Ko'ptildi bilim – ma'denietti tulg'any qalyptastyry'

Qazaq tili ja'ne a'debieti
Sandybaeva Albina Baimy'ldinovna, Ko'ptildi bilim – ma'denietti tulg'any qalyptastyry'

Maqala avtory: Sandybaeva Albina Baimy'ldinovna
Jumys orny: "Mihailovka orta mektebi" KMM
Lay'azymy: qazaq tili men a'debieti mug'alimi
Portalg'a jariialany' merzimi: 18.11.2018


El ta'y'elsizdiginin' man'yzdy nyshany – memlekettik til. Ol ta'y'elsiz ulttyn' ma'denieti men salt- sanasynyn', ry'hani bolmysynyn' tiregi. Til arqyly halyq o'zge halyqtardan erekshelenedi. Til – ulttyn' o'zgeden erek daralyg'yn anyqtaityn belgisi. «Qai ult bolsyn tili arqyly g'ana halyqtyn' o'zge ty'ys ja'ne ty'ys emes halyqtardan erekshe bolmysy men tabig'i qalpyn, o'zindik da'stu'rin ko'rsete alady»

N.A'.Nazarbaev

Qazirgi tan'da azamattarymyzdyn' alg'a ilgerilep, ku'n saiyn jan'aryp, tez qarqynmen damyp bara jatqan o'zgerisshen' o'mirge oidag'ydai sa'ikesy'i u'shin , qostildi bolyp qana qoimai, qaita ko'ptildi boly'y to'tenshe qajettilikke ainaly'da. Bulai istey' a'r azamattyn' o'zine de, o'zgege de tiimdi. Sondyqtan qazirgi qog'amda ko'p tildi boly' a'r adamdy ken' o'riske, tyn' o'mirge bastaityn jol eseptelmek. Jalpy ko'ptildi men'gery' degen ug'ym qazaq du'nietanymynda burynnan bar tu'sinik. Muny el basqary'shyg'a qoiylatyn talaptardyn' biri «jeti jurttyn' tilin bily'» ekendiginen baiqay'g'a bolady. Sebebi ata-babamyz ko'ptegen handyqtardyn' ko'shbasshysyna jeti o'nerdi men'gergen adamdy laiyq dep tanyp, sailag'an. «El qorg'ay'da – bes qary'yn tolyq paidalana bily'», «ata-babasynyn' salyp ketken a'det-g'uryp, salt-da'stu'rin bily'», «turmysty eldi mekennin' geografiialyq ornalasy'yna sa'ikes uiymdastyra bily'» ja'ne «ko'rshiles memlekettermen say'atty saiasi qatynas jasai bily'».

Sondyqtan bilim bery' ju'iesin damyty' – elimizde basty bag'yttardyn'  biri bolyp sanalady. Bul bag'ytta memleketimiz bilim bery' salasynda ko'ptegen reformalardy ju'zege asyryp jatqany barshag'a ma'lim. Solardyn' biri – «U'shtildilik» memlekettik bag'darlamasy. Bastay'yn elbasymyz N.A'.Nazarbaev salyp bergen bul bag'darlama qazaq tiline u'lken basymdylyq berip otyr. Bag'darlamanyn' basty maqsaty: Qazaq tilinin' ma'rtebesin ko'tery'; memlekettik mekemelerde is-qag'azdardy qazaq tilinde ju'rgizy'; ag'ylshyn tilin men'gerty'; orys tilin jetik bily'; a'r ulttyn' tilderin damyty', olardy saqtap qaly'g'a mu'mkindik jasay'; tilder garmoniiasynyn' birligine jol ashy'. «U'shtilidilik» bag'darlamasynyn' negizinde qazaq tili, orys tili, ag'ylshyn tilderin men'gery' ko'zdely'de. Orys tilin bily' – tarihi artyqshylyg'ymyz. Orys tili arqyly qazaqstandyqtar birneshe g'asyr boiy qosymsha bilim alyp, el ishinde de, shet jerlerde de o'z du'nietanymdary men aralasatyn ortalaryn ken'eitip jatyr. Ag'ylshyn tilin meg'gery' – jastarg'a a'lem tany'dyn' kilti bolmaq. Ag'ylshyn tilin bily' bizdin' jastarg'a sheksiz mu'mkindikter ashady. Ol – jaһandany'dyn' kepili. Qazaq tili – memlekettik til. Elimizdin' ta'y'elsizdiginin' nyshany. Qazaqstannyn' bolashag'y – qazaq tilinde, iag'ni qazaq tili – bolashaqtyn' tili.

Ko'ptildi bilim bery' degenimiz – oqy' u'rdisi barysynda eki ne odan da ko'p tilde bilim bery'. Memleketimizdin' mektep reformasynda qaralg'an u'sh tilde oqyty' – qazirgi zaman qajettiligi. Bu'ginde adam qyzmetinin' barlyq salalarynda jaһandany' u'rdisi oryn alg'andyqtan, bilim bery' salasynda qaita qarastyry'lar jetildiry'de. Sol sebepten aqparattyq-kommy'nikativtik quzyrlyqpen qatar, polima'deniettilik bu'gingi y'aqytta a'lemdik bilim bery' quzyrlyg'ynyn' basty bag'yttarynyn' biri retinde anyqtaldy. Osy turg'ydan alg'anda, bu'gingi bilim ordalary mektep oqy'shylarynyn' tilge degen qyzyg'y'shylyg'yn arttyry' maqsatynda u'shtildilikti engizy'din', ony tiimdi ju'rgizy'din' tyn' joldarynan izdenis taby'da.