Биология
Алимбаева Айгерим Мейрамхановна, Внедрение трехъязычия на уроках биологии

Мақала авторы: Алимбаева Айгерим Мейрамхановна
Жұмыс орны: ГУ "Аулиекольская школа-гимназия имени Султана Баймагамбетова" отдела образования акимата Аулиекольского района
Лауазымы: учитель биологии
Порталға жариялану мерзімі: 17.01.2019

Внедрение трехъязычия на уроках биологии

В условиях инновационного развития образования основной целью повышения квалификации педагогических кадров является построение такой модели обучения, которая создавала бы условия для принятия педагогами новых идей, подходов, новых функций и способов педагогической деятельности, одной из которых является преподавание предметов естественно-математического цикла на английском языке.

Главная цель, стоящая перед учителями и учениками школы, — это развитие поликультурной личности, знающей обычаи и традиции своего народа, владеющей несколькими языками, способной осуществлять коммуникативно – деятельностные операции на трёх языках, стремящийся к саморазвитию и самосовершенствованию.

В течении десяти месяцев, я проходила курсы повышения квалификации учителей предметников как учитель биологии наряду с учителями химии, информатики и физики, в рамках внедрения трехъязычного обучения в общеобразовательных школах Республики Казахстан. В ходе которых мы прошли уровневое обучение английскому языку, а также онлайн курс «EMI (English as a Medium of Instruction) использование английского языка для преподавания общеобразовательных и специальных дисциплин.

На данный момент с начала учебного года в нашей школе преподавание предмета биология ведется с 25% внедрением английского языка. В ходе урока используются различные формы включения материала на английском языке, такие как создание психологического настроя используя фразы на трех языках. В течении урока это работа с текстовой информацией, чтение, перевод, пересказ. Этот вид работы наилучшим образом позволяет увеличить словарный запас по биологии. Беседа, с целью вовлечения, обучающихся в непосредственную коммуникацию на иностранном языке. Просмотр видеофрагментов с последующим выполнением заданий на рабочих листах (worksheet).

На уроках обучающиеся проявляют интерес к изучению предмета биологии на английском языке, так как получают знания не только в области предмета, но повышение языкового уровня.

Каждый учитель в поиске собственной модели урока, но главными принципами его урочной и внеурочной деятельности является сотрудничество с обучающимися, мотивация к знаниям и изучению языков.

Биология
Байлесова Молдир Ганиевна, Оңтүстік өңірде топырақ өңдеу тәсілдерінің қант қызылшасына әсері

Мақала авторы: Байлесова Молдир Ганиевна
Жұмыс орны: Оңтүстік қазақстан көпсалалы колледжі
Лауазымы: Педагогикалық пәндер бөлімінің меңгерушісі
Порталға жариялану мерзімі: 25.12.2018

Оңтүстік өңірде топырақ өңдеу тәсілдерінің қант қызылшасына әсері

Мақалада топырақтың өңдеу тәсілдерінің оның ылғалдылыққа әсері жөнінде мәліметтер келтірілген. Алынған мәліметтер бойынша топырақты өңдегенде қосарланған агрегатты пайдалана отырып өңдеу ондағы ылғал қорының жақсы сақталуына әсер етіп, оң нәтиже беретіндігі анықталған.

 

Тo the article the treatments given about influence of methods are driven on humidity of soil. The obtained data testify that at treatment of soils application of the coupled aggregates positively influence on good maintenance humidity of soil and give good results.

 

Өсімдіктегі тіршілік процестері клеткада жеткілікті мөлшерде ылғал болған жағдайда ғана жүретіні белгілі. Топырақта ылғал жеткіліксіз болған жағдайда өсімдік нашар дамып қана қоймай, аз өнім береді. Топырақты тұқым себу алдында ертерек өңдеудегі мақсат – ылғалды сақтау, арамшөптерді құрту, тұқымды уақытында себуге және оның біркелкі өніп шығуына жағдай туғызу [1].

Оңтүстік Қазақстанның суармалы егіншілік аудандарында жауын-шашын мөлшері әртүрлі келіп, кей жылдары ол аз, ылғал жеткіліксіз, температураның тез ысып, ерте көктемде аңызақ желдің жиі болуы да мүмкін. Мұндай жағдайда ерте көктемде жыртылған жердің бетіне қабыршақ оңай тұрып қалады, күзгі, қысқы кезөңде жиналған ылғал тез буланады. Сондықтан кезек күттірмейтін негізгі міндет – ылғалды сақтау.

Н.Г.Андреев [2] зерттеуінде топырақты қант қызылшасын себердің дәл алдында өңдеудің, қызылшаның өніміне тигізетін әсерін білу үшін, түрлі топырақ өңдейтін құралдарды салыстыра отырып, ерте көктемде ылғал сақтау үшін ЛДГ-5А сыдыра жыртқышпен өңдегенде, культивацияланған жерге қарағанда топырақ ылғалы 0-50 см тереңдікте 9-10% артық, қызылша 2-3 күн бұрын көктеп шығып және 1 метр ұзындықтағы өсімдіктің саны 20 пайызга көп болған.

Егін шаруашылығында ылғал дақылдардың өнімділік сапасына әсер ететін негізгі фактор. Тұқым себер алдында түрлі өңдеу тәсілдері топырақтың ылғалдылығына әр түрлі әсер етеді. Топырақ өңцейтін әр түрлі құралдардың жұмысына баға беру үшін біз оларды арнайы зерттедік. Топырақты ерте көктемде ылғал жабу үшін қызылша себердің алдында культивациялау, дискілеу, дискілеу+малалау, культивациялау + малалау, РВК-3,6 агрегаты және қосарланған агрегаттың әсерлері бір-бірімен салыстырылды.

