankisi

Mynay' azg'an zamanda                                            O'zin'iz qosqan zeketshi

Qarasy-antqor,hany-aram,                                   Bizdin' elde Ju'zbai bar.

Batyry ko'kser basy aman,                                   Ju'zbaidyn' ju'rgen jerinde

Ba'ibishe-tantyq,bai-aram.                                   Jylay' menen oibai bar.

Mahambet

Atay' jay'ym sen edin',

Ata jay'yn' men edim.

Ejelgi dushpan el bolmas,

Etekten kesip jen' bolmas…

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Venn diagrammasyn oryndag'annan keiin oqy'shylarg'a

Bir da'y'irde o'mir su're otyryp, bulardyn' oi-pikirlerinin' birdei bolmay'y nege bailanysty?  SHyndyqty a'r tu'rli sipattay'y qalai degen eki suraq qoiylyp, oqy'shylar osy suraqtar to'n'ireginde poster qorg'aidy.

«Bly'm taksanomiiasy nemes suraqtar strategiiasy» arqyly,onyn' ishinde jalpaq suraqtar arqyly Buqar jyray'dyn' «Kerei qaida barasyn'?» o'len'inin' qog'amdyq-a'ley'mettik ma'nin ashy'da oqy'shylardyn' tanymdylyg'yn artyry'g'a bolady. Ol u'shin aldyn ala suraqtar tizimi jasalady.

Osy suraqtardan keiin oqy'shylarg'a  «ЭSSE nemese oi tolg'anys strategiiasyn»  paidalana otyryp, Buqar ko'zqarasynda kezdesetin osy qaishylyq qandai a'ley'mettik problemag'a bailanysty? degen suraqqa  o'zinin' oi-tolg'anysyn jazdyramyn.Oqy'shy o'z betimen jumys ju'rgizip,5-10 miny't toqtamai jazady. Buqar jyray'dyn' o'len'i boiynsha o'z oiyn qorytady. A'debiet sabaqtarynda problemalyq sabaqtardy bo'lip aly', a'zirley', sony talqylay', o'zindik qorytyndy jasay', o'z betterimen analiz, sintezge, bag'ag'a jety', o'zin-o'zi baqylay', jumystary balalardy shyg'armashylyqqa, ju'ieli

bilimge jeteleidi.
1. O'zindik qorytyndylary, onyn' qanshalyqty shyndyqqa jaqyn ekenin saralaidy.
2. Bilimdi o'z betimen aly'g'a degen yntasyn, shyg'armashylyq jumystarg'a qabiletin, tanympazdyq belsendilikterin arttyramyz.
3. Bilim da'rejesi den'geiin saralay' /o'zindik analiz, sintez, bag'alay'ynyn' den'geii qalyptasady/
4. Bir-birimen yntymaqtastyg'y, pikirlerin aita bily'i, qorg'ai bily'i, aitysa bily'ge dag'dylanady.
5. Oqy'shylarda jazy' kezinde g'ajaiyp oilar paida bolady, onymen qatar o'zinin' ja'ne o'zgeledin' pikiri men ta'jiribesine qurmetpen qaray'g'a u'irenedi.
6. Oqy'shy a'reketi adamnyn' oilay' qabiletin damytady ja'ne ol kitap oqyg'an kezde o'z oiyn tujyrymdaidy.
7. Oqy'shylar o'z oiymen, is-ta'jiribesimen, pikirlermen bo'lisy'ge u'irenedi, bul bag'yt toppen jumys istey'ge mu'mkindik beredi.

  1. Jumys barysynda almasy' arqyly oqy'shynyn' o'z oiyn ashyq, jasqanbai aity'g'a, basqa adamnyn' oiyn durys qabylday'g'a u'irenedi.

 «Syn turg'ysynan oilay'» tehnologiiasy boiynsha o'tkizilgen sabaqtar u'rdisindegi o'zgerister ja'ne na'tijesi.

1.Jan'a taqyryp boiynsha oqy'shy izdene otyryp men'geredi. Mazmunyn aityp

beredi.

2.Jeke keiipkerlerdi taldaidy, olardyn' is-a'reketin zertteidi.

3.Keiipkerlerge minezdeme beredi

4.Taqyryp boiynsha mug'alimnin' tu'sindirgenimen bailanystyryp aitady.

5.Taqyryp boiynsha shyg'arma jazady.

6.Эsse jazady. Venn diagrammasyn jasaidy.

7.Syni turg'ysynan oilana otyryp oi qorytyp, tujyrymdama jasap,

ony qag'az betine tu'siredi.

8.Mug'alim az so'ilep, oqy'shy o'z oiyn erkin jetkizedi.

Mine, bul tehnologiiada oqy'shy o'z topshylay'yn, o'z paiymyn erkin bildiredi, o'zindik da'lelder keltiredi, basqalardyn' oi tu'iinderin synaidy, o'z pikirin, o'z toqtamyn jasaidy, tanymdyq belsendiligi artady. Bul a'dis sha'kirtterge de, oqyty'shylarg'a da u'lken jay'apkershilikti ju'kteidi. Oqyty' a'disterin jetildiry'ge, damyty'g'a olardyn' tiimdiligin arttyry'g'a ko'mektesedi. SHa'kirtterdin' syni turg'ydan oilay' qabiletterin damyty'g'a arnalg'an oqyty'dyn' a'dis-ta'silderi bilim aly'shyg'a qubylystardyn' sebepterin tolyq ug'yny'g'a, erejeler men zan'dylyqtardyn' syrlaryn teren' tu'siny'ge, olardyn' g'ylymi bilimdegi ornyn an'g'ary'g'a qolaily jag'daiattar jasaidy .

