Oqy'shylardyn' so'iley' ma'denietin qalyptastyry'

Pedagogika
Tu'imebai Burymdy, Oqy'shylardyn' so'iley' ma'denietin qalyptastyry'

Maqala avtory: Tu'imebai Burymdy
Jumys orny: Aqto'be qalasyndag'y fizika-matematikalyq bag'yttag'y Nazarbaev Ziiatkerlik mektebi
Lay'azymy: Pedagog-organizator-ky'rator
Portalg'a jariialany' merzimi: 21.05.2018


Bu'gingi ku'nnin' man'yzdy ma'selelerinin' biri — mektep oqy'shylarynyn' boiynda so'iley' ma'denietin qalyptastyry'. Oqyty'dyn' innovatsiialyq u'lgilerin paidalana otyryp, ay'yzsha so'iley'di jetildiry' ta'rbie men oqyty' protsesinde airyqsha oryn alady. Qazirgi tan'da bilim salasynda oqy'shyny naqty, taza, aiqyn so'iley'ge umtyldyry' mindeti ku'sheiy'de. Sebebi, so'iley' ma'denieti ay'yzsha so'iley'din' jalpy til ma'denietine qoiylatyn talaptarmen qatar o'zine ta'n formalardyn' saqtaly'yn talap etedi. Al, bolashaqtyn' irgetasy oqy'shylardyn' tildin' a'ley'mettik, qarym-qatynas ro'lin ku'sheity'de ro'li u'lken. Oqy'shylardyn' boiynda so'iley' ma'denietin qalyptastyra otyryp, adamgershilik qasietin arttyry'g'a, jeke bas tulg'asyn izgilendiry'ge, o'zge ortada erkin so'ilep ko'shbasshylyq qabiletin arttyry'g'a bolady. Osy sekildi ustanymdar oqy'shynyn' damy'y men jetily'i u'shin qajetti. Ta'rbie — u'zdiksiz protses. Ol pedagogika men psihologiianyn' negizgi nysany bolyp tabylady. Mekteptin' tutas a'ley'mettik qurylymyn quraityn ja'ne udaiy a'reket etetin faktor ta'rbie bolyp tabylady. Oqy'shylar bilim alyp qana qoimai, alg'an bilimin o'mirde ushtastyry'y kerek. Oqy'shylardy jan-jaqty ta'rbieley'de so'z o'nerinin' yqpaly a'li ku'nge deiin o'zinin' man'yzdylyg'yn joig'an emes. Bu'gingi da'y'irdin' talabyna sai oqyta otyryp, halqymyzdyn' boiyndag'y asyl qasietterdi sin'irty'-ta'rbienin' basty maqsaty. Oqy'shy boiynda so'iley' ma'denietin qalyptastyry' u'shin mektep pen ata-ana, oqy'shynyn' yqpaly a'ser etedi. Ta'rbie bastay'yndag'y osy u'sh ug'ym etene bailanysyp jatyr. SHeshen so'iley', oidy burmalamai, ma'denietti jetkizy' adamdarmen qarym-qatynasqa tu'skende basym ro'l atqarady. So'iley' qarym-qatynas maqsatynda qyzmet etetin so'iley'din' bo'ligi. So'iley' – bul tildik qubylys. So'iley' kezinde tildin' barlyq birlikteri jumsalady. So'ilemnin' a'r tu'ri bar. So'iley'din' dybyssyz, so'zsiz, intonatsiiasyz jasalmaityny belgili. Qarym-qatynastag'y jetistik so'iley'men psihologiiany, logikany bailanystyryp, tiimdi paidalana bily'ge bailanysty. Tyn'day'shyg'a aqparat tek til arqyly jetetindikten aityp turg'an adam u'nemi jen'iske jete bermeidi, berilgen aqparatty tez, a'ri durys tan'dai alg'an tyn'day'shy g'ana da'leldi oimen keri jay'ap bere alady. Osy oraida ko'shbasshylyq qasietterdi talday'g'a zerttey' ju'rgizgen Itshak Pintoseviсhtin' «A'ser et! Jetekshinin' 7 o'sieti» atty kitabynan mysal keltiry'ge bolady. Itshak Pintoseviсhtin' aity'y boiynsha «SHeshen so'iley' ko'shbasshylyq qasiet pen o'zine