Білім берудің негіздері
Қобдабай Қабдыразақұлы, Білім саласын дамытуға негіз боларлық іргелі ғылым қажет

Мақала авторы: Қобдабай Қабдыразақұлы
Жұмыс орны: Теміртау қаласы №8 мектеп шет тілі мұғалімі
Лауазымы: Зейнеткер-мұғалім
Порталға жариялану мерзімі: 08.12.2018

Білім саласын дамытуға негіз боларлық іргелі ғылым қажет

Оқу білім жүйесін үнемі жаңалап отыру өркениет талабы. Сондай-ақ,тəрбие процесін(кең мағынасында) ұдайы жетілдіріп отыру қажет, себебі адамдардың өмір жағдайлары өзгермелі, ақпараттар көлемі ұлғаяды, осыдан ұстазға,тәрбиелеушіге (педагог,тәрбиеші, жетекші)мұғалімге қойылатын талаптар жыл сайын күрделеніп бағуда. Қоғамның мұндай талаптарына педагогтар өсіп келе жатқан ұрпақты оқыту, тəрбиелеу жəне оған білім берудің жаңа технологияларын құрастырумен жауап береді. Осыдан мектеп педагогтары мəңгі проблемалар құрсауында келеді.Адамзат тарихына көз тіксеңіз,қоғам дамысынан,ұрпақты оқытып тәрбиелеу ісі барлық жерде,барлық жағдайда қалыс қалып келген.Ол,қайшылық пен кемшіліктен тек қоғам болып,жұрт болып жұмыла кірісіп,ақылман ойшылдар мен дана ғұламалардың білімпазардың қалдырған өсиеті,аға ұрпақтың жинақтаған тәжірибесі,салып кеткен сара жолы жаңа идеямен ақыл-ойдың,даналық пікірдің қабысуы арқасында оны жеңген.кемшілікті жойған,кедергіні асып түскен. дағдарыстан құтқарылып отырған.Ал,жаңаны игеру,тағы да уақыт пен аумақты талап етіп,оқытып білім беру,тәрбиелеп жетілдіру жүйесін қайта жаңалау арқылы жүзеге асқан. Білім саласындағы іркіліс, кешеуілдеуі адамдардың даму дағдарысына алып келеді, яғни ғылыми- техникалық прогрестің баяулауына соқтырады. Сондықтан да оқу білім ғылымының тірегі болған-педагогика қалаған дерек көздерінен жаңа білімдерді теріп, жинақтап,қорытып,зерделеп заман талабына жауап беруі тиісті.Ал,кәзіргі қазақ педагогика ғылымы-бұған жауап беруге қауқарсыз.
Педагогиканың дамуына себепші көздер — адамдардың өмір салтында, дәстүрлерінде, халықтық тәлім-тәрбиөде бекіген көп ғасырлық тәрбие тәжірибесі, іс-қызметтері; философиялық, қоғамтану, педагогикалық және психологиялық еңбектер; әлемде және елімізде жүріп жатқан тәрбие тәжірибесі; арнайы ұйымдастырылған педагогикалық зерттеулер деректері; жаңа идеялар, жаңарған бағдар-бағыттар, жылдам өзгерістерге келіп тұрған бүгінгі дүниедегі тәрбие мен білім берудің тиімді соңғы технологиялары.
Жалпы өткен ғасырда педагогикалық-психологиялық ой-сананың дамуында әлемде,іргелі зерттеулер мен зерделеудің нәтижесінде таңғаларлық тамаша тұжырымдар мен теориялық педагогикалық пайымдаулар өмірге келгені белгілі.Ал,осы ғасыр психологияны төрге шығарып барады. Сол дәуірде,аталған мерзімде Қазақ елінде, саяси-демократиялық елеулі қозғалыстар, тәуелсідікке талпынған жаңарулар мен дамудың тай-таласы,белсенді бетбұрыстар саяси сахнаға шығып,экономикалық революциялар жүзеге асырылып жатты.Жаңа ғасыр басында оқу- білім,
ғылым саласына үлкен бетбұрыс жасалды.Алайда,Қазақстан Республикасында,тұрақтанған өзіндік бет-бейнесін, құрам бөлігін,жүйе құрылымын тапқан оқу білім саласы толық айқындалалып, жұмыстай алмай келеді.. Ал,Әлемдегі барлық елдерде дерлік жаңа оқу-білім жүйесі қалыптасып, жаңарған,реттелген дамыған деңгеймен жұмыстап жатыр.(Біздің деңгейімізге жетпегендер де бар.) Тіпті кейбір мемлекетте,баршаға үлгі боларлық түр сипат,құрам бөлік,жүйе қалыптасқан. Олардың жеткен жетістіктерін саралап,зерттеп,өзіндік жүйесіне өзгертулер мен толықтырулар еңгізіп жатқандар да баршылық. Әрбір мемлекетте балаларға білім беру мен тәрбиені ұйымдас-тырудың нақтылы мәселелері мен әдістері қарастырылады. Оқытып білім беру,тәрбиелеу ісі- қоғамның тарихи әлеуметтік — экономикалық жағдайларынан туатын объективтік процесс. Қазіргі заманауи кезеңдегі білім беру сапасы елдің даму деңгейін анықтайды, сондай-ақ еліміздің болашағы – жас ұрпаққа сапалы инновациялық-кәсіпкерлік білім берудің әлеуеті мен қауіпсіздігін қамтамасыз ететін стратегиялық сала болып табылады Қазіргі кездегі білім беру жүйесінің дамуы көптеген педагогтардың педагогикалық және әдістемелік-технологиялық, психологиялық және шығармашылық біліктілігінің жеткілікті деңгейінің болмауынан өте күрделі мәселелер туындауда. Дәлірек айтқанда,бүгінгі Қазақстан Республикасының білім саласы өзінің жан-жақты іс-қызметін, міндетін атқаруда басшылыққа алып жүргізетін, сүйенетін ғылымы жоқ қалған . Айталық, әлемдегі білім саласындағы жаңартулар мен өзгертулер сол елдің Білім философиясына ,Оқу-білім ғылымына және Мектептану ғылымдарына негізделіп,табысқа жеткен шет елдердің білім беру модель-жүйесімен шендестіріп көріп,өзіндік тұрпатын тауып алуда.Білім беру мемлекеттіңк саясаттың құқықтық негізі болушы «Білім туралы» Заңның (education law;закон об образовании; /аудармасының өзі-томпақ/) өзін басқалардан көшіріп алып, ЮНЕСКО т.б. білімдік кеңесші халықаралық ұйымдар пікіріне үйлестірдік. Осы негізде білім мазмұнына елеулі өзгерістер жасалып, он екі жылдық білімге көшудің дайындығын жасап,көшіп те жатырмыз.Оқытып үйретудің жаңа әдіс-тәсілдері іздестіріліп,жаңа техника мен технологиялар ауқымды түрде игерілуде.Білім жүйесіне алпысқа таяу құрылымдық және әдістемелік сондай-ақ техникалық және технологиялық жаңартулар енгізілген. Білім беру—аса күрделі әлеуметтік-экономикалық механизм. Оны рефор-малаудың мәселелері де сан қырлы. Қазіргі кездегі Республикамызда қолға алынған білім беру жүйесін реформалау ісі осы саланың экономикалық-ұйымдық, құқықтық, құрылымдық жақтарын түбегейлі өзгертуге бағытталған біртұтас кешенді шаралармен тығыз байланысты жүріліп,Ұлттық білім философиясына (Pilosofy of education),Оқу білім ғылымына(Introduction to Education studies), Мектептану(Skalolazanie) зерттеулері мен тұжырымдарына сүйеніп жасалуы тиіс болатын. Өкінішке орай бұл ғылымдар біздің елімізде дамымай қалғандықтан,оқу-білім жүйесі жаңарып, халықаралық сараптаулар мен қорытындылау орталықтарының қорытындысында жоғары көрсет-кіштерге жеткен, басты орындағы елдер жүйесіне жүгінуге тура келген.Мысалы Қазақстан Республикасында білім беру саясатының құқықтық негізі болушы- «Білім туралы» Заң (Education Law-Закон об образовании) Ұлттық философиялық педагогика мен мектептану қазанынан қайнап шыққан тұжырымдар мен заңдылықтар негізінде емес шет елдік заңдар негізінде жасалынған. Мұның бәрі білім саласында жүргізіліп жатқан реформалар мен жаңартуларға үлкен қиындық туғызып келеді. Анығырақ айтқанда бұл саланың менежменті қалыптаспай, мектептерді қаржы-ландыру, оқытушылардың еңбегін бағалау,есептеу жалақы төлеу амал-айласы тым әлсіз, жобалық қалыпты ұстануда.Кез келген диалектикалық даму үрдісі секілді нарықтық экономика жағдайына байланысты білім беру жүйесін реформалау ісі де қарама-қайшылықтарсыз емес. Мұның өзі мамандардан кәсіби икемділік пен ұтқырлықты, сан қырлы шығармашылық қызмет пен өзін-өзі басқару, өзін-өзі ұйымдастыру жағдайындағы біліктілікті талап етеді .Екінші жағынан бұл саланың бүгінгі жағдайындағы мектептердің ахуалы, индустриясы, құрылымы,ара байланысы,қатынас-комуникациясы реттеліп,дұрыс жолға қойылмағандықтан дамыту туралы талпынысқа үлкен қолбайлау болып отыр. Мәселен,шағын жинақты мектептер жалпы орта білім беру ұйымдарының санының 44 %-ын құрайды. ШЖМ-ның материалдық-техникалық жарақтандырылу деңгейі төмен. Жаңа модификациядағы оқу кабинеттері жоқ мектептер: 33,7 % мектепте физика, 39 % мектепте химия, 39,3 % мектепте биология, 29,3 % мектепте математика және 49 % мектепте лингафон кабинеттері жоқ. Бұрыннан жұмыстап келе жатқан мектептердің кабинеттерінде зертханалық, сарамандық тәжірибелер көрсету, жүргізу мүмкіндігі жоқ, реактив, лабороториялық заттар мен өлшеу құралдары тым ескірген, жарамсыз болған.Жалпы мектеп индустриясы құрылмаған. Мектеп инфрақұрылымын дамыту бар қажеттіліктерді толық көлемде қанағаттандырмайды. Пайдалану мерзімі өткен (1950-1970 жылдары салынған), тозығы жеткен мектеп ғимараттары авариялық мектептер қатарында . Бүгінгі таңда мұндай мектептер саны 69 бірлікті құрайды. Авариялық мектептерде 17,3 мың бала, 86 үш ауысымды мектепте 11,2 мың бала оқиды; елді мекендерде мектептердің болмауынан 3825 оқушының тұрғылықты жері бойынша оқуға мүмкіндігі жоқ.Бұл кемістіктерді білім мазмұнын ,техшологияны жаңартумен жоя алмаймыз.Мұның бәрі жаңа ғасыр білімінің жүзеге асырылуына айтарлықтай кедергі келтіреді.Егер мәселені ғылыми негізді саясатпен,нақтылы іске асыру бағдарламасы арқылы тиянақты түрде,жүргізетін болсақ әлі де талай асуларды аса алатын боламыз.Ол үшін Қазақстанда Педагогика ғылымдарының даму бағдарын,бүгінгі қоғам талабына сай түбірімен өзгерту қажет.Білім және Ғылым министрі жанында ғасырға таяу тарихы бар,жоғарыда аталған,іргелі ғылымдарды дамытуға ,кешенді зерттеулер жүргізуге мүмкіндігін дұрыс пайдаланып,оңды ұйымдастырса шама-шарқы,әлеуеті жететін ғылыми орда бар.Кәзіргі кезде ол орда,педагог кадрлар мен ұстаз мұғалімдер,тәрбиеші-оқытушылар дайындайтын арнаулы орта және ЖОО-ында атқарылуға тиіс ғылыми жұмыстар мен айналысып,іргелі ғылыми зерттеулері байқалмай отыр.