 

Qazaq tili ja'ne a'debieti
Y'senova Gy'lsara Seilbekqyzy, Qazaq tili sabag'ynda qoldanylatyn oiyn tu'rleri

Maqala avtory: Y'senova Gy'lsara Seilbekqyzy
Jumys orny: SQO, Taiynsha ay'dany. Liy'bimovka negizgi mektebi KMM
Lay'azymy: qazaq tili mug'alimi
Portalg'a jariialany' merzimi: 30.01.2018

Qazaq tili sabag'ynda qoldanylatyn oiyn tu'rleri

Sabaqta tiimdi qoldanylg'an oiyn tu'rleri — mug'alimnin' tu'sindirip otyrg'an materialyn oqy'shylardyn' asa zor iltipatpen tyn'dap, jemisti, sapaly men'gery'ine senimdi ko'mekshi bola alady. O'itkeni, kishi jastag'y oqy'shylar jas erekshelikterine bailanysty oiyng'a o'te yntaly keledi. Balalar tez sergip, tapsyrmalardy tez, a'ri qyzyg'yp oryndaityn bolady. Oiyn balalardyn' oqy'g'a, en'bekke degen belsendiligin, qyzyg'y'shylyg'yn arttyry'dag'y basty qural. Oiyn barysynda balalardyn' belsendiligi, shyg'armashylyg'y damidy. Al mug'alimnin' mindeti — balalardy oiyng'a o'z qyzyg'y'shylyg'ymen, yntasymen qatysy'yn qamtamasyz ety'. Osy maqsat, mindetterdi orynday' u'shin mug'alim tu'rli jumystardy uiymdastyry'y qajet. Ol jumystardyn' negizi bolyp a'rqashan tu'rli oiyndar qala beredi.
Sondyqtan to'mende oiyndardy jiktep, balalardy qyzyqtyrady-ay' degen taqyryptarda birneshe tu'rlerin berip otyrmyn. Oiyndardyn' negizgi maqsaty qysqasha berilip otyr. Bul oiyndardy burynnan tanymal oiyndarmen birge paidalana otyryp, balanyn' oiy men ta'rbiesin jeke tulg'a retinde zamanay'i talaptarg'a sai ushtay'g'a, odan a'ri damyty'g'a qadam basamyz dep oilaimyn. Oiyndardy jas ereksheligine qarai o'zgertip, ikemdey'ge on'ai, a'ri balalardyn' o'zderide o'zdiginshe ju'rgize alatyndai jen'il.
Taqyryby: Maqal jarys
Maqsaty: Maqaldardyn' mag'ynasyn tu'sindiry'men birge ta'rbielik jag'yn asha otyryp, balany ay'yz a'debietin oqy'g'a, sheshendikke bay'ly'. A'r so'zdi oryndy qoldany'g'a shaqyry'.
Taqyryby: Tapqyshtar
Maqsaty: A'r tu'rli taqyryptag'y astarly suraqtarg'a jay'ap izdey' arqyly balanyn' logikalyq oilay'yn damyty'.
Tapqyrlarg'a arnalg'an a'zil viktorina
Elekpen sy' tasy'g'a bolady ma? (bolady, muz ku'iinde)
An'shy ko'lde ju'zip ju'rgen u'irekterdi bir oqpen atsa, ko'lde neshe u'irek qalady? (qalmaidy, ba'ri u'rkip ushyp ketedi)
Esik pen terezenin' arasynda ne tur? («pen» tur)
Orys ku'ntizbesinde en' qysqa ai qai ai? (Mai- u'sh a'ripten turady)
Qai o'zen en' qorqynyshty ? (Tigr o'zeni)
Stray's o'zin quspyn dep aita alady ma? (Joq, ol so'ilei almaidy)
Neni daiynday'g'a bolady, biraq jey'ge bolmaidy? (sabaqty)
Jasyl dop Sary ten'izge qulasa ne bolady? (sy' bolady)
Qai qolmen sha'idi aralastyrg'an durys? (sha'idi qasyqpen aralastyrg'an durys)
Qandai suraqqa «ia'» dep jay'ap bere almaimyz? (uiyqtap jatyrsyz ba?)
Jan'a jylda adamdardy jappai qulatatyn tabig'at qubylysy ? (muztaig'aq)
On jumyrtqa salyng'an sebetti eki ret tu'sirip alsan' neshey'i qalady? (ba'ri jarylyp qalady)
Oiynnyn' aty: “Uiqasyn tap!”
Oiynnyn' maqsaty: Balalardy o'len' qurastyry'g'a bay'ly'.
Oiynnyn' sharty: O'len' joldarynda aityly'g'a tiisti uiqas so'zderdi taby'.
Qaisy ku'ni qandai sabaq,
Qalai menin' u'lgerimim?
Esh jan'ylyp qalmai, sanap
Ju'redi ylg'i … .
Oi marjanyn tere bilgen
A'r jazy'shyn', a'r aqynyn'.
A'r so'zin'di ememin men,
Ana su'ti – … .
Dostastyryp a'riptermen,
Bilimge jol salyp bergen,
Aldymnan sham jag'yp bergen
Ainalaiyn … .
Mekendegen portfelimdi,
Better appaq, aq ko'n'ildi.
Qyzaratyn qatem u'shin
Kirletpeimin … .
Oiynnyn' aty: “So'z oiyny”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylardyn' so'zdik qorlaryn arttyry'.
Oiynnyn' sharty: O'len'degi qaramen jazylg'an so'zderdegi a'ripterdi paidalanyp, basqa
Balag'a da,
Ag'ag'a da –
Paidasy mol an'dag'ang'a.
Qyzyqty bul oiyn tu'ri,
Qyzyqtaiyq biz de muny.
Buryn oinap ko'rip pe edin'?
Jeke bir so'z a'ripterin
Aldy – artyna taratamyz,
Jan'a so'zge jaratamyz
“Balmuzdaqtan” pa'len so'zdi,
“Toqyldaqtan” tu'gen so'zdi,
“Ospaqshyldan” on bes so'zdi,
“Ju'ztanystan” ju'z bes so'zdi,
Qurastyryp, til ushtaimyz,
So'z oiynyn qyzyqtaimyz.
Oiynnyn' aty: “Mag'ynasy qandai?”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylardy so'zderdin' mag'ynalaryn ajyrata bily'ge u'irety'.
Oiynnyn' sharty: O'len' joldaryna su'ienip, qaramen jazylg'an so'zderdin' mag'ynalaryn
Qaiypbaidyn', qarashy,
Qandai erke balasy.
Nan jemeidi nansan'yz,
Tek qant pen bal – asy.
* * *
Tur y'yljyp jemister,
En'bek qyzdy egiste.
Ku'z – bereke,
Ku'z – yrys,
Ter sin'irip,
Jemis ter!
* * *
– U'i bola ma ay'lasyz?
Qorshap tasta bay' – baqty, –
Dep em,
Inim:
– Ay'la syz
Tartady, – dep zar qaqty.
Oiynnyn' aty: “Jumbaq zat”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylardyn' oilay' ja'ne so'iley' qabiletterin arttyry',