degen senimdilikpen ty'ra jalg'asyp jatqan du'nie. Halyq aldyna shyg'yp so'z so'iley' u'shin o'zine degen senimdilikti jog'altpai, maqsatty ju'zege asyra so'iley' qajet»[1.126 b.] eken. Sondai-aq so'iley' adamdardyn' basqadan erekshe qasieti ekendigin alg'a tartyp, bala ku'nnen qalyptasatyndyg'yn aitady ja'ne a'demi so'iley'ge ken'es beredi. «A'rbir qarym-qatynastyn' maqsatyna bailanysty so'ilesim erekshelikteri bar. So'iley'din' negizgi belgileri so'iley' a'reketi u'stinde ko'rinedi. Olarg'a: 1) so'iley'shi men tyn'day'shynyn' mindetti qatysy, iag'ni dialogtik belgi; 2) daiyndyqsyz erkin tu'rde ju'zege asy'y; 3) taqyryptyn' a'r aly'andyg'y; 4) so'iley' jag'daiatynyn' ta'y'eldiligi; 5) daiyn so'iley' qurylymdarynyn' boly'y jatady. Qatysym эmotsiia men sezimderge toly adam qog'amynda, adamdar arasynda ju'zege asatyndyqtan, so'ilesimnin' tek habardy jetkizip, so'iley'shi adammen bailanysty belgilerdi jetkizbey'i nemese so'ilesim mazmunynda so'iley'shinin' эmotsiiasy, belgili qubylysqa qatysty jasalatyn qorytyndylary, ko'zqarasy qamtylmay'y, berilmey'i mu'mkin emes. Adam tildik tan'balardy o'zara tu'sinisy' u'shin g'ana emes, tyn'day'shynyn' qyzyg'y'shylyg'yn oiatyp, ony a'reketke itery' u'shin de qoldanady. IAg'ni til birlikteri habardy jetkizy'shi quraldar qyzmetin atqaryp qana qoimai, tyn'day'shyg'a yqpal, a'reketke itery'shi quraldar retinde de jumsalady» [2, 24 b.] delingen. So'iley'din' negizgi belgilerin tolyq saqtai otyryp, oqy'shylardyn' boiynda jeke tulg'alyq qasietterdi arttyry' u'shin so'zdik qordy ko'beitip, day'ysqa, a'r dybystyn' fy'nktsiiasyna ma'n bery' kerek. Qazaqstan Respy'blikasy Prezidentinin' «Tilderdi qoldany' men damyty'» bag'darlamasynda Elbasy: «Qazaqstannyn' bolashag'y qazaq tilinde» dep aitady. Til ma'denietinsiz tutas halyq bolyp damy' mu'mkin emes. Bilimmen ushtasqan ta'rbie ma'selesinde oqy'shylardyn' so'z saptay'y alg'ash orynda qaraly'y tiis dep esepteimin. Bul ty'raly pedagogikalyq so'zdikte mynadai anyqtama berilgen: «Oqy'shylardyn' til ma'denieti – oqyty' u'rdisi men adamdardyn' tildik qarym-qatynasy negizinde jazbasha ja'ne ay'yzsha tildi igery' den'geii. Og'an tildin' mag'ynalylyg'y, oilylyg'y, bailyg'y, ko'rkemdigi men jalpytildik normalardyn' saqtaly'y ta'n»[3, 26 b.]. Pedagogika salasynyn' zerttey'shileri oqy'shynyn' til ma'denieti ty'raly birneshe pikirler aitady. SH.Berkimbaeva o'z maqalasynda bylaisha tujyrymdaidy: «Qazaq mektepterinin' o'zekti ma'selelerinin' biri oqy'shylardyn' til ma'denietin ko'tery', say'atty jaza alatyn, o'z oiyn aiqyn jetkize alatyn azamat ta'rbieley'…». Pedagogika g'ylymynyn' doktory I. Nug'ymanov pen 3. Qashqynbaeva: «Oqy'shynyn' jeke tulg'a bolyp damy'y men alg'an bilimin iske asyry'da so'iley' tilin, a'reketin, so'iley' ma'denietin, a'debin qalyptastyry' pedagogikanyn' qazirgi kezdegi ko'keitesti ma'selelerinin' biri bolyp tabylady»[4,5 b.] — deidi. Til ma'denieti