Ылғал режимін анықтау үшін топырақ үлгілері 3 мерзімде: ерте көктемде, тұқым себер алдында және 7-10 күннен кейін алынды. Тәжірибе жүргізілген жердегі топырақтың ылғалдылығын анықтау үшін, бүрмен үш рет қайталанып алынып, зертханалық әдіспен анықталды

Зерттеу жүргізілген 2016 жылы топырақтағы ылғалдың ең көп қоры қыста жиналды. Сондықтан да, қыста жауын-шашынның мөлшері көп мөлшерде түсуіне байланысты, зерттеу жүргізілген топырақтағы ылғалдың ең кеп жиналуы байқалды. Кесте мәліметтері бойынша, ерте көктемде ылғал мөлшері 21,8-22,1 пайыз аралығында болды. Ал, тұқым себер алдында әр түрлі өңдеу тәсілдері топырақтың ылғал сақталуына түрлі әсер еткен, яғни қосарланған агрегатымен өндеген нұсқада ылғалдың мөлшері бақылау нұсқасымен салыстырғанда жоғары болып, тұқым себер алдында 21,3 пайызды құрады. Ал, 7-10 күннен кейінгі ылғалдың мөлшері 20,1 пайызды кұрап отыр. Бұдан аңғаратынымыз, яғни қосарланған агрегатымен өңдегенде, тұкым сепкеннен кейін де топырақтағы ылғалдың мөлшері жаксы сақталғаны байқалады.

2017 жылы да жауын-шашынның түсімі көп мөлшерде болды. Мұнда тұқым себер алдында, культивация нұсқасында ылғал қоры 17,2 пайыз болса, қосарланған агрегатымен өңдеген нұсқасында 18,0 пайыз болды.

 

2016-2017 жылдардағы зерттеу барысына жалпы тоқтай кетсек, тұқым себер алдында бақылау және дискілеу нұсқаларын қосарланған агрегатымен өңдеу нұсқасымен салыстырғанда, 1,1 пайыз ылғал мөлшері аз болған. Ал, 7-10 күннен кейінгі ылғалдылық қосарланған агрегатымен өңдеу нұсқасында 18,1 пайыз болып, ылғал қорының артықшыылығын көрсетті. Ең төменгі көрсеткіш бақылау нұсқасында болды. Осы бақылау нұсқасын қосарланған агрегатымен өңдеу нұсқасымен салыстырғанда, 1,3 пайызға аз болды.

Қорыта келе, қосарланған топырақты агрегатпен өңдегенде, ондағы ылғалдың жақсы сақталатындығы байқалады.

 

Әдебиет

  1. Әуезов Ә.Ә, Атақұлов Т.А., Сүлейменова Н.Ш., Жаңабаев Қ.Ш. Егіншілік. – Алматы, 2005. – 246 б.
  2. Андреев Н.Г. Луговое и полевое кормопроизводство. – М., 1989. – 451 с.

 

Биология
Джаилмысова Самал Маратовна, Тыныс алу үдерісін зерттеу

Мақала авторы: Джаилмысова Самал Маратовна
Жұмыс орны: "М. Дауленов атындағы мектеп интернаты" КММ
Лауазымы: химия, биология пәндерінің мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 28.10.2018

Тыныс алу үдерісін зерттеу

  Пәні: Химия                       Күні:             Мұғалім :Джаилмысова С.М.

   Сынып:  7 «А» Қатысқан оқушылар  саны:  22

Қатыспаған оқушылар саны: —

Сабақтың тақырыбы: Тыныс алу үдерісі.  №11 зертханалық  тәжірибе  «Тыныс алу үдерісін зерттеу»

Сабақ негізделген оқу мақсаттары:

7.5.1.3 -адам ағзасына кіретін элементтерді (О, С, Н, N, Ca, P, K) білу;

7.5.1.4 -тыныс алу үдерісін түсіндіру

Сабақ  нәтижесі:

Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады: Оқулықта берілген және қосымша тапсырмаларды орындайды.  Жазба жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді.

Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады: Топтық жұмысты брлесе орындайды.Өз бетінше жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді. Қосымша үлестірме ресурстармен  жұмыс жасайды.

Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады:

Оқулықтан тыс берілген қосымша тапсырмалады орындайды, тақырып бойынша қосымша мәліметтер мен дәлелдер келтіре алады.

Бағалау  критерийі: Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында  тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

Тілдік құзіреттілік: Адам ағзасындағы химиялық элементтер.Тыныс алу үдерісі.

«Тыныс алу үдерісін зерттеу»

Ресурстар: Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар  және  әртүрлі  заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.

Әдіс-тәсілдер: Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.топтық жұмыс , жеке жұмыс

Құндылықтарға баулу: Топпен , жұппен жұмыста достық қатынасты қалыптастыру. Қоршаған ортаны қорғауға баулу

Пәнаралық байланыс: Биология , ағылшын тілі, музыка

Алдыңғы оқу: Тағам құрамындағы қоректік заттар.

«Тағам құрамындағы қоректік заттарды анықтау»

Сабақтың  басы:   (5  минут )

   Сәлемдесу (Ынтымақтастық атмосферасын құру )

Оқушыларды екі қатарға тұрғызып сәттілік тілеу

Көңіл-күй металдарына оқушы өз көңіл-күйі бойынша смаилик жапсыру

Алдыңғы оқу бойынша «доп лақтыру » әдісімен өткен тақырыпты қайталау     (сұрақтар Тағам құрамындағы қоректік заттар.