Oiynnyn' sharty: Oqy'shylardyn' aldyna ydysqa salynyp bir zat a'kelinedi.Sol zatty mug'alim,jay'abyn aitpai so'zben sipattaidy.Oqy'shylar sheshimin taby'y qajet.
Oiynnyn' aty: “Suraq – jay'ap”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylardy maqal – ma'telderdi tez este saqtap,
Oiynnyn' sharty: Oqy'shyg'a belgili bir maqaldyn' negizine qurylg'an suraqtar
Mysaly:
– Eldin' atyn kim shyg'arady?
– Eldin' atyn er shyg'arady.
– A'depti bala qandai bala?
– A'depti bala – arly bala.
– A'depsiz bala qandai bala?
– A'depsiz bala – sorly bala.
Oiynnyn' aty: “Suraq – jay'apqa qurylg'an hat”
Bul oiyndy italian jazy'shysy Dj. Rodari oilap tapqan.
Oiynnyn' sharty: Alty oqy'shyg'a alty tu'rli suraq beriledi. Sol
Birinshi suraq: “Kim? Ne?” (iag'ni bir oqy'shy zat esimnen
Ekinshi suraq: “Qai jerde?” (iag'ni jatys septigindegi turg'an kez
U'shinshi suraq: “Ne istedi?” (ony u'shinshi oqy'shy jazady)
To'rtinshi suraq: “Ol ne aitty?” (bul so'ilem to'l so'z
Besinshi suraq: “Adamdar ne dedi?” (bul so'ilem de to'l
Altynshy suraq: “Oqig'a nemen tyndy?” (bastay'yshy joq bir –
Bir qyzyg'y a'r oqy'shy qandai suraq berilgenin bilse de,
Mysaly:
a) Qumyrsqa
Qonaqta
Topyraq jedi
Ol aitty: “Men baqyttymyn”
Adamdar: “G'umyryn' uzaq bolsyn”, – dedi.
Qumyrsqa jarylyp o'ldi.
a') SHegirtke
Mektepte
Dop tepti.
Ol aitty: “Men ketemin”
Adamdar: “Biz de ketemiz”, – dedi.
SHegirtke sylq – sylq ku'ldi.
Osy eki mysaldag'y son'g'y so'ilemge nazar ay'daryn'yzdar. Oqy'shylar son'g'y
Eskerty'. Bul oiyndy oinatarda mug'alim synyptag'y oqy'shy lardyn' daiyndyq
2 – synypta oiynnyn' alg'ashqy u'sh surag'ymen shektely'ge bolady.
Oiynnyn' aty: “Jalg'asyn tap”
Oiynnyn' sharty: Taqtag'a belgili maqaldardan ekiden so'zder jazylady. Olardyn' jalg'asyn taby' kerek
1.Uiada … …
Ushqanda … …
2. Ko'p …
Teren' …
Oiynnyn' aty: “Jyldam jay'ap”
Oiynnyn' sharty: Oqy'shylarg'a a'zil aralas suraqtar beriledi.
A'zil aralas suraqtar:
Qar jana ma?
Kelinnin' so'zi qandai, balanyn' so'zi qandai?
Ko'rdim degen neshe so'z, ko'rmedim degen neshe so'z?
Ananyn' su'ti men balanyn' tili birdei deidi. Sonda qalai?
Bir qazang'a syimaityn qandai bastar?
Adamnyn' qai jerine nan pisedi?
Siyrdyn' su'ti qai jerinde?
Qandai bala su'ikimdi?
Qandai kilt aspanda bolady?
Tay'yq tu's ko're me eken?
Oiynnyn' aty: “So'ilem qura”
Oiynnyn' sharty: Oqy'shylarg'a eki zattyn' sy'retin ko'rsety' arqyly so'ilem
Mysaly: alma men aiy'
1. Aiy' almany ko'rdi.
2. Aiy' ormanda ju'rip kele jatyp, almany ko'rdi.
3. Alma ag'ashyn ko'rgen aiy' tez jinap alg'ysy keldi.
Oiynnyn' aty: “Bizde”
Oiynnyn' sharty: Mug'alim balalarg'a bir a'n'gimeni bastap aitady. A'r
1. Men o'zenge bardym.
2. Onda u'irek ustap aldym.
3. U'irektin' jartysyn itim jep qoidy. Bizde.
Oiynnyn' aty: “Ertegini aiaqta”
Oiynnyn' sharty: Ertegi sa'tsiz bolsa, sa'tti aiaqtay'.
Mysaly: Eshki apan ishinde qalyp qoiady. Eshki apannan qalai-ary qarai balalar jalg'astyrady.
Oiynnyn' aty: “Uqsaty'”
Oiynnyn' sharty: Bir – birine uqsamaityn, bailanys paityn sy'retterdi
Mysaly: ku'n, kitap, qasqyr, kese, tamaq, sabyn, t.b.
Oiynnyn' aty: “Jumbaq qurastyr”
Oiynnyn' sharty: Etistigi berilgen nemese son'g'y so'zi berilgen so'ilem
Mysaly: …. …. tynyg'ady,
…. …. zymyraidy. (shana)
Oiynnyn' aty: “Rejisser”
Oiynnyn' sharty: Berilgen taqyryp boiynsha diafilm jasaidy. Ol u'shin
Mysaly, «Altyn ku'z» taqyrybyna diafilm jasay'.
Oiynnyn' aty: “Jan'ylmaimyn jan'yltpashtan”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylardy so'iley'ge, durys oqy'g'a ta'rbieley'.
Mysaly:
Jan'yltpashtarymnan jan'ylysyn'qyrag'andaryn'
Jan'ylysyn'qyramag'andaryn'dy
Jan'ylystyrmasan'darsaishy.
Oiynnyn' aty: “Maqal–ma'telder aity'dan jarysaiyq”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylarg'a ta'rbielik ma'ni jog'ary, adamgershilik, izgilik qasietterdi
Oiynnyn' sharty: Bul oiynda mug'alim a'rbir toptyn' aldyna kelip,
Mysaly, mug'alim birinshi toptyn' aldyna kelip, o'tirik so'z dedi,
Jyrtyq u'idi jel tabar,
O'tirik so'zdi jan tabar.
O'tpes pyshaq qyng'a qas,
O'tirik so'z jang'a qas.
O'tirikshinin' shyn so'zi zaia keter
O'tirik degen dushpan bar,
Otqa su'irep salady, t.b.
Mug'alim ekinshi toptyn' aldyna kelip, urlyq dedi. Oqy'shylar urlyq
Ko'p jortqan tu'lki terisin aldyrar
Urlyq tu'bi – qorlyq
Jaman ury janyndag'ysyn qarmaidy, t.b.
Oiynnyn' aty: “Jalg'asyn tap”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylar u'lkendi syilay'g'a, minez – qulyqtaryn jas
Oiynnyn' sharty: Jasyrylg'an maqal – ma'telderdin' ekinshi syn'aryn taby'.
Adam bolar balanyn',
Kisimenen isi bar.
Adam bolmas balanyn',

