Ән-күй
Омарова Акмарха Шаймерденовна, Методика работы с ансамблем

Мақала авторы: Омарова Акмарха Шаймерденовна
Жұмыс орны: ГККП "Школа искусств" Тимирязевский район
Лауазымы: Преподаватель по классу домбры, руководитель ансамбля "Өркен"
Порталға жариялану мерзімі: 18.01.2019

Методика работы с ансамблем

В последнее время детское музыкальное образование переживает пору серьезных перемен: идет поиск наиболее прогрессивных форм, методов обучения и воспитания подрастающего поколения, направленных на воспитание и развитие у обучающихся личностных качеств, способствующих восприятию в достаточном объеме учебной информации, позволяющих уважать и принимать духовные и культурные ценности народа. Доминирование эстрадных жанров на экранах телевизоров отодвигает интересы к народно-инструментальному исполнительству на второй план. Передача национально-культурных традиций новому поколению осложнена тем, что в повседневной жизни, в семье, в гостях, на улице – дети окружены в основном современными ритмами, современной музыкой, которая не всегда отличается хорошим вкусом.

Реформирование системы образования, его гуманизация и гуманитаризация, открытость культуре способствуют выработке духовных ценностных ориентиров. В условиях построения нового общества в нашей республике, когда определяются жизненно важные проблемы и задачи, связанные с повышением общественно-воспитательных функций искусства в формировании духовного мира личности, в приобщении её к достижениям национальной культуры, потребность в казахской народной музыке значительно возрастает.

Особенно актуальной сегодня становится задача привить детям любовь к народной культуре, познакомить с её истоками, обычаями, традициями, обрядами. Это можно сделать путем знакомства с фольклорным творчеством, различными формами фольклорного искусства, которые помогут сформировать национальное самосознание у учащихся. Освоение учащимися фольклорного наследия является одним из приоритетных направлений современной педагогики ввиду значимости осознания своих «корней» и первоистоков как исторической памяти. Эту задачу по развитию личности учащихся помогает решить кружковая работа, а в частности, занятия школьников в фольклорном ансамбле. Занятия в фольклорном ансамбле имеют в себе большие возможности для развития музыкальных способностей учащихся в исполнительской деятельности.

Создание ансамбля требует от руководителя знания народного творчества, богатства его жанров. Само обращение к народной песни имеет огромное воспитательное значение. Ее активное освоение способствует формированию интереса к народной музыке, что в свою очередь является важным условием воспитания чувств патриотизма, любви к Родине, родному краю.

Разучиваем произведение  по нотной записи.  Предварительно анализируем особенности ритмического и в отдельных случаях мелодического рисунка.

Ансамбль занимается по методической программе составленный нами. Программа рассчитана на 5 лет обучения: 1-й и 2-й годы относятся к I уровню – образовательному, 3-й год и последующие – ко II уровню – творческому. На творческом уровне учащиеся могут находиться столько времени, сколько сохраняется интерес. Они принимают участие в концертной деятельности и в пополнении репертуара, разыскивая и записывая новые произведения.

План методической программы по ансамблю включает следующие разделы: Кюи, произведения казахских композиторов, народные песни и русские народные песни и танцы, произведенияя зарубежных композиторов. Изучая произведения включённые в программу проводятся виды работ по ансамблевой подготовке и его методы: сценическая культура (поведение на сцене); культура восприятия музыки; концертная деятельность.

Содержание программы:

1 -2 годы обучения

Организация ансамбля. Дать полную информацию о ансамблевом исполнении. Правила ансамблевого исполнения. Особенности занятий в  ансамбле. Особенности игры на инструменте, постановка рук. Звукообразование. Звуковедение – беседы, рассказ и показ педагогом.

Руководитель по количеству и музыкальным способностям делит участников ансамбля на группы. 1-2 год обучения в репертуар вносятся лёгкие произведения, ритмически не сложные. Знакомятся со штрихами tremolo (тремоло), pizzicato (пиццикато), лига.

Также изучают правила поведения на сцене. Сценическое движение – беседы, рассказ педагога, посещение репетиций и концертов взрослого народного коллектива, просмотр выступлений фольклорных ансамблей на видео.

Содержание программы:

3-4 годы обучения — дальнейшее развитие исполнительских навыков. Продолжение работы над штрихами (тремоло на двух струнах, форшлаг, акцент). Навыки исполнения шертпе кюев. Работа над средствами выразительности. Работа над чистотой звукоизвлечения. Выступления на родительских собраниях, школьных и районных мероприятиях. Слушание «живого» исполнения, аудио и видеозаписей – прослушивание на занятиях и посещение концертов, анализ прослушанной музыки. Репертуар ансамбля усложняется. В год ансамбль изучает 4-5 кюев, 5-6 народных песен или пьес.

Условия реализации программы предусматривают не только изменение воспитательных и образовательных задач, но и наличие определенных личностно-профессиональных качеств педагога таких как: стремление к изучению народного творчества, истории родного края, обычаев, обрядов, традиций, потребность в профессиональном росте. Кроме традиционных занятий программа предусматривает вариативное использование других форм организации образовательно-воспитательного процесса:

Занятие-беседа — занятие, выстроенное в форме беседы, позволяет руководителю осветить кратким обзором все виды казахского народного творчества, используя в своем рассказе иллюстрации соответствующих альбомов, фото-видеоматериалы, привлекая к диалогу учащихся с целью активизации познавательного процесса.

Оптимальной формой занятий, позволяющих проследить результативность освоения программы, являются занятие-концерт, творческая встреча, концерты, конкурсы. Занятие-концерт целесообразно проводить на начальном этапе обучения, в период, когда репертуар, освоенный учащимися, представляет собой несколько несложных песенок, игр. Импровизированный концерт, составленный из номеров соло, дуэтов, трио и т.д., позволяет детям проявить инициативу, самовыразиться, обрести уверенность в себе. Такие концерты, подготавливают детей к выступлению на публике.

Составляя репертуар ансамбля надо использовать кюи и песни различных жанров, адаптировать их для исполнения учащимися, учитывая их исполнительские данные и возможности. Отбор произведений всегда был и остается острой практической проблемой. Выбор репертуара – процесс творческий, требующий знаний законов восприятия и умения моделировать сочетание кюев и песен различных жанров. Руководитель также должен знать закономерность развития вокального и инструментального исполнительства учащегося и уметь предугадать динамику этого развития.

Подбирая музыкальный материал, надо учитывать его доступность и посильность для данного коллектива. Известно, что утомляемость участников резко повышается, если разучивания музыкальных произведений слишком сложны, не продумана методика ведения занятия. Руководитель  ансамбля должен наиболее полно раскрыть идейно-художественную ценность музыкального произведения, и показать какие средства выразительности использовал композитор. Художественная подача материала повышает эмоциональный настрой учащихся, что также способствует восприятию музыки, сопереживанию её содержания и осмыслению заложенных в ней нравственно-эстетических идеалов.

Ән-күй
Ревшенов Шынгыс Айтбаевич, Ұлттық аспап – ұлты қазақтың мақтанышы

Мақала авторы: Ревшенов Шынгыс Айтбаевич
Жұмыс орны: Жамбыл облысы, Байзақ ауданы, Намазбай Ақшабаев атындағы орта мектебі
Лауазымы: Музыка пәні мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 21.02.2018

Ұлттық аспап – ұлты қазақтың мақтанышы

 

Домбыра – қаны қазақ атаулының  көңілін тербете, жүрегін елжірете білетін аспабы. Жәй ғана бір қу ағаш емес, екі ішектің құдіретімен қазақ болмысын, тарихы мен шежіресін, қуанышы мен қайғысын көрсете білген аспап. Бір тілі Құрманғазы атамыздың төкпесі боп, бір тілі Тәттімбет атамыздың шертпесі боп тарихтан-тарихқа жеткен аспап. Осындай аспапты ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу бәріміздің борышымыз. Бірақ қалай жеткіземіз? Сананы компьютердің сәулесі ғана қызықтырған бұл заманда домбыраның қадыр-қасиетін қалай арттырамыз? Бұл аспапты ұрпаққа кім, кімдер үйретеді? Мектептегі музыка сабағы бұл аспапқа түсінік беріп өтумен ғана шектеледі. Сондағысы, музыка мұғалімдерінің қосымша еңбектерінің арқасында бұл аспапты кейбір шәкірттер меңгеріп жүр. Мектеп қабырғасынан домбыраға деген сүйіспеншілігі қалыптаспаған оқушы, әрине, музыка институтына жол іздемейді. Осылайша домбыраға деген ынта-жігер бала кездің өзінде қалыптаспай қалады. Үлкен өмірде қолданысқа да енбейді. Бұл – ұлттық аспабымызды ұрпақ жадынан бірте-бірте шығарып жатқан індет секілді. Заман өзгерген сайын білім саласы да сан алуан өзгерістерге ұшырауда. Алайда, қандай өзгерістер болса да, ұлттық аспапты болашаққа жеткізуге міндеттіміз.