Білім берудің негіздері
Әуезова Альбина, Жаңартылған білім берудің тиімділігі мен ерекшеліктері

Мақала авторы: Әуезова Альбина
Жұмыс орны: ШҚО, Бородулиха ауданы, "Переменовка орта мектебі" КММ
Лауазымы: қазақ тілі мен әдебиет пәні мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 02.03.2018

Жаңартылған білім берудің тиімділігі мен ерекшеліктері

Тәуелсіздік жылдарында еліміз екі процесті – саяси реформа мен экономикалық жаңғыруды қатар жүргізіп, белгілі бір нәтижеге жетті, қазіргі уақытта жаңа тарихи кезеңге – Рухани жаңғыру кезеңіне аяқ басты. Рухани жаңғыру бізден ұлттық санамызды қалыптап, бәсекеге қабілетті болып, кез-келген мәселеге прагматистік тұрғыдан келуді, жалпы алғанда ұлттық бірегейлігімізді сақтай отырып дамуымызды талап етеді. Рухани жаңғырудың ең басты шарты – «білімді, көзі ашық, көкірегі ояу болуға ұмтылу» Өйткені, ҚР Президенті «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты Бағдарламалық мақаласында атап көрсеткендей, «табысты болудың ең іргелі басты факторы білім екенін әрқайсысымыз терең түсінуіміз керек… Себебі, құндылықтар жүйесінде білімді бәрінен биік қоятын ұлт қана табысқа жетеді». Бұл жерде әңгіме еліміздің болашағы туралы. Оның ертеңі – жас ұрпақтың қолында. Бүгінгі жас ұрпақ, болашақ маман Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 8-бабында көрсетілген міндеттер бойынша: «Ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтарды игеріп, ғылым мен практика жетістіктеріне негізделген білім алулары керек». Ендеше, біздің ұстаздарымыз оқытудың жаңа технологияларын енгізіп, білім беруді ақпараттандырып, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу арқылы оқытуды сауатты, сапалы жүзеге асырып, мамандардың кәсіби құзіреттілігін қалыптастырғанда ғана қоғамымыздың дамуына елеулі үлес қоса алады. Бұл істердің барлығын жүзеге асыратын еліміздің ұстаздар қауымы. Ендеше, бүгінгі ұстаздар қауымына қойылатын талап та жоғары болмақ. Олар жан-жақты, әлемдегі жаңалықтардан мағлұматы бар, үнемі шығармашылық ізденістегі, кәсіби біліктілігін шыңдайтын жеке көзқарасы бар, соны қорғай білетін жігерлі тұлға, зерттеушілік қабілеті бар, білімді де білікті, көп оқитын, көп тоқитын, білімін күнделікті ісіне шебер қолдана білетін, өзінің оқушысын өз бетінше білім алуға баулитын кәсіби маман иесі болуы керек. Бұл өмір талабы. Ұстазда ұйымдастырушылық, құрылымдылық, бейімділік, сараптамалық қабілеттердің де болуы шарт.
Жаңартылған білім берудің маңыздылығы – оқушы тұлғасының үйлесімді қолайлы білім беру ортасын құра отырып сын тұрғысынан ойлау, зерттеу жұмыстарын жүргізу, тәжірибе жасау, АКТны қолдану, коммуникативті қарымқатынасқа түсу, жеке, жұппен, топта жұмыс жасай білу, функционалды сауаттылықты, шығармашылықты қолдана білуді және оны тиімді жүзеге асыру үшін қажетті тиімді оқыту әдіс-тәсілдерді курс барысында ұғындық. Жаңартылған білім беру бағдарламасының ерекшелігі спиральді қағидатпен берілуі. Спиральділік қағидаты бойынша құрылған оқу бағдарламасы Джером Брунердің «Білім беру үдерісі» (1960) атты еңбегінде қарастырылған танымдық теорияға негізделеді. Оған оқу мақсаттарын зерделей отырып тапсырмаларды, сабақтарды құрастыру барысында көз жеткіздік. Бағалау жүйесі де түбегейлі өзгеріске ұшырап, критериалды бағалау жүйесіне өтеді. Критериалды бағалау кезінде оқушылардың үлгерімі алдын ала белгіленген критерийлердің нақты жиынтығымен өлшенеді. Оқушылардың пән бойынша үлгерімі екі тәсілмен бағаланады: қалыптастырушы бағалау және жиынтық бағалау. Баланың жан-жақты ізденуіне ынталандырады. Бұл бағалау жүйесінің артықшылығы, баланың ойлау қабілетін дамытып, ғылыммен айналасуға ықыласын туғызады. Кеңестік заманнан қалған бес балдық бағалау жүйесі жойылды. Қалыптастырушы бағалау күнделікті оқыту мен оқу үрдісінің ажырамас бөлігі болып табылады және тоқсан бойы жүйелі түрде өткізіледі. Қалыптастырушы бағалау үздіксіз жүргізіле отырып, оқушылар мен мұғалім арасындағы кері байланысты қамтамасыз етеді және балл немесе баға қоймастан оқу үрдісін түзетіп отыруға мүмкіндк береді. Жиынтық бағалау оқу бағдарламасының бөлімдерін (ортақ тақырыптарын және белгілі бір) оқу кезеңін (тоқсан, оқу жылы, орта білім деңгейі) аяқтаған оқушының үлгерім туралы ақпарат алу мақсатында балл және баға қою арқылы өткізіледі. Қалыптастырушы бағалау және жиынтық бағалау барлық пәндер бойынша қолданылады. Критериалды бағалау жүйесі Филиппин, Сингапур, Жапония, Франция, Финляндия сынды дамыған елдерде пайдаланылады. Кіріктірілген білім беру бағдарламасында қазақ тілі пәнінің берілу жайы да өзгеше. Бағдарлама оқушының төрт тілдік дағдысын: тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылымды жетілдіруге бағытталған. Бұл төрт дағды оқу жоспарында «Шиыршық әдісімен» орналастырылған және бір-бірімен тығыз байланысты. Айталық, қарапайымнан күрделіге қарай шиыршық бойымен дамып, өрлей түскені жай ауызекі тілде ғана ойын жеткізуден, күрделі мәтіндер құра білу дағдылары шыңдалып, тілдік құзыреттіліктері шыңдала түседі. Бүкіл әлемде білім беру жүйелерінің келешек ұрпаққа қандай білім беретіні туралы мәселе қайта қаралуда. Осы мәселе аясында «Балалар ХХІ ғасырда табысты болу үшін нені оқыту керек?» және «Оқытудың тиімді әдістері қандай?» деген сияқты негізгі сауалдар туындайды. Бұл сауалдар оқу бағдарламасымен және оқу бағдарламасын жүзеге асыруда пайдаланылатын педагогикалық әдістемелермен тығыз байланысты. Қарқынды жаһандану, сондай-ақ, ұлттық экономикаға да ықпал етуде және қазіргі уақытта экономикалық дамуды қамтамасыз етуге бағытталған халықаралық бәсекелестік артты. Білім беру жүйесін жаңартуға арналған бұл экономикалық дәлелдерге қоса, қазіргі жиырма бірінші ғасырда басқа да негіздер бар: байланысқа бейімділікті арттыру, әлеуметтік өзгерістер, ауа райының өзгеруімен байланысты мәселелер, бүкіл әлемдегі халықтың қарқынды өсуі, заманауи әлеммен өзара табысты байланысу үшін қажетті және келешек күннің әлемімен өзара байланысу үшін қажетті дағдыларды қазіргі таңдағы мектеп жасөспірімдері талап ететін шектеулі ресурстарға деген сұраныстың өсуі. Сондықтан оларға заманауи бағдарламалар мен оқыту әдістемелерін, білікті мамандар ұсыну маңызды. Орта білім жүйесінде жалпы білім беретін мектептерді Назарбаев зияткерлік мектептеріндегі оқыту деңгейінежеткізу керек. Мектеп бітіруші түлектері қазақ, орыс және ағылшын тілдерін білуге тиіс. Оларды оқыту нәтижесі оқушылардың сындарлы ойлау, өзіндік ізденіс пен ақпаратты терең талдау машығын игеру болуға тиіс» деп атап көрсеткеніндей, қазіргі таңда елімізде жаппай білім беру мазмұны жаңартылуда. Жаңартылған бағдарлама бойынша әлемдік білім беру жүйесі бәсекеге қабілеттілікке қарай білім алушыны баулу, қоғамнан өз орнын таба білетіндей сапалы маман болуына бағытталынған. Ал осы уақытқа дейін біздің елімізде жалпы білім беретін мектептерде білім алушылар күтілетін нәтижеге көз жеткізбей, түрлі әсер етуші факторлар ықпалымен мамандық таңдап, ақыр соңында сол оқыған мамандықтары бойынша жұмысқа тартыла алмай отырғаны бәрімізге белгілі. Орта білім мазмұнын жаңарту аясында әзірленген оқу бағдарламалары оқушылардың бір сыныптан екінші сыныпқа өтуі кезінде білімі мен дағдылары қайталанып тексеріліп отыратын спиральділік қағидаты бойынша құрылған оқу бағдарламасы моделіне негізделген. Оқу үдерісінің алға ілгерілеуі айқан көрінуі үшін, оқу мақсаттары өзара тоғысқан бөліктер мен бағыттарға біріктірілген. Айталық, қарапайымнан күрделіге қарай шиыршық бойымен өрлей түскені жай эссе жазудан әңгіме тіпті повесть жаза алатындай дағдыға ие болып, тілдік құзыреттіліктері шыңдала түседі. Мұғалімдердің пайдаланатын оқыту әдісі оқушыларды оқытудың ең жоғары стандарттарын қамтамасыз ету үшін маңызды. Осы орайда жаңа бағдарламаны меңгеру барысында ерекше есте қалған мына әдіс-тәсілдер сабақтың тиімді өтуіне, оқушы бойында қажетті 4 дағдыны (тыңдалым, айтылым, жазылым, оқылым) қалыптастыруға ықпал ететіні сөзсіз: «Қабырғадағы роль», «Ыстық орындық», «Пікірлер сызығы», «Саналылық аллеясы», «5 сұрақ, 5 жауап», «5 қадам», «Драма әдісі», «Маңыздылық аймағы», графикалық органайзерлер – «Дара диаграмма», «Қос диаграмма», «Оқиға тауы», «Хикая картасы», «Стоп кадр» т.б
Мұғалімдер пайдаланатын әдіс оқудың тиімділігіне елеулі әсерін тигізеді. Педагогикалық әдістерді жетілдірмей тұрып, оқу бағдарламасын өзгерту білім беру стандарттарына қатысты реформалау шараларының мүмкіндіктерін және нәтижелілігін төмендетеді. Жаңартылған бағдарлама бойынша әр мұғалім төмендегідей нәтижелерге қол жеткіздік:
• жаңартылған оқу бағдарламасының құрылымына;
• жаңартылған оқу бағдарламасының мазмұны мен жүйесіне;
• оқу бағдарламасының және оны іске асырумен байланысты құжаттамалардың мақсаты мен рәсімделуіне;
• білім беру бағдарламасын іске асыруға көмектесетін тиісті педагогикалық тәсілдерді меңгеруге.
Біліктілікті арттыру курсы соңында әр мұғалім жаңартылған бағдарлама бойынша мазмұн мен жүйелілікті, білім беру бағдарламасын іске асыруға көмектесетін тиісті педагогикалық тәсілдерді қолдана алатын нәтижелерге қол жеткізді. «Адамның көңілі шын мейірленсе, білім-ғылымның өзі де адамға мейірленіп, тезірек қолға түседі. Шала мейір шала байқалады», – дейді Абай. Ғаламдық деңгейде өркениет атаулысы – білім мен ғылымға арқа сүйей бастағанын дүйім жұртқа алғашқылар қатарында айту, жадында жаттатқызу – халқымыздың аяулы перзенттерінің бірі – ұлы Абайға бұйырғаны әрі заңдылық, әрі қажеттілік болатын. Қорыта келе, Міржақып Дулатовтың «Жалғыз сүйеніш, жалғыз үміт – оқуда. Теңдікке жетсек те, жұрттығымызды сақтасақ та, дүниедегі сыбағалы орнымызды алсақ та, бір ғана оқудың арқасында аламыз. Жақсылыққа бастайтын жарқын жұлдыз – оқу. Надан жұрттың күні – қараң, келешегі – тұман». Өркениетті дамудың өзегі білім, ғылым, тәрбие екендігіне ешкімнің таласы жоқ. Кезінде ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлы: «Мұғалім қандай болса, мектеп һәм сондай болмақшы, яғни ұстаз білімді болса, ол мектептен балалар көбірек білім алып шыкпақшы. Солай болған соң, ең әуелі мектепке керегі – білімді, педагогика, методикадан хабардар, жақсы оқыта білетін ұстаз» – деп айтқан болатын XXI ғасыр – ғылым ғасыры. Мақсатты білім беру – тұлға дамуын жүзеге асыратын мәселе. Ал осы жалпы еуропалық стандартқа сай жаңа білім беру – жеке тұлғаның жан-жақты дамуына әкелетін бірден-бір жол! Ұстаздардың шығармашылық қабілеті, жаңашылдық әрекеттері, біліктілігі, физиологиялық және психикалық сапасы, педагогикалық кәсіптік біліммен сәйкестенеді. Бұл педагогикалық бағытта оқытушы мен оқушының өзара ықпалы, өзара дамуда, ынтымақтастықтан теңгермешілікке, дамудың жоғарғы деңгейіне жетуде мәні зор.

