Bastay'ysh synyp oqy'shylarynyn' tabig'i, ry'hani ja'ne shyg'armashylyq mu'mkindikterinin' damy'yna jag'dai jasay'

Bastay'ysh synyp
Aitpanova Zina Tlegenovna, Bastay'ysh synyp oqy'shylarynyn' tabig'i, ry'hani ja'ne shyg'armashylyq mu'mkindikterinin' damy'yna jag'dai jasay'

Maqala avtory: Aitpanova Zina Tlegenovna
Jumys orny: Atyray' qalasy, №10 S.Muqanov atyndag'y orta mektebi
Lay'azymy: direktordy4 bastay'ysh synyptar boiynsha orynbasary
Portalg'a jariialany' merzimi: 01.11.2016


Maqsaty:

Oqy'shylardyn' izdenimpazdyq, zerttey'shilik,shyg'armashylyq qabiletterin damyty'. Ata-ana, mug'alim ja'ne oqy'shy arasyndag'y yntymaqtastyqty qalyptastyra otyryp,bilim sapasyn arttyry' ja'ne adamgershilik ry'hta ta'rbieley'.

Mindetteri:

1.Oqy'shy ju'regine jol taby' arqyly sabaqtardyn' a'rbir sa'tin qyzyqty, utymdy o'tkizy'.Oqy'shylardy tek berilgen ma'limetti tyn'day'shy emes izdeny'shi, zerttey'shi o'z oiyn erkin da'leldei alatyn, pikirin ortag'a sala biletin jeke  tulg'any qalyptastyry'. Oqy'shynyn'  boiyndag'y ynta-yqylasyn joiyp almai,  jeke dara qabiletinin'   damy'yna  mu'mkindik jasai otyryp, qabiletin  damytyp, shyg'armashylyg'yn shyn'day'…

2.Mug'alim men oqy'shynyn' yntymaqtastyg'yn qalyptastyry', oqy'shylardyn' oiyna erekshe qurmetpen qaray'. Oqy'shylardy o'zin-o'zi qadag'alai alatyn, is-a'reketin retimen oryndap, o'zin — o'zi jetildiretin shyg'armashyl, izdenimpaz  tulg'a qalyptastyry'.

Abai atamyzdyn' jetinshi qara so'zinde: «Jas bala anadan ty'g'anda 2 tu'rli minezben ty'ady. Birinshisi-ishsem, jesem, uiyqtasam dep turady. Bular ta'nnin' qumary, bular bolmasa ta'n jang'a  qonaq u'i bola almaidy, qy'at tappaidy. Ekinshisi-bilsem eken dep umtylyp, odan erjetin'kiregende it u'rse de, mal shy'lasa da, birey' ku'lse de, jylasa da turyp ju'rip, «ol nemene?», «bul nemene?» dep ko'zi ko'rgen, qulag'y estigennin' ba'rin surap, tynyshtyq ko'rmeidi. Munyn' ba'ri- jan qumary, bilsem eken, ko'rsem eken, u'irensem eken degen».Abai atamyzdyn' osy so'zderimen baiandamamdy bastag'ym keledi.

Bala-otbasynyn', o'mirdin' jalg'asy. Bu'kil qog'am balag'a o'ner, bilim bery'ge, abzal azamat etip ta'rbieley'ge u'nemi ko'n'il bo'lip kelgen.

Elbasymyz N.A'.Nazarbaev: «Sizder men bizder tek bolashaq by'yndy g'ana emes, jalpy adamzattyq qadir-qasietterdin' ma'n-man'yzyn tu'sinetin jany da, ta'ni de taza, bilimdi patriot azamattar by'ynyn ta'rbieley'ge mindettimiz» dep atap aitqan bolatyn. Osy oraida jalpy mug'alimder qay'ymyna artylar ju'ktin' ko'p ekeni belgili.

Altyn besik –otbasy bolsa, altyn uia-mektep. Ia', olardyn' altyng'a bag'alany'y nelikten? Sebebi ekey'i de qasietti de qasterli. O'itkeni, otbasy adamdy du'niege a'kelip, qalyptastyryp, damytyp, jetildirip jatsa, mektep-aqyly men bilimi, adamzattyq qundylyqtarmen qosa jan-jaqty jetilgen, tolysqan, o'z betimen o'mir su'ry'ge beiim, qorshag'an ortamen tikelei bailanysqa shyg'a alatyn, tolyqqandy azamat etip ta'rbielep shyg'arady.