degenimiz – oqyty' u'rdisinde, otbasynda, jalpy adamdardyn' o'zara qarym-qatynasy negizinde jazbasha ja'ne ay'yzsha tildi igery' den'geii. Oidy durys, tu'sinikti, anyq, da'l, a'serli a'ri a'debi til normasyn saqtai, til tazalyg'yn saqtai jetkize bily' sheberligi. So'iley' o'te ku'rdeli, jeke adamdardyn' arasyndag'y o'zara tu'sinisy', pikir, habar, aqparattarmen almasy' maqsatynda qyzmet etedi. So'iley' protsesi arqyly adam o'zinin' o'mirge, qog'amg'a degen ko'zqarasyn, bilimin, ta'jiribesin baiytady. Oidyn' qary'y-so'z ekeni belgili. So'z arqyly aly'an tu'rli oilar ty'yndaidy, a'reketke tu'sedi. So'zdi qabylday' men ug'yny' bir-birimen tyg'yz bailanysty protsesster. So'zdi durys qabylday', ug'yny' zeiinmen, tu'isikpen bailanysty. Qabylday' men ug'yny', tu'siny' men ony qorytyp jetkizy'de day'ys sazynyn' o'zi a'rtu'rli qyzmet atqarady. Oqy'shylardyn' tilinde bolatyn kemshilikterdin' sebepteri: 1. Qorshag'an ortanyn' a'seri (Otbasy, mektep, dostar); 2. Jekelegen oqy'shy tilindegi kemshilik; 3. So'iley' dag'dylarynyn' joqtyg'y; 4.O'zge ult ma'denietine eliktey'den so'zdin' burmalany'y t.b. Sondai-aq M. Balaqaev, T. Qon'yratbaev, S. Qirabaev, SH. Berkimbaeva, N. Y'a'liev tag'y da basqa g'alymdardyn' zerttey'leri boiynsha oqy'shylardyn' so'iley' ma'denietin damyty'g'a mynadai sebepter bar: 1. Ko'rkem a'debiet oqy'g'a degen oqy'shylardyn' qyzyg'y'shylyg'ynyn' to'mendigi. Til ma'denietine jastardy ta'rbieley' ko'rkem a'debi shyg'armalaryn ko'ptep oqy'men bailanysty. Ko'rkem a'debietti az oqityn adamnyn' so'zdik qory az bolady, sog'an orai olardyn' so'iley' ma'deniettiligi men o'z oiyn logikalyq baianday'y da to'men ekendigi baiqalady; 2. Ma'deni ortalyqtarg'a bary', ol ty'raly pikirlesy'din' o'te sirek kezdesetindigi; 3. Ata-analardyn' balalarynyn' til ma'denietine jete ma'n bermey'shiligi; 4. Tildik ortanyn' a'seri; 5. Til ma'denietin qalyptastyry'dy tek til sabaqtaryna mindettep, basqa pa'nderdi bul ma'seleden mu'ldem bo'lip tastay'shylyq; 6. Otbasy ta'rbiesinde ulttyq pedagogikanyn', halyq ay'yz a'debieti u'lgilerinin' tar shen'berde qoldanyly'y;
7. Mug'alimderdin' ko'pshiliginin' bul ma'selege arnaiy ko'n'il bo'lmey'i t.b. «Til ma'denietine jety' joly uzaq a'ri qiyn» [5,27 b.] — deidi g'alym M. Balaqaev. Osy aitylg'an birneshe qiynshylyqtardy to'mendety' maqsatynda oqy'shylarmen tildik jattyg'y'lar jasay'dy usyny'g'a bolady ja'ne synyptan tys oqylg'an kitaptarg'a talqylay' jasap, a'r oqy'shylardan o'z oiyn, pikirin suray'. Osy jag'daida synypta so'iley'ge, anyq, naqty aity'g'a qabileti to'men oqy'shylardy so'iletip, oilaryn suray' kerek. Zerttey'shi Rabig'a Qanybaeva o'z en'beginde diktsiiany, day'ysty, tynysty sahnada qoldany'dyn' o'zindik erekshelikterine toqtalyp, birneshe jattyg'y' tu'rlerin saralag'an. So'zdin' anyq shyg'y'yna tildin' tikelei qatysyn aityp, orfoэpiialyq normanyn' bujyltpai oryndaly'yn qadag'alaidy. E fonemasy.
