Ag'ylshyn tili
Qabdenova Baqytgu'l, Oqy'shylardyn' pa'nge degen qyzyg'y'shylyg'yn arttyry'da synyptan tys jumystardyn' bereri ko'p

Oqy'shylardyn' pa'nge degen qyzyg'y'shylyg'yn arttyry'da synyptan tys jumystardyn' bereri ko'p

Maqala avtory: Qabdenova Baqytgu'l
Jumys orny: Jetiaral mektep - balabaqsha kesheni
Lay'azymy: ag'ylshyn tili pa'ninin' mug'alimi
Portalg'a jariialany' merzimi: 08.01.2018


 

«Balalar baqytty balalyqqa a'rqashan da qaqyly. Olardyn' y'aqyty qy'anyshtyn', beibitshiliktin', oiynnyn', oqy' men o'sy'din' y'aqyty boly' kerek. Olardyn' bolashag'y a'riptestiktin' u'ilesimine negizdely'i qajet. Olardyn' o'miri, keleshegi kemeldenip, olar ta'jiribe jinaqtag'an saiyn jarqyn bola tu'sy'i kerek».

Bala quqyqtary ty'raly Konventsiiadan

“Qazaqstandyq bilimdi jetildiry' tujyrymdamasy qazirgi kezen'degi jalpy bilim bery'din' maqsattaryn anyqtap beredi. Mektep a'mbebap bilimderdin', iskerlik pen dag'dylardyn' tutas ju'iesin, sondai-aq bilim aly'shylardyn' o'zindik qyzmeti men jeke jay'apkershiligin, iag'ni zamanay'i bilimnin' sapasyn anyqtaityn negizgi biliktilikti damyty'g'a mindetti. Oqy'shylarda bastamashylyq, o'zindik, toleranttylyqty qalyptastyry' ta'rbie bery'din' basty mindeti bolyp bolyp tabylady. Oqy'shylardyn' pa'nge degen qyzyg'y'shylyg'yn, shyg'armashylyq qabiletterin damyty' men daiyndyq sapasyn ko'tery'ge sabaqtan tys jumystar (faky'ltativter,

pa'ndik u'iirmeler) u'lken mu'mkindik beredi”.  Ag'ylshyn tili pa'ninen de synyptan tys jumystar uiymdastyrylady.

Jeti jurttyn' tilin bil,

Jeti tu'rli bilim bil –

Qazaqstandyq qog'am ko'pulttyq, ko'ptildilik ja'ne ko'pma'dinettilik jag'daida. Sondyqtan osy qog'amg'a beiimdelgen ko'p tildi men'gergen ma'denietti tu'lg'a qalyptastyry' – o'zekti ma'selelerdin' biri. Elimizdin' Prezidenti Nursultan A'bishuly Nazarbaev: «Biz aldag'y y'aqytta a'lemdik biikterdi bag'yndyra

beretin bolamyz. Sondai biik belesterdin' biri – Qazaqstannyn' du'nie ju'zindegi ba'sekege qabiletti 50 eldin' qataryna kiry'i. Osy maqsatqa jety' u'shin, en' aldymen, a'rbir qazaqstandyq ba'sekege qabiletti boly' kerek» — degen bolatyn. Sonymen qatar N.A'.Nazarbaev qazaqstandyqtardyn' jan'a urpag'y en' kem degende u'sh tildi bilip, qazaq, orys ja'ne ag'ylshyn tilderin erkin bily' tiis ekendigin aitty. SHa'kirtter qazaq tilin tolyq a'debi normada men'gerip, orys tili men ag'ylshyn tilin erkin bily' qajet. Al g'alymdardyn' zerttey'inshe,

bala jas kezinde tildi qinalmai a'ri erkin men'geredi eken. Osy rette Bilim ja'ne G'ylym ministirliginin' ag'ylshyn tilin bastay'ysh synyptan bastap u'irety'ge nazar ay'dary'y – durys talap. Bu'ldirshin jasta men'gerilgen bilimnin' irgetasy berik a'ri myqty bolmaq. Al osy berik a'ri myqty bilimdi sanag'a sebelep, jang'a uialatatyn a'rine- mug'alim. Qazirgi kezde bizdin' tilimiz halyqaralyq, эkonomikalyq, saiasi ja'ne ma'deni bailanystaryn ulg'aityp keledi. A'sirese, эkonomika salasynda sheteldik investitsiialardyn' ko'ptep taraly'y ag'ylshyn tilin so'ilei bily'di talap etedi. Sondyqtan qazirgi mekteptin' aldynda turg'an mindet ag'ylshyn tilinde erkin so'ilei, jaza alatyn