Мектептегі музыка сабағы 1-6 сыныптар арасында аптасына бір рет қана өтіледі. Оқушы берілген тақырыпты меңгерумен ғана шектеліп қалатын секілді. Тақырыпты түсіндіру, жаңа әннің әуенін үйрету, сөзін жаздыру, қосымша ноталық сауаттылыққа үйрету, бұл – мұғалімнің 40-45 минут ішіндегі міндеттемесі. Музыка сабағына берілген уақыт ұлттық аспапты насихаттауға, үйретуге жетпейтіні анық. Ұлттық құндылықты бірінші орынға қою керек болса, барлық мектепте домбыра үйірмесі болу керек сияқты. Аз сағатта болса да, бұл үйірменің нәтижесі болары анық. Бұл тұста мынадай ой туындауы мүмкін: домбыраны үйрететін қосымша саз мектептері, мәдениет үйлері, клубтар бар, солардан үйренсе болады емес пе? Әрине, бірақ біраз өңірде саз мектептері,  клубтарда үйірмелер жоқ және барлық ата-ана баласын ақылы үйірмеге бере алмайды.  Егер домбыра үйірмесі барлық мектептерде болса, ойлана беріңіз, әр мектептен кем дегенде 10 бала ұлттық аспапты ұмытпауға, оны болашаққа таратуға себепкер боп жүрер еді.

Домбыра үйрену оқушының бәріне бірдей қызықты бола бермеуі мүмкін. Бұл  үлкен психологиялық дайындықты қажет етеді:

1) Мұғалім оқушыны ылғи мадақтап, кем тұстарын көргенде ұрыспай, қатені жөндей білуге үйретуі қажет.

2) Мектеп ішіндегі домбыра тарту жарыстарын ұйымдастыруға мектеп ұжымының ерекше көңіл бөлуі керек. Бұл баланың талпынысын оятатын негізгі себеп. Өйткені өнердің бәрі көрермен үшін жұмыс жасауға бағытталған.

3) Ұлттық аспабымызды ұмытпай, оны насихаттауға үлес қосып, баланы тәрбиелеп жатқаны үшін ата-аналарды марапаттау жұмыстарын жүргізу. Бұлда оқушының жігерін жаңаландыруға, жаңа бет алысқа үйретеді.

4) Мемлекет қолдауы. Бұл тұста дәстүрлі аудандық, облыстық, республикалық оқушылар жарыстарын, байқауларын, т.б. ұйымдастырып,  марапаттау, ынталандыру сыйлықтарын беру қажет. Әрине, қазіргі таңда байқаулар (ақылы) көп. Дегенмен, тікелей мектеп оқушылары арасында ұлттық аспапты насихаттауға арналған жарыстар жоқ. Мектепте «алтын күз», «қыз сыны», жігіт сұлтаны» байқауына оқушының өзі қызығып дайындалады. Сол секілді мектеп қабырғасында домбыра үйрену жарыстарына да ерекше көңіл бөлу керек. Мұның бәрі оқушының домбыра аспабын үйренуге деген қызығушылығын оятуға бағытталған қадамдар. Мұнда тек үйретуші мұғалімнің ғана емес, мектептің, мектеп ұжымының, ата-ананың, көрерменнің рөлдері де аса маңызды боп саналады. Өйткені қазақ қай салада болмасын «бәрекелді» десе шабыттанған халық.

Ұлттық өнерді дамыту – әрбір қазаққа сын. Жаңарған жаңа қоғамның жаңа белестеріне қадам басқан, сәт тайын жаңару үстіндегі елміз. Қай белестен ассақ та, салт-дәстүр мен ұлттық бірегейлікті сақтауға тиістіміз. Елбасымыз айтқандай, біздің тіліміз бен музыкамыз, ұлттық рухымыз бойымызда мәңгі сақталып, жусан иісіндей аңқып тұрса, бір ғанибет емес пе? Ойымды мына бір өлең шумақтарымен түйіндейін:

Ұлттық өнер ұлықтауға мәңгі лайық,

Ұрпақ үшін мол мұра қалдырайық.

Елімізде болсын тек бейбіт өмір,

Бәріміз де рухани жаңғырайық!

Ән-күй
Умирбеков Мейиржан Кусаевич, Менің музыкалық отбасым

Мақала авторы: Умирбеков Мейиржан Кусаевич
Жұмыс орны: "№ 3 жалпы білімберу орта мектебі" КММ - сі
Лауазымы: Музыка пәні мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 23.01.2018

Менің музыкалық отбасым

Сабақтың тақырыбы:

«Менің музыкалық отбасым»

Бір отбасы оқиғасы

Мұғалімнің аты-жөні:Умирбеков М
СЫНЫП:  2

 

Қатысқаноқушылар  саны:

 

Қатыспағаноқушылар саны: 0
Сабақ негізделген оқу мақсаттары 2.1.2.2 — ансамбльде музыкалық аспаптардың көмегімен шығарманы қарапайым ырғықпенсүйемелдеп орындау;
Сабақ  нәтижесі:

 

Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады: Оқулықта берілген және қосымша тапсырмаларды орындайды.  Жазба жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді.

Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады: Топтық жұмысты брлесе орындайды.Өз бетінше жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді. Қосымша үлестірме ресурстармен  жұмыс жасайды.

Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады:

Оқулықтан тыс берілген қосымша тапсырмалады орындайды, тақырып бойынша қосымша мәліметтер мен дәлелдер келтіре алады.

Бағалау  критерийі Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында  тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.
Ресурстар Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар  және  әртүрлі  заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.
Әдіс-тәсілдер Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.
Пәнаралық байланыс Музыка, қазақ тілі.
Сабақтың жоспары
Жоспарланғануақыт Сабақ барысы : Бағалау түрлері
Басталуы

5  минут

 

Сәлемдесу.

Топқа бөлемін : «Билеттер арқылы» топқа бөлінеді. Оқушыларды  кассадан  билеттер алып, 1,2,3 вагондарға бөлініп отрады.

 

 

Психологиялық ахуал қалыптастыру: «Қызыл гүлім-ай» би

Сынып реттілігін қадағалау.

Оқушыларды түгелдеу. Оқу құралдарын байқау.

Бір-бірімізді тыңдаймыз десек 1 рет қол шапалақтаймыз!

Ұйымшыл боламыз десек 2 рет

Белсенділік танытамыз десек 3 рет шапалақтаймыз!

1-топ:

«Бақыт» вагоны

2-топ:

«Сүйіспеншілік» вагоны

3-топ:

«Жарқын өмір» вагоны

«Қызыл гүлім-ай» би билету.

Жаңа білім

10 минут

 

 

 

Білу және түсіну

Оқушылар оқулықтағы негізгі тақырыппен танысады.

 

 

 

 

 

Оқулық,

мәтіндер.

Ортасы

10 минут

 

 

 

Қолдану

Оқулықта берілген тапсырмаларды орындау.

Түсіндіру.