  1. Нәруызды тағамдарды ата
  2. Нәруыз құрамындағы элементтерді ата
  3. Майлардың қандай түрлері бар
  4. Адам массасының неше пайызы май
  5. Көмірсуға бай тағамдарды ата
  6. Көмірсу құрамына қандай элементтер кіреді
  7. Көмірсулар қайда көп кездеседі
  8. Қандай дәрумендерді білесің
  9. Макроэлементтерді ата
  10. Микроэлементтерді ата
  11. Кальций қандай тағам құрамында болады
  12. Фосфор қандай тағам құрамында болады
  13. Калий қандай тағам құрамында болады
  14. Хлор қандай тағам құрамында болады
  15. Күкірт қандай тағам құрамында болады
  16. Натрий қандай тағам құрамында болады
  17. Магний қандай тағам құрамында болады
  18. Фтор қандай тағам құрамында болады
  19. Темір қандай тағам құрамында болады
  20. Мыс қандай тағам құрамында болады
  21. Йод қандай тағам құрамында болады

ҚБ   жауап берген оқушыға конфет беріп , сол конфет бойынша топқа бөлу (конфетте түрлі смаилик жапсырылған)

ТОПТАР

1-Оттек тобы

2- Көмірқышқыл газы тобы

3- Фотосинтез тобы

4- Энергия тобы

ҚБ :  Тапсырманы орындаған әр балаға конфеттер беріп отырамын.

Сабақтың ортасы: (25 минут)

Жаңа тақырыпты таныстыру:  ( Жұмбақ жасыру)

                                       Бар ма жоқ па оны анық білмейсің

Ол жоқ жерде  өмір сүріп  жүрмейсің (АУА)

(Жаңа тақырыпты анықтап алу үшін  тәжірибе жасату)

Қанша уақыт тыныс алмай тұра аламыз екен ? ол үшін секундомер қосып тыныс алуды тоқтатамыз.  Демек балалар біз тыныс алмай қанша минут шыдаймыз екеніне көз жеткіздік , бұл тәжірибені мен сендерге қандай мақсатта жасаттым , яғни біз бүгін  тынысалу процесіне тоқталамыз.

(Болжау стратегиясы ): «Күту ағашына» бүгінгі сабақтан не күтеміз соны жазып ілеміз

Видео көрсетілім  «Фотосинтез»

Оқушылар жаңа терминдерді дәптерлеріне жазып алады үш тілде

Көмірқышқыл газы- углекислый газ- carbon dioxide

Оттек- кислород-oxygen

Глюкоза-глюкоза- glucose

Целлюлоза-целлюлоза- cellulose

Тыныс алу- дыхание- breath

Ауа-  воздух-air

Фотосинтез- фотосинтез-photosynthesis

Хлоропласт- хлоропласт- Chloroplast

ҚБ(қалыптастырушы бағалау бас бармақ әдісімен)

Топтық жұмыс( Тақырыпты топтарға бөліп беру танысуға)

1-Оттек тобы     (тыныс алу ) Ақыл картасы

2- Көмірқышқыл газы тобы ( Тыныс алу мүшелері) постер

3- Фотосинтез тобы ( Тыныс алу маңызы ) Ақыл картасы

4- Энергия тобы    ( Фотосинтез ) постер

Әр топтан  баяндаушы оқушы шығып айтып шығады

ҚБ   отшашу шапалақпен

Сергіту сәті «телефон» ойын ойнату ( 2 минут) (екі қатарға тұрған оқушының ең соңғысына элемент атын айтып олар алдыңғысына айтып ең бірінші оқушы тақтаға элемент таңбасын жазады  музыка ойнап тұрады)

 

Зерттеу жұмыстары ( 5 минут )Қауіпсіздік ережесін еске түсіреміз

№ 11 зертханалық жұмыс орындауға

Топтарға реактивтер таратылып беріледі

Мұғалім нұсқауы бойынша тапсырмаларды орындап қорытынды жазады

ҚБ (қалыптастырушы бағалау смаилик тарату)

 Жұптық жұмыс :  Кесте толтыру  (дәптермен жұмыс)

Жеке жұмыс :   Салыстыру кестесі

ҚБ (топ мүшелері бірін  бірі бағалауы)

Сабақтың соңы:    (3 минут ):

Үйге тапсырма:   №19 оқу, кесте толтыру , Эссе

Кері байланыс : «Күту ағашына» оқушылар мақсатына жете алдыма

Шынында ойлағандары болды ма стикерге жазып тақтаға іледі.

Биология
Таирова Алтынгуль Хамитовна, Табиғи сұрыптау

Мақала авторы: Таирова Алтынгуль Хамитовна
Жұмыс орны: "Кинорежиссер А.Шәжімбаев атындағы №3 Явленка орта мектебі" КММ
Лауазымы: биология пәнінің мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 11.09.2018

Табиғи сұрыптау

Сабақтың тақырыбы Табиғи сұрыптау – эволюцияның бағыттаушы факторы
Күні Мұғалімнің аты-жөні: Таирова Алтынгуль Хамитовна
Сынып: 9 Қатысқандар саны: 20 Қатыспағандар:-
Сабақ негізделген оқу мақсаты: Табиғи сұрыптау – эволюцияның негізгі бағыттаушы факторы екенін анықтайды. Тіршілік үшін күрес түрлерін ажыратады.
Сабақ мақсаттары Барлық оқушыларға: Эволюцияның негізгі бағыттаушы факторы табиғи сұрыптауды сипаттай алады
Оқушылардың басым бөлігіне: тіршілік үшін күрес түрлерін  ажыратады
Кейбір оқушыларға: тіршілік үшін күрес түрлеріне өмірден мысалдар келтіріп, ерекшеліктерін сипаттай алады.
Тілдік мақсат Оқушылар тілдік құзыреттілікті қалыптастыру
Негізгі сөздер мен тіркестер
Тіршілік үшін күрес-борьба за выживание, түрішілік күрес-внутривидовая борьба, түраралық күрес-межвидовая борьба, қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларымен күрес-борьба с неблогоприятными условиями окружающей среды.
Сыныптағы диалогжазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер:
Талқылауға арналған тармақтар:
Табиғи сұрыптау қалай жүреді?

Тіршілік үшін күрес дегеніміз не?

Тіршілік үшін күрестің қандай түрлері бар?

Сен неліктен екенін айта аласыз ба?
Тірі ағзалар неліктен көбейеді?

Тірі ағзалар тіршілігі үшін не қажет?

Неліктен табиғи сұрыпталу деп аталады?