Білім берудің негіздері
Жамбыл Ажибаев Куандыкович, Increasing the productivity of the lessons through using ICT

Мақала авторы: Жамбыл Ажибаев Куандыкович
Жұмыс орны: "БІЛІМ - ИННОВАЦИЯ" мектеп - интернаты
Лауазымы: мұғалім
Порталға жариялану мерзімі: 25.02.2018

Increasing the productivity of the lessons through using ICT

The main aim of contemporary educational system is to prepare competitive professionals. Comprehensive teachers have to conduct their lessons in diversified ways. Today, teachers have to master all pedagogical equipment, be constantly eager to self-develop and be creative masters at their fields.

One of the conditions for teachers is to learn the new methods of teaching, example of which is using information and communication technology. Nowadays, it has become mandatory to master ICT for every individual because 21st century is the era of technology. It is important for teachers to educate students accordingly with the development of ICT. The highly developing process of information technology requires people to improve in all spheres.

ICT equipment – is microprocessor and new equipment which spreads information that works based on new information technology. There are a lot of ICT equipment for inquiring teachers that can be used in lessons. To exemplify: interactive board, multimedia, internet access and electronic devices. In addition, there are many different programs and applications that ease the teaching process. They are : kahoot, quizizz, nearpod, plickers, quizlet, zipgrade and etc. By the help of using ICT in the lessons, pupils develop their thinking skills, boost their creativity, learn to work in team and ICT helps students actively enquire about new information.

During the lessons, we can ease their understanding of the topics by not only giving a lecture, but also showing them materials through videos and presentations. Also, it is worth mentioning that it is possible to increase the interests of the children in lessons through making different demonstrations, dividing them into several teams and giving deductive materials. By the help of the above-mentioned ICT equipment, pupils better understand because they listen to, see, and work in team. Besides, it is undeniable that they perceive information clearer with technology

Білім берудің негіздері
Муратова Жамила Ергалиевна, 12 жылдық білім беру жүйесіне көшу — заман талабы

Мақала авторы: Муратова Жамила Ергалиевна
Жұмыс орны: Павлодар облысы Баянауыл ауданы №1Майқайың жалпы орта білім беру мектебі
Лауазымы: Пилоттық жобадағы бастауыш сынып мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 07.02.2018

12 жылдық білім беру жүйесіне көшу — заман талабы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстанды одан әрі дамыту бағытында «100 нақты қадамды» белгілеп бергені мәлім. Соның ішінде елдегі білім беру саласына да ерекше көңіл бөлінген. Мысалы, 76-қадамда «ЭЫДҰ елдері стандарттарының негізін­де адам капиталының сапасын кө­теру, 12 жылдық білім беруді ке­зең-кезеңмен енгізу, функциялық сауаттылықты дамыту үшін мек­тептегі оқыту стандарттарын жа­ңарту. Жоғары сыныптарда жан­басылық қаржыландыруды енгізу, табысты мектептерді ынталандыру жүйесін құру» делінген.

12 жылдық білім беруге көшу – неше жылдан бері ел арасында айтылып келе жатқан күрмеу қиын мәселе еді. «Енді осынша жылдан кейін 12 жылдық оқуға көшеді екенбіз, оның осындай ерекшеліктері бар екен» деп жүргенде біздің мектебіміз де Республика көлеміндегі 30 пилоттық мектептердің қатарына енді. Күнделікті тәжірибеде жүйелі түрде жүргізілетін оқулықтың талдауы, қосымша құралдардың сараптамасы сияқты толып жатқан жұмыс барысындағы іс-шаралар арқасында 12 жылдық эксперименттік байыбына бара бастадық. Оның пайдасы мен қажеттілігін біле бастадық.