Топтық, жеке жұмыс жүргізу.

Дәптермен жұмыс.

Оқулық,қабырғаға ілінген  ватмандар, түрлі-түсті маркерлер,
Сергіту сәті

2 минут

«Қыдырып қайтайық!»

би билеу

 

Оқушылар би билеп сергіп қалады.
Аяқталуы

Сабақты бекіту

7 минут

Ой қорытыу

БББ кестесі

Білгенім Білдім Білгім келеді
     

 

 

 

 

 

Таақырып бойынша түйген білімдерін жазады.
Бағалау

 

3 минут

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кері байланыс

3 минут

«Білім қоржыны» кері байланыс  

Сабақтан алған әсерлерін стикерге жазып, қоржындарға жабыстырады.

Үйге тапсырма: оқу, жаттау.
Саралау – Сіз қосымша

көмек көрсетуді қалай

жоспарлайсыз? Сіз

қабілеті жоғары

оқушыларға тапсырманы

күрделендіруді қалай

жоспарлайсыз?

Бағалау — Оқушылардың

үйренгенін тексеруді

қалай жоспарлайсыз?

Пəнаралық байланыс

Қауіпсіздік жəне еңбекті

қорғау ережелері

АКТ-мен байланыс

Құндылықтардағы

байланыс

Рефлексия

Сабақ / оқу

мақсаттары

шынайы ма?

Бүгін оқушылар

не білді?

Сыныптағы ахуал

қандай болды?

Мен жоспарлаған

саралау шаралары

тиімді болды ма?

Мен берілген

уақыт ішінде

үлгердім бе? Мен

өз жоспарыма

қандай түзетулер

енгіздім жəне

неліктен?

 

 

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз.

Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сəйкес

келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағамдау

Қандай екі нəрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Қандай екі

Сабақтың тақырыбы:

«Менің музыкалық отбасым»

Бір отбасы оқиғасы

Мұғалімнің аты-жөні:Умирбеков М
СЫНЫП:  2

 

Қатысқаноқушылар  саны:

 

Қатыспағаноқушылар саны: 0
Сабақ негізделген оқу мақсаттары 2.1.2.2 — ансамбльде музыкалық аспаптардың көмегімен шығарманы қарапайым ырғықпенсүйемелдеп орындау;
Сабақ  нәтижесі:

 

Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады: Оқулықта берілген және қосымша тапсырмаларды орындайды.  Жазба жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді.

Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады: Топтық жұмысты брлесе орындайды.Өз бетінше жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді. Қосымша үлестірме ресурстармен  жұмыс жасайды.

Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады:

Оқулықтан тыс берілген қосымша тапсырмалады орындайды, тақырып бойынша қосымша мәліметтер мен дәлелдер келтіре алады.

Бағалау  критерийі Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында  тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.
Ресурстар Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар  және  әртүрлі  заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.
Әдіс-тәсілдер Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.
Пәнаралық байланыс Музыка, қазақ тілі.
Сабақтың жоспары
Жоспарланғануақыт Сабақ барысы : Бағалау түрлері
Басталуы

5  минут

 

Сәлемдесу.

Топқа бөлемін : «Билеттер арқылы» топқа бөлінеді. Оқушыларды  кассадан  билеттер алып, 1,2,3 вагондарға бөлініп отрады.

 

 

Психологиялық ахуал қалыптастыру: «Қызыл гүлім-ай» би

Сынып реттілігін қадағалау.

Оқушыларды түгелдеу. Оқу құралдарын байқау.

Бір-бірімізді тыңдаймыз десек 1 рет қол шапалақтаймыз!

Ұйымшыл боламыз десек 2 рет

Белсенділік танытамыз десек 3 рет шапалақтаймыз!

1-топ:

«Бақыт» вагоны

2-топ:

«Сүйіспеншілік» вагоны

3-топ:

«Жарқын өмір» вагоны

«Қызыл гүлім-ай» би билету.

Жаңа білім

10 минут

 

 

 

Білу және түсіну

Оқушылар оқулықтағы негізгі тақырыппен танысады.

 

 

 

 

 

Оқулық,

мәтіндер.

Ортасы

10 минут

 

 

 

Қолдану

Оқулықта берілген тапсырмаларды орындау.

Түсіндіру.

Топтық, жеке жұмыс жүргізу.

Дәптермен жұмыс.

Оқулық,қабырғаға ілінген  ватмандар, түрлі-түсті маркерлер,
Сергіту сәті

2 минут

«Қыдырып қайтайық!»

би билеу

 

Оқушылар би билеп сергіп қалады.
Аяқталуы

Сабақты бекіту

7 минут

Ой қорытыу

БББ кестесі

Білгенім Білдім Білгім келеді
     

 

 

 

 

 

Таақырып бойынша түйген білімдерін жазады.
Бағалау

 

3 минут

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кері байланыс

3 минут

«Білім қоржыны» кері байланыс  

Сабақтан алған әсерлерін стикерге жазып, қоржындарға жабыстырады.

Үйге тапсырма: оқу, жаттау.
Саралау – Сіз қосымша

көмек көрсетуді қалай

жоспарлайсыз? Сіз

қабілеті жоғары

оқушыларға тапсырманы

күрделендіруді қалай

жоспарлайсыз?

Бағалау — Оқушылардың

үйренгенін тексеруді

қалай жоспарлайсыз?

Пəнаралық байланыс

Қауіпсіздік жəне еңбекті

қорғау ережелері

АКТ-мен байланыс

Құндылықтардағы

байланыс

Рефлексия

Сабақ / оқу

мақсаттары

шынайы ма?

Бүгін оқушылар

не білді?

Сыныптағы ахуал

қандай болды?

Мен жоспарлаған

саралау шаралары

тиімді болды ма?

Мен берілген

уақыт ішінде

үлгердім бе? Мен

өз жоспарыма

қандай түзетулер

енгіздім жəне

неліктен?

 

 

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз.

Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сəйкес

келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағамдау

Қандай екі нəрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Қандай екі нəрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды

жетілдіруге көмектесетін не білдім?

 

нəрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды

жетілдіруге көмектесетін не білдім?

 

Ән-күй
Умирбеков Мейиржан Кусаевич, Халық әуені және ырғақтары

Мақала авторы: Умирбеков Мейиржан Кусаевич
Жұмыс орны: "№ 3 жалпы білім беру орта мектебі" КММ - сі
Лауазымы: "Музыка" пәні мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 23.01.2018

Халық әуені және ырғақтары

Сабақтың тақырыбы:

«Халық әуені және ырғақтары»

Мұғалімнің аты-жөні:Умирбеков М

Күні:   

СЫНЫП:  2

 

Қатысқаноқушылар  саны:

 

Қатыспағаноқушылар саны: 0
Сабақ негізделген оқу мақсаттары 2.2.1.1 -музыкалық шығармашылық жұмыс арқылы шығарманың сипатын жеткізу;
Сабақ  нәтижесі:

 

Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады: Оқулықта берілген және қосымша тапсырмаларды орындайды.  Жазба жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді.

Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады: Топтық жұмысты брлесе орындайды.Өз бетінше жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді. Қосымша үлестірме ресурстармен  жұмыс жасайды.

Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады:

Оқулықтан тыс берілген қосымша тапсырмалады орындайды, тақырып бойынша қосымша мәліметтер мен дәлелдер келтіре алады.

Бағалау  критерийі Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында  тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.
Ресурстар Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар  және  әртүрлі  заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.
Әдіс-тәсілдер Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.
Пәнаралық байланыс Музыка, қазақ тілі.
Сабақтың жоспары
Жоспарланғануақыт Сабақ барысы : Бағалау түрлері
Басталуы

5  минут

Бағалау парақшасымен таныстыру

Топтарға бөлу.

Себетпен конфет әкелу. Оқушыларға себеттен конфет алуларын сұраймын.Конфеттің түрлеріне қарай 3 топқа бөлініп отырады.