Жазылым бойынша ұсыныстар

«Түртіп алу» әдісі бойынша мәтіннен негізгі тұжырымдарды жазу. Кластер құру «Тіршілік үшін күрес», Сызба кестелермен жұмыс «Тіршілік үшін күрес түрлері және мысалдар келтіру»

Алдыңғы оқу Сандықшадағы сұрақтарға жауап беру, өткен материалдарды пысықтау
Жоспарланған уақыт Жоспарланған жаттығу түрлері Ресурстар
Басталуы

2 мин.

 

 

 

 

 

 

 

 

5 мин.

Психологиялық ахуал

Тренинг «Дұрыс, дұрыс емес»

Мұғалім сөйлемдерді оқиды, егер дұрыс болса қолдарын көтереді, дұрыс болмаса бастарын иеді.

-өзгергіштіктің екі түрі бар

-сұрыптау белгілердің ажырауы

-айқын емес өзгергіштік тұқым қуалайды

-эволюцияны К.Линней зерттеді

-популяция біпнеше түрлерден түзіледі.

Ширату жаттығуы

Неліктен бірдей отырғызған ағаштар өскенде әртүрлі болып өседі?

Ағаштардың жақсы дамып жетілуіне қандай жағдайлар қажет?

Оқушылар топқа бөлініп, топбасшыны сайлайды.Ағаш, қоян, саңырауқұлақ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Суреттер,  интербелсенді тақта

Ортасы тақырыптың мазмұнын ашу

20 мин.

1-тапсырма: Түртіп алу әдісі бойынша әр топ мәтіннен негізгі терминдер мен жылдарды жазып алады.

2-тапсырма: кластер құру «Тіршілік үшін күрес» әр топ өз ойын білдіреді.

Ізденген жетер мұратқа.

Топ мүшелеріне сызба – кестелер таратылады. Онда тақырыпқа сәйкес суреттер берілген. Топпен ойлана отырып, белгілі бір қорытындыға келіп мәтін құрастырады.Ұнаған топтың жауаптарын өзара бағалайды.

1-топ: «Түрішілік күрес», 2-топ: «Түраралық күрес», 3-топ: «Қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларымен күрес»

Оқулық, суреттер
Аяқталуы

10 мин.

 

 

3-тапсырма: «Жабайы табиғат» Суреттермен жұмыс. Күрес түрлері бойынша анықтау, түсіндіру. Жануарлардың суреттері
Қорытынды

5 мин.

«Мен бүгін» ойыны бойынша әр топ оқушылары сабақта түсінген мәліметтерін айтады.
Рефлексия 3 мин. «Нысана» рефлексиясы бойынша  
Қосымша ақпарат Сайттан бейнероликтер қолдану  
Саралау

-деңгейлік тапсырмалар беру арқылы оқушылардың білім сапасын анықтаймын, тапсырмалар жеңілінен күрделіге қарай ауысады

Бағалау

«Бағалау парағы» ( топ басшыларының бағалауы)

Топтардың бірін-бірі бағалауы

«Нысана» рефлексиясы бойынша

Пәнаралық байланыс

Экология, дүниетану, орыс тілі

Дескрипторлар

1.Терминдермен жұмыс жасайды;

2.Тіршілік үшін күрес түрлерін ажыратады;

3.Табиғи сұрыптауды  сипаттайды;

4.Тіршілік үшін күрес түрлерінің ерекшеліктерін сипаттап, мысалдар келтіреді.

5.Алған білімдерін өмірде қолданады;

 Баллдар

1

1

1

1

1

Биология
Елубаева Жанар Әсетқызы, Адамның шығу тегі

Мақала авторы: Елубаева Жанар Әсетқызы
Жұмыс орны: М.О.Әуезов атындағы педагогикалық колледжі
Лауазымы: оқытушы
Порталға жариялану мерзімі: 08.06.2018

Адамның шығу тегі

Сабақтың технологиялық картасы №32

Пән: Биология 

Күні:

Топ:

Бөлім: 15 бөлім. Адамның шығу тегі

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақ тақырыбы Адамның шығу тегі туралы алғашқы көзқарастар. Ертедегі және осы заманғы алғашқы адамдар.
Сабақ мақсаттары Адамның шығу тегі туралы алғашқы және қазіргі кездегі көзқарастарға, адам эволюциясының негізгі кезеңдеріне жалпы сипаттама беру;

Өз бетінше ізденіспен шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру. Өз ойларын еркін де сауатты, нақты жеткізу қабілеттерін арттыру;

Жан — жақтылыққа, ізденімпаздыққа баулу, тыңдай және сөйлей білу мәдениетін арттыру, бір – бірімен ұйымшылдықты және сыйласымдықты ояту.

 

Сабақтың типі Аралас сабақ
Сабақтың түрі Зерттеушілік — ізденушілік
Бағалау критерийлері Тарихи дамуда адамның арғы тегінің мінез — құлығы мен құрылысындағы күрделілену үдерісін біледі;

Адамның дамуындағы негізгі кезеңдерді меңгереді;

Адамның адамтектес маймылдардың бір-бірінен айырмашылын ажырата алады;

 

Тілдік мақсаттар

 

Антропология, антропогенез, саналы адам, рудимент, атавизм, хордалылар, омыртқалылар, сүтқоректілер, ұрықжолдастылар, маймылдар, адамтектес маймылдар, архантроптар, питекантроп, синантроптар, Гейдельберг адамы, палеонтроптар, неандерталь адамы, неоантроптар, кроманьон адамы, адам популяциясы.

 

Құндылықтарды дарыту Қиянат жасамау: қамқорлық, жауапкершілік, тәртіп
Пәнаралық байланыстар Тарих, адамның алғашқы дамуы
АКТ қолдану дағдылары  «Адамның шығу тегі» презентациясы. BilimLand білім порталы
Бастапқы білім

 

Жерде органикалық дүниенің пайда болуы
Сабақтың технологиясы мен әдістері: АКТ, сұрақ-жауап әдісі, баяндау әдісі, интерактивті әдістер: түсіндіре-баяндау, салыстыру, талдау, ақпарат беру, «мен саған, сен маған», терминдер кабинеті

 

 

 

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

 

Ресурстар
Сабақтың басы

5 минут

 

 

1.Амандасу.