Біз «Назарбаев Зияткерлік мектептері» дербес білім беру ұйымының оқулықтары арқылы оқу бағдарламасын апробациядан өткізудеміз. Сыныпта 20 оқушы білім алуда. Мектепке дейін оқушылар мектепалды даярлық топтарда, балабақшаларда білім алған. Сол себепті қысқа мерзімді сабақ жоспарын құрастыру барысында оқушылардың жас ерекшеліктеріне басты назарды аударамын. Мысалы, «Өрмекшінің өрмегі», «Планшет»,   «Сыртқы және ішкі шеңбер», «Қораптағы сұрақ», «Серпілген сауал» әдіс-тәсілдерін қолдану барысында оқушылардың сабаққа деген қызығушылықтарының арттатындығын аңғардым.  Сабақ барысында ресурстарды молынан қолдануға тырысамын. Мәселен, «Сандық заңдылықтар» тақырыбымен таныстыруда жұмыртқа қорабы мен  қызыл, көк кішкене шарларды қолдану арқылы  оқу мақсаттарына жеттім. Осы ресурстарды  «Ондықтар мен бірліктер» тақырыбында да қолдандым. Яғни, қолжетімді ресурстарды дұрыс, әрі ұтымды пайдалану тиімді.

«Планшет» әдісін көбінде «Блиц-турнир» өткізгенде қолданамын. «Блиц-турнирді» сабақтың қорытынды бөлімінде жиі өткіземін. Сұрақтар қою арқылы оқушының тақырыпты қалайша меңгергендігін анықтаймын.

 

Әрине, тәжірибе барысында осы аталған әдіс-тәсілдермен шектеліп қалмаймын. Семинарларда, коучинг сабақтарда  алған тиімді әдіс-тәсілдерді тәжірибемде қолданамын.

Білім берудің негіздері
Хакимова Алия Джумагалиевна, Жаңартылған білім беру бағдарламасын жүзеге асырудағы қадамдар

Мақала авторы: Хакимова Алия Джумагалиевна
Жұмыс орны: Павлодар облысы Баянауыл ауданы №1Майқайың жалпы орта білім беру мектебі
Лауазымы: Директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары
Порталға жариялану мерзімі: 07.02.2018

Жаңартылған білім беру бағдарламасын жүзеге асырудағы қадамдар

Қазіргі кезде білім беру саласына жаңа көзқарас, жаңаша талап қойылып отыр. Әлемдік білім беру кеңістігіне кірігудің стратегиялық мәселелерінің бірі он екі жылдық оқыту үлгісіне көшу болып табылады. Оның үш бағытта жүзеге асып жатқандығы белгілі. Бірінші бағыт білім беру жүйесі мазмұнын жаңарту болса, Республика көлемінде «Мектепалды даярлықтың білім беру бағдарламаларын, бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің оқу бағдарламаларын, оқулықтары мен оқу-әдістемелік кешендерін апробациялау бойынша 30 пилоттық мектептің  қатарына»  көш бастап Павлодар облысы Баянауыл ауданы №1 Майқайың жалпы орта білім беру мектебі де еніп, жаңартылған білім беру мазмұны бойынша екінші сыныптарында  апробацияны өткізу жалғасуда. Жалпы орта білім беру мазмұнын жаңартуды көздеген жоба әлемдік озық үрдіске сәйкес әзірленген. Онда мектеп оқушыларын жоғары адамгершілік құндылықтары қалыптасқан, сын тұрғысынан ойлай алатын, ғұмыр бойында жеке басының мәдениеті мен білімін жетілдіруге дайын, өмірдің өзгерістеріне бейімді, қоғамға өз пайдасын тигізе алатын белсенді тұлға етіп тәрбиелеу мақсаты көзделген. Жаңа стандартты жүзеге асыру механизмі мен мұғалім жұмысының нұсқаулығы болып табылатын пәндер бойынша оқу бағдарламалары мен жоспарларының құрылымы  ұсынылып,  курстан алған білімдері мен тәжірибелерін жаңа мазмұнды білім беру үдерісінде қолданып жатыр.
Бастауыш сынып оқушыларына арналған сабақ мазмұны  жеңіл формада құрылып,  біртіндеп күрделену принципіне негізделген.  Оқыту үдерісінде тыңдалым, оқылым, жазылым, айтылым дағдылары жүзеге асырылады.

Көптілді меңгерген тұлға қалыптастыру мақсатында — тілдің  біліктілік шеңберіне сәйкес деңгейлі оқытылуы мен тілдерді сөйлеу іс-әрекетінің төрт дағдысын (тыңдау, сөйлеу, оқу, жазуды) дамыту арқылы үйрену іске асырылуда. Үш тілді меңгеруді  ерте жастан оқытуда ағылшын тілі, орыс тілдері пәнінің енуінің өзіндік ерекшелігі бар, оқытуда тірек сөздер қазақ, орыс, ағылшын тілінде беріліп, пәнаралық  қолданысқа енгізілуде. Оқушы білімін бағалауда критериалды бағалау жүйесі қолданылады.

Бастауыш сынып  оқушыларына лайықты мазмұн мен оны оқытудың әдісін саралау, бала жанына жақын қарым-қатынас арқылы оларды дамыту мәселесін ғылыми жолға қою оңай мәселе емес екендігіне, оқу-тәрбие үрдісінің небір қиын проблемаларына тап болып, оны шешу жолындағы басқару әрекеттерін дұрыс ұйымдастыра білгенде ғана жұмысымыз нәтижелі болатыны сөзсіз.

Жаңартылған білім беру мазмұнынын оқу мақсаттарына жетуде  бастауыш сынып ұстаздары  оқыту мен оқудың белсенді әдіс-тәсілдерін тиімді қолдану арқылы, оқушының өз ойын еркін айта алатыны,  командамен жұмыс жасай  алу дағдыларының дамығанын және оқушының өзін-өзі бағалау арқылы жетістікке жетуге ұмтылатынын байқадық. Сабақ барысында оқу мақсаттарына жетуге талпынатын оқушыларға оқу жетістіктерін жақсартуға көмектесетін кері байланыс пен қолдау үнемі көрсетіледі.

Жаңартылған білім беру мазмұнын апробациялауда оқытудың белсенді әдістерін бастауыш мектеп жағдайында тиімді қолдану тәжірибесімен ұстаздар үнемі алмасып отыру арқылы белсенді әдістердің оқушылар шығармашылығын арттыруда  тиімділігіне көз жетіздік. Шығармашылық қабілет баланың табиғатында болуы мүмкін. Біздің міндетіміз- бастауыш  сынып оқушысы бойында жасырынып жатқан мүмкіндіктерді ашып  көрсету.

 

Білім берудің негіздері
Айнұр Серікқызы, Әулет педагогикасының қағидалары

Мақала авторы: Айнұр Серікқызы
Жұмыс орны: декреттегі ұстаз
Лауазымы: мұғалім
Порталға жариялану мерзімі: 22.01.2018