 

1-топ «Сары кәмпиттер»

2-топ «Көк кәмпиттер»

3-топ «Қызыл  кәмпиттер»

Психологиялық ахуал қалыптастыру:

«Қызыл гүлім-ай» би

 

 

Тапсырманы орындаған әр балаға конфеттер беріп отырамын.

Жаңа білім

10 минут

 

 

 

 

 

Білу және түсіну

Оқушылар оқулықтағы негізгі тақырыппен танысады.

 

Халық әуені және ырғақтары

«Сақина салмақ ойыны»

Балалар біз бүгін сақина салмақ ойынын ойнаймыз. Бұл ойынның бүгіінгі ерекшелігі кімнің   қолында сақина қалса менің сұрағыма жауап береді?

 

 

 

 

Оқулық,

мәтіндер.

Ортасы

10 минут

 

 

 

 

 

 

Қолдану

Дәптермен жұмыс.

Талдау

«Ыстық орындық» орындық әдісі

(Бір оқушы алдыңғы жақта, орындықтар оны айнала қоршай орналастырылады.

Жаттығудың сипаттамасы:

 

Бір оқушы алға шығып өз пікірін айтып және тақырып бойынша сұрақтарға жауап береді. Сұрақты анағұрлым мазмұнды қылу үшін, оқушылар белгілі бір пікір бойынша бірлесіп алға шығып сөйлей алады.

 

Оқулық,қабырғаға ілінген  ватмандар, түрлі-түсті маркерлер

«Ыстық орындық» орындық әдісі, сұрақтар, орындық.

Сергіту сәті

2 минут

Сергіту сәті «Қызыл гүлім — ай» Оқушылар би билеп сергіп қалады.
Аяқталуы

Сабақты бекіту

10 минут

Синтез  

Графикалық органайзер: «Балық қаңқасы» диаграммасы

 

Бағалау

 

5 минут

 

 

 

 

 

 

Кері байланыс

3 минут

Кері байланыс кемесі
Үйге тапсырма: оқу, жаттау.
Саралау – Сіз қосымша

көмек көрсетуді қалай

жоспарлайсыз? Сіз

қабілеті жоғары

оқушыларға тапсырманы

күрделендіруді қалай

жоспарлайсыз?

Бағалау — Оқушылардың

үйренгенін тексеруді

қалай жоспарлайсыз?

Пəнаралық байланыс

Қауіпсіздік жəне еңбекті

қорғау ережелері

АКТ-мен байланыс

Құндылықтардағы

байланыс

Рефлексия

Сабақ / оқу

мақсаттары

шынайы ма?

Бүгін оқушылар

не білді?

Сыныптағы ахуал

қандай болды?

Мен жоспарлаған

саралау шаралары

тиімді болды ма?

Мен берілген

уақыт ішінде

үлгердім бе? Мен

өз жоспарыма

қандай түзетулер

енгіздім жəне

неліктен?

 

 

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз.

Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сəйкес

келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағамдау

Қандай екі нəрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Қандай екі нəрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды

жетілдіруге көмектесетін не білдім?

 

 

Ән-күй
Кабылова Дина Каниевна, Өнерін өнеге еткен Нұрғиса Тілендиев

Мақала авторы: Кабылова Дина Каниевна
Жұмыс орны: №3 жалпы білім беру орта мектебі
Лауазымы: музыка пәні мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 04.02.2017

Өнерін өнеге еткен Нұрғиса Тілендиев

6 сыныпқа  арналған  қысқа мерзімді сабақ жоспары

Күні 18.052016 ж.
Сынып 6 «ғ»
Пән Ән-саз
Сабақтың тақырыбы Өнерін өнеге еткен Нұрғиса Тілендиев.
Жалпы  мақсаты Тақырыпты  Блум таксономиясы  арқылы сыни тұрғыдан  ойлай  отырып,  тақырыпты аша отырып,  композитордың шығармаларын  көзбен көріп, тыңдай отырып композитордың шығармалары  туралы    үйренеді.
Сілтеме 1.  Музыка оқыту әдістемесі

2. 6 – сыныпқа арналған музыка  оқулығы

3.  Қосымша деректер, интернеттен алынған  ақпараттар, суреттер т.б.

 

Оқушылар үшін оқу нәтижелері: Оқушылар Нұрғиса Тілендиевтіңөмірі мен шығармашылығы туралы  берілген әртүрлі тапсырмаларды өздері орындай отырып, білімін жетілдіреді. Шығармашылық тапсырмамен жұмыс жасайды. Өз ойын қорытындылай алады. Сөздік қоры молаяды, сөйлеу мәдениеті артады. Оқушылар жұппен, топпен жеке жұмыс  істей отырып, идея бөліседі.
Сабақта қолданылатын материалдар:
  1. Үлестірмелі материалдар
  2. Интербелсенді тақта
  3. Бейнежазба көру
Оқыту әдістері:           Жаңа әдістер

  1. Блум таксономиясы алты ойлау деңгейі.
  2. Сыни тұрғыдан ойлау, диалогтік оқыту, АКТ-мен жұмыс.
Дерек көздері: 6-сыныпқа арналған музыка оқулығы

Интернет ресурстары

«Нұрғиса әлемі» көрмесі

Ұйымдастыру

3 мин

Оқушыларды түгендеу

Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру

Оқушыларға жылы атмосфералық жағдай туғызу (бір-бірімізге күлу, жақсы тілектер айту)

Өнерге  байланысты атаулармен топқа бөлу: өнер, домбыра, дарын, тұлға

Тапсырмалар:
  • Білу:«Миға шабуыл» сұрақтар арқылы оқушылардың білім деңгейін тексеру.
  • Түсіну: Жаңа сабақ. Бейнежазба көріп, сұрақ арқылы жаңа тақырыпты ашу.

Қолдану: РАФТ әдісі

Ән орындау.

Слайд қорғау

Театрландырылған көрініс

Конференция

  • Талдау: Семантикалық картамен жұмыс.  Жеке жұмыс
  • Жинақтау: «Өз елім»
  • Бағалау:
Бағалау Оқушылар өзін- өзі  бағалайды. Мұғалім жинақтап қорытынды бағалайды.
Рефлексия
Үйге тапсырма Нұрғиса Тілендиев шығармашылығы туралы  мәліметтер жинақтап келу.

 

 

Білу

Берілген сұрақтарға әр топ мүшелері жауап береді.

Топ басшыларын сайлау

Әр топқа сүрақтар қою арқылы тапсырма

1. Алтынбек Қоразбаев кім?

2. Алтынбек Қоразбаев әндерін ата?

3. Алтынбек Қоразбаевтың бір әнін жатқа орында?

4. Алтынбек Қоразбаевтың шәкірттерін ата ?

Оқушылар сұрақтарға жауап береді, топ жауабы толық болмаса, басқа топ толықтырады. Сұрақтар арқылы үй тапсырмасын еске түсіреді, айтады.
Түсіну

Ән мен күй өнерінің айырмашылығын түсіну

Нұрғиса Тілендиевтің шығармашылығы туралы бейнежазба Н. Тілендиевтің шығармашылығын біле отырып, күй  өнерінің түрлерін  бақылау. Нұрғиса Тілендиев өнерімен танысады. Оқушылар тақырыпты өздері ашады.
Қолдану

Нұрғиса Тілендиевтуралы сұрақтарды пайдалана отырып, постерде қорғауға қолдану

Топтарға сұрақтар жазылған  тапсырмалар берілді.

1 «Домбыра» тобы Өмірі мен шығармашылығы. (слайд қорғау)

2 «Өнер» тобы Нұрғисаның әндері  ерекшелігі (конференция)

3 «Дарын» тобы  Нұрғиса өмірінен театрландырылған көрініс үзінді келтіру.