Ana turyp, qyz so'ilegennen bez,

Ko'p oqyg'an bilmeidi,

A'deptilik – adamdyqtyn' belgisi,

Sanamaqtar
Mqsaty: Oqy'shylardyn' tilin ustarty' a'ri sanay'g'a u'irety'
Bes say'saq
Bas barmag'ym,
Baqtashy bol!
Qyrag'y ko'z,
Saq malshy bol!
Suq say'sag'ym,
Say'ynshy bol!
O'nerin'e
Tabynsyn el!
Ortan qolym,
Ormanshy bol!
Ku'lli ormang'a,
Qorg'anshy bol!
Aty jog'ym,
Aspazshy bol!
O'z qolyn'nan
Da'm tatsyn el!
SHynashag'ym,
Baqshashy bol!
Jemisin'di Maqtasyn el!
Az qimyldy oiyndar
Taqyryby: Aina
Maqsaty: Balanyn' zeiini men baiqampazdyg'yn a'ri a'r tu'rli dene qimyldaryn jetildiry'.
A'r bala – «aina» bolady. Ju'rgizy'shi a'r ainag'a bir baryp, sol «ainag'a» qarap, tu'rli qimyldar jasaidy. «Aina – bala» sol qimyldardy u'lgirip, a'ri da'l qaitalay'y kerek. En' durys «aina-bala» – ju'rgizy'shi bolady. Oiyn osylai qaitalana beredi.
Taqyryby: Qyzyl taban
Maqsaty: Balalardy ujymmen jumys jasay'g'a, uiymshyldyqqa, shydamdylyqqa, a'deptilikke u'irety'.
Oiynnyn' sharty tu'sindiriledi. Osy lagerdegi bir adamnyn' tabanyna «qyzyl taban» belgisi japsyrylg'an. Ol belgi kez-kelgen adamda boly'y mu'mkin. Qai top sol adamdy birinshi tay'yp, a'y'eli a'depti so'zder ko'megimen tabanyn ko'rsety'in surap, da'l tapsa, solar utady.
Balalardy eki topqa bo'lemiz. Ju'rgizy'shi a'r toptyn' aldyna kelip bir so'zdi aitady. So'zder aldyn-ala daiyndalady. Qai top osy so'z kiriktirilgen maqaldardy ko'p tapsa solar utady. Mysaly: «til» degen so'zdi qatystyryp maqal aity'. «Til –tas jarady, tas jarmasa bas jarady», t.s.s.
Logikalyq oiyndar
Taqyryby: Balyq, qus, an'
Maqsaty:
Ju'rgizy'shi oiynshylardyn' janyna baryp jaimen g'ana «balyq, qus, an'»- dep aityp-aityp keledi de, bir oiynshynyn' janyna barg'an kezde day'ysyn qattyraq shyg'aryp:
-Balyq!(nemese an', qus) –dep aityp qalady. Sol mezette ol oiynshy birden o'zi biletin kez-kelgen balyqtyn' atyn aityp u'lgery'i kerek. Aita almai qalsa ol oiynnan shyg'ady. Oiyn en' son'g'y oiynshy qalg'ansha jalg'asa beredi.
Qag'azg'a jazylg'an a'r tu'rli maqaldar ten' etip eki topqa taratylady. Ju'rgizy'shi bir taqyrypty aitady. Sol taqyrypqa qatysy bar maqaly bar bala ortag'a shyg'yp, da'lelder keltirip, tu'sindiry'i kerek. Qai toptan ko'birek, a'ri «da'leli tu'sinikti» jay'aptar bolsa, sol top utady.
O'zin-o'zi tany'g'a arnalg'an oiyndar
Taqyryby: Jaqsy so'z – jarym yrys
Maqsaty: Balanyn' biletin bar jaqsy so'zderin dostaryna aitqyzdyra otyryp, o'zara syilastyqqa, dostyqqa jeteley', a'ri so'zdik qoryn molaity'. O'zin-o'zi tany'g'a, o'zinin' til bailyg'yn bag'alay'g'a u'irety'. Balanyn' boiyndag'y izgilikti oiaty', tu'rtki boly'.
Qatysy'shylardy shen'ber boiyna otyrg'yzamyz. Ju'rgizy'shi «jaqsy so'zderdi» aita otyryp, qolyndag'y dopty kez-kelgen balag'a laqtyra salady. Dopty alg'an bala derey' bir «jaqsy so'zdi» aitady da kelesi balag'a dopty laqtyrady. Jaqsy so'zder tizbegi osylai jalg'asa beredi. Oiynnyn' sharty boiynsha aitylg'an so'zder qaitalanbay'y kerek. So'z tappai qalg'an, nemese qaitalang'an so'z aitqan qatysy'shy oiynnan shyg'ady. Oiynnyn' tag'y bir izgi sharty bar: oiynnan shyg'yp qalg'an balany dosy «jaqsy so'z» syilap qaita kirgize alady. Biraq bir ret qana bul mu'mkindikti paidalana alady.
Taqyryby: Men kimmin?