Әулет педагогикасының қағидалары

Әулет педагогикасының қағидалары
(екінші әңгіме)
Қазақ халқы өте балажан халық. «Артымда қарайып ұрпағым қалсын,шаңырағымда шырақ жансын,ошақтың оты сөнбесін» деп ұрпақ жалғастығына зор мән берген,баланың азамат болу жолында күш-қайратын аямаған. «Ұлдың ұяты-әкеге,қыздың ұяты –шешеге» деп ұл-қыздарының өнегелі де,ұятты,тәрбиелі де текті болуына ерекше назар аударып,әрбір ата-ана бұл жауапкершілікті өздерінің міндеті деп санаған.Сондықтан да олар, тәрбиелеудің ұлттық қағидаларын тамаша меңгерген-ді.Ол үшін үнемі ғибрат алған,ізденіп үйренген Осының нәтижесінде әке мен шеше,әже мен ата отбасының жүрегі,бас ұстаздар саналған. Олардың түсінігі негізінде мынандай қағидалар да қалыптасқан.Бұлардың кейбірі бүгінгі педагогикаға сәйкес келмеуі мүмкін.Бірақ қазақ әулет мектебінде,оқыту тәрбиелеу ісінде бұларды ұстанғаны рас,басшылық еткені шын,кәзірде, қолданыста екені анық болғандықтан,арнайы атап көрсетілді.Ұлттық тәрбиенің негізгі мұраты «сегіз қырлы,бір сырлы» қазақ азаматын дайындау; адамгер-шілігі,кісілігі мол,өнер білімді,шаруаға епті,іске шебер шаңырақ иесін,құт береке дарытқан салиқалы отанасын дайындау екені анық. Сондығы болар,құт ұғымы қазақта тәрбиелік қағида ретінде қалыптасқан. Халықтық әдет–ғұрыптарда: а) Құтты үлкеннен бата алу, ата қонысын әулиедей көріп қастерлеу адамның басына қонатын «Бақыт Құсы» немесе Қыдыр деген рәсіммен бекіді; ә)отбасының, мал–жанның өсіп–өнуі,абырой–беделдің жоғарылауы басқа қонған Құтпен байланыстырылды. Содан әулеттің, шаңырақтың берекесін ұстап тұрған қарапайым адамдар (аналар, әйелдер) бүкіл тайпаның, халықтың Құтына айналған тұлғалар болады деген ырым орнықты.Тіпті ата–бабаларға қонған Құт оның ұрпақтарынатарына көшетініне, содан аруақты сыйлау,ата–баба өсиетін қатаң ұстану дәстүрі күш алатынына кәміл сенушілік туды.Құт ұғымына қарама–қарсы түсініктер,ырым–нанымдар-апат, сор, жұт, аштық, жоқшылық, құлдық, қорлық, бейнет жағымды нәрсенің құлдырауын,кері кетуін білдірді.Құтқа деген дәмеден қалың жұрттың басынан бағы тайған кезде, жаңа заманды аңсау сарыны да жан–жақты көрініс тапты, жаманнан жирену, үмітке ұмтылу құлшынысы білінеді.Халқымыз баланың жақсы, жаман болуы оның жаратылысынан деген қағиданы келтірді. Шындығында бала әке, шешесінің бір-біріне деген таза сезімінен жаралуы,ана құрсағында ортаның, үлкендердің, қоғамның ықпалында дамып жетілуі, ана бауырында уызына тойып, сөзінің үніне бағынып өсуі, жаратылысының дұрыстығы. Діни ұғым бойынша жетесіз баланы «бисмил-ласыз» жаралған деп түсіндіреді.Баланың ата-анасымен, өскен ортасымен ана тілінде қарым-қатынасқа түсуі.Бала әке-шешесі, ата-бабасы өсіп-өнген жерінде өсуі,туған-тұрған жерінің қадір- қасиетін,табиғат сырын терең ұғынып, болашақты жалғастыратын ұрпақ екендігін сезініп өсуі, өз өлкесінің суын, нуын қастерлей білуі, ұғынуы.Баланың туған халқының елдік, ұлттық тарихын білуі, оның ашы-тұщы кезеңдеріне мән беріп өсуі Жас ұрпақты имандылыққа тәрбиелеуде ұлттық сана мен мінез ерекшеліктерінің орны ерекше. Имандылық негізінде кезігетін «Төрт ана» туралы ұғым, соның бір нұсқасы болмақ.Ол,Пайғампарымыз(с.ғ.с)-дың атында айтылатын тәмсіл еді.«Тәңірі Тағала жаратқан табиғатта төрт түрлі нәрсенің-төрт түрлі анасы бар. Бірінші- ауруға қарсы жасалатын ем-домның анасы. Екінші-кішіпейіл адамның ажарын аша түсетін әдемі әдептің анасы. Үшінші-жаныңа жарық беріп, ақылыңды арттыратын құлшылықтың анасы. Төртінші – адамды алаңдатып, кісінің көңілін Құдайдан үнемі бұрып тұратын түпсіз арман-тілектің анасы болады Олар: біріншісі- денеңе жабысса, жүйкеңді жұқартып,көңіліңді су сепкендей басып тұратын аурудың- Анасы.Ол-денеге дарыған кез келген дертті ауыздықтап айла табудың тәсілі -тамақты тартынып жеп, асты өлшемге түсіру. Сонда ғана дымыңды құртып бітетін дертіңе дауа болатын амал табасың.Екіншісі-қоғамдағы қарым-қатынасты түзеп, кісіні көрікті етіп көрсететін әдемі әдептің –Анасы. Адам абыройын арттырып, кісі қадірін келтіретін қасиет-аз сөйлеп, көп тыңдау.Үшіншісі- жан сарайыңды жаңалап,кез келген ортада яғни, тұрмысында Құранды қолданып өлшеулі өміріне дінді демеу қылмайтын пенденің бәрі үнемі ана дүниенің бар қызығынан құр қалғандай, одан басқа жұрттың бәрі шалқып жүргендей көңілі алаңдап,уайымдап жүреді.Бұл желік адамның салиқалы ой ойлап, парасатты пікір түюіне мұрша бермейді Бұл желікті жоюдың жеңіл жолы-жоққа сабыр, барға қанағат етіп, Тәңірге тәуекел етіп, рухани өмір сүру ғана. Оларға іш тартпау, ыңғайына иілмеу. Төртіншісі адамды алдап, көңілін арбап тұратын дүниенің, қызық қиялдың- Анасы.Ол – жоққа сабыр, өмірі таусылып бітпейтін арман-тілек пен тойымсыз нәпсіден туатын жағымсыз құбылыс. Көңіліңді кірлетпейтін ғибадаттың Анасы-күнәлі істер жасамау. Яғни, арсыз істер мен ұятсыз әрекеттерді жасқанбай жасай беретін жамағаттан бойыңды аулақ ұстау.Бүгінгі дәуірде осы төрт ананың жастардың бойынан табылуы қанағатсыз болып тұр.Оның үстіне,М.Шахановтың айтқанындай мына «Төрт ана да» уайым бола бастады. Ұлттық тәрбие жүйесінің негізі ретінде М.Шахановтың мына бір өлең жолдарында жырланған төрт ана, төрт құндылық, төрт негізді ықшамдап,ұсынамыз. «Тағдырыңды тамырсыздық індетінен қалқала,Әр адамнан өз анасынан басқа да.жебеп тұрар, демеп тұрар арқада,Болу керек құдыретті төрт ана.
Туған жері-түп қазығы айбыны,
Туған тілі-сатылмайтын байлығы
Туған дәстүр салт-санасы-тірегі
Қадамыңа шуақ шашар үнемі
Және туған тарихы еске алуға қаншама
Ауыр әрі қасіретті болса да,Төрт анаға жағдай жасай алмаған.Пенделердің басы қайда қалмаған.Төрт анасын қорғамаған халықтың,Ешқашанда бақ жұлдызы жанбаған Қасиет-ті бұл төрт ана — тағдырыңның тынысы, Төрт ана үшін болған күрес-күрестердің ұлысы. Тәрбиелеу қазақ ілімінде:қандай тәрбие жүргізсең де,қімге нені үйретсең де,ана тіл,туған жер,туған ана,төл тарихы, ұлттық діл,дәстүрлі дін,әсем әдеп,жібек мінез арқылығана кісі болдыра аласың деген басты негізгі қағида ұсынады.Сондықтан да,еске алар ескі шақтан келе жатқанСондықтан да,еске алар ескі шақтан келе жатқан«бек ұл,пәк қыз», «иманды ұл,ибалы қыз», «батыр ұл,батыл қыз»,«айдарлы ұл,тұлымды қыз» т.б.тәрбие-леген- Ата жолы-бүгінгі біз үшін де,келешек үшін де бағдар үлгі бола аладыОсы негізде тәрбиелеу қазақ ілімінде: «үйретуден жалықпа,үйренуден тартымба»деген талап бар. Айталық, «балаң қолқанатқа жараса,аяқ-қолың дамылдағанымен, ауызың тиылмасын, баланың ісі шала болады,ақыл-кеңесіңді аяма» дейдіАл,үйретуші ұстаздарды тәрбие леуші-тәлімгерлердің білім-дағды игеру шанағын былай тұжырымдайды: «Ол кісі, әжептәуір білімді,білімін пайдалана да біледі.тағы-тағы білгісі келіп талпынып жүреді»- деп, халық,ұстаздарды,шеберлерді, шипагерлерді, ақындарды, өнер иелерін «үш білім» шеңберінде бағалап келген.Абай атамыз,қазақ қолөнершілеріне осы құралыпты баға бергені оқырманға аян.Мен.ұстаздарға бағыштап айтып көрейін. «Біледі-біледі-біледі»-бұл данышпан ұстаз Ондай адам,өзі де өте жақсы біледі,білгенін басқаға ұқтыра алады,білімі мен дағдысы арқылы басқаны тәрбиелей алады,ғұмыр бойы ,тағы да біле берсем деп талпынып- талаптанып, ізденумен болады. «Біледі-біледі»-бұл шебер ұстаз. Жақсы біледі,білгенін ұқтырып,басқаны соңынан ерте алады.Жасының ба,денсаулығының ба,тұрмыс жағдайының ба ықпалынан болып,ізденуге ,талпынуға шамасы аздау. «Біледі»-жас ұстаз.Білетіні көп,естіген-көргені бар. Өзіне тәлімгер керек Әріптестерінің аялы алақаны,көргенді көмегі керек.Жатпай-тұрмай ізденіп, жанталасып тәжірибе жинақтау үстінде.Келешегі алда. «Қазақ елі — өз мұңын өзі ойлап, өзі ізденіп, тіршілік деген кең майданда сыналған ел.» (Ғ.Мүсірепов)Енді ерекше қағидаларға тоқталайық. Ерекше қағидаларға балалардың жас ерекшелігіне байланысты тәрбиелеуге қатысты туындаған ережелер жиынтығы кіреді.Мысалы:«Өз тіліңмен сөйлеме,бала тілімен сөйле!»деген қағиданы алып қарастырайық.Әр ата-ана баласының тәрбиелі де әдепті болуын қалайды. Алайда барлығымыз сол тілекке жете бермейміз.Себебі біз өз тілімізбен балаларға бірдеме айтқан боламыз.Бірақ,олар түсінбейді.Басқаша айтқанда біздің кеңесіміз балалардың жүрегіне жетіп,жан сезімін толқытып,ойын баулап алатындай болмайды немесе бала тілімен сөйлей алмаймыз.