4 «Тұлға» тобы     Қазақ киноларындағы Нұрғиса әндері мен күйлері (постер қорғау)

Оқушылар топтық жұмысты бірлесе отырып жасайды. Онда оқушылар Нұрғисаның өмірі мен шығармашылы туралы слайд қорғайды, әндерінің ерекшелігі туралы конференция, Нұрғисаның «Арман» күйінің шығу тарихы  туралы театрландырылған көрініс көрсету,Нұрғиса әндері мен күйлерінің ерекшелігін  постерде қорғайды. РАФТ әдісі арқылы оқушылар тақырыпты ашады.
Талдау

Нұрғиса Тілендиевшығармаларына талдау жасау.

Талдау

Семантикалық  карта (+ немесе – белгісін қолданыңыз)

Мына ән-күйлердің авторы кім?

Оқушылар жеке жұмыс  жасайды және әр топ бір- біріне талдау жасайды. Нұрғисаның әндері мен Шәмшінің әндерін салыстырмалы түрде семантикалық картаны толтырады.
Нұрғиса Тілендиев      Шәмші Қалдаяқов
«Әлқисса»
«Менің Қазақстаным»
«Махамбет»
«Сарыжайлау»
«Ақ бантик»
«Сыр сұлуы»
«Ақ құсым»
«Бақыт құшағында»

Семантикалық карта

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Жинақтау

 

Нұрғиса Тілендиев

“Өз елім” әнін

орындау
Сөзі: Қ.Мырза Әли

Топтық жұмыс Барлық оқушылар Нұрғиса Тілендиевтің «Өз елім» әнін орындайды.
Бағалау

 

Нұрғиса Тілендиевтің қазіргі кезде  алатын орны туралы оқушылар өз ойларын айтып, бағалайды. Жеке жұмыс Өз ойларын айтады, өзіндік бағалау жасайды
І топ аты_____________

рс Оқушының аты жөні Критерий
№ 1

Үй тапсырмасын сұрау

Ашық жабық сұрақтарға жауап беруі

№ 2

Нұрғиса  туралы бейнежазбаны түсінуі

№ 3

РАФТ әдісі

№ 4

«Семантикалық картаны»

талдай білуі

№ 5

Нұрғиса Тілендиев

“Өз елім” әнін

орындау
Сөзі: Қ.Мырза Әли

 

№ 6

Нұрғиса Тілендиевтің тарихта алар орны туралы оқушылардың өзіндік бағалауы

Оқушының ортақ баллы Мұғалімнің бағасы

Дескриптор:

Ұпай саны:            Толық жауап — 2 балл                  

Орташа жауап — 1 балл                       

Жауап жоқ – 0

Рефлексия

 

Өз жұмысына қорытынды жасайды

Рефлексия

Мен бүгін…………………….

Маған…………………………..

Мен үшін……………………..

Егер де мен…………………

Алдағы уақытта………………

Үйге тапсырма

 

Нұрғиса Тілендиевтуралы  мәліметтер жинақтап келу.

Ән-күй
Еркін Ахметұлы, Музыка сабағында арт-терапия элементтерін қолдану

Мақала авторы: Еркін Ахметұлы
Жұмыс орны: Тимирязев жалпы білім беретін қазақ мектеп-интернаты
Лауазымы: Музыка пәнінің мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 16.01.2017

Музыка сабағында арт-терапия элементтерін қолдану

Адамның ішкі жан дүниесін емдеудің табиғи әдістерінің бірі- Арт-терапия . Бұл терминді 1938 жылы алғаш рет енгізген Адриан Хилл еді. Арт-терапия сөзі ағылшын тілінен аударылған «шығармашылық терапия» деген мағынаны білдіреді. Арт-терапияның мақсаты — баланың өз-өзін өнер арқылы таныту. Баланың шығармашылығы ол табиғи өмір көрінісі іспетті. Олай болса, Арт-терапия жаттығулары баланың шығармашылық іс-әрекетін реттей отырып, өзін қоршаған ортаға танытуына мүмкіндік береді. Шығармашылық қабілет кез-келген баланың бойында болады. Біздің міндетіміз — бала бойындағы мүмкіндіктерді ашуға ықпал ету. Кез-келген балалар өздерін, өз сезімдерін әуен, дыбыс, іс-қимыл, сурет арқылы жеткізе алады.

Арт-терапия сөзі сурет салумен айналысу деген мағынаны да білдіре алады, алайда сурет салу ұғымы арт-терапияның бір түрі ретінде ғана қарастырылады. Сондықтан өзімнің педагогикалық тәжірибемде, яғни музыка сабағында арт-терапияның — әуен, бейнелеу, ойын, түстермен байланыс сияқты түрлерін қолданамын.

Бейнелеу терапиясына тоқталар болсам, ол да сурет салу терапиясына жатады. Сурет салу — баланың ішкі сезімін білдіре отырып, өзінің өзгемен тең дәрежеде екенін көрсетуіне мүмкіндік береді. Балалардың ішкі сезімдерін сурет салудан айқындауға болады. Баланың таңдаған бояуына байланысты оның жан дүниесін анықтай аламыз.

Әуен терапиясында — бала әуенді тыңдай отырып, тыңдай білу қабілетінің артуымен қатар бойындағы әсемдікпен көркемдікті сезіне алады. Мұнда әуен әсер етуші негізгі фактор. Музыка терапиясы — бұл психотерапиялық әдіс. Бұл жерде музыка дәрілік, емдік заттар ретінде қарастырылады. Музыка  терапиясы көне заманнан бері қолданылып келеді. Музыка терапиясымен емделу кез-келген адамға қолайлы.

Әуелі, ырғақты музыка адам миының бөліктеріне әсер ете отырып ми қызметінің дұрыс жұмыс жасауын реттейді.Сонымен қатар кез-келген музыканың өзіне тән белгілері бар. Ол белгі адамның көңіл күйіне әсер ете отырып эмоциясының тууына себепкер болады. Әуен терапиясының әдістерін қолдануда бала бойындағы шығармашылық қабілетін төңірегіндегі  болып жатқан көптеген өзгерістермен байланыстыра алуына, ішкі сезімін оятуына баса назар аударылады.

Балаларды рөлдік ойындарда  ойнату арқылы драма терапиясын дамытуға болады. Бұл баланың өзара қарым-қатынасын реттейтін және өзіндік менін қалыптастыруына әсер ететін терапияның бірі. Сонымен қатар осы терапия арқылы көптеген психологиялық жағдаяттарды шешуге болады. Неміс ғалымдарының пікірінше драма терапиясы- барлық мүмкіндікті зерттейтін зертхана делінген. Драма терапиясында сабақ белгілі бір оқиғаға байланысты өрбиді де, сахналанған көрініспен аяқталады.

Балалардың түстерді дұрыс таңдауынан олардың түйсіктері мен қабылдауларының қаншалықты дұрыс бағытта дамып, қалыптасқанын анықтауға болады. Ондай терапия «түстермен байланыс» терапиясы деп аталады. Түйсік пен қабылдауы толық дамыған баланың өмірге деген көзқарасы ерекше болады. Түсінігі мол олар жан-жақты, білімді болып келеді. Үлкендермен салыстырғанда балалар өте сезімтал. Сондықтан баланың қай түсті ұнататына баса назар аударған жөн. Себебі баланың өзі ұнататын түсі арқылы оның бойындағы туа бітті, яғни табиғи ерекшелігін, темпераментін айқындауға мүмкіндік береді. Демек түс таңдаудың да өзіндік ерекшелігі зор екенін ұмытпаған абзал. Түс терапиясының басқа терапиядан ерекшелігі баланы емдеуде ойын түрінде күнделікті қолдануға болады.

Арт-терапияның кең тараған тағы бір түрі- ойын терапиясы. Бұл терапия ересектер мен балаларға арнайы ойындар ойнату арқылы  психологиялық жағдаяттардан жол тауып, шыға  білуіне көмектеседі. Мұнда қойылатын басты талап ойынға белсене қатысу болып табылады. Өйткені шын ниетімен қатысса ғана емдеу өз әсерін береді. Ойын терапиясы-ойын ойнау арқылы өзара түсіністікке, ортамен қарым-қатынаста болуына, өмірге деген сүйіспеншілігін арттыруға жалпы психологиялық тұрғыдан дайындықтың қажет екенін жүздеріне күлкі үйірте отырып түсіндіре алады. Сонымен қатар ойнай отырып физиологиялық жағдайы да жақсаратынын көрсетеді.