oqy'shylar daiynday'. Bul maqsatqa jety' jolynda synyptan tys jumystardyn' man'yzy o'te zor. Oqy'shylardyn' tildi men'gerip oqy'dy, jazy'dy, so'iley'di, bir tilden ekinshi tilge ay'dary'dy, biliktilikti u'iretkende biz olarg'a basqa halyqtyn' ma'denietine a'ri du'nie ju'zi ma'denietine jol ashamyz, iag'ni basqa halyqtarmen qarym – qatynas jasay'g'a mu'mkindik ty'ady. Synypta, u'ide, kitaphanada a'debietter men baspaso'z betterinen, oqy'lyqtardan aqparat aly', tu'rli habarlar daiynday', jospar tu'zy', referat jasay' ja'ne eki – ekiden toppen jumys ju'rgizy' de ken' tu'rde qoldanylady. Mundai jumystar arqyly oqy'shylardyn' shyg'armashylyq zerttey' qabiletterin arttyry'g'a mu'mkindik ty'ady. Synyptan tys jumystar na'tijesi mektep boiynsha ailyqtar, jarystar, kontsertter, erten'gilikter o'tkizgende ko'rinedi. Synyptan tys jumystar oqy'shylardyn' belsendiligine, shyg'armashylyg'yna negizdeledi, sonymen qatar a'r oqy'shynyn' ikemi, qyzyg'y'shylyg'y eskeriledi. A'r jan'a material tu'sinikti, jen'il tu'rde berilip jumystyn' a'r tu'rli formalary men

ta'silderi qoldanylyp, ay'dio – video quraldary qoldanyly'y qajet, oqy'shy o'z jumysynyn' na'tijesin ko'rip, qanag'attany'y qajet, o'zinin' jetistigin ko're bily'i qajet. Synyptan tys jumystardyn' mynadai tu'rleri bar: a) jeke a')

toptyq b) ko'pshilik

 

Jeke tu'ri – munda mug'alim bir oqy'shymen jumys isteidi.

Jumystyn' bul tu'ri on'ai ja'ne ko'p jetistikke qol jetkizy'ge bolady. Men o'z oqy'shyma maqal – ma'tel jattay'g'a beremin, a'rine u'sh tilde, ol bar qulshynysymen izdeny'ge kirisedi. Ol birneshe maqaldardy o'zinin' da'pterine ko'shirip alyp keledi. Mysaly:

Live and learn.

Y'сhene svet, a ne y'сhene tma.

Oqy'syz bilim joq, bilimsiz ku'nin' joq.

Where a will there is a way.

Gde hotene, tam i y'mene.

Izdegen muratyna jetedi.

A good name is better than riches

Dobraia slava ly'сhshe bogatstva

Jaqsy so'z – jarym yrys.

Maqal – ma'telder g'asyrlar boiy halyq danalyg'ynan ty'yndag'an. Oqy'shylar maqaldardy neg'urlym ko'p bilse, sog'urlym tildi tu'rlendirip, so'z qory ko'p bolary so'zsiz. Sonymen qatar balanyn' o'z oiymen, o'z ana tilimen esine saqtalg'an maqal – ma'telderdi eshqashan umytpaidy ja'ne sol oqy'shyny ta'rbieley'de alatyn orny erekshe bolady. Oqy'shyg'a ag'ylshyn tilin oqyty'da a'n men my'zykanyn' da ro'li o'te zor. A'ndi aita otyryp, oqy'shy so'zderdin' mag'ynasyn tu'sinedi, olardy qaitalai otyryp este saqtaidy. A'nder arqyly oqy'shynyn' bilimin o'mirine bailanystyryp, u'irenip jatqan tilde so'ileitin

elderdin' o'nerimen, ma'denietimen tanysady ja'ne o'ner juldyzdary ty'raly bilimderin molaitady. Munda men o'z A'nuranymyzdan

bastag'andy jo'n ko'rdim:

Altyn ku'n aspany,

Altyn da'n dalasy,

Erliktin' dastany,

Elime qarashy!

Ejelden er degen,

Dan'qymyz shyqty g'oi.

Namysyn bermegen,

Qazag'ym myqty g'oi!

Menin' elim, menin' elim,

Gu'lin' bolyp egilemin,

Jyryn' bolyp to'gilemin, elim!

Ty'g'an jerim menin' – Qazaqstanym!

Golden sun in the sky,

Golden green in the field.

Look at my merry field,

With a joy and fun.

How so brave our work,

How so brave our land.

How so brave our men,

How so brave our plan.

My native land,

My native land.

I want to be,

Four flower land.

I want to be,

Your merry singer,

I’m future beadier of my Kazakhstan!

 

Vesna

Prishla vesna, vesna prishla,

Y'shla holodnaia zima.

Pody'et teplyi veterok

I mai nasty'pit i proidet.

Verny'tsia ptiсhki izdaleka.

Ih pesen by'det nejna, gly'boka.

Ly'ga pokroiy'tsia tsvetami,

Zapolniatsia sady plodami.

 

Spring

It is spring, it is spring.

Cold winter is past.

Warm breezes are blowing.

And May here at last.

The birds are returning.

Their songs fill the air

And meadows are smelling

With blossoms so fair.