Bu'gingi tan'da a'lemdik g'ylym men progress den'geiine sa'ikes bilim men ta'rbie bery', onyn' ry'hani bailyg'y men ma'deniettiligin oilai bily' mu'mkindigin  jetildiry', a'r adamnyn' ka'sibi biliktiligin, iskerligin arttyry' qog'amnyn' bu'gingi tan'dag'y basty mindeti bolyp tabylady. Osy turg'ydan qog'amg'a jan-jaqty bilimdi, jog'ary ma'denietti, boiynda ry'hani-adamgershilik qundylyqtary bar, jumysty shyg'armashylyqpen istei alatyn jeke tulg'a qajet. Sol sebepti men de oiy ju'irik, aqyly jetik, ba'sekege qabiletti ry'hani-adamgershilik turg'yda jeke tulg'any ta'rbieley'de o'z u'lesimdi qosy'damyn dep sanaimyn. Bug'an da'lel, jeke tulg'any ta'rbieley' jo'nindegi o'z ta'jiribemnen tu'sinik bersem, synyp jetekshilik etetin synyp oqy'shylaryn ta'rbieley'de ju'rgizetin jumystarymdy 2 kezen'ge bo'lip aldy. IAg'ni, 1 kezen' «Bulaq ko'rsen' ko'zin ash» dep atadym. Bul kezen'de eki bag'ytta jumystar ju'rgizdim.

  1. Alg'ash birinshi synypqa kelgen oqy'shylarg'a ja-jaqty zerttey' jumysyn ju'rgizdim. Atap aitsaq, oqy'shynyn' januiasyn zerttey', ata-anamen pikirlesy', otbasynyn' a'ley'mettik jag'daiyn, oqy'shynyn' qabiletin anyqtay'.

Balanyn' bas ustazy ata-ana desek, bala otbasynda alg'ash ret o'mirimen, qorshag'an ortamen  tanysyp, minez-qulyq normalaryn  igeredi. Al otbasyn zerttey' neni bildiredi?

  1. Otbasy mu'sheleri men otbasynyn' a'ley'mettik-materialdyq, turmystyq jag'dailary men mektep isine degen qyzyg'y'shylyqtary ty'raly tolyq ma'limet;
  2. Otbasyndag'y balanyn' ta'rbielik den'geii;

Zerttey' na'tijesinde synybymdag'y 16 oqy'shy tolyq otbasynan, 1 oqy'shy tolyq emes otbasynan, onyn' ishinde 1 oqy'shy az qamtylg'an otbasynan, 1 ko'pbalaly otbasynan ekenin anyqtadym. Synyp oqy'shylarynyn' densay'lyq jag'dailary da zertteldi. Ata-analar tarapynan balalaryna u'nemi baqylay', qolday' ko'rsetip otyratyndyg'yn anyqtadym. Ata-analarmen de qarym-qatynas jaqsy jolg'a qoiyldy. Alg'ashqy ata-analar jinalysynda ata-analarmen tanysyp, jumys bag'darlamasymen, maqsat-mindettermen, ta'rbie jumysynyn' josparymen tanystyryp, o'zekti ma'selelerdi birigip talqylay'g'a tartyp, mektep pen ata-ana arasyndag'y jaqsy qarym-qatynas ornaty'g'a tyrystym. Synyp ata-analarynyn' sabaqqa qatysy'yn qadag'alap otyrdym.

2.Jeke tulg'any zerttey' kezen'inen o'tkizgennen keiin oqy'shynyn' jeke qabiletterin damyty' maqsatynda jumystar ju'rgizdim. IAg'ni, oqy'shyg'a bilim bery'men qatar shyg'armashylyqpen jumys ju'rgizy'ge, o'z betinshe izdeny'ge jeteledim.Oqy'shylardyn' o'zindik jay'apkershilikteri artqanyn baiqadym. Sonymen jekelegen oqy'shylarg'a aiyna bir ret synyp sag'attarynyn' taqyryptary berilip, o'tkizip otyrdy. Keibir oqy'shylardy u'iirmelerge qatystyrdym. ( mysaldar keltiry')

Bul kezen'de jetken jetistigim synyp oqy'shylary a'rdaiym izdeny'ge tyrysyp otyrady. A'r oqy'shynyn' o'z portfoliosy jinaqtaldy.

Oqy'shylardyn' ry'hani, shyg'armashylyq mu'mkindikterinin' damy'yna jag'dai jasay'dag'y 2 kezen'di  «Izdengen jeter muratqa» dep aldym. Bul bag'ytta oqy'shylardy g'ylymg'a, bilimge degen qyzyg'y'shylyg'yn arttyry' maqsatynda tan'dap aldym.