Музыка терапиясымен бейнелеу терапиясы біріктірілген шығармашылық тапсырманы мысал ретінде келтіре кетсем. Ол үшін қатысушы топтарға ақ қағаз А4, маркер, бояулар, майшамдар таратылады және тапсырма түсіндіріледі. Жалпы, музыкада арт-терапияның  элементтерін пайдаланғанда бала бойындағы өмірге деген құлшыныстың артқанын, білген сайын біле  беруге ұмтылуын, сыныппен қарым-қатынастың жоғарылағанын байқадым. Осыдан төмендегідей қорытынды шығардым: арт-терапия элементтерін оқытудың инновациялық, жаңашылдық тәсіл ретінде оқыту процесіне қолдануда маңыздылығы жоғары. Оқу мен оқытуда шығармашылықпен ойлаудың жолдарын тиімді жүзеге асыра алса, арт-терапияның берер мүмкіндігі де зор болмақ.

Арт-терапия элементтерін қолдануда  төмендегідей нәтижеге қол жеткіздім:

  • Топтағы жағымды әсерді сезіну;
  • Құрдастық (топтық) қарым-қатынас жасалды ;
  • Өзін ойын емін еркін жеткізе алуына;
  • Сөздік қоры жетпей, айта алмай қиындық тудыратын кейбір мәселелерді шешуге мүмкіндік туындады;
  • Әртүрлі нысандарды (таңбалар т.б арқылы) қолдана отырып, сезімдерін жеткізуге;
  • Жан дүниесін түйсіну арқылы сезіне білуіне;
  • Оқуға деген қызығушылығын арттыруға, шаршау, қиналу сияқты әркеттерді жеңе білуіне ықпал етті.

Ән-күй
Кайрбекова Майя Жандарбековна, Импульс к дальнейшему развитию творческих способностей учащихся и учителя

Мақала авторы: Кайрбекова Майя Жандарбековна
Жұмыс орны: КГУ "Средняя школа имени Маяковского" Жарминского отдела образования Восточно-Казахстанской области"
Лауазымы: учитель музыки
Порталға жариялану мерзімі: 30.11.2016

Импульс к дальнейшему развитию творческих способностей учащихся и учителя

Свою статью хочется начать словами философа, музыканта начала XX столетия Хазрата Инайят Хана: “В мире многие понимают музыку как источник развлечения, время провождения, а музыканта как затейника. Хотя нет никого, кто бы, живя в этом мире, думая и чувствуя, не считал бы музыку самым священным из всех искусств, потому что фактически то, о чем искусство живописи не может говорить ясно, поэзия объясняет словами; но то, что даже поэт находит трудным для выражения в поэзии, выражается в музыке. Музыка затрагивает глубочайшие части человеческого существа, она проникает дальше, чем может проникнуть любое другое впечатление внешнего мира”.

В свете этого высказывания урок музыки дает возможность растущей личности прикоснуться к мировой музыкальной мудрости, испытать волнение души, осознать его и, осознав, обращаться и погружаться в музыку снова и снова, чтоб находить в ней источник жизненных сил, идеи для творчества, вдохновение.

Урок музыки по программе с 1 по 6 класс проходит один раз в неделю и длится 45 минут. Естественно, за это время невозможно сделать из учеников все понимающих и тонко чувствующих музыкантов. И моя задача как учителя за этот небольшой отрезок времени дать такой заряд ученику, чтобы ему хотелось слушать и музицировать вне урока, искать дополнительные пути, ведущие к общению с музыкой и находить их, стремиться творчески подходить ко всему, с чем его сталкивает жизнь. Поэтому урок музыки можно рассматривать как толчок к дальнейшему развитию творческих способностей как учащихся, так и самого учителя.

Так сложилось, что в последние три года я веду музыку в начальной школе (1–4-е классы) и в среднем звене (5-6-е классы). Чтобы добиться атмосферы эмоциональной раскрепощенности, свободного проявления творчества, на уроке музыки не ставятся оценки ниже 4 и 5 баллов. В основном, все ученики за урок получают “5”. Собственно, когда ставится оценка 4, она “ставится” учителю за то, что он не смог найти способа захватить внимание ученика настолько, чтобы включить его в процесс музицирования полностью. Практически безоценочная или “пятерочная” система на уроке способствует готовности учащихся включиться в процесс музицирования с радостью, без страха, что если что-то не получится, то тебя негативно оценят.

Также, для того чтобы не создавать негативных психологических условий, убивающих всякое желание учащихся включаться в процесс творчества, проявлять себя, на уроке исключено принуждающее одиночное опрашивание, оценивание вслух индивидуальных музыкальных способностей ученика, сравнение учащихся друг с другом. Учащиеся, приходя на музыку, чувствуют поддержку и доброжелательное расположение к ним учителя, поэтому также стараются проявить себя с лучшей стороны. Таким образом, все участники процесса обучения получают позитивный заряд энергии, дающий им возможность жить и творить с радостью.

На уроках музыки учащиеся не только музицируют, поют, но и знакомятся с творчеством и отдельными произведениями многих крупных композиторов. Для повышения мотивации к предмету музыка, с целью улучшения качества обучения школьников, для расширения представлений обучающихся о музыкальном мире мною широко используется проектная технология создания творческого продукта, так или иначе связанного с музыкой.

Количество часов, отведенных на музыку по базовому компоненту, ее несколько “второстепенная” (по количеству часов, но не по значению для развития личности) роль, а также большая загруженность школьников по основным наукам – факторы, которые, на первый взгляд, не позволяют привлекать учащихся к проектной и исследовательской деятельности по предмету. Выход из этой ситуации мной найден в следующем:

  • Объединение усилий с учителями одной кафедры – кафедры искусств (совместные проекты по мировой художественной культуре, изобразительному искусству).
  • Объединение с учителями других гуманитарных кафедр – филологов и историков (подготовка совместных докладов по темам, затрагивающим смежные области, например, “Роль музыки Курмангазы».
  • Объединение усилий с учителями анлийского языка (создание песенного репертуара на анлийском языке, выступление учащихся в вокальных конкурсах, типа “Talent showy” – английский песенный конкурс.
  • Объединение усилий с учителями информатики. Для них важен процесс технического освоения учеником самого проекта, а содержание его может быть любым, в том числе и связанным с областью музыки (мультимедийные презентации “Музыка и сказки”, “Музыка и поэзия”, подготовка буклетов к музыкальным событиям школы и сборников, типа “Мои любимые песни”).
  • Включение музыки (конкурсное исполнение всем классом песен, музицирования, музыкального оформления) как составляющей части в Творческие события гимназии.

Таким образом, объединение усилий учителя музыки с другими учителями-предметниками, ежегодное участие всем классом в Творческих событиях школы дает возможность ученику с минимальными дополнительными затратами времени расширить содержание познаваемого музыкального материала. Такая система позволяет привлечь внимание учеников к предмету, увеличить количество школьников, принимающих участие в исследовательской и творческой деятельности по музыке, а также добиться роста качества этой работы.

Если раньше в исследовательской деятельности по музыке принимали участие единицы, то сейчас возможность заниматься этим представляется почти каждому. В этом особую роль играют компьютерные технологии, которые сегодня стали доступны большинству гимназистов. Порицаемое обществом увлечение подростков компьютером можно направить в позитивное русло, вовлекая школьников в работу над проектами эстетической направленности.

Совместно с учащимися разработана серия проектных работ под названием “Инструмент Жетиген”, «Лаула-лаула мұзға жанған от жылдары». Учащийся, работающий над проектом, привлекает знания по литературе, музыке, изобразительному искусству.