Кезекші мәліметімен танысу, журналға белгі соғу.

 

2.Білім алушыларға психологиялық ахуал туғызу.

Сыныпта жағымды психологиялық ахуал қалыптастыру үшін тренинг өткіземін.
«Мен сізге ризамын» тренингі

Мақсаты: оқушыларды бір — бірімен қарым — қатынасын жақсартуға, бір — бірін сыйлауға, құрметтеуге, қадірлеуге үйрету. Оқушылар шеңбер бойына бой түзеп, бір — бірінің қолынан ұстап тұрып, «Мен сізге ризамын, себебі…» деп өз ойлары мен тілектерін айтулары керек. Осылай барлық оқушы бір — бірінің барлық жақсы қасиеттерін атап өтуі керек.

 

 

 

 

 

 

Сабақтың ортасы

70 минут

3. Топқа бөлу

Тақтадан 4 сурет көрсетіледі және сол суреттерден пазлдар  таратылады. Білім алушылар осы пазлдарды қолданып тақтадағы суретті құрастырады. Сол бойынша топқа бөлінеді.

 

4.Үй жұмысын тексеру

Тест жұмысы

 

5. Жаңа тақырып

(дәріс материалдары ұсынылады)

Жоспар:

1.Адамның шығу тегі туралы көзқарастар;

2.Саналы адам түрінің жануарлар дүниесіндегі жүйелік орны;

3.Адамның адамтектес маймылдармен ұқсастықтары және айырмашылықтары;

4. Адам эволюциясының кезеңдері.

 

6. Миға шабуыл:

-Адамның шығу тегі туралы не білесіңдер?

-Қалай ойлайсыңдар адам қалай пайда болды?

-Адамның шығу тегі туралы қандай көзқарастарды білесіңдер?

7.М.Мақатаев  «Адам қайдан жаралған»  өлеңі

Адам қайдан жаралған Маймылдан ба, пілден бе

Осынау бір сұрақты Әр нәрсеге үңілдік

Топшылаймыз сан алуан Ұқсап бақтық әркімге

Жауабы жоқ тұрақты. Ақыры кеп жүгіндік,

Ұғынамыз ғылымнан Ғұлама шал Дарвинге …

Топшылаймыз діндерден. Мен адамнан жаралдым,

Адам қайдан туылған. Ниетім жоқ айнуға

Тәйірі, оны кім көрген! Баласымын адамның

Судан ба әлде оттан ба, Ұқсағым жоқ маймылға

Жерден бе әлде күннен бе Кісі емеспін Адаммын!

Бардан ба әлде жоқтан ба?

8. Шығармашылық тапсырма:

Топ бойынша постер қорғау және кері байланыс орнату;

1 топ – Адамның шығу тегі туралы көзқарастар және саналы адам түрінің жануарлар дүниесіндегі жүйелік орны, адам мен жануарларда болатын ұқсастықтар;

2 топ – Адамның адамтектес маймылдармен ұқсастықтары мен айырмашылықтары;

3 топ – Ежелгі адамдар және ертедегі адамдар;

4 топ – Қазіргі адамдар және адамның популяциялық құрылымы;

 

Постер қорғау критерийлері:

-топтық жұмысқа барлығы белсене қатысуы керек;

— топтар бір-бірін тыңдауы керек;

-берілген тақырыптар толықтай ашылуы қажет;

-постердің безендірілуі ұқыпты, таза, қатесіз болуы керек;

-әділ бағалануы керек.

 

9.Bilimland.kz білім порталынан бейнематериалдар көру және жаттығулар орындау

 

 

Интерактивті тақта, суреттер, пазлдар

 

 

 

Тест материалдары

 

 

Р.Сәтімбеков, Ж.Шілдебаев, Биология: 11-сыныбына арналған оқулық. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2015. -5-29 бет

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Интербелсенді тақта

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

А4 қағаздары, маркерлер, интербелсенді тақта, презентация жұмысы;

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Интербелсенді тақта,

проектор, интернет желісі

Сабақтың соңы

15 минут

10. Бекіту

Bilimland.kz тест жұмысы

 

11. Қорытындылау.

—  Бүгінгі тақырып бойынша түсінбеген жерлері болса сұрау;

— Сабаққа жақсы қатысқан оқушыларды бағалау;

 

12.Үйге тапсырма беру:

1.Тақырыпты оқу

2.Адам эволюциясының негізгі кезеңдерін жүйелі түрде зерделеп, кесте жасап толтыру;

3.Тақырып бойынша терминдердің ағылшын тіліндегі аудармасын жазу

13. Рефлексия. 

Менің бүгінгі білгенім:

Маған қызықты болғаны:

Мені таң қалдырғаны:

Мен мынаны сезіндім:

 

Интербелсенді тақта, интернет желісі

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

·      Саралау –оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз? Қосымша көмекті әр топтың жанына барып мәтінмен қалай жұмыс істеу керек,  ақпаратты стратегияның шартына сай қалай өңдеуге болады, қандай идея айтатындықтарын тыңдап, ой қосу арқылы  беремін.

·      Дарынды студенттерден идея қосуларын, қазіргі жаңа мағлұматтарды іздесіруді сұраймын.

 

  Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы Информатика.

Электронды презентация

лар құрастыру, электронды ресурстарды қолдану.