Til men iektin' shamaly alg'a jyljy'ynan paida bolady.So'z basynda bas by'ynnyn' birinshi dybysy bop kelgende e dybysy aityly'ynda ie bolyp estily'i mu'mkin.
Jazyly'y Aityly'y
el iel
erten' ierten'
Birinshi by'yn erin day'ystylarynan kelgende ekinshi by'yndag'y e aityly'ynda o'-ge jy'yqtalady.
Jazyly'y Aityly'y
ku'rek ku'ro'k
ju'rek ju'ro'k.
Y fonemasy.
Eki erin bir-birine jy'yqtap, til men iektin' jog'ary ko'terilisine paida bolady
O fonemasy.
Erin do'n'gelekteny' arqyly jasalady. So'zdin' sazyn keltirip aity' a'sirese sharshy top adyna shyqqandarg'a qoiylady. So'zdin' jeke turg'andag'y dybystaly'y men men so'iley' u'stindegi aityly'y a'rdaiym birdei bola bermeidi. Bul keltirilgen mysaldar arqyly a'rbir tildin' o'zine ta'n dybystaly' ereksheligin an'g'aramyz. Ol erekshelik saqtalmaityn bolsa, sol tildin' tabig'aty nuqsan keletini day'syz. Dybystardyn' jiktelimin ko'rsetip, atqaratyn qyzmetine orai jattyg'y' tu'rlerin negizge alady.Erindi jattyqtyratyn jattyg'y'lar: — eki erindi O' a'rpin aitqandai alg'a qarai umsyndyryn'yz, bul jattyg'y'dy jasag'anda til ja'ne tis o'z qalpynda boly'y kerek; — -tisti ko'rsetpei, ezy' tartyn'yz; — -aldymen tek jog'ary tisti ko'rsetin'iz, to'mengi tisti to'mengi erinmen jay'yp turyn'yz. Endi osy jattyg'y'dy kerisinshe jasap ko'rin'iz; — eki erinnin' qalypty jag'daiyn saqtap turyn'yz da, sonan son' ernin'izdi a'y'eli sa'l jog'ary, to'men qozg'an'yz; — endi eki erindi su'iirlep alyp, a'y'eli on' jaqqa, sonan son' sol jaqqa buryp ko'rin'iz. Iek qozg'almasyn [6, 43 b.]. Dybystay' mu'shelerine erin, tis, iek, til, kishkene ko'mei, ko'mei jatatynyn eskertip, osy tildik apparattardy qoldany' arqyly diktsiiany ta'rbieley'ge bolatynyn ko'rsetken. Jeke tulg'anyn' so'iley' a'reketterinin' erekshelikteri: basqa adamnyn' so'iley' tilin qabylday'y, o'zinin' oiyn, pikirin, ishki a'serin, ku'izelisin bildiry'i, tyn'day'shysyna tabig'i a'ser etip, sendiry'ge, o'zinin' ty'ralyg'yn da'leldey'ge umtyly'y. Bul is a'rekettin' boiynda este saqtay', oilay', эmotsiialyq, eriktik protsesteri birge ju'redi. So'iley' a'reketi adammen o'mir boiy birge bolady. Osy turg'yda qalyptasy'shy tulg'a retinde, oqy'shylardyn' so'iley' ma'denietin qalyptastyry' maqsatynda o'z oiynda erkin a'ri til tazalyg'yn saqtai otyryp ma'denietti jetkizy'. Pikir almasy'da tyn'day', este saqtay' qabileti, qarym-qatynasqa tu'sken adamg'a jag'ymdy a'ser qaldyry'. Jeke tulg'anyn' qog'amda o'z ornyn aly'ynda so'iley' ma'denieti basty oryn alady. Al onyn' qainar so'zi sonay' ay'yz a'debietinen bastay' alady. Ma'deniet ty'raly tu'sinikke a'r g'alym a'r tu'rli anyqtama beredi. «Ma'deniet, oqy'-ag'arty', g'ylym, o'ner t.b. ry'hani o'mir tabystarynyn' jiyntyg'y»[5, 25 b.], – deidi tilshi-g'alym M.Balaqaev. Ma'deniettin' o'zi ekige bo'linedi: materialdyq ja'ne ry'hani. Sonyn' ishinde ry'hani ma'denietke jatady: a) oilai bily' ma'denieti – o'mirge talday' jasap qiyndyqtardan aryly' jolyn taba bily', aqylg'a saly', jasampazdyqqa jetkizy'; a') pedagogikalyq ma'deniet – uzaq jyldar boiyna jinaqtalg'an en' ozyq is-a'reket, bilim, u'ireny' na'tijesi; b) til ma'denieti – kommy'nikativtik qarym-qatynas kezinde tildik ta'silderdi durys uiymdastyryp, belgili bir ta'rtippen ju'ieli qoldany'; v) so'iley' ma'denieti – tildik ta'silderdin' shiray', jetily' da'rejesi. So'iley' ma'denieti — u'lken qasiet, mazmuny jag'ynan teren', utymdy, a'diletti, ko'rkem, g'ylymi, bai, halyq tili. So'z qoldany' ma'denietin arttyratyn negizgi sharalardyn' biri – til tazalyg'y. So'iley' ma'denieti jetilmeiinshe, aqyl-oi ma'denietine jety' qiyn. Qandai adam bolmasyn, oi-o'risinin', biliminin', ma'denieti men ry'hani du'niesinin' qanshalyqty ekeni onyn' jazg'an jazy'ynan, so'ilegen so'zinen baiqalady. «Kisige qarap so'z alma, so'zine qarap kisini al»,– dep uly Abai tegin aitpag'an. Ana tilinin' mol bailyg'yn igergen, qudiretin tu'singen, ku'shine tag'zym etip, bas igen. Ma'tindi ma'nerli, a'serli jetkizy' u'shin qajetti material ko'rkem a'debiet bolyp esepteledi. Sondyqtan, oqy' tehnikasy fonetikamen, grammatikamen, orfoэpiiamen, orfografiiamen, stilistikamen ushtasyp jatady. IAg'ni:
— ko'rkem a'debietpen jii shug'yldany';
— shyg'armalardy, o'len'derdi ko'p oqy';
— olardy teren' taalday'; shyg'armalar arqyly ko'rermenmen tildesip, syrlasy';
— so'z a'reketin ashy';
— so'z ty'g'yzy'.
So'iley' tehnikasy o'z day'ysyn'dy tolyq men'gery'ge bailanysty. So'iley' shapshan'dyg'y, intonatsiia, pay'za, diktsiia man'yzdy ro'l atqarady. So'iley' ma'denietine ta'rbieleny'din' jolg'a qoiyly'y – bu'gingi qog'amdyq-a'ley'mettik suranym talabynan ty'yndap otyrg'an ma'sele. Osy oraidag'y negizgi sharttar – sabaqtarda o'zin-o'zi damyta otyryp, pikir talas barysynda so'z ma'denietin zaman talabyna sai den'geide durys qoldana bily' iskerlikterin jetildiry' man'yzy. Qazirgi tan'da so'iley' ma'denietin oqyty'da oqy'shynyn' o'zindik izdenisterine negizdei otyryp bilim aly'yna ja'ne bilikterdi men'gery'ine qajetti jag'dailarg'a molyraq mu'mkindik bery' ma'selesi beriledi. Osy oraida oqy'shynyn' o'zdiginen izdeny'ine, tu'rli jag'daiattardy qarsylasynyn' jay'abyna sai etip ja'ne onyn' lingvistikalyq du'nietanymynyn' ken'eiy'ine jol ashatyndai oqy'shynyn' oilay' qabiletin a'r qyrynan o'zdik a'reketi arqyly tany' jolymen men'gertiledi. Oqy'shylardyn' so'iley' ma'denietin jog'ary den'geige ko'rsety' maqsatynda didaktikalyq, a'distemelik ustanymdar arqyly iske asyry' qajet. Osy bag'yt-bag'dar boiynsha oqy'shylardyn' boiynda so'iley' ma'denietinin' bastapqy negizin qalyptastyry'g'a bolady. Oqy'shylardyn' til ma'denietin jaqsarty'da birjaqty ata-ana emes, mug'alim, psihologtar, qorshag'an ortasy a'ser etedi. Mekteptegi synyptan tys u'iirmeler arqyly oqy'shylardyn' ry'hani, ma'deni damy'yn kusheity'ge