Виды проектов, выполняемых учащимися, отражающих результаты исследований по предмету музыка:

а) мультимедийные презентации

  • “Музыка и сказка” 4-й класс
  • “Алия Молдагулова» 6 класс

б) публикации

  • “Песенник” (“Мои любимые песни” и т.д.)
  • “Буклет о музыкальном событии”, “Буклет о музыкальном творческом объединении учащихся школы”

За основу проектной методики мною взята американская программа, разработанная Институтом компьютерных технологий “Intel “Обучение для будущего”.

Для примера приведем План создания проекта по предмету музыка для учащихся 4 класса “Музыка и сказка”:

  • ставятся цели и задачи проекта;
  • класс разбивается на 4 группы;
  • в каждой группе выбирается организатор проекта;
  • в каждой группе предполагается наличие ученика, умеющего хорошо работать с программами Publisher или Power Point;
  • группа (или 1–2 ученика) выбирает сказку для работы;
  • группа (или 1–2 ученика) ищет и подбирает музыку, соответствующую сказке;
  • группа (или 1–2 ученика) подбирает иллюстрационный материал для сказки;
  • обсуждение и утверждение в группе исходного материала для создания проекта;
  • техническое создание слайд шоу;
  • представление и защита каждой группой своего проекта на итоговом занятии.

В школе существует система Творческих событий. Творческие события, в которых участвуют все учащиеся с 1-го по 11-й класс, включают в себя несколько составляющих: конкурс эрудитов, конкурс газет и плакатов, конкурс театральных постановок, а также музыкальный конкурс, в котором весь класс должен исполнить песню, соответствующую основной теме (например: «Две здвезды», «Голос школы», «Золотой голос», «Конкурс патриотических песен» и др.) (Приложение)

Естественно, на учителя музыки ложится основная доля ответственности за этот конкурс, он выступает первым помощником классного руководителя. Работа над песней проводится как на уроке, так и за рамками его. Совместно с учащимися выбирается песня, учитель музыки руководит ее разучиванием, работой с солистами, он учит детей правилам работы с музыкальной аппаратурой (микрофонами, CD- проигрывателями). И когда класс именно в музыкальном конкурсе творческого события занимает первое место, это также является победой учителя музыки.

Система Творческих событий, позволяет видеть рост качества хорового пения. Развитие классного коллектива как коллектива исполнителей проходит несколько этапов. От простого одноголосного пения хором без использования микрофонов в начальной школе исполнительское мастерство класса вырастает до умения (в 5-6-х классах):

  • петь на несколько голосов,
  • выделять, если необходимо, солистов,
  • использовать танцевальные движения для наиболее полного раскрытия содержания музыкального произведения,
  • умело пользоваться микрофонами,
  • осознанно выстраивать драматургию песни.

Мной разработана и апробирована программа “История казахской и зарубежной музыкальной культуры для учащихся 5-6-х классов школы”. Эта программа прошла испытание временем, она учитывает как общие, так и специфические условия школы и индивидуальные особенности педагога, который по ней работает.

В содержании и структуре учебной программы по “Истории музыкальной культуры” для 5-6-х классов школы выделяются три сквозные линии: “Язык музыки”, “Музыкальные портреты” и “Опыт музыкально-творческой деятельности”.

При выстраивании первой из них рассматриваются:

  • Специфика музыки и ее место в ряду других искусств.
  • Предназначение музыки и ее возможности в духовном совершенствовании личности.
  • Средства музыкальной выразительности: мелодия, метр, ритм, гармония, тембр, динамика, темп, форма, жанры, фактура, агогика, регистры и т.д.

При выстраивании второй линии рассматриваются:

  • Стилевые направления казахской и западноевропейской музыки XVIII–XX вв. (барокко, классицизм, романтизм и т.д.).
  • Изучение музыкального искусства в опоре на жанры: симфония, концерт, соната, сюита, опера, оперетта, мюзикл, балет, кантата, оратория, романс, песня и т.д.
  • Западноевропейская музыкальная культура XVIII–XX вв.: И.С.Бах, В.А.Моцарт, Л.Бетховен, Ф.Шуберт, Ф.Шопен, Ф.Лист, Р.Вагнер, Дж. Верди, К.Орф, и т.д.
  • Казахская музыкальная культура.: Ахмет Жубанов, Курмангазы, Нургиса Тлендиев,  Дина Нурпеисова, Газиза Жубанова и др.
  • Раскрытие многообразных связей музыки и жизни.
  • Выявление общего и особенного в творчестве отечественных и зарубежных композиторов.

Опыт музыкально-творческой деятельности приобретается учащимися 5-6-х классов:

  • в хоровом, ансамблевом и сольном пении;
  • в слушании музыки.

Урочная форма работы дополняется внеурочной музыкальной деятельностью учащихся:

  • занятия в музыкальных творческих объединениях;
  • участие в музыкальных конкурсах;
  • участие в творческих событиях (ТС) на параллелях классов;
  • участие в фестивалях детского и юношеского творчества;
  • посещение концертов Дома культуры и школы искусств Жарминского района и т.п.

Подводя итог выше изложенному, хочу сказать: мне нравится жить во время стремительных перемен, меняться самой, видеть, как дети, которых я учу, теперь не только поют, слушают музыку, но и создают творческие продукты в соответствии со своими современными интересами. Мне приятно видеть, что современные ученики занимаются наукой и с удовольствием развивают свои музыкальные способности.

И я горжусь тем, что во многом, благодаря мне, наша школа – самая музыкальная и поющая среди всех школ города. Это отмечают те, кто хоть раз побывал у нас даже на самом научном мероприятии.

Мне выпала огромная честь быть учителем музыки. Музыка развивает способность, с помощью которой человек учится ценить все, что есть прекрасного в искусстве, науке, в повседневной жизни.

Хазрат Инайят Хан писал, что многие люди подобны инструментам; когда хорошая музыка предстает перед ними, они откликаются, настраиваются на нее, становясь частью прекрасного мира.

Моя задача сделать так, чтобы звучащих инструментов становилось все больше и больше на Земле, чтобы однажды весь мир зазвучал как один огромный прекрасный и стройный оркестр!

Ән-күй
Аксакова Балым Макановна , Музыка үйірмесінің тұлғаны қалыптастырудағы рөлі

Мақала авторы: Аксакова Балым Макановна
Жұмыс орны: «Маяковский атындағы орта мектебі» КММ
Лауазымы: музыка пәнінің мұғалімі
Порталға жариялану мерзімі: 30.11.2016

Музыка үйірмесінің тұлғаны қалыптастырудағы рөлі

Қоғамдағы кез-келген оқиға, құбылысқа сергек қарайтын қағылез азаматты тәрбиелеуде музыка өнерінің рөлі орасан зор. Музыка арқылы бала тәрбиелік және білімділік қасиеттерді бойына сіңіреді. Ол баланың сезімдеріне тікелей әсер ете отырып, оның моральдық бейнесін қалыптастырады. Музыка баланың жеке басының адамгершілік сезімдерін дамыту үшін қажет, сондықтан мектептерде музыка пәні белгілі бір жүйелі бағытпен жұмыс істейді. Оқушылармен өткізілетін музыка сабақтары шығармашылық күш оятып, әдемілікке деген құштарлығын арттырады. Әсіресе, ғасырдан- ғасырға, атадан — балаға жалғасын тауып, келе жатқан  аса бағалы ән — күйлер, терме, жыр, қисса, толғаулар мектеп жасындағы балалардың ұлттық мәдениетін көтеру мақсатындағы жақсы бағыт – бағдар деп есептеймін.

Сондықтан келешек ұрпақты музыканың түрлі жанрларын сүйсіне тыңдайтын, музыкадан сауаты бар, өзінің сүйетін әнін музыкалық аспапта ойнап немесе дауыстап айтып беретін жағдайға жеткізу. Ұлттық музыкамызды құрметтеп, қастерлеуге тәрбиелеуіміз қажет.

Қазақтың домбыра үні арқылы адам ішіндегі лас дүниені тазартуға мүмкіндік алады. Домбыраның үні тыңдаушылардың үйренуіне естігенін ұмытпауға әсер етеді.