Интерактивті тақтаны 20-25 минуттан артық қолдануға болмайды. Көзге, денсаулыққа зияндығын ескеремін

 

Биология
Сапина Замарад Койшигалиевна, Ең кішкене биологтар

Мақала авторы: Сапина Замарад Койшигалиевна
Жұмыс орны: Тихонов мектеп-балабақша кешені, Бөрлі ауданы, БҚО
Лауазымы: биология пәні мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 02.05.2018

Ең кішкене биологтар

Ең кішкене биологтар
(бастауыш сынып оқушыларына арналған сыныптан тыс шара)
Мақсаты: Бастауыш сынып оқушыларының жаратылыстану ғылымының пәндеріне қызығушылықтарын ояту
Ресурстар: Суреттер, желім, А-3 қағазы, лимон, апельсин, мандарин, жаңғақ, алма, киви, қияр, қызанақ, пияз, картоп, аскөк т.б
Шараның барысы:
І. Психологиялық тренинг. «Күзгі бақта»
Шеңбер жасап тұрамыз. Көктем шықты. Көктемде адамдар бақта не істейді? Жер қазады, тырналайды, егеді, су құяды, арам шөп жұлады, қайта суарады. Жаз шықты. Күн күлімсіреді. Күз келді. Қабағын түйді. Жаңбыр себеледі. Жел тұрды, жаңбыр нөсерледі. Ал, бақтағы өнімдер не істеу қажет? Жинау керек. (Осы мәтін бойынша оқушылар бірінің арқасына бірі жасап, мимикамен көрсетіп отырады.) Ұнады ма? Қандай өнім алдық? Атап шығайық. Ең қажетті 3 өнімді атайық. Осы 3 өнім бойынша атап шығайық. Сол топпен отыра қоямыз.
ІІ. Негізгі бөлім. Балалар, мен сіздерге бұл шара бойынша күнделікті өмірде көріп жүрген, оқып біліп жүрген білімдеріңді сынамақпын. Ол үшін топпен бірігіп, тату, әдемі, алғыр топ қайсыларың екендігін көрсетеміз бе, балалар? Ендеше, кірісейік. Алдымен балалар, бізді бағалап отыратын, 1 бағалаушы сайлап алайық. (Бағалаушы сайланады, оның міндеті тақтады сызылған бағалау парағын толтырып тұрады.) Уақыт белгілеуші сайлаймыз. (уақыт айтып отырады.) Және де сіздерге тағы бір жаңалық 3 көмек болады. Ол 1 -көрермендерден көмек, 2- сынып жетекшіден көмек, телефон арқылы көмек сұрауға болады. Әрқайсысын 1 рет пайдаланасыз.
Тапсырмалар
І. «Ойлан тап» сандар арқылы суреттерді құрастырып, сол нәрсе туралы білгендерін айтып беру. 5 минут
ІІ. «Табиғат деген не?» (аппликация жасау) 5 минут
Алдарыңа суреттер беріледі. Сол суреттерді ретімен қойып, жапсырып, әңгімелеп беріңдер. 10 минут
ІІІ. Сұрақ-жауап. Әр топқа 10 сұрақтан қойылады. Тез-тез жауап қайтарылуы қажет.
1. Ең кішкене құс колибри
2. Ең ірі құс түйеқұс
3. Ең ұзын жануар керік
4. Сиырдың үстіңгі жағында неше тіс бар? Жоқ
5. Сиыр неге жатады? Жерге
6. Мысық қай уақытта күжірейеді? Айбат шеккенде
7. Гүл қайда болса, ——(көбелек) сонда
8. Жер – ана, Ел- (бала)
9. Ауырып ем іздегенше, ауырмаудың (жолын) ізде
10. Сабағы садақ оғындай,
Жер қайысқан тобырдай,
Жесең бірақ жұғымтал,
Көзден жасты шұбыртар (пияз)
11. Сопақша көк өңі бар,
Пайдалы, мөлдір сөлі бар
Піскен кезде жияр
Оның аты…… (қияр)
12. Іші жұмсақ, сырты қатты,
Еті қызыл, сүті тәтті (қарбыз)

ІҮ. «Мен тапқырмын». Топтан бір оқушы ортаға шығады. Көз байланады, ортаға бір зат қоямыз, соны анықтама беру қажет. Иісі арқылы, қол моторикасы арқылы, дәмі арқылы ажырата білу қажет. Топтан неше оқушы дұрыс мәлімет берсе, сонша ұпай беріледі.
Ү. «Анаграмма» көкөністерді ретімен жазу

І-топ
Ышұрб-
Ыпрұт-
Лакабанж-
Ашылқыз-
ІІ-топ
Зібәс-
Зықан-
Ужа-
сөкак-
ІІІ-топ
қасабақ-
рықбаз-
пократ-
Яриқ-

Ал, енді сөз кезегін бақылаушыларға берелік. Марапаттау

Биология
Сапина Замарад Койшигалиевна, Құстар табиғат жаршысы

Мақала авторы: Сапина Замарад Койшигалиевна
Жұмыс орны: Тихонов мектеп-балабақша кешені, Бөрлі ауданы, БҚО
Лауазымы: биология пәні мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 02.05.2018

Құстар табиғат жаршысы

Құстар – табиғат жаршысы
(сыныптан тыс шара)