Maqsaty: Balanyn' o'z boiyndag'y qasietteri men qylyqtaryn tarazylay'g'a u'irety'. A'ri ol ardy jaqsy, jaman dep jiktei bily'ge, ajyraty'g'a u'irety'. A'dil boly'g'a, shynshyldyqqa ta'rbieley'.
A'r bala paraqqa eki beine salady. Birey'i: ku'lip turg'an bala-ku'nnin' beinesi. Bul beinenin' jan-jag'yna tek qana o'z boiyndag'y jaqsy qasietterin jazady. Ekinshi sy'ret: qabag'yn tu'iip, tu'nerip turg'an bala-ku'nnin' beinesi. Bul sy'retke kerisinshe o'z boiyndag'y o'zine unamaityn qylyqtaryn jazady. En' son'ynda a'r bala o'z jumysyna o'zi bag'a beredi. «SHynshyl bala» atag'y beriledi.
Taqyryby: Mamandyqtar tan'day'
Maqsaty: Balanyn' mamandyqtar ty'raly bilimin ken'eite otyryp, en'bek ety' arqyly o'z maqsatyna jety'ge bolatyndyg'yn ug'yndyry'.
Ortag'a a'r tu'rli mamandyqtar aty jazylg'an qag'azdar tastalynady. A'r bala bir-birey'den alady. A'rkim o'zine tiesili mamandyq boiynsha: shag'yn ko'rinis, taqpaq, qysqasha monolog, sipattama t.b. jasap, mamandyqty barynsha da'ripteidi, prezentatsiia jasaidy. Oiyn son'ynda «En' jaqsy prezentatsiia» marapattalady. Barlyq qatysy'shylardy qamty' maqsatynda a'r tu'rli marapattar uiymdastyry'g'a bolady.
Taqyryby: Maqal jarys
Maqsaty: Maqaldardyn' mag'ynasyn tu'sindiry'men birge ta'rbielik jag'yn asha otyryp, balany ay'yz a'debietin oqy'g'a, sheshendikke bay'ly'. A'r so'zdi oryndy qoldany'g'a shaqyry'.
Taqyryby: Tapqyshtar
Maqsaty: A'r tu'rli taqyryptag'y astarly suraqtarg'a jay'ap izdey' arqyly balanyn' logikalyq oilay'yn damyty'.
Tapqyrlarg'a arnalg'an a'zil viktorina
Elekpen sy' tasy'g'a bolady ma? (bolady, muz ku'iinde)
An'shy ko'lde ju'zip ju'rgen u'irekterdi bir oqpen atsa, ko'lde neshe u'irek qalady? (qalmaidy, ba'ri u'rkip ushyp ketedi)
Esik pen terezenin' arasynda ne tur? («pen» tur)
Orys ku'ntizbesinde en' qysqa ai qai ai? (Mai- u'sh a'ripten turady)
Qai o'zen en' qorqynyshty ? (Tigr o'zeni)
Stray's o'zin quspyn dep aita alady ma? (Joq, ol so'ilei almaidy)
Neni daiynday'g'a bolady, biraq jey'ge bolmaidy? (sabaqty)
Jasyl dop Sary ten'izge qulasa ne bolady? (sy' bolady)
Qai qolmen sha'idi aralastyrg'an durys? (sha'idi qasyqpen aralastyrg'an durys)
Qandai suraqqa «ia'» dep jay'ap bere almaimyz? (uiyqtap jatyrsyz ba?)
Jan'a jylda adamdardy jappai qulatatyn tabig'at qubylysy ? (muztaig'aq)
On jumyrtqa salyng'an sebetti eki ret tu'sirip alsan' neshey'i qalady? (ba'ri jarylyp qalady)
Oiynnyn' aty: “Jany'arlar qalai dybystaidy?”
Oiynnyn' maqsaty: Balalardyn' tilin ustarty'.
Oiynnyn' sharty: Oiyng'a qatysy'shylar o'zderi bilgeninshe jany'arlardyn' qaisysy qalai
Jany'arlardyn' dybystay'yn en' ko'p biletin bala, bylai tu'sindiredi:
Jylqy – kisineidi, shurqyraidy, azynaidy.
Siyr – mo'n'ireidi, o'kiredi.
Qoi, eshki – man'yraidy.
Tu'ie – bozdaidy, sarnaidy.
SHoshqa – shyn'g'yrady, qorsyldaidy.
It – u'redi, yryldaidy, arsyldaidy, qyn'sylaidy.
Mysyq – miiay'laidy.
Tyshqan – shiqyldaidy.
Qaz – qan'qyldaidy.
a'tesh – shaqyrady.
Torg'ai – shyryldaidy.
Bulbul – sairaidy.
Qarg'a – qarqyldaidy.
Say'ysqan – shyqylyqtaidy.
SHybyn – yzyn'daidy.
Jylan – ysyldaidy, sy'yldaidy.
Baqa – baqyldaidy.
Aiy' – aqyrady, o'kiredi
Oiynnyn' aty: “Uiqasyn tap!”
Oiynnyn' maqsaty: Balalardy o'len' qurastyry'g'a bay'ly'.
Oiynnyn' sharty: O'len' joldarynda aityly'g'a tiisti uiqas so'zderdi taby'.