Бүгінгі таңда ұлттық салт-дәстүрімізді, тілімізді, дінімізді сақтап қалу мақсатында мектебімізде 2012 жылдан бастап, «Мұрагер» атты  домбыра үйірмесін 1-«Ә» сынып оқушыларымен  жүргізе бастадым.  Жалпы сыныпта 23 оқушы бар. Барлық оқушылар қазақтың киелі аспабы домбырамен  толық қамтамасыз етілген.

Үйірменің негізгі мақсаты — өзінің тілін, дінін,  салт-дәстүрін, өнерін, әдет-ғұрыптарын білуге, халқының асыл қазынасының мұрагері сезінетін, өз елін туған жерін, ата мекенін сүйетін Қазақстан Республикасының азаматын тәрбиелеу.

Үйірменің негізгі міндеттері:

1)        домбыра сүйемелдеуімен ән айтып, күй тартуды және терме үйрету.

2)        қазақтың кейбір қолөнер түрлерін үйретіп, оқушылардың  көркемдік ой жүйесін қалыптастыру.

3)        балалардың  шығармашылық ынтасын, ой-өрісін, қиялын дамыту.

4)        дәстүрлі өнеріміз арқылы  қайырымдылыққа, адамгершілікке, ізгілікке тәрбиелеп, мәдениетті, жан-жақты дамыған адам етіп шығару.

Оқушыларға домбыра үйрету арқылы олардың өнерге деген құлшыныстарын арттыру. Домбыра үйрету барысында халықтық музыка педагогикасына арқа сүйедік. Оқушылар домбыра қағыстарын көзбен көріп, сөз иірімдерін құлақпен ілу сияқты домбыраны нотасыз үйренді.  Сонымен қатар, дәстүрлі ортада шәкірт ұстазына еріп жүріп, жекеше түрде дайындалады. Ал бала саны жиырмадан асатын сыныпта бұл әдіспен жұмыс істеу өте қиын. Бірақ  оқушылардың санына қарамай әр сабағымды әр түрлі әдіс-тәсілді қолдана отырып, домбыра тартуды үйретемін.

Ең алдымен оқушыларға домбыра туралы мәлімет беріп, олардың аспапқа деген көз қарастарын бақылауға алып, аспаптың қасиетті екенін таныттым.

Домбыра – қазақтың ұлттық аспабы. Қазақ халқының  әрбір үйінде болуы міндетті және қажетті аспап болып есептелген.  Бүгінге дейін  «Домбыра» атауының шығуы жайлы таластар өте көп. Солардың бір қатары: «Дембира» деген қыз атынан шыққан болуы керек деп те топшалайды, себебі Шығыс елдерінде қастерлі, қасиетті, нәрсеге немесе кейбір көпшілік орынға әйел адамның есімін беру үрдісі бар. Пішіні домбыраға ұқсас төрт ішекті шертпелі аспап үнді халықтарында «тамбура» деп аталады. Гректерде ішекті шертпелі аспапты «пандура» дейді.  Сонымен нақты атауы қайдан шыққаны белгісіз. [4;3]

Аспаптар көлемімен қалыбының түрі дыбысталу күшіне әсер етеді: көлемі үлкен болса дыбысталуы да сондай болады. Дыбысталу сипатынан оң қол техникасының әсері бар: төкпе күйлерде дыбыс қол білезігін күшті сілку арқылы екі ішекті қағумен алынса, шертпе күйлерде дыбыс жекелеген қол саусақтарымен шектерді шерту арқылы берілген. Осылайша домбыра мен күйдің,   олардың   орындалу арасында тығыз байланыс бар. Домбыра екі ішекті ғана емес үш ішекті де болып келеді. Өткен кезеңде үш ішекті домбыра Қазақстанның әр түрлі аймақтарында кездескен, қазіргі кезде бұл аспаптың түрі тек Семей өңірінде сақталған. [5;10]

Оқушыларға қазақтың ою-өрнектерінің символдық мазмұнын білу арқылы балалар күйдің саз иірімінің сұлулығын көбірек аша түссе, күйдің тарихын білу арқылы халқының тарихын тереңірек түсінеді. Сонымен қатар аспаптық саз өнеріміз аңыз-әңгімелерімен, көне мифологиямен, ауызша поэтикалық дәстүрімен астасып жатыр. Қысқасы, ән – күй  пәні музыка, ауызша поэтикалық, көркемөнер, қолөнер түрлерінің басы  тоғысқан интеграцияланған комплексті пән деуге болады.

Домбыра тартудың ең  қарапайым жаттығуларынан  бастап, жеңіл әндер мен күйлер үйреніп, репертуарды жылма – жыл байыта, күрделендіре түсудің арқасында күйдің композициялық құрылысын түсініп, аяғында өз жанынан өлең ұйқастырып, бір – бірімен қағыспа түрінде айтысуға дейін жетіп, жыраулардың үлгісімен өз толғауларын шығаруға  дейін жетеді.

Домбыраға  репертуар  таңдау  барысында балалардың ойнап үйренуіне жеңіл болуымен қатар, ел арасында кеңінен танымал халықтың сүйіп тыңдайтын   ән-күйлері  іріктеліп  алынды.

Оқушыларға музыканы тек  қана  құлақпен тыңдап, көркемдік бұйымдарды тек қана көзбен көріп, тамашалау  арқылы өнерге баулуға болмайды. Негізі оқушылар халық өнерінің шынайы  мұрагерлері болуы керек. Асыл өнерді өз қолымен  жасай алатын адам ғана ата – бабадан қалған   мұраны   көбейтіп, байытып келесі  ұрпаққа жеткізе  алады.

Үйірменің ерекшелігі – балаларға домбыра үйрету арқылы халық өнеріне ынтасын арттыру көзделген.

Музыка сабақтарында шығармашылық қабілетті дамытудың әдістері сан түрлі. Оның әр сабақтың тапсырма орындату бөлімінің мысалдарынан көріп отыруға болады. Орта буын сынып оқушыларының жұмыс түрі – жеке тапсырма, топтық тапсырмалар, жан — жақты тапсырмалар – олар өз бетінше тыңдап жүрген күрделі музыкалық шығармаларды талдап беру. Шығармашылық қабілетті дамытуда оқушыларға жан-жақты тапсырма беру арқылы мысалы жұмбақ, ребус, сөзжұмбақ, тест сұрақтарына жауап беру, экранда жаңа естіген музыкаларды талдау мен күнділікті білімді толықтыру жұмысын жүйелі жүргізе отырып әр балаға талдау жасалып жұмыс сапасы үнемі арттырылып отырады.

«Құлақтан кіріп бойды алар,

Әсем ән мен тәтті күй.

Көңілге түрлі ой салар,

Әнді сүйсең, мен ше сүй.»

Туғанда дүние есігін ашады өлең,

Өлеңмен жер қойнына кірер денең….»,- деген өлең жолдарында ұлы Абай әннің өмірдегі орнын нақ суреттегендей музыка адам өміріндегі алатын орыны зор [1; 5].

Қазақ халқы ән — күйді жанындай жақсы көріп, іштегі қайғы — мұңдарын, қуанышын ән арқылы шебер жеткізе білген. Осы кезге дейін өз тәжірибемде ән айтқысы келмейтін ешбір жанды көрмедім. Хан, би, шешен , ақын, батыр, бұқара халық домбыра аспабы негізінде тәрбиеленіп, өзінің ұлттық мәдениетін қалыптастырды.

Бүгінгі қазақ зиялыларына келсек, Тұнғыш  Президентіміз Н.Назарбаевтан бастап, Ә.Кекілбаев, И.Тасмағамбетов, М.Оспанов, С.Қасқабасов, А.Сейдімбек, М.Шаханов т.б айтуға болады. Өзім тәрбиелеп отырған шәкірттерім де өнердің биік шыңына жетіп, бойына осы адамдардын   игі қасиеттері дарыса екен деймін.