Du'nietany' pa'ni arqyly oqy'shylarda tabig'atty zerttey', qog'amdag'y qay'ipsizdik ja'ne a'ley'mettik turg'yda mu'mkin bolatyn minez-qulyq normalaryn qalyptastyry'g'a bolady. Men oqy'shylaryma 3 synyptyn'  basynda  «Jany'arlar a'leminin' aly'an tu'rliligi» taray'y boiynsha mynadai taqyryptardy zerttey'ge usyndym:

-«Qazaqstannyn' «Qyzyl kitabyna» engen qustar»

-«It-ainymas dosymyz»

-«Bu'rkit-kieli qus»

-«Jany'arlardy qorg'ay' sharalary»

-«Sy' qoimalarynyn' jany'arlary»

Osy taqyryptar boiynsha ko'ry'ge, baqylay'g'a, zerttey'ge qabileti bar oqy'shylar qyzyqtyratyn taqyrypty tan'dap, o'zbetinshe zerttey' ju'rgize bastady. Bily'ge qumarlyq, baqylay' jasay'g'a talpynys, o'zinshe эksperiment ju'rgizy' balanyn' balalyg'ymen birge ju'retin protsess. Son'ynda oqy'shylar daiyndag'an zerttey' jumystaryna myna taqyryptar boiynsha  synyp oqy'shylary tu'gel bolmasa da jekelegen oqy'shylar jobalaryn baiandama, by'klet, albom tu'rinde qorg'ady.

Oqy'shylarymnyn' boiynan  alg'an bilimdi shyg'armashylyqpen igery' qabiletinin' jog'arylag'anyn baiqadym.  Synybymnyn' oqy'shylary tu'rli mektepshilik, qalalyq sporttyq ja'ne bilim saiystaryna qatysyp ju'ldeli oryndar alyp keledi.

Oqy'shylardy ry'hani- adamgershilik qasietterge, shyg'armashylyqqa bay'ly'da jekelegen pa'nderdin' u'lesi bolatyndyg'yn bildim.

Bastay'ysh synyp oqy'shysynyn' basty sharty men quraly o'zinshe oqy' a'reketi boly' kerek. Osy oqy' is-a'reketi barysynda oqy'shynyn' shyg'armashylyqqa bag'yttalg'an is-a'reket tu'rlerine degen ko'zqarasy men qarym-qatynasy qalyptasady. Bastay'ysh synyp oqy'shylarynyn' qiial ay'qymy ken', erekshe bolyp keledi. Olar ku'ndelikti o'mirde nemese oqy' u'rdisinde qabyldag'an a'n'gime men an'yz, ertegilerdi ug'ynyp, taldai alady. Osy shabyt ereksheligin ana tili, du'nietany' pa'nderi arqyly damyty'g'a bolady. SHyg'armashylyq tapsyrma tu'rlerin bastay'ysh synyp oqy'shylarynyn' jas ereksheligine , qabilet daralyg'yna qarap bery' kerek. Endi shyg'armashylyq tapsyrmalardyn' bir qataryna mysal keltirip o'teiin.

1.Jan'a taqyryp berip, onyn' mazmuny boiynsha o'len' qury'.

2.Ma'tinge bailanysty sy'ret saly'.

3.Venn diagrammasy arqyly salystyry'.

  1. «Qyzyqty ertegi» oilap ko'r.
  2. Oisha jalg'astyr. t.b.

Oqy'shylardyn' qyzyg'y'shylyqtaryn qalyptastyry' , shyg'armashylyq qabiletin damyty', qazirgi tehnikany paidalany' ma'denietine ta'rbieley'- ustazdardyn' basty mindeti. Sol sebepti bastay'ysh synyp oqy'shylaryn zerttep olardyn' qyzyg'y'shylyg'yn oiata otyryp shyg'armashylyqpen jumys ju'rgizy'ge ta'rbieley'din' man'yzy zor. «A'rbir bala-bolashaq danyshpan» degen qag'idag'a oi ju'girtsek, ustaz atay'lynyn' jas sha'kirtterdi daryndy, darynsyz dep jiktey'inin' u'lken qatilik ekenin sezemiz. Tabig'i talanttardy ashy'-ustazg'a ju'kteler mindet. Qoryta kele, bilim men g'ylymnyn' alg'ashqy basqyshy bastay'ysh desek jan-jaqty damyg'an, ba'sekege qabiletti, oiy ju'irik, aqyly jetik jeke tulg'any ta'rbieley'de  tynymsyz en'bek ety' kerek degen oi tu'idim ja'ne de bolashaq ta'y'elsiz Qazaqstannyn' ko'rkeiy'ine u'lesin qosar azamattar osy sha'kirtterimnin' arasynan shyg'ar-ay' degen senimim mol.