Qaisy ku'ni qandai sabaq,
Qalai menin' u'lgerimim?
Esh jan'ylyp qalmai, sanap
Ju'redi ylg'i … .
Oi marjanyn tere bilgen
A'r jazy'shyn', a'r aqynyn'.
A'r so'zin'di ememin men,
Ana su'ti – … .
Dostastyryp a'riptermen,
Bilimge jol salyp bergen,
Aldymnan sham jag'yp bergen
Ainalaiyn … .
Mekendegen portfelimdi,
Better appaq, aq ko'n'ildi.
Qyzaratyn qatem u'shin
Kirletpeimin … .
Oiynnyn' aty: “So'z oiyny”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylardyn' so'zdik qorlaryn arttyry'.
Oiynnyn' sharty: O'len'degi qaramen jazylg'an so'zderdegi a'ripterdi paidalanyp, basqa
Balag'a da,
Ag'ag'a da –
Paidasy mol an'dag'ang'a.
Qyzyqty bul oiyn tu'ri,
Qyzyqtaiyq biz de muny.
Buryn oinap ko'rip pe edin'?
Jeke bir so'z a'ripterin
Aldy – artyna taratamyz,
Jan'a so'zge jaratamyz
“Balmuzdaqtan” pa'len so'zdi,
“Toqyldaqtan” tu'gen so'zdi,
“Ospaqshyldan” on bes so'zdi,
“Ju'ztanystan” ju'z bes so'zdi,
Qurastyryp, til ushtaimyz,
So'z oiynyn qyzyqtaimyz.
Oiynnyn' aty: “Mag'ynasy qandai?”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylardy so'zderdin' mag'ynalaryn ajyrata bily'ge u'irety'.
Oiynnyn' sharty: O'len' joldaryna su'ienip, qaramen jazylg'an so'zderdin' mag'ynalaryn
Qaiypbaidyn', qarashy,
Qandai erke balasy.
Nan jemeidi nansan'yz,
Tek qant pen bal – asy.
* * *
Tur y'yljyp jemister,
En'bek qyzdy egiste.
Ku'z – bereke,
Ku'z – yrys,
Ter sin'irip,
Jemis ter!
* * *
– U'i bola ma ay'lasyz?
Qorshap tasta bay' – baqty, –
Dep em,
Inim:
– Ay'la syz
Tartady, – dep zar qaqty.
Oiynnyn' aty: “Jumbaq zat”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylardyn' oilay' ja'ne so'iley' qabiletterin arttyry',
Oiynnyn' sharty: Oqy'shylardyn' aldyna ydysqa salynyp bir zat a'kelinedi.Sol zatty mug'alim,jay'abyn aitpai so'zben sipattaidy.Oqy'shylar sheshimin taby'y qajet.
Oiynnyn' aty: “Suraq – jay'ap”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylardy maqal – ma'telderdi tez este saqtap,
Oiynnyn' sharty: Oqy'shyg'a belgili bir maqaldyn' negizine qurylg'an suraqtar
Mysaly:
– Eldin' atyn kim shyg'arady?
– Eldin' atyn er shyg'arady.
– A'depti bala qandai bala?
– A'depti bala – arly bala.
– A'depsiz bala qandai bala?
– A'depsiz bala – sorly bala.
Oiynnyn' aty: “Limerik”
Bul oiyndy Эdvard Lir degen ag'ylshyn oilap tapqan.
Oiynnyn' sharty: Belgili bir qurylymg'a bag'ynatyn mazaqtama, ku'ldirgi o'len'
Mysaly:
Bolypty bir pende
O'zi an'g'al, a'pende
Tu'bi tesik shelekpen
Sy' tasypty ku'n uzaq
A'i, jarymes a'pende
Oiynnyn' aty: “Suraq – jay'apqa qurylg'an hat”
Bul oiyndy italian jazy'shysy Dj. Rodari oilap tapqan.
Oiynnyn' sharty: Alty oqy'shyg'a alty tu'rli suraq beriledi. Sol
Birinshi suraq: “Kim? Ne?” (iag'ni bir oqy'shy zat esimnen
Ekinshi suraq: “Qai jerde?” (iag'ni jatys septigindegi turg'an kez
U'shinshi suraq: “Ne istedi?” (ony u'shinshi oqy'shy jazady)
To'rtinshi suraq: “Ol ne aitty?” (bul so'ilem to'l so'z
Besinshi suraq: “Adamdar ne dedi?” (bul so'ilem de to'l
Altynshy suraq: “Oqig'a nemen tyndy?” (bastay'yshy joq bir –
Bir qyzyg'y a'r oqy'shy qandai suraq berilgenin bilse de,
Mysaly:
a) Qumyrsqa
Qonaqta
Topyraq jedi
Ol aitty: “Men baqyttymyn”
Adamdar: “G'umyryn' uzaq bolsyn”, – dedi.
Qumyrsqa jarylyp o'ldi.
a') SHegirtke