Мақсаты: Оқушылардың табиғатқа деген мейірімін ояту, айналадағы өмірді бақылау арқылы дүниетанымын молайту, ой — өрісін жетілдіру.
Көрнекіліктері: «Бұл қай құс?» мультфильмі, «Құстар біздің досымыз» атты бұрыш, құстар туралы буклеттер, альбом, плакаттар, құстардың дыбысы жазылған таспа.
Өткізу әдісі: Сұрақ жауап, түсіндіру, көрнекілік әдістер.
І. Ұйымдастыру
1. Кіріспе бөлімі (Психологиялық дайындық)
Жаңбыр, жаңбыр, жауасың,
Жанымызға дауасың.
Біз ойнайтын ауланың,
Тазартасың ауасын.
— Ендеше сол таза ауамен дем алып көрейік. (балалар тыныс алу жаттығуын жасау үшін, қолдарында жаттығу түрлерін жасайды). «Кеудені керіп тыныс ал», «Аузыңды ауаға толтырып тыныс ал». Жаттығу түрлері арқылы топқа бөлінеді.
Құрметті ұстаздар, оқушылар!
Баршамызға белгілі 1сәуір –Халықаралық құстар күні. Бұл күн сонау 1906 жылдан құстарды қорғау туралы Халықаралық конвенция жарияланғаннан бері аталып келеді. Бүкіл дүниежүзі бойынша12 мыңдай құс тіршілік етеді. Біздің елімізде құстарға бай. Біздің елімізде 500-ге жуық құстың түрі бар. Олар зиянды жәндіктер мен кенелерді, кемірушілер мен құстарды құртып, егін мен орманды қорғайды.
Ал, ендеше, осындай табиғаттың ерекше бір жаратылысы құстарға арналған тәрбие сағатымызды бастайық. Ол үшін, әуелі экранға назар аударалық,
«Бұл қай құс?» мультфильмін көрсетіп, «СТОП кадр» әдісі арқылы, 2 минуттан соң, мультфильм тоқтатылып, топтарға тапсырма беріледі.
Ой өрбіту бөлімі: Тапсырма: Оқиға әрі қарай қалай өрбиді?
Маңғыз қаз қай құстардың мүшелеріне қызығады, неліктен деп ойлайсыңдар? (Оқушылардың ойлары тыңдалып болған соң, мультфильм аяғына дейін көрсетіледі.) Әр топтың оқиғасы ұнады ма? Ұнаса қошемет көрсетелік. Қол шапалақ.
Талқылау бөлімі: Өздері өрбіткен оқиғамен салыстыра отырып, талқылайды. Ол үшін мына кестемен жұмыс ұсынылады.

Мультфильм желісі бойынша Оқушылардың ойларының желісі бойынша
Аққудан Мойын
Бірқазаннан Тұмсық
Қарға Қанат
Тырна Аяғын
тауыс Құйрығын
Қораз Айдарын
Жапалақ Ақылын

Ой түйіндеу бөлімі: Осы мультфильм арқылы қандай түйін түйеміз. «Ақылды құс өзінде жоқпен мақтанбайды.»
Танымдылық бөлімі: «Кім таниды?» Бұл бөлімде құстардың дауыстарын тыңдатып, құстарды анықтау. Қошемет.
Сезіну бөлімі: «Біз құстарды қорғаймыз» атты шағын эссе жазып, қорытындылау.

Оқушылардың эсселері тыңдалған соң, «Таңдау әдісі» арқылы, сабақ қорытындыланады.

1. Маған сабақ қызықты …………, ………… қызықсыз болды деп ойлаймын.
2. Мен сабақта: көп нәрсені үйрендім……………, …………..үйренгенім аз болды.
3. Мен басқаларды мұқият…………., ………………зейінсіз тыңдадым.
4. Мен пікір сайыстарға жиі…….., …………..сирек қатыстым.
5. Мен сабақтағы өз жетістігіме ризамын ………, ……………риза емеспін.
Бұл карточканы таратып бергенде оқушылар өздерінің сабаққа қатысу деңгейі мен сабаққа деген ынтасын білдіретін сөйлемдердің бірінің тұсына «+» белгісін қою тапсырылады.

Биология
Каратаева Айгерим Саматовна, Эффективность использования биологических активных веществ на размножение сортов фиалок

Мақала авторы: Каратаева Айгерим Саматовна
Жұмыс орны: ВКГУ им.С.Аманжолова
Лауазымы: Студент 4 курса ВКГУ им.С.Аманжолова
Порталға жариялану мерзімі: 18.04.2018

Эффективность использования биологических активных веществ на размножение сортов фиалок

Аннотация: в исследованиях ставится задача рассмотреть влияние биологически активных веществ на вегетативное размножение различных сортов Узумбарской фиалки, его влияние на динамику роста и развития в вегетационный период, описать виды и сорта фиалок и выявить наиболее красивые, жизнеспособные сорта.

Ключевые слова: фиалка, вегетативное размножение, укоренение, стимуляторы роста, корневин, гетероауксин, сорт, корнеобразование, вегетационный период, опудривание, фитогормон.

INFLUENCE OF BIOLOGICALLY ACTIVE SUBSTANCES IN VEGETATIVE PROPAGATION OF CULTIVARS UZAMBARSKIH VIOLETS.

Annotation: the article aims to consider the influence of biologically active substances and varietal characteristics on the vegetative reproduction of the Uzumbara violet, the dynamics of growth and development during the growing

season, describe species and varieties of violets, and identify the most beautiful, viable varieties.

Key words: violа, vegetative propagation, rooting, growth stimulants, kornevin, heteroauxin, variety, root development, vegetative period, the dusting, the plant hormone.

Узамбарская фиалка является одним из самых распространенных комнатных растений. Она неприхотлива, хорошо размножается. Биологическое название узамбарской фиалки – Сенполия (по-латински Saintpaulia), она относится к семейству Геснериевых и является низкорослым вечнозеленым многолетним травянистым растением.

Фиалки представляют собой низкие травянистые растения с толстыми округлыми опушенными листочками на толстых черешках, образующими розетку, над которой возвышаются шапочки цветков на небольших цветоносах.

В зависимости от сорта , окраска листьев варьирует от светло-зеленой, до темной и буро-зеленой, а цветение может продолжаться до 10 месяцев в году [1].

Нами было исследовано влияние биологически активных веществ и сортовых признаков на вегетативное размножение Узумбарской фиалки.

Для проведения исследований нами были выбраны биологические добавки — корневин и гетероауксин. Отобраны следующие сорта Узумбарской фиалки:«КЗ Сиреневый», «ЛЕ Клеопатра», «Бордовый», «Голубой».