bolady. A'rbir u'iirmenin' maqsaty retinde so'iley' ma'denietin jaqsarty' deep qosymsha aly'g'a bolady. Sebebi a'rbir u'iirmede oqy'shy pikir almasyp, suraqtar qoiyp talday' jasaidy. Ko'rsetilgen bag'yttar boiynsha mynadai mindetter ju'kteledi: — so'iley' ma'denietin negizderin men'gerty'; — so'z qoldany'dyn' ulttyq da'stu'rlerin jan'g'yrta otyryp, so'z a'debinin' normalaryn men'gery'; — sheshen so'iley'ge to'semdi a'ley'mettik-tildik dag'dylaryn qalyptastyry'. Osy mindetterdi orynday' arqyly oqy'shylardyn' ry'hani ta'rbiesin, ulttyq ry'hyn, til men bilimin damyty'g'a jol ashylmaq. Bilim men ta'rbie ma'selesi qazirgi ku'nge deiin o'zinin' o'zektiligin joig'an emes, sebebi ol u'zdiksiz protsess. Ta'rbie men bilim birigei jumys jasai otyryp, ko'p izdenisti, ko'p y'aqytta talap etedi. Buryng'y ma'deniet pen qazirgi ma'denietti salystyrsaq ba'rinin' ay'mag'ynda tolyq ta'rbie tu'sinigi jatyr. Memlekettik negizgi bag'darlamalarg'a sa'ikes jan'a aqparattar men tehnologiialardy paidalana otyryp, oqy'shy o'zinin' ry'hani, ulttyq bolmysyn jog'altpay'y kerek. Qorshag'an ortada oqy'shylar o'zin erkin ustap, aiqyn pikir almasa aly'y u'shin so'iley'ge mashyqtany', a'rbir so'z ma'nin tu'sinip, tabig'atyn tany'g'a umtyly', aitylg'an a'rbir so'zge ma'n bery', tildik so'z qoryn baiyty', ma'nerin jetildiry' qajet. Qazirgi tan'da oqy'shylyrdyn' ay'yzeki so'iley' dag'dylaryn damyty' bu'gingi ku'nnin' basty talaby bolyp tabylady. Til damyty' til u'irety'degi qarym qatynas quralyn iske asyry' oqy'shylardyn' tilin damyty' leksikalyq ja'ne grammatikalyq tulg'alardy men'gerty', olardy so'ilemde qoldany' dag'dylaryn qalyptastyry'. So'z, so'z tirkesi, so'ilem arqyly tildik a'reketke jeteley' bolyp tabylady. So'iley' u'shin jetkilikti, belsendi qory boly'y kerek. Sebebi so'zdik qory mol adam o'z oiyn ekinshi adamg'a jetkizy'ge qiyndyq ty'dyrmaidy.
Oqy'shylardyn' so'iley' tilderin damyty' u'shin bag'yttarmen jumys jasap, negizgi tildik erekshelikterdi boiyna sin'irty', ry'hani ta'rbie men bilimdi ushtastyry' pedagogtyn' paryzy. Qorytyndylai kele, oqy'shylardyn' ay'yzsha so'iley' dag'dylaryn qalyptastyry'da olardyn' so'iley' a'y'enderine, so'z naqyshyna keltirip so'iley'ine qatty nazar ay'dary'da jog'aryda ko'rsetilgen bag'yttardyn' ro'li u'lken.
A'debietter:
1. Pintoseviсh Itshak. Vliiai! 7 zapovedei lidera.-Moskva: Izdatelstvo «Э», 2016. –288 s.
2. Ernazarova Z.SH. So'iley' tili sintaksisinin' pragmalingvistikalyq aspektisi. – Almaty, 2001. -194 b.
3. Pedagogiсheskii slovar. M.: Izd-vo Akad. Ped. Nay'k, 1960. — 774 s.
4. Meiirmanqulova T. Otbasy ja'ne ta'rbie / T. Meiirmanqulova // Ult tag'lymy. — 2001. — № 7.- B.5.
5. M. Balaqaev. Til ma'denieti ja'ne qazaq tilin oqyty'. – Almaty, «Mektep»,1989. -96 b
6. Turanqulova D. Jog'ary oqy' oryndary teatr o'neri faky'ltetterinin' sty'dentterine arnalg'an oqy' quraly. – Almaty: “Bilim” , 1998. -208 b