Mektepte
Dop tepti.
Ol aitty: “Men ketemin”
Adamdar: “Biz de ketemiz”, – dedi.
SHegirtke sylq – sylq ku'ldi.
Osy eki mysaldag'y son'g'y so'ilemge nazar ay'daryn'yzdar. Oqy'shylar son'g'y
Eskerty'. Bul oiyndy oinatarda mug'alim synyptag'y oqy'shy lardyn' daiyndyq
2 – synypta oiynnyn' alg'ashqy u'sh surag'ymen shektely'ge bolady.
Oiynnyn' aty: “Jalg'asyn tap”
Oiynnyn' sharty: Taqtag'a belgili maqaldardan ekiden so'zder jazylady. Olardyn' jalg'asyn taby' kerek
1.Uiada … …
Ushqanda … …
2. Ko'p …
Teren' …
Oiynnyn' aty: “Jyldam jay'ap”
Oiynnyn' sharty: Oqy'shylarg'a a'zil aralas suraqtar beriledi.
A'zil aralas suraqtar:
Qar jana ma?
Kelinnin' so'zi qandai, balanyn' so'zi qandai?
Ko'rdim degen neshe so'z, ko'rmedim degen neshe so'z?
Ananyn' su'ti men balanyn' tili birdei deidi. Sonda qalai?
Bir qazang'a syimaityn qandai bastar?
Adamnyn' qai jerine nan pisedi?
Siyrdyn' su'ti qai jerinde?
Qandai bala su'ikimdi?
Qandai kilt aspanda bolady?
Tay'yq tu's ko're me eken?
Oiynnyn' aty: “So'ilem qura”
Oiynnyn' sharty: Oqy'shylarg'a eki zattyn' sy'retin ko'rsety' arqyly so'ilem
Mysaly: alma men aiy'
1. Aiy' almany ko'rdi.
2. Aiy' ormanda ju'rip kele jatyp, almany ko'rdi.
3. Alma ag'ashyn ko'rgen aiy' tez jinap alg'ysy keldi.
Oiynnyn' aty: “Bizde”
Oiynnyn' sharty: Mug'alim balalarg'a bir a'n'gimeni bastap aitady. A'r
1. Men o'zenge bardym.
2. Onda u'irek ustap aldym.
3. U'irektin' jartysyn itim jep qoidy. Bizde.
Oiynnyn' aty: “Ertegini aiaqta”
Oiynnyn' sharty: Ertegi sa'tsiz bolsa, sa'tti aiaqtay'.
Mysaly: Eshki apan ishinde qalyp qoiady. Eshki apannan qalai-ary qarai balalar jalg'astyrady.
Oiynnyn' aty: “Uqsaty'”
Oiynnyn' sharty: Bir – birine uqsamaityn, bailanys paityn sy'retterdi
Mysaly: ku'n, kitap, qasqyr, kese, tamaq, sabyn, t.b.
Oiynnyn' aty: “Jumbaq qurastyr”
Oiynnyn' sharty: Etistigi berilgen nemese son'g'y so'zi berilgen so'ilem
Mysaly: …. …. tynyg'ady,
…. …. zymyraidy. (shana)
Oiynnyn' aty: “Rejisser”
Oiynnyn' sharty: Berilgen taqyryp boiynsha diafilm jasaidy. Ol u'shin
Mysaly, «Altyn ku'z» taqyrybyna diafilm jasay'.
Oiynnyn' aty: “Jan'ylmaimyn jan'yltpashtan”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylardy so'iley'ge, durys oqy'g'a ta'rbieley'.
Mysaly:
Jan'yltpashtarymnan jan'ylysyn'qyrag'andaryn'
Jan'ylysyn'qyramag'andaryn'dy
Jan'ylystyrmasan'darsaishy.
Oiynnyn' aty: “Maqal–ma'telder aity'dan jarysaiyq”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylarg'a ta'rbielik ma'ni jog'ary, adamgershilik, izgilik qasietterdi
Oiynnyn' sharty: Bul oiynda mug'alim a'rbir toptyn' aldyna kelip,
Mysaly, mug'alim birinshi toptyn' aldyna kelip, o'tirik so'z dedi,
Jyrtyq u'idi jel tabar,
O'tirik so'zdi jan tabar.
O'tpes pyshaq qyng'a qas,
O'tirik so'z jang'a qas.
O'tirikshinin' shyn so'zi zaia keter
O'tirik degen dushpan bar,
Otqa su'irep salady, t.b.
Mug'alim ekinshi toptyn' aldyna kelip, urlyq dedi. Oqy'shylar urlyq
Ko'p jortqan tu'lki terisin aldyrar
Urlyq tu'bi – qorlyq
Jaman ury janyndag'ysyn qarmaidy, t.b.
Oiynnyn' aty: “Jalg'asyn tap”
Oiynnyn' maqsaty: Oqy'shylar u'lkendi syilay'g'a, minez – qulyqtaryn jas
Oiynnyn' sharty: Jasyrylg'an maqal – ma'telderdin' ekinshi syn'aryn taby'.
Adam bolar balanyn',
Kisimenen isi bar.
Adam bolmas balanyn',

