Mektepke deiingi mekemede «u'shtug'yrly til» saiasatyn ju'zege asyry'

Ag'ylshyn tili
Myjikanova Saltanat Jy'mabekovna, Mektepke deiingi mekemede «u'shtug'yrly til» saiasatyn ju'zege asyry'

Maqala avtory: Myjikanova Saltanat Jy'mabekovna
Jumys orny: "Saltanat" bo'bekjai-baqshasy MKKQ
Lay'azymy: ag'ylshyn tili mug'alimi
Portalg'a jariialany' merzimi: 14.10.2018


SHet tilderin u'ireny', a'sirese ag'ylshyn tili qazirgi – zamannyn' qajettiligi.
N.A'. Nazarbaev.

Elbasymyz N.A'. Nazarbaev «Bolashaqtyn' irgesin birge qalaimyz!» atty Jolday'ynda «Qazirgi zamang'y qazaqstandyq u'shin u'sh tildi bily' – a'rkimnin' derbes tabystylyg'ynyn' mindetti sharty» dep ag'ylshyn tilin igery'din' a'rbir azamatqa jan'a mu'mkindikterdi ashatynyn atap o'tken edi. Elimizdin' эkonomikasy damyg'an saiyn ag'ylshyn tilin men'gery' talaby da arty'da. Ag'ylshyn tilin men'gerty'din' basty maqsaty — til u'ireny'shilerdin' kommy'nikativtik quzyrlyg'yn qalyptastyry', shet elderde erkin qarym qatynas jasai aly', o'z oiyn sol tilde jetkize aly' bolyp tabylady.
Qazirgi zamanda biz shet tilin u'irety'di balabaqsha esiginen bastaimyz. Ba'rimizge belgili, ag'ylshyn tilin u'irety'di erte jastan bastasaq, bul balanyn' kommy'nikativti damy' biliktiligin arttyrady, qyzyg'y'shylyg'yn oiaty'g'a mu'mkindik beredi ja'ne de tildik kemshilikterdi joiyp, bolashaqta tildi tez igery'ge ko'mektesedi. A'ri sa'bi kezinde alg'an bilim jadynda tez saqtalady. Eger bala balabaqsha irgetasynda o'zge tildi men'gery'di bastasa, keleshekte ana tilindei taza, anyq so'iley'ine mu'mkindikter alady.
Mektep jasyna deiingi kezen' — tilderdi u'ireny'ge en' qolaily kezen', osy jastag'y balalardyn' este saqtay'y men logikalyq oilay' qabileti jog'ary bolady. Biz osy kezen'di paidalanyp, balalardyn' jan-jaqty damy'yn qamtamasyz ety' u'shin, ag'ylshyn tilin u'ireny' u'shin «Saltanat» bo'bekjai baqshasynda «Ag'ylshyn tilin u'ireneiik» u'iirmesin qurdyq. Bul u'iirme 3-6 jastag'y balalarg'a arnalg'an, aptasyna eki ret ju'rgiziledi.
U'iirmenin' maqsaty:
-ku'ndelikti ku'n ta'rtibinde ag'ylshyn tilin qoldanys aiasyna engizy', mysaly: tan'erten'gilik qabylday'da ag'ylshynsha amandasy', qalyn' suray', sery'enge, tu'ski asta, shynyqtyry' sharalarynda, oiyn is-a'reketterinde ay'yz-eki so'iley' barysynda aitylatyn qarapaiym dialogty ag'ylshyn tilinde aita bily'ge u'irety';
-o'tpeli taqyryptar (menin' balabaqsham, sandar, otbasy, oiynshyqtar, tu'ster, ko'likter, jany'arlar, jemister, jiһaz, mamandyqtar, jyl mezgilderi, tb) boiynsha ag'ylshyn leksikasyn u'irety';
— ag'ylshyn tilinin' grammatikasynyn' qarapaiym negizderimen tanystyry';
-tilderdin' negizimen, ay'yzsha so'iledin' qarapaiym dag'dylaryn men'gerty';
— tyn'dag'andy tu'siny' dag'dylaryn qalyptastyry';
-monologtik ja'ne dialogtik so'iley' tilin damyty';
-ag'ylshyn so'zderin durys dybystay'g'a u'irety';
U'iirmenin' mindeti- balalardyn' ag'ylshyn tilinde so'iley' bilim-bilik dag'dylaryn qalyptastyry', tildin' kommy'nikativtik qyzmetin men'gerty'. so'zdik qoryn, til bailyg'yn damyty', bir-birimen qatynas jasai aly'g'a yntalandyry', a'r balanyn' tilge degen qyzyg'y'shylyg'yn arttyry'.
Ku'tiletin na'tijie:
Balalardyn' u'shtildilik kommy'nikativtik qatynasy nyg'aia tu'sedi, so'zdik qory ko'beiedi, til bailyg'y dami tu'sedi, bir-birimen ag'ylshyn tilinde qatynas jasaidy, qoiylg'an suraqtarg'a jay'ap beredi, bailanystyryp so'iley'i qalyptasady; tildi men'gery'ge degen qyzyg'y'shylyg'y arta tu'sedi, oqy' bag'darlamasy ju'ieli u'zdiksiz oqytylady, bilim sapasy artady.
Qorytyndylai kelsek, balabaqshada tilderdin' u'shtug'yrlyg'yn durys uiymdastyryp oqyty', balalarg'a bilim bery', ta'rbieley' ja'ne damyty' mindetterin sheshy'ge, olardy zamanay'i ko'ptildi a'lem o'mirine daiynday'g'a ko'mektesedi. Balalardyn' bolashaqta tilderdi on'ai men'gery'ine jol ashady.