«Тісі шыққан балаға шайнап берген ас болмас» деген қағиданы алайық.Бала жасының ерекшелігін есепке алып, ақыл-кеңес беретін кезінде айтып,дағды игерілетін жерінде көрсетіп,жаман оғаш қылығын «көрмей,елемей, байқамай» қалып,үлкен жүрек,кең пейіл көрсетудің орнына үнемі жол сілтеп,жоба көрсеткеннің жөні осы екен деп уағыз айтып бас-көзге шұқылап,баланы мүлдем жалықтырып жіберетін ата-аналар аз емес.Бұл қағиданы қай-қайсысымыз ескере бермейтініміз өкінішті-ақ.Баланың ойы ұшқыр,қайрат –жігері жеткілікті, талап-тілегі жоғары болғанымен тәжірибесі аздау.Ал,өмір тәжірибесі әрекетпен, еңбекпен, тура бетпе-бет келгенде,оның қиындығын жеңіп,асуын асқанда ғана жиналмақ. Үнемі біреудің жетегінде жүрген,өз басында еркіндік,билік,шешім жоқ болса ондай жан ешуақытта тәжірибе жинақтамас еді.Сондықтан баланың кей нәрсені,кей сұрақты,кей мәселені өз бетімен шешуін,тәжірибе жинақтауына мұрсат берген абзал. «Балаңды бес жасқа дейін патшаңдай қара,он бес(он үш)жасқа дейін қосшыңдай сана,он бес жастан асқан соң досыңдай бағала» деген қағиданың маңызы зор.Баланы асырап күтудің ең ауыр кезеңі бес жасқа дейінгі мерзім.Бала бес жасқа толысымен қазақтар атқа мінгізіп, сүндетке отырғызып, еңбекке араластыруға дайындайды. Бала қызығының негізгі рәсімдері осы шақта атқарылады.Жалпы алғашқы мүшел балаға адамдық негіз,мінез-құлықтық әдет-дағды қалыптасар кезеңі болғандықтан оның даму әр сатысын қазақтар жіті бақылап,терең талдап,мұқият бақылап отырған.Әр басқышын аттаған нәрестелердің жеткен жетістігін,асқан асуын «тойлап» атап өтіп отырған.Беске толған соң, «боқ-сідіктен арылып,қол-аяғын тауып, адам болған деген осы»-,деп,шүкірлік ететін.Енді өздігінен киі-ніп,тамағын алып ішіп жеп,төсек орнын салып,жинап,дұрыс жатып,дем алып,уақытылы тұрып,ел қатарлы тірлікке араласатын қабылет игерткен.Егер,бала бұл дәрежеге жетпесе,жеткізбеген әке-шешені кінәлап, «бет алды өбектедің»- деп жазғыратын.Бес жасқа дейінгі баланың өсіп жетілуіне,денінің сау,денесінің ширақ болуына,ақыл-ойының ұшқыр болуына ата-анасы, ағайын-туысы үнемі мүмкіндік жасап, қадағалап, мұқият қарайды. Солай етуге ата анасы ғана емес,тайпалы ел,ауыл-аймағы міндетті болған.Бұл бұлжымас ғұрып. Сондықтан, қазақ баласы тірі жетім, тұлдыр жетім,тастанды аталмаған. «Жетім» деп атаудың өзі қорлаумен тең болған-ды.Бес жастан кейін ұл ұяты әкеге,қыз ұяты шешеге жүктеледі. Әке көрген оқ жонуы,шеше көрген тон пішуі шарт.Қыз бен ұл әке-шешенің көлеңкесіндей,жанында болуы міндет еді.5-10 жасқа дейінгі бала әке-шеше назарынан тыс қалуға бірде-бір жағдаят болмауға тиіс.Оларды әке-шещшесі қосшысындай бағалауы тиіс.Ал,он бестен асқан соң олардың «дос» болуы абзал.Солай болған да еді. «Алтыға дейін атаңды таны,жетіге дейін жеріңді таны» деген қағида ұлттық тәрбиенің шынбайлы ережесінің бірі еді.Осы жаста бала,өзінің,кіндік қаны тамған жерін біліп,(барып аунауға міндетті) әке-шеше,ата-баба туып өскен жер,өлкесін тануға тиісті болған.Ата-бабасының жайлауы мен қыстағын, зиратын,мекендеген жерлерін аралауға мүмкіндік туғызған. Ағайын туыстарының кімдер екенін, олардың қайда тұрып,нендей кәсіппен шұғылданатынын,ру-тайпасының арғы тегін,олардың таңба ұранын білу,малға салатын ен,басатын таңбасын ажырату осы жастағы балаларға міндеттелген.Нағашы жұртын да білуге тиісті болған. Қазақтар отбасының рулық құрамын байқасақ, нағашысына рулас қызға үйлену,тұрмысқа шығу өткен дәуірде көп болған.Оның себебі жастар ең әуелі нағашысымен танысатын,оның жегжатқа қатынасуы содан басталатын-дығында. Қазақта «әкесі мен баласы бажа болу» осыны дәлелдейді. Өмірмен, айнала-сымен танысып білуге,мына таудың аржағында,,анау өзеннің арғы бетінде кімдер тұратынын,не барын танып білу 6-7 жас сәбилеріне тән болғандықтан ата-әжелер оларды ертіп қысқа сапарға шығатын, ел аралайтын болған.Той-думанда,мереке салтанатқа қатыстырып,өнер білімге құштарлығын арттырып, қызығушылығын оятатын. Балалар қуанышында ойналатын күллі-ойын сауықтар тек балаларға арналатын.
Жас өспірімнің тума талантының не екенін білу үшін, бейімділігін пайымдау үшін,ата-әжесі,әке-шешесі, білгір-тәуіп, сыншы-әулиелерге ертіп апарып,келешегіне болжам жаса-татын болған.Қазақтың адамтанушылары бала келешегін жан-жақты(алақан сызығы, маңдай әжім бедері, табан сызық сұлбасы,құлақ күнқағар тамыры,саусақ тұяқтары,мең мен түйме,үн мен дыбыс, саусақ, аяқ, мойын,шаш бітімі,түр түсін т.б.) бақылап өте дәл айтатын болды.Қытайлардың бала алдында зат қою ғұрпына ұқсас іс-әрекет қазақта да болған.Ал,ұлды тану нағашысын білуден басталғанҚызды білу шешесін танудан бастау алған. «Жігіттің жақсы болуы нағашысынан», «Шешесін көріп қызын ал» деген нақылдар осының айғағыБалаларды бұл жасында атақты адамдарға апарып аузына түкіртетін. Ұста,зергер,құсбегі,атбегі қатарлы өнерлі адамдарға апарып шәкірт болдыратын. Бейімділігі мен ептілігін байқап көріп,алғашқы қадамын бажайлап, бетін ашатын, талпыныстағы тұсауын қиятын.Ұлттық тәрбиеде:«Өзімізді-өзіміз тәрбиелейміз»-деген қағида бар.Онда:«бек ұл,пәк қыз», «айдарлы ұл,тұлымды қыз»,«иманды ұл,ибалы қыз», «айбарлы ұл,ақылды қыз», «батыр ұл,батыл қыз»,«ісмер ұл,істі қыз», «ер жігіт,есті қыз»,«шешен жігіт,ақын қыз» «өрелі жігіт, өнерлі қыз», «Қазақ жігіт,Қазақ қыз» «ұлықты ұл, қылықты қыз», «аяулы азамат,асыл жар», «Намысты ұл,өрелі қыз», «Ақылды жігіт,арлы қыз», т.б. қатарлы ұл,қыздарды өздері тәрбиелеп келгендігін, орысты,қытайды және де арабты әкеліп немесе оларға апарып тәрбиелетпегені көрсетілген. Бұл қағиданың екінші мағынасы: бала тәрбиесі,жеке дара отбасының міндеті емес әулет, ауыл, ру, тайпаның барлық мүшесіне ортақ міндет,парыз екенін көрсетеді.Сондай-ақ, бір әулеттің өзінде бала неғұрлым көп болса, тәрбие татымды болатындығын анғартады. «Өзімізді-өзіміз тәрбиелейміз»-дегені,ағасы-інісін,әпекесі-сіңлісін,үлкені кішісін тәрбиелей алады деген сенім еді.Осы негізде,көп балалы отбасын,ананы ардақтау салты өмірге келген.
(«Бір баласы бардың шығар-шықпас жаны бар,екі баласы бардың арты бар да,алды бар,үш баласы бардың-Орынборда жұрты бар,төрт баласы бардың -Қарғалыда құты бар,бес баласы бардың-Қазанда қазынасы бар,алты баласы бардың -Мекержада малы бар!» «Алты ұл тапқан ананы,ханым десе болады,жеті құрсақ көтерген ананы жаным десе болады», «Мал таппайтын еркек болмайды,құрарын айт,бала таппайтын әйел болмайды,тұрарын айт»дейді халық. «Жақсы ұл тапқан ананы жаным десе болмай ма,алты ұл тапқан ананы ханым десе болмай ма» деп ананың сол ауыр да ардақты үлесін бағалай білгендікті аңғартады. Сондықтан, «атасыз жетім- жарты жетім,анасыз жетім- бүтін жетім»,-деген.)«Бала тәрбиесі-баршаның ісі»- деген қазақ тәрбиелеу қағидасы осы негізде өмірге келіп, тұрақтанған.Осы күнде,бала өзін-өзі тәрбиелейді немесе өмірге келісмен отбасы, балабақша тәрбиелейді,олардың тәрбиелік үрдісін тереңдетіп не олардың жіберген қателіктерін жойып,мектеп қайта тәрбиелейді деген ұғым қалыптасқан. Қорша-ған орта мен қауым осы шақта көмекке келу керек деген ұстаным айқын басымдылық алған.Бұл жағдай,қазақ қауымында бүгіндері жүріліп жатқан тәрбиелік амал-тәсілдерінің, іс-әрекеттер мен шаралардың ауқымынан анық аңғарылады.Олардың ортақ уәжі: «Отбасы-шағын мемлекет дейтін болсақ, әрбір отбасы құралып қоғамды, сол арқылы іргесі берік елдің негізін құрайды.Иманды, ұлтжанды отбасыларынан құралған қоғам сыртқы күштердің бүйірден келіп тиген соққысына болсын, іштен құрту пиғылындағы жымысқы әрекеттеріне болсын төтеп бере алатын күшке ие болады.»Иә,сөз жоқ,орынды пікір! Бірақ,жаттанды ой! Бүгінгі,қазақ қоғамы-иманды, ұлтжанды отбасынан құралып тұрған жоқ қой. Бұрындары бір отбасындағы тәрбиесіздік бір рулы елдің сүйегіне түскен таңба болған.Жеке жүріп адам өмір сүре алмасы белгілі. Бақытты, бейбіт елде өмір сүруді қалаған жан өз отбасының тәрбиесіне, әсіресе ұрпағының имани тәрбиесіне көңіл бөлетіні анық.«Иманды бол» деп үлкендер бата беріп жатады. Бірақ сол имандылықтың жолын үлкендер жастарға, ата-ана балаларына көрсете алып отыр ма? Мүлдем жоқ демесең де,күмілжіп қалатынымыз рас.Әулет мектебінде тәрбиенің екі түрі өте басым болған.Ол,әуелі-имандылық,екіншісі-әдептілік.Бүгінгі күнде от басында болсын,мектепте болсын,қоғамдық орындарда болсын жетпей тұрған,тіптен ескерілмей қалған осы екі тәрбие. Оның себебі,тәрбиелеуді «тәрбиелеу туралы білім берумен» ауыстырғандықтан болған. Имандылық пен әдептілік дағды-машық игерту арқылы бойға қонады.Жұрттың бәрі білетін, «қызға қырық үйден,ұлға отыз үйден тиым»-деген тәр-биелеу ұлттық жолы бар.Бүгінгі күндері осы «қырық-отызүйлерің» қайда?,нелер?,кімдер? Олар тыйым қоя алып жүр ме? Ойлану керек- ақ!
Қазақтың тәлім-тәрбие үрдісіндегі ең қызықты қағида-тәрбие біртұтастығы туралы ұғым.Ол бойынша адамда бір ғана тәрбие бар.Адам не тәрбиелі болады,не тәрбиесіз болып өседі.Тәрбиелі адамды жақсы(көргенді) кісі, тәрбиесіз адамды жаман (көргенсіз) дейді. Орташа, нашарлау,тәуір тәрбиелі адам немесе социалистік педагогика-дағы тәрізді адамды саяси тәірбие,дене тәрбиесі, ақыл-ой тәрбие т.б.(осылай жіктегенде бір адамда 18-20 түрлі тәрбие болатын сияқты!)деп шашыратпаған.Алайда сезімдер мен түйсіктерді,ақыл-ой зерделігін,парасаттылық дәрежесін, адамдық асыл қасиеттерді ажырата білген.Баулау мен жаттықтыру жолына,құралына негіздеп еңбекке баулау, дене шынықтыру,табиғатты аялау, ақыл-ой,зердесін ашу әрекеттерін кең көлемде жүргізіп,жан-жақты қарастырған.Біртұтастық қағида бойынша тәрбиеленушінің жас ерекшелігіне сай келген,орынды амал-тәсілдермен жүргізілген қандай да бір,тәлім-тәрбиелік іс-әрекет жас ұрпақ бойына барлық қасиетті бірдей сіңіре алады..Мәселен,ойын ойнатсаң да отаншыл сезімін оята аласың,өнер үйретсең де адамгершілік асыл қасиетке қол жеткізесің,жыр жаттатсаң да ақыл-ойын дамыта аласың дейді.Тек,қазақ тілі арқылы да тұлға қалыптастыруға болады екен.
Сондықтан да қазақ атамыз: «Ей,балам!Балаларыңды ата тегін,ел тарихын,шежіресін білетін,елін қадірлейтін елжанды,ұлтын сүйетін ұлтжанды,туған жерін қадірлейтін жержанды етіп шығар»деген өсиет қалдырған.Осы өсиет орындалса,олар жан басынан табылса,адамгершіліктің басқа қасиеттері,әрқашан,оларда қалыптасқан деп сенуге бол-ады.Қазақ қатты айтсаса да,жақсы айтатын халық. Әкемін деп қайтесің,тіліңді ұлың алмаса, адаммын деп қайтесің, жүректе жылу болмаса. Ақылды ұрпақ өсірсең алып шығар құлдықтан, ақылсыз ұрпақ өсірсең, булыққаның булыққан! Балаң жақсы тәрбиелі болса,жер беті жақсы,тәрбиесіз,өнегесіз болса жер асты жақсы!
Тіәрбиелеу қазақ ілімінде мұндай қағидалар бір шама бар.Кейбірі ұмытта болған. Ескерілмей,ұстанылып,басшылыққа алынбағаны да жетерлік.Шағын мақалада оның бәрін тәптіштеап жазу мүмкін емес.Бұл әңгіме,сондықтан жалғасатын болады

