Ry'hani bailyqty talap etetin mamandyq

Psihologiia
Berdibaeva Sveta Qydyrbekqyzy, Ry'hani bailyqty talap etetin mamandyq

Maqala avtory: Berdibaeva Sveta Qydyrbekqyzy
Jumys orny: A'l Farabi atyndag'y Qazaq Ulttyq Y'niversiteti «Jalpy ja'ne qoldanbaly psihologiia kafedrasy»  kafedrasynyn' professory
Lay'azymy: Psihologiia g'ylymynyn' doktory
Portalg'a jariialany' merzimi: 19.11.2018


        Psiholog mamandyg'y-qazirgi zamandag'y man'yzdy mamandyqtardyn' biri. Adamzat bolashaq o'rkendey'inin' osy mamandyqtyn' ku'sh-jigerine ta'y'eldi. Bu'gingi tan'da «psihologiia» mamandyg'y a'lemdegi en' tanymal mamandyqtardyn' u'zdik bestigine kiredi. Psihologiia mamandyg'ynyn' bedelinin' ku'nnen ku'nge arty'yna-bolashaq psiholog mamandar o'z bilimderi men bilikterin qoldana alatyn salalardyn' ku'nnen ku'nge artyp, ken'eie tu'sy'i a'ser etse kerek. Bolashaq psiholog bu'gingi ku'ni adam o'mirinin' barlyq salasyna qatysty o'ndirister men ka'sip oryndarda qyzmet etedi. IAg'ni, balalar baqshasynan bastap, asa iri kommertsiialyq uiymdarg'a deiin jumys istei alady. Bul jerde psihologiianyn' g'ylym ekendigin ja'ne onyn' aitarlyqtai jas g'ylym ekendigin aita kety' qajet. Psihologiianyn' zerttey' pa'ni — adam psihikasy ekendigin eskersek, psihologiia a'rdaiym ja'ne a'rqashan qyzyg'y'shylyq ty'dyratyn mamandyq ekenine esh ku'ma'n ty'dyra almaimyz. Sondyqtan da psihologiia mamandyg'ynyn' bolashag'y zor ekenin bu'gingi y'aqyttyn' talap-tileginen ty'yndap otyr. Qai zamanda da suranysqa ie ja'ne suranystan shyg'atyn mamandyq bolg'an ja'ne bola bermek.
Sondyqtan keler urpaqty bilimmen sy'syndandyryp a'lemdik den'geidegi ba'sekelestikke laiyqty oqyty' men ta'rbieley' psiholog mamandardyn' aldynda turg'an negizgi maqsat. Demek  jog'ary oqy' oryndarynda bolashaq psiholog mamandardy daiynday' ku'n ta'rtibinen tu'speitin o'zekti ma'selelerdin' biri. Osyg'an orai bolashaq ustazdardy daiynday'dyn' o'zi ka'sibi bilim bery'din' mindetter ju'iesin qarastyry'dy talap etedi.

            Sonymen qatar tulg'a retinde zamanay'i a'lem­dik ozyq u'lgilerine ilesip ja'ne y'aqyt talaptaryna sai jan'g'yry'yna psihologiia salasyna da keleli mindetter ju'kteidi. Bul elimizde psiholog pa'ni men g'ylymyn ke­n'inen damyty'dyn' o'zektiligin alg'a tartady. Osyg'an orai psihologiia pa'ni orta arnay'ly ja'­ne jo­g'ary oqy' oryndarynyn' bag'darlamalaryna engizildi. Qashanda jan'any bastay', bir­den qalyptastyry' qiyn. Du'nietanymdyq bag'dar­lardyn' almasyp, elimiz o't­peli kezen'nin' qyzyg'y men shy­jyg'yn bastan keship jatqan tus­ta oqy' oryndarynda qog'amdyq pa'nderdi ju'rgizetin qarapaiym oqyty'shylardyn' aiqyn bag'yttan aiy­rylyp, biraz abdyrap qalg'any ras. Bar ay'yrtpalyq, bir jag'y­nan naryqtyn' qyspag'yna ushy­rasa da, qalag'an ka'sibin jal­g'astyrg'an oqyty'shylarg'a tu'sti. Psihologiianyn' g'ylymi negizin jasay' qajettiligi qatty sezildi. Osy kezderi keibir otandyq qog'amtany'shy g'alymdar bul muqtaj­dyqty o'tey'di o'z qoldaryna aldy.