Toptyq tu'ri – ko'binese oqy'shylardyn' su'iikti isine bailanysty uiymdastyrylyp, u'nemi ju'rgizilip otyrady. Olar oiyn, hor, ay'yzsha so'iley', drama, a'debiet ja'ne o'ner, ertegi qoiy', sondai – aq albom jasay', gazetter shyg'ary', by'klet jasay' jumystary ju'rgiziledi. Toptyq jumystar arqyly oqy'shylar boiynda jay'apkershilik, syilastyq, dostyq mol bolady. A'r jumystyn' son'ynda praktikalyq na'tije, iag'ni qai oqy'shy materialdy qalai men'gergeni ko'rinedi. Mysaly: 6 – 7 synyptar arasynda «Til merekesi-el merekesi » — atty kesh o'tkizdim. Onda 6 – shi synyp oqy'shylary u'sh tilde o'len'  oqyp, a'n aityp, maqal jarystyrdy. Jog'arg'y synyptar arasynda «Robert Burns», «William Shakespeare» -shyg'armashylyg'yna arnalg'an kesh o'tti. Sonymen qatar «ABC», «The club of funny friends», «English land», «English around us» «Who is champion?» «First think, then speak» «The leader of the XXIcentury» atty saiystar u'nemi o'tkizilip otyrylady.

Massalyq tu'ri – ag'ylshyn tilinde dispy'ttar, disky'ssiialar, tok– shoy'lar, konferentsiia, keshter, erten'gilikter o'tkizy' jatady.

Mysaly:  6– 7 synyptar aralyg'ynda « The best polyglot» — atty kesh

o'tkizdim. Mazmuny:

I Introduce themselves (toptyn' aty, urany, эmblemasy)

II Friendly numbers

III Diagram

IV Countries of the world

V What time is it?

VI Letter lines

T E B R X P C A T L X Q L M Z

U N C L E D O G H O D W Y A

Q G U V W O R K E R O T X A K A

Z A K H S T A N T E A O P L

T U N F S J Z T E A C H E R L

H E T C H R I S T M A S R A T

Birinshi toptar o'z attaryn, urandaryn, эmblemalaryn tanystyryp o'tti. Kelesi kezen' «Friendly numbers», munda oqy'shylar berilgen so'zderdi a'ripterdin' ornalasy' retine sai tay'yp otyrdy. U'shinshi kezen' «Diagram», oqy'shylar berilgen taqyrypqa sai so'zderdi tan'daidy. To'rtinshi kezen' «Countries of the world», oqy'shylar berilgen ty'g'a qarap elderdin' atay'laryn taby'lary qajet. Ko'rermenderge de qyzyqty boly'y u'shin «Do you know…», iag'ni sirek kezdesetin an'dar ty'raly mag'lumat berildi. Besinshi kezen' «What time is it?»,oqy'shylar berilgen y'aqyttardy ag'ylshyn tilinde aity'lary kerek. Son'g'y kezen' «Letter lines» oqy'shylar berilgen a'rip tizbekterinen so'zder taby'lary qajet.

Synyptan tys jumystarda men oqy'shynyn' bilimdi o'z betimen tay'yp, zerttep, birlese otyryp jan'a ideialar men tujyrymdardy a'r tu'rli joldarmen usynatyndaryn, jan'a bilimdi belsendi tu'rde taldap, jinaqtap, olardy ku'ndelikti o'mirdegi jag'dailarmen bailanystyratyndaryn, bir – birine degen senimdilikteri men tu'siny'shilikteri damitynyn baiqadym. Synyptan tys sharalarg'a qatysqan oqy'shylardyn' barlyg'yn marapattap otyry' qajet. Qoryta kelgende mynany eskery' qajet:

a) Synyptan tys jumys – ag'ylshyn tilin oqyty'dyn' quramdas bo'ligi.

a') Synyptan tys jumys a'rtu'rli formalarda mu'mkindiginshe ko'p oqy'shyny qamty' kerek.

b)Synyptan tys jumysta aldyn'g'y qatarly jan'a tehnologiialardy qoldany' qajet.

Ay'yldag'y balalardyn' qyzyg'y'shylyg'yn arttyryp, oqy'g'a umtylys bery' u'shin ko'p jumys jasay' kerek ekendigi so'zsiz, o'itkeni «SHetel tili» dep sanalatyn ag'ylshyn tili balalar u'shin u'lken jan'alyq ja'ne bolashag'y u'shin bag'a jetpes bailyq bolyp esepteledi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

A'debietter

  1. Ag'ylshyn tilin oqyty'dyn' a'distemesi Amandyqova G.N.,

Muhtarova SH.E.

  1. Baimuqanova B.S., Biseng'alieva A.N. Jaiyq ustazy
  2. « Ag'ylshyn tili mektepte» jy'rnaldary
  3. «SHet tili mektepte» jy'rnaldary
  4. «Mekteptegi synyptan tys jumystar» jy'rnaldary