Әдебиеттер 1.Қ.Қабдыразақұлы Ұлттық тәрбие үрдісі Қарағанды 2014
2. Әулет мектебі Астана 2014
3.Қ.Қабдыразақұлы Тәрбиелеу қазақ ілімі Қарағанды 2016
4. Ана мектебі Улаанбаатар 2015.

Айнұр Серікқызы

20 қаңтар 2018

Білім берудің негіздері
Садыкова Найля Мерекеновна, ИНТЕГРАЦИЯ ОБЩЕЧЕЛОВЕЧЕСКИХ ЦЕННОСТЕЙ В ЕДИНОЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ ПРОСТРАНСТВО

Мақала авторы: Садыкова Найля Мерекеновна
Жұмыс орны: КГУ "Средняя школа имени Маяковского"
Лауазымы: директор школы
Порталға жариялану мерзімі: 22.01.2018

ИНТЕГРАЦИЯ ОБЩЕЧЕЛОВЕЧЕСКИХ ЦЕННОСТЕЙ В ЕДИНОЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ ПРОСТРАНСТВО

Вопросы нравственного развития, воспитания, совершенствования человека волновали общество всегда и во все времена. В современных условиях особая роль отводится духовному воспитанию личности, становлению нравственного облика ЧЕЛОВЕКА. Сегодня весь мир находится в поиске новых образовательных программ по развитию общечеловеческих ценностей. В Конвенции ООН о правах ребенка обозначено «право на полноценное нравственное развитие».

Практическим решением этой задачи стала реализация проекта нравственно-духовного образования «Самопознание», автором которого является Первая леди Республики Казахстан Сара Алпыскызы.

С.А. Назарбаева писала: «Надо возродить этику жизни взамен тех условностей «цивилизованного этикета», которыми так долго обходились мы, беспамятные дети ХХ века. Ведь народ испокон веков владел и пользовался этими ценностями…, черпал воду из хрустального родника духовности. Но в бурном ритме последних десятилетий путь к своим истокам наши современники попросту забыли. И я убеждена, что поиск этой дороги к роднику с хрустальным источником Духовности – задача из задач для каждого… Или если хотите, назовите ее дорогой к Храму знаний о человеке. Познать себя – должен каждый».

Перед профессиональным педагогическим сообществом страны поставлена задача перехода от концепции функциональной подготовки к концепции развития гармоничной личности.

Сегодня нужны живые знания, которые одухотворяют человека, развивают творческий потенциал нации, наполняя жизнь понятиями духовности и гуманности, любви и добра, мира и блага. Знания, которые, по словам Ш.А. Амонашвили, зажигают в детях «искорку света».

Самопознание – это метапредмет, призванный изменить парадигму образовательного процесса, перейти к новым мировоззренческим основам с ориентацией на духовные приоритеты, на понимание человека как целостного существа в единстве души и тела, разума и сердца

Через «Самопознание» осуществляется желанная интеграция и выясняется, «зачем», «ради чего» изучаются школьные предметы, что они вносят в созидание целостной, гармоничной картины мира, что дают для нравственно-духовного пробуждения и развития каждого ребенка.

Миссия предмета «Самопознание» – быть своеобразным «компасом» подрастающего человека в современном мире, определяющим жизненно важные ценностные ориентации человека.

Главная идея самопознания звучит так: «Откройтесь миру, и мир откроется для вас». Самопознание это ключ к преображению.

С начала 2017-2018 учебного года нашей школе присвоен статус пилотной организации образования по НДО «Самопознание».

Пилотные – это значит профильные организации образования, в которых программа НДО «Самопознание» становится ядром образовательной системы. Обязательным условием  этого процесса является интеграция общечеловеческих ценностей в единое образовательное пространство, где осуществляется  интеграция самопознания и других образовательных областей, введение общечеловеческих ценностей во внеучебную деятельность, дополнительное образование, работу с родителями.

Организация образовательного процесса осуществляется следующим образом.

Создание важных педагогических условий:

  • Атмосфера любви, доверия, вдохновленного творчества, условия для

самоисследования, развития интуитивного постижения каждым самого себя;

Важнейшей составляющей педагогического процесса должно стать личностно — ориентированное взаимодействие учителя с учениками, где бы обеспечивалось комфортное психологическое самочувствие обучающих и обучающихся, резкое снижение конфликтных ситуаций на уроках и во время воспитательной деятельности, где бы создавались благоприятные предпосылки для повышения уровня общекультурной подготовки; создавался благоприятный микроклимат в классе, школе.

  • Интеграция нравственно-духовного образования в целостный педагогический процесс школы;

Интеграция нравственно — духовного образования «Самопознание» в учебно – воспитательный процесс — это прежде всего, выявление нравственно — духовной сущности учащихся. Вечные ценности, такие как любовь, праведное поведение, истина, ненасилие, здоровье, семья, внутренний покой должны стать фокусной точкой образования, другими словами, должны составить единое целое со всем, чему мы учим.