Ana turyp, qyz so'ilegennen bez,

Ko'p oqyg'an bilmeidi,

A'deptilik – adamdyqtyn' belgisi,

Qazaq tili ja'ne a'debieti
Tlegenova Meiramgy'l Janabaevna, Qazaq tili men is qag'azdaryn ju'rgizy' pa'nderin oqyty'dyn' jan'a tehnologiialary

Maqala avtory: Tlegenova Meiramgy'l Janabaevna
Jumys orny: Pavlodar gy'manitarlyq-pedagogikalyq kolledji
Lay'azymy: Qazaq tili men a'debieti pa'nderinin' oqyty'shysy
Portalg'a jariialany' merzimi: 04.01.2018

Qazaq tili men is qag'azdaryn ju'rgizy' pa'nderin oqyty'dyn' jan'a tehnologiialary

 

BUU sheshimimen «XXI  g'asyr – aqparattandyry' g'asyry» dep atalady, onyn' negizgi belgisi – qog'amnyn' jan'a kezen'ge eny'i. Bilim salasyndag'y jan'a tehnologiialar bir so'zben aqparattyq – kommy'nikatsiialyq tehnologiialar delinedi. Olar: ЭEM jumys istey'ge, oqy' barysynda kompiy'terdi paidalany'g'a, modeldey'ge, эlektrondyq oqy'lyqtardy, interaktivti quraldardy qoldany'g'a, internette jumys istey'ge, kompiy'terlik oqyty' bag'darlamalaryna negizdelgen. Tehnologiia – is — a'rekettin' o'zine ta'n naqtyly alyng'an  a'dister, quraldar, ta'silder jiyntyg'yn paidalany' arqyly belgili bir na'tijege jety' . Jan'a tehnologiialardy sabaqtarda qoldany' qandai na'tije beredi, sony qarastyryp, ko'relik. Birinshiden, tehnologiialardyn' tu'rli  a'disterin  paidalany' sabaqtyn' naqty ma'nin ashady. Ekinshiden, oqy'shylardyn' barlyg'y sabaqqa qatysady ja'ne olardyn' den'geiin anyqtai alasyn', bag'alay'g'a da mu'mkindik alasyn'. U'shinshiden, oqy'shylar o'zdiginen jumys istey'ge u'irenedi. To'rtinshiden oqy'shylardyn' qabilettiligi, so'z saptay' erkindigi, uiymshyldyg'y, shyg'armashylyq belsendiligi artady. Besinshiden, jeke tulg'alyq sipatyn damyty'g'a, shyg'armashylyq shyn'day'g'a, ka'sibi senimin qalyptastyrady.  Pa'ndi igery'din' basty sharty  — mug'alimnin' o'z sabag'yna degen qyzyg'y'shylyqty ty'g'yza bily'den bastalady. Al jan'a tehnologiia – mug'alimnin' mu'mkindigin qy'attandyratyn qural. Osyg'an bailanysty a'r mug'alim – jan'a tehnologiialardy qoldany'y tiis.

Menin' de aldymda  qazaq tili men memlekettik tilde is qag'azdaryn ju'rgizy' pa'nderi sabaqtarynyn' tiimdiligin jan'a tehnologiialar arqyly arttyry' mindeti turdy. Memlekettik tilge oqyty' sabaqtarynda oqy' men jazy' arqyly syn turg'ysynan oilay' strategiialaryn qoldang'an o'te qolaily dep oilaimyn. Syn turg'ysynan oilay'  – synay' emes, shyn'dalg'an oilay'. Barlyq jastag'y oqy'shylarg'a kez kelgen mazmung'a syni turg'ydan qaray', eki uig'arym bir pikirdin' birey'in tan'day'g'a, sanaly sheshim qabylday'g'a sabaqtarda u'irety'.

STO bag'darlamasy qyzyg'y'shylyqty oiaty', mag'ynany tany', oi tolg'anys kezen'derinen tu'ziletindigi bizge ma'lim. Qyzyg'y'shylyqty oiaty' – bul u'ireny' protsesi. Osy kezen'ge qyzmet etetin «Toptay'», «Tu'rtip aly'», «Oi qozg'ay'» strategiialary qoldanylady. Qazaq tili bolsyn, memlekettik tilde is qag'azdaryn ju'rgizy' sabaqtary bolsyn uiymdastyry' kezen'inen keiin «Oi qozg'ay'» strategiiasyn qoldany' tiimdi. Oqy'shylarg'a tapsyrma beriledi, 1 mino'ttin' ishinde qoldaryn qalamdarynan  u'zbei  berilgen  jazy' neni  bildiretindigine tu'sinik bery'.  Oqy'shylar a'rqaisysy jan'a taqyryp boiynsha so'zder tizbegin qura bastaidy. Ekinshi kezen' qasynda otyrg'an ko'rshisimen tildesy', oilaryn tolyqtyry'. Sodan son' toppen jumys jasalynyp, sarapshylar o'z jumystaryn qorg'aidy. Osy kezen'de   taqyryp bolsyn ,sabaqtyn' maqsaty bolsyn oqy'shylar o'zderi ashady.  Mag'ynany ajyraty'  – bul tu'sine bily', iag'ni jan'a aqparatpen tanysy'. Bul kezen'de INSERT, DJIGSO, tu'sinikteme ku'ndeligi qoldanylyp ju'r. Bul a'dister jan'a taqyryptyn' mazmunyn ashqan kezde qajet. Oqy'shylar ken' ay'qymdy taqyryptar o'tken kezde, a'sirese ma'tinmen jumys jasag'an kezde o'te qolaily. Ma'selen, is qag'azdaryn ju'rgizy' sabaqtarynda, ko'binese uiymdyq — o'kilettik qujattardy o'tken kezde alty topqa bo'linetindigin DJIGSO strategiiasymen shyg'y'g'a bolady. O'itkeni oqy'shylar bir – birlerine qonaqqa baryp, qujat tu'rlerimen tanysyp, jan'a mag'lumat alyp, u'i tobyna oralady. Sonda  bir sabaqtyn' ishinde qujattardyn' birden alty tobymen  tanysady.   Oi tolg'anys – bag'a bery'ge u'irety', basqag'a syn ko'zben qaray'. Da'stu'rli sabaqtardan go'ri bu'gingi qog'amg'a, sabaqqa keregi de osylar. Sebebi elimizge oilai alatyn, shug'yl sheshimder qabyldai alatyn, shyg'armashyl azamattar qajet. STO bag'darlamasyna qatysy'dyn' na'tijesinde sabaqta jetken na'tijelerim qandai: jan'a qurylym, oqy'shylar arasynda syilastyq qarym – qatynas , bir – birinin' pikirin tyn'day', jeke tulg'a retinde damy', o'z oiyn ashyq aity', bag'alay', problemany sheshy' paida boldy.