            Ta'y'elsizdiktin' ry'hy asqaqtag'an saiyn ulttyq ideianyn' sy'bektileri  ulttyq biregeiliktin' qaita jan'g'yry'yna, qaita tu'ley'ine ja'ne o'ristei tu'sy'ine u'les qosy'dy o'zindik paryzyna ainaldyryp keledi. Qog'amymyzdyn' ultjandy ziialy qay'ymy osy qyzmette irgeli jay'apkershilikterin teren' tu'isinip, o'zindik talanty men g'ylymi shyg'armashylyqtaryn arnap keledi. Bul u'deris qazaq qog'amynyn' tarihi-a'ley'mettik, ma'deni-ry'hani salasynyn' a'rbir sa'tterinen de ko'rinis tay'yp otyr. Onyn' ishinde, bilim bery' men g'ylym salasynyn' atqarar mindetteri zaman talabyna sai keletin u'lken jay'apkershilikter arty'ymen sharttalady. Osy oraida, qog'amdyq-gy'manitarlyq bilimderdin' atqarar mindeti orasan.

            Al psihologiia g'ylymy tarihtyn' damy'yna, a'ley'mettik progrestin' jetily' barysyna tikelei jay'apty bola almasa da, o'z betinshe du'nieay'i jalpy bag'darlar bery'ge tag'aiyndalg'andyg'y ku'ma'nsiz. Bul a'rbir qog'amnyn' damy' kelbeti men u'deristerine sa'ikes, psiholog-g'alymdarg'a u'nemi-u'zdiksiz jan'a mindetter ju'kteidi. Endeshe, bizdin' elimizdin' ziialy qay'ymdarynyn' barshasy sekildi pedagog g'alymdarda «g'alymdyq jay'apkershilikten» tys bola almaidy.  Osy jay'apkershilikti basqa da ultjandy, teren' parasatty g'alymdardyn' toptasqan, bas qosqan ordasy  A'l-Farabi atyndag'y QazUY'-da o'zinin' qaitalanbas ereksheligi men ka'sibi ma'rtebesin bekemdei tu'sken, barlyq jag'ynan zaman ag'ymyna ilesy'ge talpynatyn, g'ylymi da'rejede negizdeitin, biliktiligi o'te jog'ary mamandar daiyndaityn g'ylymi orta, psihologiia g'ylymdarynyn' doktory, professor Madalieva Zabira Bekeshqyzy basqaratyn «Jalpy ja'ne qoldanbaly psihologiia kafedrasy» kafedrasy bolyp tabylady.

            «Jalpy ja'ne qoldanbaly psihologiia kafedrasy»  kafedrasy kafedrasy sapaly bilim bery'men qatar, o'zin'di-o'zin' damyty'g'a ja'ne o'z ideia­la­ryn'­dy iske asyry'g'a mu'mkindik beredi. Oqy' or­­­nynda g'y­lymi a'reketpen ainalysy' jag'­da­iy­men qatar, shyg'armashylyq atmosfera anyq baiqalady. Oqy­ty'shylar men bilim aly'­shy­lardyn' qarym-qatynasy barysynda o'zin'nin' boi tu'zep, zamanay'i qog'amg'a sai o'kili bolyp qalyptasyp jatqanyn'dy baiqaisyn'. O'itkeni bizdin' kafedra doktoranttarg'a g'ana emes, sonymen qatar sty'dentter men magis­trant­­targ'a da kafedra o'mirimen tyg'yz bai­la­nys­ty qam­ta­ma­syz etedi. Ma'selen, mem­le­ket­tik grant utys­tary boiynsha ju'r­gi­zilip jat­­­qan jobalarg'a, memlekettik bag'­­darlamalar aiasyndag'y is-shara­larg'a, halyqaralyq kon­fe­­­­rentsiialar men baiqay'larg'a qatysy' mu'm­kin­digi barlyg'yna birdei. Oqyty'shylar g'y­lymi ken'es pen ry'hani qolday' ko'r­sety'ge a'rqashan daiyn.