За время проведения исследовательской работы были проведены следующие учеты и наблюдения:

-установлены даты появления первых корешков на листовых черешках обработанных биологически активными веществами гетероауксином и корневином;

-изучение динамики роста и развития проводилось визуально и путем замеров: определялась длина первых корешков; общее количество корешков на укоренявшемся листовом черенке;

Опыты по укоренению черенков

Подготовили черенки исследуемых сортов. Для улучшения и скорости появления корневой системы были взяли следующие растворы: чистая вода (контроль), раствор гетероауксина и раствор корневина, являющихся стимуляторами роста, и заложены опыты. Листовые черенки обрабатывались гетероауксином и корневином, а затем помещались в обыкновенную воду .

Стимулятор корнеобразования «Корневин» предназначен для укоренения черенков семечковых, цитрусовых, декоративных, культур, улучшения приживаемости при пересадках их сеянцев, саженцев, а также рассады овощных и цветочных культур

Заготовленные черенки слегка увлажняют и перед высадкой концами нижних срезов погружают в сухой препарат примерно на 1см. Избыток пудры стряхивают и помещают черенки в увлажненную почву или субстрат (без избытка воды) под пленку или в теплицу. Одревесневшие черенки перед обработкой вымачивают в воде несколько часов[2].

Гетероауксин (β-индолилуксусная кислота) — вещество группы ауксинов, фитогормон, стимулятор роста растений. Химическое вещество высокой физиологической активности, образующееся в растениях и влияющее на ростовые процессы Гетероауксин в малых концентрациях стимулирующий рост растений, а в больших оказывается его ингибитором[3].

Результаты исследований

Проведенные наблюдения показали, что наилучшее укоренение черенков наблюдалось в вариантах 1 и 2, т.е. в растворе гетероауксина и в воде (контроль). В этих вариантах первые корешки появились через 11 дней после закладки опыта, и дальнейшее развитие корневой системы было намного лучше, чем в третьем варианте, где листовые черенки обрабатывались корневином, перед постановкой на укоренение. В растворе корневина первые корешки появились лишь на 14 день с момента закладки опыта. Данные можно увидеть в таблице 1, 2 и 3. Образцы укоренившихся черенков показаны на рисунках 4 и5.

А В

Рисунок4– Укоренение черешков сорта «Нежность»: А – вода, В – гетероауксин

А В

Рисунок 5 – Укоренение черешков сорта «КЗ Сиреневый»: А – гетероауксин, В — корневин

Таблица 1 — Развитие корневой системы в воде (контроль)

№ Сорт Дата появления первого корешка Развитие корневой системы на 02.04.2018 г. Кол-во корешков, шт Средняя длина корешков, мм

1 Нежность 10.04 11 8

2 Бордовый 25.03 14 10

3 КЗ Сиреневый 28.03 8 5

4 Голубой 02.04 4 2

5 ЛЕ Клеопатра — 0 0

Лучшее укоренение в воде показали такие сорта, как «Бордовый», «КЗ Сиреневый», «Нежность» у них появились раньше, чем у остальных сортов первые корешки, большей длины и в дальнейшем развитие корневой системы было лучше остальных сортов. Наиболее поздно появились первые корешки у сорта «Голубой» после укоренения, долгое время оставался на одной и той же стадии развития, и позже погиб. Сорт «ЛЕ Клеопатра» совсем не дал корешков .

Таблица 2 — Развитие корневой системы в гетероауксине

Укоренение черенков, обработанных в растворе гетероауксина, показали наилучшие результаты из всех трех вариантов, почти все сорта образовали свои первые корешки одновременно, на 10-12 день. Лучшие показатели укоренения мы наблюдали у сортов «Голубой», «ЛЕ Клеопатра». Наиболее поздно появились первые корешки у сорта «Нежность», но продолжения развития корневой системы за этим не последовало, и черенок погиб.

Таблица 3 — Развитие корневой системы в корневине

№ Сорт Дата появление первого корешка Развитие корневой системы на 02.03.2018 г. Кол-во корешков, шт Средняя длина корешков, мм

1 Голубой 5.03 2 1

2 Бордовый — 0 0

3 КЗ Сиреневый 28.02 19 5

4 ЛЕ Клеопатра 28.02 10 4

5 Нежность 28.02 17 8

№ Сорт Дата появления первого корешка Развитие корневой системы на 25.03.2018 г. Кол-во корешков, шт Средняя длина корешков, мм

1 ЛЕ Клеопатра 22.03 9 14

2 КЗ Сиреневый 23.03 9 12

3 Нежность 27.03 0 0

4 Бордовый 24.03 9 9

5 Голубой 24.03 10 21

Все сорта образовали свои первые корешки в разное время, и корневая система у всех в дальнейшем развивалась очень слабо. Лучшие показатели укоренения мы наблюдали у сортов «КЗ Сиреневый»,«ЛЕ Клеопатра»,«Нежность», у которых образование первых корешков произошло на 14 день с момента закладки опыта. Так же хорошо прошло укоренение у сорта «Голубой», у которого первые корешки появились только на 22 день, и развитие корневой системы в дальнейшем проходило очень слабо. У сорта «Бордовый» укоренение на корневине так и не наблюдалось.

В своей научно – исследовательской работе мы провели наблюдения, на основании которых сделали следующие выводы:

— листовые черенки сортов Узумбарской фиалки легко образуют корневую систему как в чистой воде без их подготовки, так и применяя предварительную обработку биологически активными веществами.

— наиболее быстро и в большем объёме образуются корни при предварительной обработки гетероауксином.

— корневин в наших опытах не дал желаемого результата, растение развивались медленно и слабо.

— наиболее укорененными и имеющими самую эффективную динамику развития корневой системы являются сорта «Нежность» и «КЗ Сиреневый».

— наиболее красивые сорта – «Бордовый», «КЗ Сиреневый».

Список литературы

  1. Евдокимова Л.И. Сенполия – фиалка узамбарская / Л.И. Евдокимова. — Фрунзе: Илим, 1980.
  2. Афросин О.П. Удобрение сенполий / О.П. Афросин. — Цветоводство, 1994. – С.9.
  3. Низкоус И.Д. Гетероауксин помогает / И.Д. Низкоус. — Цветоводство, 1990. – С.5.