В процессе интеграции программы нравственно-духовного образования «Самопознание» в целостное учебно-воспитательное пространство организациям образования следует руководствоваться следующими принципами:

  1. Принцип гуманистической направленности;
  2. Принцип общечеловеческих ценностей;
  3. Принцип социального взаимодействия;
  4. Принцип национального наследия;
  5. Принцип природосообразности
  • Использование только позитивных и гуманных методов в процессе нравственно-духовного образования.

Введение профильного предмета в 5 классе (вариативная часть Учебного плана):

«Духовное наследие человечества» .

В планировании и методике преподавания учебных предметов:

  1. В поурочном планировании — формулирование воспитательных целей с ориентацией на общечеловеческие ценности
  2. Включение в методику проведения уроков 5 — ти методических приемов: позитивный настрой, цитата, беседа, творческая групповая работа, совместное пение
  3. Интегрированные уроки: включение в содержание урока общечеловеческих ценностей
  4. Включение в программу общеобразовательных предметов проектной и социальной деятельности, направленной на формирование нравственно-духовного пространства в обществе и навыков служения обществу

В планировании учебной и методической работе:

Введение нового раздела «Интеграция программы НДО «Самопознание» в образовательное пространство школы»

В организации и содержании воспитательной работы:

  1. Введение общечеловеческих ценностей в содержание всех воспитательных мероприятий, традиционных праздников, соревнований и конкурсов
  2. Трансляция практики праведного поведения через конкурсную программу

В системе дополнительного образования:

  1. Создание интегрированных программ клубов и кружков
  2. Включение в работу клубов творческих и социальных проектов по нравственно-духовному образованию

Важно, чтобы любой вид занятий, в который включаются учащиеся, имел духовно-нравственную направленность, чтобы он видел, что, то дело, которым он занимается, жизненно необходимо ему для самопознания. И все это позволит школьникам «подняться над узостью потребительского мировоззрения к высотам осознания духовности как своей истинной природы, и они смогут передать другим личный опыт самопознания как носители и выразители духовно-нравственного начала».

Необходимо подчеркнуть большую роль учителя в процессе интеграции НДО «Самопознание» в учебно-воспитательный процесс, что она состоит не в том, чтобы взять руководство этим процессом в свои руки, направляющая и организующая сила учителя будет значительнее, если в ней будет больше вдохновения. Педагоги добьются успеха только тогда, когда будут учитывать абсолютно все условия протекания педагогического процесса и анализировать последствия воспитательных действий и делать выводы. Великий педагог Сухомлинский В.А. говорил: «Самый лучший учитель для ребенка тот, кто, духовно общаясь с ним, забывает, что он учитель, и видит в своем ученике друга, единомышленника. Такой учитель знает самые сокровенные уголки сердца своего воспитанника, и слово в его устах становится могучим орудием воздействия на молодую, формирующуюся личность. От чуткости учителя к духовному миру воспитанников как раз и зависит создание обстановки, побуждающей к нравственному поведению, нравственным поступкам». Таким образом, важная задача всех педагогов и воспитателей нашей школы заключается в том, чтобы открыть сердце школьника навстречу любви.

Программа внедрения НДО «Самопознание» предполагает деятельностный подход. Единство мысли. слова и дела – вот принцип человека, руководствующегося в жизни общечеловеческими ценностями.

В итоге организация образования становится пилотной школой по интеграции программы НДО «Самопознание» в единое образовательное пространство, т.е. – Школой общечеловеческих ценностей.

Литература

  1. Бабанский Ю.К. Педагогика. Курс лекций. – М.: Просвещение, 1983.
  2. Назарбаева С.А. Этика жизни – Алматы, 2001.
  3. Мукажанова Р.А.,Омарова Г.А. Методика преподавания дисциплины «Самопознание» в школе.Учебно-методическое пособие для учителей.-Алматы:ННПООЦ «Бөбек»,2013.-96 с. «Самопознание» и другие учебные предметы возможности интеграции содержания и методов обучения.
  4. Петракова Т. И. Духовные основы нравственного воспитания http://razom.znaimo.com.ua/docs/1105/index-42304.html

 

Білім берудің негіздері
Насирова Тойган Темировна, Білім беру мазмұнын жаңарту – болашаққа қадам

Мақала авторы: Насирова Тойган Темировна
Жұмыс орны: Атырау қаласы И. Тайманов аттындағы №27 орта мектеп
Лауазымы: мұғалім
Порталға жариялану мерзімі: 16.01.2018

Білім беру мазмұнын жаңарту – болашаққа қадам

Оқыту үдерісіне жаңашылдықты енгізе кәсіби қызметке қолдау көрсету, жаңартылған  білім беру бастамаларын жасау, табысты нәтижеге қол жеткізу үшін оқыту мен оқу үдерісіне жаңа мазмұнды идеялар, сындарлы оқыту теориясына негізделген әдістемелер жасау —  басты мақсатым.  Білім алушыларға қалай оқу керектігіне бағыт-бағдар беріп, өздігінен білім алудың жолын көрсетіп, өзінің біліміне өзі жауапты екендігін, өзін-өзі бағалай алуға, сыни тұрғыдан ойланатын, әлеуметтенген жеке тұлға болып қалыптасуына жетелейтін білім негіздерін меңгертуге баса көңіл аударамын. Бүгінгі шәкірт мұғалімнің қолдауымен емін-еркін қарым-қатынасқа түсе алады,  алған білімдерін өмірде қолдануға тез бейімделеді. Әрине,  өз-өзіңе деген сенімділігі оянып, өзіндік көзқарасын білдіре алатын дамыған тұлға қалыптастыруда мұғалімнің еңбегі ұшан-теңіз. «Өзіңе сен, өзіңді алып шығар, Ақылың мен білімің екі жақтан» деген ұстанымды ұстанып, жиған-тергенімді алған қойған мақсатқа бағыттауға жұмылдырдым.

Әр сабағымда  ынтымақтастық  және топтық жұмысты ұйымдастыру  арқылы оқушыларымның әрқайсысымен  өзара  сыйластық пен сенімге негізделген жеке қарым-қатынас орнатуға мүдделі болу мақсатына құрылған  жұмыстарымның  маңызы зор болды. Кешегі дәстүрлі оқыту жүйесі тұлғаның дамуын оның парасаттық (интеллектуалдық)  деңгейімен түсіндірсе, бүгінде бұл мәселе тұлғаның өзіндік рефлексиясымен, яғни қоршаған, зерттеліп жатқан болмысқа деген адамның өзіндік көзқарасы, оның құндылықтарын, себептері мен салдарын, мағынасын түсінуімен байланысты екеніне көз жеткізе алдым.  «Адамға оқып-үйрену өмірде болу, өмір сүру үшін қажет» екенін бағдарлай алдым.  Ал бүкіл әлемді және басқаны түсінуге, адам болуға, адамгершілік қасиеттерді бойыңа дарытуға тек диалог арқылы ғана жетуге болады. Оқушыларым   пән мазмұнын меңгеру арқылы қоғамдық өмірге араласуға қажетті жазылым- айтылым, тыңдалым, оқылым, әдеби тіл нормаларын сақтау дағдыларын жағдаяттар жүйесі негізінде дамытады. Олар  өмірлік жағдаяттарда еркін қарым-қатынас жасайды, өзара пікір алмасады,  көзқарастарын білдіреді, өз ойын жүйелі де нақты жеткізе алады. Берілген кез келген ақпараттарды тиімді қолдана отырып, өзіне қажетті мәліметті ала алады; түрлі мәтіндерді өздігінен  түсініп оқиды; оқығаны бойынша өзіндік қорытынды жасап, ауызша және жазбаша сөйлеу дағдылары арқылы тың идеяларын өзгелермен еркін бөліседі.

Жаңа идеяларды іске асыру үшін өз мектебімде де тәжірибеге өзгеріс енгізуді және әріптестеріммен жүргізілетін жұмысты ойластырып, оны жоспарлауда тәлім алушының қызметкер және тұлға ретінде өсуіне баса назар аударып келемін. Әріптестермен тәжірибе алмасқанда ғана мұғалімнің құзіреттілігі артады. Құзіреттілік пен сенімнің артуы  оқытудың инновациялық әдістерін ұсынуға мәжбүр етеді. Мұғалімдердің келешектегі бағасы оқушылардың  жетістіктеріне  тікелей байланысты, демек, өз-өзінің тиімділігін көтеру көшбасшылықтың маңызды факторы болып табылады.

Түрлі тақырыптардатренинг, шеберлік сынып, семинар, дөңгелек үстел, коучинг   шараларын ұйымдастыруда мұғалімдердің көшбасшылығын күшейту және дамыту  тәсілдерін қарастыра отырып, мұғалім көшбасшылығын жоғары нәтижеге жеткізуде,  жұмысын дамытуда көшбасшысы бола алатындығына сенім қалыптастыру жолдарын тереңдете түстім

Әл-Фарабидің «Адам мақсатына өзін-өзі жетілдіру арқылы жетеді және адамның басына қонған бақтың тұрақты болуы жақсы мінез-құлыққа байланысты» дегендей, өзгерістер енгізу үшін әріптестерім де  стратегиялық шешімдер қабылдауға,бірігіп жұмыс істеуде фактілерді жинауға және қолдануға,кәсіби білімді құруға және таратуға ат салысады деген сенімдемін.Адам тәрбиелеудің асқан ұсталарының әдістемелік тәсідері мен шеберлік мектептерінен үйрене жүріп, мен де өзіндік әдістемемді табуға талпындым. Өзіме қажетті әдіс-тәсілдерді жинау арқылы әдістемелік қоржынымды толықтыра түстім.