           Qazirgi tan'da «Jalpy ja'ne qoldanbaly psihologiia kafedrasy»  kafedrasy – zamanay'i jog'ary suranystar men qyzyg'y'shylyq ie, elimizdin' ta'y'elsizdigimen qatar jan'a g'asyr mamandyqtary bolyp tabylady.  Bul mamandyqtardyn' bilim bery' bag'darlamasy jog'ary bilim bery'din' jalpyg'a mindetti memlekettik standartyna sai negizdelgen.

           Kafedra jumys jasap kele jatqan y'aqyttan beri bilim bery' men qog'amnyn' basqa salalarynda jog'ary ka'sibi den'geidegi mamandar daiarlap, bu'ginde bizdin' tu'lekterimiz elimizdin' a'r tu'rli tu'kpirleri men shet elderde jumys jasap ju'r. Ujym jog'ary g'ylymi a'ley'etke, jay'apkershilikke ie, o'zinin' ka'sibi mamandyg'y men y'niveristetine adal en'bek ety'de. Kafedranyn' bilim bery' bag'darlamalarynyn' damy'yndag'y atay'ly jetistikterimen ja'ne y'niversitettin' akademiialyq saiasatyna belsendi qatysy'ynan bu'ginde mynandai tu'iin jasay'g'a bolady: en'bek naryg'ynda suranysqa ie g'ylymi –pedagogikalyq kadrlar men jog'ary bilikti mamandar daiarlay'da bilim bery' men g'ylymi ja'ne qog'amdyq ortalyq bolyp tabylady.

          SHyg'ystyn' uly oishyly a'l-Farabi babamyz aitqandai, «Ustaz jaratylysynan o'zine aitylg'annyn' ba'rin jete tu'singen, ko'rgen, estigen ja'ne an'g'arg'an  na'rselerdin' ba'rin jadynda jaqsy saqtaityn, bulardyn' eshna'rseni umytpaityn alg'yr da an'g'arympaz aqyl iesi meilinshe sheshen, o'ner-bilimge qushtar, asa qanag'atshyl jany asqaq ja'ne ar-namysyn ardaqtaityn, jaqyndaryna da, jat adamdaryna da a'dil jurttyn' ba'rine jaqsylyq pen izgilik ko'rsetip, qorqynysh pen jasqany' degendi bilmeitin batyl, erju'rek boly'y kerek» degen ulag'atty jadynda saqtai alg'an, adam g'umyryn ko'k tiregen en'sesi ko'z arbag'an alyp tay'larg'a ten'eitin bolsaq, bar g'umyrlaryn osy g'ylymg'a arnag'an ardaqty professorlyq oqyty'shylyq quramy tabysty jumys atqary'da.

           Sonymen qorytyndylai kele psihologiia g'ylymyna degen qyzyg'y'shylyq atalmysh g'ylym salasynyn' eli­­­­mizde jedel qarqynmen damyp, osy y'aqytqa deiin a'rtu'rli bag'yttag'y birqatar mektepterdin' qalyptasyp u'lgery'ine a'keldi. Kafedra ujymy jog'ary mektep aldyna qoiylyp otyrg'an zamanay'i talaptarg'a sa'ikes jog'ary bilikti, jan'asha ko'zqaraspen jumys jasay'g'a beiim jas kadrlarmen tolyg'y'da. Qazaqstanda psihologiia g'ylymynyn' mektepteri men bag'yttarynyn' qalyptasy' u'derisine u'les qosyp, shyg'armashylyq shabyt pen g'ylymi jasampazdyqtyn', belsendilik pen qajymas qairattyn' u'lgisin ko'rsetip ju'rgen g'alymdardy psihologiia g'ylymynyn' maitalmandary dey'imizge bolady.